# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 23 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2015-memo/2813575d-0a4a-44f7-bbd8-1835c9df8108
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 23

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2015-memo/2813575d-0a4a-44f7-bbd8-1835c9df8108)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · isizulu. Memorandum, 23 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2015/0e0a31b4-5f9e-4c0c-a7b9-3e8f4e61587b) — QP · 2015 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                  IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                FEBRUWARI/MASHI 2015

                                       IMEMORANDAMU

AMAMAKI: 80

                         Le memorandamu inamakhasi angama-23.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                            Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                2               DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

IMIYALELO YOKUMAKA LELI PHEPHA

1.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
          ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
          (Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo omfushane
          encwadini eyodwa/efanayo)

2.        Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
          ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.

3.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emfushane noma emibili emide
          esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
          impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
          impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
          omfushane kanye nomude uphenduliwe.

4.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
          ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
          uyayiyeka eyesibili.

5.        Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
          izinombolo zikhonjiswe imemo.

6.        Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
          ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
          wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.

7.        Imibuzo emide
          Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
          lamagama anikeziwe ungamphuci amamaki ngoba vele useziphuce yena.
          Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
          bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
          Sebenzisa irubhriki eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
          ombuzo omude walowo ohlolwayo.

8.        Imibuzo emifushane
          Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
          ukuba acaphune, ungamphuci amamaki.

9.        Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
          NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI.     Isizathu/Ukwesekela/Ukwenaba yikona
          okunikezwa amamaki.

10.       Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
          UMBONO/IQINISO. Isizathu/Ukwesekela/Ukwenaba yikona okunikezwa
          amamaki.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                3            DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

UMBUZO 1: (UMBUZO OMUDE)

Ngingephile Ngaphandle Kwakho – P Ngubo

Impendulo mayibhekiswe kokulandelayo:
•    Amasu obunkondlo yilokho imbongi ekusebenzisa ukucacisa nokuveza
     ekushoyo enkondlweni yayo. Lokhu kungaba izimpawu zokuloba, ubude
     nobufushane bemigqa, imvumelwano, impindwa, ifanamsindo, ukuxhumana,
     umoya, umqondo wenkondlo nokunye.
•    Isigqi siwumgqumo wenkondlo. Singakhomba ukunensa noma ukushesha.
     Isigqi sale nkondlo siyanensa/siyacothoza ngenxa yamasu obunkondlo
     asetshenziswe imbongi.

Abahlolwayo bangaphendula babhekise kula maphuzu:
-     Kusetshenziswe izimpawu zokuloba eziningi emigqeni yale nkondlo.
      Kusetshenziswe ukhefana emgqeni woku-1 ukuya kowesi-3, owesi-7, owe-10
      ukuya kowe-11 nowe-13, owe-15 ukuya kowe-17; ungqi emgqeni wesi-4
      nowesi-8 kanye nombuzi emgqeni wesi-5 ukuya kowesi-6, nowe-14, nowe-18
      kanye nowama-23. Lokhu kusetshenziswa kwalezi zimpawu zokuloba eziningi
      kudale ukuba imigqa eminingi ivaleke ngaphandle komugqa wesi-9 nowe-12.
      Le migqa eminingi evalekile idale ukuba isigqi sale nkondlo sinense.

-      Imigqa eminingi kule nkondlo mide. Ubude bayo bubangelwa inani lamagama
       emgqeni ngamunye kanye nobude bamagama asetshenzisiwe. Kunamagama
       ama-3 ukuya kwayisi-7 ngaphandle komugqa we-14 onamagama amabili. Lobu
       bude bemigqa bulethe isigqi esinensayo kuwo wonke amabinza. Yize emabili
       amagama akha umugqa we-14 kodwa made ngakho-ke nawo anomthelela
       ekwakheni isigqi esinensayo.

-      Umqondo wale nkondlo unomthelela kulesi sigqi esinensayo. Kule nkondlo
       imbongi ikhuluma ngokushiywa isithandwa sayo, izibona ingeke iphile
       ngaphandle kwaso.

-      Umoya wale nkondlo unomthelela kulesi sigqi esinensayo. Le nkondlo inomoya
       wosizi. Imbongi iyabalisa ngobuhlungu bokulahlekelwa ithemba layo.

Imbongi iphumelele ukusebenzisa amasu obunkondlo ukugqamisa isigqi kanye
nokucacisa lokho ekushoyo enkondlweni yayo.                                              [10]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                4              DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUZO 2: (UMBUZO OMFUSHANE)

Ngingumnqobi – NL Luthuli

2.1       •    Ngazifojisa kweziny' izingqwele,
               Ngaphophothwa zingqwele zakwangqondonkulu,√                                 (1)

          •    Inyon'emhloph'esus' imikhaza
               Imikhaza yokungazi ezinkomeni zikaZulu.                                     (1)

2.2       •    Imbongi inqoba izinkinga eziza ngobuningi√                                  (1)
          •    Izinqoba ngokusebenzisa imfundo enayo.√                                     (1)

2.3       Zimveza njengomuntu ongeyena ugombelakwesakhe/owusizo kwabanye/
          ongasizakali ngokuhlupheka kwabanye√ ngoba kuthi uma eseluzuzile ulwazi
          wenela bese eludlulisela kwabanye ukuze basizakale. √                            (2)

2.4       Ukugqamisa ukuthi ngokufunda kwayo ikwazile ukusiza ababengafundile√
          ngokubanika imfundo ukuze bakwazi nabo ukuziphilisa ngayo le mfundo.√            (2)

2.5       IIletha umgqumo nokugcizelela okuveza ukuthi imbongi ikhuluma ngayo.√√           (2)
                                                                                           [10]

                                            NOMA

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)

Ngaphansi Komthunzi – P Ngubo

3.1       •    Ukumamfuza.√                                                                (1)
          •    Ukunwampela.√                                                               (1)

3.2       Imbongi ihlonipha abazali bayo uSonane noMaMtimande √ibuye iyababonga
          ngokuyinika ithuba lokufunda ukuze iphile impilo engcono.√                       (2)

3.3       Imbongi isebenzise ifanangwaqa uNg- ukugcizelela √ukuthi yayenza into
          eyithandayo ifunda ngothando nokuzinikela/yiyona eyayidla amasi
          kamnandi.√                                                                       (2)

3.4       Kungilekelele ukuba ngiqonde ukuthi imfundo ezuzwe imbongi iyisizile ukuze
          ikwazi ukuzivikela kunanoma yisiphi isimo ehlangabezana naso empilweni.√√        (2)

3.5       Ukusetshenziswa kwala magama adwetshelwe kuveza ukucwasa
          ngokobuhlanga okungahambisani nomthethosisekelo wakuleli.√ Lezi
          zinhlanga yizona ezazaziwa ngokugqilaza abantu ngesikhathi sobandlululo
          ikakhulukazi uma bengafundile. √                                                 (2)
                                                                                           [10]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                5                DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUZO 4: (UMBUZO OMFUSHANE)

Uyobongwa/Uyobongwa Njalo – NL Luthuli

4.1       •    Walubamb' usiba kwaphum' izinkondlo.√                                         (1)
          •    Esiklwiklwiza ngosiba nxa kuvuk' usinga √                                     (1)

4.2       Kuwo womabili amabinza kukhulunywa ngabantu asebephumelele
          abafundiswa uMathenjwa√ futhi babonga umsebenzi awenzile.√                         (2)

4.3       Umqondo oqukethwe yile migqa ukuthi igama likaMathenjwa liyohlala
          libongwa njalo yize engasekho emhlabeni.√√                                         (2)

4.4       Umthelela ukuthi umqondo walokho imbongi ekushoyo emgqeni wama-36
          uphelela emgqeni wama-37. Imbongi icelela/incengela uMathenjwa ukuthi
          uSomandla amhole kulokho afuna ukukukwenza futhi ambusise.√√                       (2)

4.5       Imbongi iphumelele ukusebenzisa impindwa ethi 'bongwa' ngoba leli gama
          liphindaphindwe cishe kuwo wonke amabinza.√ Le mpindwa igqamisa imizwa
          evezwa abantu ekubongeni uMathenjwa ngemisebenzi yakhe emihle ayenze
          kubo√                                                                              (2)
                                                                                             [10]

                                            KANYE

UMBUZO 5: (UMBUZO OMFUSHANE)

Yisinqibi – AM Maphumulo

5.1       •    Wabona zigazuka/zidebezeka izindebe zakhe.√                                   (1)
          •    Wabona zinemifantu echinca igazi.√                                            (1)

5.2       Umqondo oqukethwe yile migqa ukuthi lo muntu unesisu esishone phakathi
          ngenxa yendlala√ futhi uzace kakhulu kuze kubonakala nezimbambo
          ngaphandle.√                                                                       (2)

5.3       Imbongi isebenzise isifengqo esiyisingathekiso esiletha umfanekisomqondo
          wokubonakalayo.√ Singilekelele ukuba ngiqonde ukuthi lo muntu imbongi
          ekhuluma ngaye wayenamehlo abomvu kakhulu ayegcwele izinyembezi
          okwakungathi ziyigazi.√                                                            (2)

5.4       Iveza ukuthi imbongi ilikholwa, inobuntu futhi inozwelo.√Iyafisa ukumsiza lo
          muntu kodwa ayazi ukuthi ingamsiza ngani.√                                         (2)

5.5       Isimo salesi sinqibi asisihle ngoba sizace kakhulu futhi asigezi ngenxa
          yendlala nenhlupheko.√√                                                            (2)
                                                                                             [10]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU A:              30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                6               DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU B: AMANOVELI

UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

     Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa indawo, inkathi kanye
      nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
     Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
      o    Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
      o    Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
      o    Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
           mayelana nesizinda sale noveli.

 ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
•     Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba
      indawo yasemakhaya noma yasemadolobheni.
•     Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi okungaba
      inkathi samanje noma yakudala.
•     Isimo senhlalo nesezinto: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana
      ngayo, abenza ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba imithetho, amasiko,
      isimo somnotho, esezombangazwe/mbusazwe.

Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.

     UMZIMBA
       Indawo:
Indawo kule noveli iyathutha. Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka
edolobheni laseKapa. Ibuye ithuthe iye edolobheni laseThekwini kanye nasezindaweni
ezilizungezile: uMlazi, eNtuzuma kanye nasemakhaya eGcilima.
o     EGcilima:
      •    Le indawo uMhlengi/Mahlengi azalelwa futhi wakhulela kuyo. Uyise uNgidi
           wayesahlala khona yize yena wayengasahlali khona ngenxa yesikole kanye
           nomsebenzi. Yilapho atshela khona uyise uNgidi ukuthi uyinkonkoni/uyi-gay.
      •    Yilapho uNdumisa abamba khona uNgidi inkunzi ukuze athole imali
           yokulobola uMahlengi/Mhlengi.
      •    UNontobeko waya eGcilima eyofuna uMhlengi ngethemba lokuthi
           uzomthola ukuze babuye bathandane futhi.

o     EThekwini:
      •   UMhlengi/Mahlengi wayefunda ezikoleni zakhona eVukuzakhe naseML
          Sultan Technikon.
      •   EMlazi naseNtuzuma – izindawo lapho uNgidi kanye noNontobeko
          abayakuzo ukuyofuna uMhlengi ngemuva kokuhluleka ukumthola efulethini
          ababegcine ehlala kulo.
      •   Indawo uMahlengi/Mhlengi ayenefulethi kuyo ngenkathi esesebenza.
      •   UMahlengi/Mhlengi wayenebhizinisi le-bed and breakfast nelokucwala
          izinwele kuyo le ndawo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                7              DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

o     EKapa:
      •   Yilapho uMhlengi aguqula khona ubulili waba owesifazane. Wathatha
          umazisi omusha waguqula negama lakhe waba uMahlengi.

    Inkathi:
Le ndaba yenzeka enkathini yamanje.
•    Abalingiswa abaningi kule ndaba benza izinto ezinhlobonhlobo ezifakazela ukuthi
     yenzeka kulesi sikhathi samanje.
•    Kukhona abesilisa abathanda abantu bobulili obufana nobabo njengoMhlengi
     owagcina ethathe isinqumo sokuthi kungcono aziguqule azenze intombazane.
•    Yisikhathi lapho abamnyama abaningi bezimbandakanya futhi bethuthuka
     kwezamabhizinisi. Lokhu kufakazelwa ukuthi uXolani unebhizinisi lokuthwala
     impahla. UNdumiso ubephila ngokuthola amathenda. UNgidi unamapulazi
     aqashe kuwo abantu abamsebenzelayo futhi kukhona nalelo alithengele
     uMhlengi.
•    Kukhulunywa ngemiqhudelwano emikhulu yomhlaba yezemidlalo njengale Ndebe
     yoMhlaba yezi-2010 eyayizoba khona. Kunemiqhudelwano emikhulu yebhola
     njengalowo okwakwehlulwe kuwo iqembu le-Orlando Pirates okwagcina kudale
     ukuba uNkululeko ashayise uNontobeko ngemoto.
•    Abalingiswa abangoXolani, uMahlengi, uNdumiso nabanye bavamile
     ukusebenzisa isiNgisi uma bekhuluma.
•    Amantombazane ashayela izimoto, njengoNontobeko. Ayabhema, aphuza
     utshwala agqoka amabhulukwe njengoMahlengi.
•    Ukuthengwa kokudla notshwala emarestorenti anjengoSomething Fishy nePizza
     Hut nokulala emahhotela kwandile. UNontobeko noNgidi bangenisa ehhotela
     mhla beyothungatha uMhlengi eBlue Waters. UNdumiso naye uma eyobamba
     uNgidi inkunzi wangenisa eParidise Holiday Resort.
•    Kunabaseshi abazimele abakwazi ukusiza umuntu athole lowo amfunayo
     njengoShezi osize uNgidi noNontobeko ukuba bathole uMhlengi.
•    Kulalelwa imisakazo ukwethula ezisematheni njengodaba lobugebengu
     obabenziwe uNdumiso. UZakithi wezwa udaba lokubanjwa kukaNgidi inkunzi
     kanye nokubulawa kukaNyambose emsakazweni. Lokho kwenza ukuba ashayele
     amaphoyisa ucingo, kwase kuba ukuboshwa kukaNdumiso.

    Isimo senhlalo/sezinto:
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (isikhwele, uthando,
ukuzicabangela wena, isibindi, ubugebengu)
•    Ekuqaleni kwendaba sithola uMahlengi noXolani izinto zibahambela kahle
     bahambela umhlangano wokuthuthukisa amabhizinisi abo.
•    UXolani unamaphupho okukhulisa ibhizinisi lakhe ukuze nomkakhe uLungile
     ayeke umsebenzi azomelekelela. Isimo siyaguquka emzini kaXolani ngenxa
     yokufika kukaMahlengi empilweni yakhe. Uxabana nenkosikazi yakhe ugcina
     eseshelwe umuzi nezingane.
•    UMahlengi unesoka lakhe elimthandayo uNdumiso. Siyaguquka-ke isimo uma
     uMahlengi esebonana noXolani agcina esethandana naye. Lokho kwadala ukuba
     uNdumiso abuyele ebugebengwini ayesezitshele ukuthi uphumile kubo.
•    UNkululeko izinto zimhambela kahle njengoba ezoshada noNontobeko kodwa
     lokho kuyaguquka uma uNontobeko emtshela ngosuku olwandulela elomshado
     ukuthi useyahluleka ukuqhubeka ngenxa yokuthanda uMhlengi. UNkululeko
     wagcina ezibulele.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                8              DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

•   UNomalanga izinto zimhambela kahle ngoba sebethembisene umshado noNgidi
    kodwa isimo siyaguquka uma uNgidi esethungatha uMhlengi ngaphandle
    kokumazisa futhi ayethe usemkhiphile enhliziyweni yakhe.
•   UNgidi ubuyelwa ithemba lokwakha kabusha ubudlelwano bakhe noMhlengi
    emva kokufika kukaNontobeko ezomfuna. Ekugcineni uyaphoxeka ngoba ufica
    ukuthi useze waziguqula ubulili.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda)

 ISIPHETHO (Uvo lomfundi)
Isizinda sale noveli siyibumbe kahle indaba. Indawo nenkathi kanye nesimo senhlalo
kule ndaba kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Abahlolwayo kulindeleke ukuba babhale impendulo njenge-eseyi)                             [25]

                                            NOMA

UMBUZO 7: (UMBUZO OMFUSHANE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

7.1       UZakithi.√Wayenzela ukuthi intokazi ingamuzwa ukuthi ucasukile ngoba
          kwakukuningi okwakumxaka engqondweni.√                                           (2)

7.2       Ivezwe ngendlela ebigqoke ngayo,√ ibishaye esincanyana isiketi isho
          ngezicathulo ezingamaxhumela.√                                                   (2)

7.3       •    Ukuqhamuka kwemoto ethi ayifane neyamaphoyisa.√
          •    Ukungakwazi ukuvula umsakazo ngoba uZakithi wayezoba nezinsolo.√
          •    Ukucasulwa uZakithi ekubeni engafuni ukuxoxa.√
          (okubili kwalokhu)                                                               (2)

7.4       UNdumiso wahambisana noZakithi ngemoto esuka eMargate.√Uthe uZakithi
          esegibele itekisi wezwa kuchazwa emsakazweni imoto ebingenazinombolo
          nomlisa osolwa ngokubamba inkunzi usomabhizinisi nokubulawa kwensizwa
          kuleso sigameko.√UZakithi wase eshayela amaphoyisa ewanikeza umkhondo
          ngoNdumiso kwaba ukuboshwa kwakhe.√                                              (3)

7.5       Umbhali uhlose ukwedlulisa umlayezo othi akukho okufihliwe okungeke
          kwembuleke√ ngoba uXolani ugcina ethola ukuthi uMahlengi wayengumuntu
          wesilisa.√ NoNontobeko ugcina esesazi isizathu esenza uMhlengi athi
          abehlukane.√                                                                     (3)

7.6       IIukuluku linomthelela ekwakheni ugqozi lokuqhubeka nokufunda indaba.√
          Ofundayo ulangazelela ukwazi ukuthi yini edala ukuba uXolani angagxilisi
          ingqondo yakhe kulo mhlangano.√ Nokuthi uzogcina eyile yini ukuyokhuluma
          nale ntokazi alokhu eyigqolozele.√                                                     (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                9             DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

7.7       Wawuzoba mubi ngoba uNgidi wayengambona akhumbule mhla embamba
          inkunzi bese azisa amaphoyisa aboshwe uNdumiso.√ Wayengawenqaba
          amalobolo ngoba uMahlengi/uMhlengi kuye wayeyindodana engeyena
          umuntu wesifazane.√ UMahlengi wayengamala uNdumiso uma ethola ukuthi
          le mali alotsholwe ngayo itholakale ngobugebengu bokubamba uyise inkunzi
          kwaze kwabulawa noNyambose .√ Wayengazisola ngokufaka uyise enkingeni
          ngoba engalitshelanga isoka lakhe ukuthi ungowaphi, kwabani.√                   (4)

7.8       Ngiyavumelana ngoba umlingiswa oyindilinga uyaguquguquka ezenzweni
          zakhe/uveza izinhlangothi eziningi zobuyena√UNgidi wayesenqumile ukuthi
          akasamfuni uMhlengi empilweni yakhe ngoba esemtshele ukuthi uyi-gay.√
          Emva kokuhlangana noNontobeko wasiguqula isinqumo sokukhipha uMhlengi
          enhliziyweni yakhe kwavuka ukuthi uyindodana yakhe, wahamba
          wayomfuna.√                                                                     (3)

7.9       Ngiyazwelana nabo ngoba ukwaliwa nokuzibulala kukaNkululeko kwabathela
          ngehlazo √futhi bachithakalelwa yizimali ngokulungiselela umshado
          ongekho.√ Ngangingamduduza ngimbonise ngokubaluleka kokuqhubeka
          nempilo bese ngimfunela usizo kodokotela abaluleka ngokwezengqondo.√            (3)
                                                                                          [25]

                                            NOMA

UMBUZO 8: (UMBUZO OMUDE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

     Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa indawo, inkathi kanye
      nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
     Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
      o    Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
      o    Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
      o    Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
           mayelana nesizinda sale noveli.

 ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
•     Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba
      indawo yasemakhaya noma yasemadolobheni.
•     Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi okungaba
      inkathi samanje noma sasendulo.
•     Isimo senhlalo nesezinto: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana
      ngayo, abenza ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba imithetho, amasiko,
      isimo somnotho, esezombangazwe/mbusazwe.

Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                10           DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

    UMZIMBA
        Indawo:
Indawo kule noveli iyathutha. Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka
edolobheni laseThekwini, eThusini, eMlazi kanye nasemakhaya eMangwaneni.
o     EMangwaneni:
      • Yindawo uNomvula/Mirriam azalelwa futhi wakhulela kuyo. Sithola umndeni
         wakubo, unina uMaNdelu, oyisomncane uMeyili, uDininja, uCalalakhe
         noBhozimili noninomncane uMaHadebe nabanye abalingiswa.
      • Yilapho uChule athumela khona oDaffo ukuba bayomlobolela uNomvula,
         bafike bashaywa ngoba bekhoke imali yelobolo ewopondo abangamashumi
         amabili nohlwezana.
o     EThekwini –eThusini:
      • Yilapho uNomvula/Mirriam wayehlala khona futhi esebenzela uDicey
         nowakwakhe uBrenda. Wagcina esenomuzi khona esegane uGenyeza.
o     EMlazi:
      • Yilapho kwakuhlala khona uNomvula ngenkathi eshade noChule. Bakha
         nesuphamakethe kwaSicingamazibuko.
      Inkathi:
Le ndaba yenzeka enkathini yamanje kodwa kusenobandlululo kusadingeka izimvume
zokusebenza edolobheni. Kuningi okwenziwa abalingiswa abehlukene kule ndaba
okufakazela inkathi yamanje.
•    UNomvula/Mirriam wayedlala umjaho wamahhashi nabelungu bakhe okwamenza
     wagcina ewine ipick-six. Wayefunde kancane ngoba wayekwazi ukubhala
     incwadi nokushayela imoto.
•    Kunomshado       wesilungu   owabe    uphakathi    kukaNomvula     noChule
     owawuhlanganisa amafa.
•    Kunabadayisi     abanhlobonhlobo   esasibabona    bezodayisela  uNomvula
     imishwalense, amafenisha nezimoto emva kokuwina ipick-six.
•    Kudlange ubugebengu, njengabefundisimbumbulu abafuna imali yabafelokazi
     neyabanye abantu besifazane abayizigwili. UChule waqola uMaDludla imali
     ayeyishiyelwe umyeni wakhe uCindi ngokuthi azenze umfundisimbumbulu.
     Waqhubeka nalobu bugebengu wafuna imali kaNomvula ngakho ukuzenza
     umfundisimbumbulu.
      Isimo senhlalo/sezinto:
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (umona, isikhwele, ubuthakathi,
ukubulala noxolo)
•    Ekuqaleni kwendaba uNomvula usebenza emajalidini, unesoka lakhe uGenyeza
     nalo elisebenza emajalidini. Uwina i-pick six. Uhlangana noChule omthanda
     ngendlela uGenyeza angakaze amthande ngayo, bagcina sebeshadile. UChule
     uyamjikela usefuna ukubuyela kuMaMkhabela umkakhe ngoba ecabanga ukuthi
     uNomvula uzodla ifa labo enoGenyeza. Ugcina ngokushona uChule emva
     kokuzama ukubulala uNomvula ukuze lonke ifa lize ngakuyena.
•    UMaHadebe uninomncane kaNomvula ufikelwa umona uma ezwa ngomcebo
     kaNomvula. Uhlela ukubabulala ngoshevu benoMaNdelu, uma ehluleka uthumela
     indodana yakhe uMahuzu owagcina ngokushona. Ekugcineni uNomvula
     ushintsha isimo sabo sempilo ngokubakhela umuzi kanokusho (kwaJekiphothi)
     emaNgwaneni. Wakhela noyise omncane uDininja isitodlwana.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                11               DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

•   UGenyeza uthandana noNomvula, uhlala ngokumshaya umbhanqa noZodwa.
    Unesikhwele kodwa akamshadi.
•   Ukuwina kukaNomvula i-pick six kwavusa uGenyeza emaqandeni ngoba
    uNomvula wathathwa uChule. Lokho kwenza ukuba uGenyeza avuke azithathe
    alolonge ikhono lakhe lokushaya isiginci abe umculi kamasikandi odume umhlaba
    wonke.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda)

 ISIPHETHO (Uvo lomfundi)
Isizinda sale noveli siyibumbe kahle indaba. Indawo inkathi kanye nesimo senhlalo
kule ndaba kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Abahlolwayo kulindeleke ukuba babhale impendulo njenge-eseyi)                               [25]

                                            NOMA

UMBUZO 9: (UMBUZO OMFUSHANE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

9.1       UGenyeza, √ uNomvula             noChule   babebanga   ingoma   eyayingena
          ngomsakazo wesilungu.√                                                             (2)

9.2       Zazingqabashiya,√ zidledlemuka.√                                                   (2)

9.3       •   Umuzi wabo wawusuphenduke waba inkundla yamacala.√
          •   UNomvula wadutshwa kwathiwa angabe esalubhada
              kwaSicingamazibuko.√
          • UChule wayengasazi noma uhlala nomakhelwane noma udadewabo.√
          (okubili kwalokhu)                                                                 (2)

9.4       Ukuboshwa kukaGenyeza efakwa ozankosi√ aze ayolahlwa ezimobeni√
          kanye nokukhohliswa kwabantu ngomthandazo.√                                        (3)

9.5       Uhlose ukwedlulisa umyalezo othi, lapho kukhona uthando nendlela ikhona/
          uthando lweqiniso lunendlela yokuphumelela.√ UGenyeza wayenothando
          lweqiniso, waqhubeka nokuthanda uNomvula yize wayeseshade noChule.√
          Uthando lwakhe lwathola indlela yokufinyelela kuNomvula ngezingoma zakhe
          baze bagcina sebeshadile.√                                                         (3)

9.6       IIukuluku linomthelela ekwakheni ugqozi lokuqhubeka nokufunda indaba.√
          Ofundayo ulangazelela ukwazi ukuthi malini ebanjwe emjahweni, ibanjwe
          ubani. √Ngabe abakwa Dicey bazomnika yonke le mali uNomvula njengoba
          kuyibo abaphethe ithikithi lakhe lomjaho wamahhashi noma kukhona
          abazomqola yona/ngabe uNomvula uzoyenzani le mali.√                                (3)

9.7       Imali kaNomvula yayiyotholwa nguMeyili njengosokhaya noMaNdelu
          njengonina      omzalayo,       uMaHadebe       angatholi  lutho.√UMeyili
          kwakunokwenzeka ayithathe nekaMaNdelu ukuze afeze isifiso sakhe
          sokulobola isidudla esithile saseMtshezi.√ Lokhu kwakungenza uMaHadebe
          aqhubeke nemizamo yokufuna ukubulala uMaNdelu hleze azame nokubulala
          uMeyili. √Uma kuvela ukuthi bonke laba bantu babulawe nguye uMaHadebe
          wayeyokhalelwa ngamasongo kaSigonyela.√                                            (4)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                12            DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

9.8       Ngiyavumelana ngoba umlingiswa oyindilinga uyaguquguquka ezenzweni
          zakhe/uveza izinhlangothi eziningi zobuyena.√UChule weza kuNomvula
          ngenhloso yokuzomqola imali ayiwinile. Wamkhohlisa emtshela ukuthi
          uyamthanda, wamthatha wayohlala naye eMlazi, kwakheka inhlansi yothando
          wafisa ukumenza indlu yokugugela nokuthi amzalele ingane.√ Kuwo lowo
          mnyama wakha itulo noDaffo lokubulala uNomvula ukuze yonke imali ibuyele
          ngakuyena ngoba ebona ukuthi uNomvula uzoyidla noGenyeza.√                      (3)

9.9       Ngiyazwelana naye ngoba akekho umuntu ayexoxisana naye ngalesi simo
          ayebhekene naso.√ Wahlukunyezwa uMeyili, uMaHadebe wazama
          ukumthakatha nokubulala ingane yakhe.√ Ngangingathatha okungokwami
          ngiye kohlala nengane yami ngikhohlwe abantu basemzini abanomona.√              (3)
                                                                                          [25]

                                            NOMA

UMBUZO 10: (UMBUZO OMUDE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

     Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa indawo, inkathi kanye
      nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.
     Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
      o    Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
      o    Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
      o    Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
           mayelana nesizinda sale noveli.

       ISINGENISO
Isizinda sahlukaniswe izingxenye ezintathu kanje:
•     Indawo: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka kuyiphi indawo okungaba
      indawo yasemakhaya noma yasemadolobheni.
•     Inkathi: Lapha kubhekwa ukuthi indaba yenzeka ngayiphi inkathi okungaba
      inkathi samanje noma yakudala.
•     Isimo senhlalo nesezinto: Lapha kubhekwa indlela abalingiswa abaphilisana
      ngayo, abenza ngayo izinto nabaziphatha ngayo. Kungaba imithetho, amasiko,
      isimo somnotho, esezombangazwe/mbusazwe.
Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli.

      UMZIMBA
        Indawo:
Indawo kule noveli iyathutha. Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka
eMzimkhulu kanye naseThekwini nakwezinyi-izindawo ezilizungezile.

o     EMzimkhulu:
      •   Yilapho kwazalelwa, kwakhulela futhi kwafunda khona uDumazile esikoleni
          samabanga aphansi.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                13                  DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

o     EMbumbulu:
      •   Yilapho kwakufunda khona uDumazile eZenzele High School, akakwazanga
          ukuphothula ngoba waxoshwa ngenxa yokukhulelwa. Kwakunesiteshi
          samaphoyisa lapho oMaNdovela noMaJwara babika khona indaba
          yokukhulelwa kukaDumazile ekhuleliswa uMoloi.

o     E-Adams Mission:
      •   Yilapho uDumazile aqala ukusebenza khona emzini nasesitolo sikaSithole.
          Waya nasocansini noMthovovo.

o     EMlazi (eMafezini):
      •   Yilapho uDumazile ayehlala khona noSithole emzini owawuthengwe
          uSithole.
      •   Wagcina esethandana naye waze wamtholisa nengane uMtholephi.
      •   Waqhuba izifundo zobuhlengikazi ehlala kule ndawo.
      •   Wagcina esehlala noMtalaselwa Zuma umyeni wakhe kulo muzi kaSithole.
      •   Wabuyelana noMoloi esahlala kuwo lo muzi.

o     EThekwini:
      •   UDumazile uphinde ubonana noMoloi eCity Hall bayabuyelana.
      •   UMoloi uhlangana noLerato esitolo sezingubo zokugqoka okokuqala lapho
          amthengela izimpahla zokugqoka.

o     KwaNongoma:
      •   UDumazile wayelaliswe esibhedlela sakhona ngezinsuku zakhe zokugcina
          waze washonela khona.
      •   Ukushona kukaSithole, kukaMaNzimande, kukaMthovovo, kukaMoloi kanye
          noMtalaselwa wakuzwa elele kuso lesi sibhedlela.

o     EMid-Illovo kwaJilafohlo:
      •   Kubo kaMtalaselwa, lapho            kwakugane     khona   uDumazile    wagcina
          engcwatshelwe khona.

       Inkathi:
Le ndaba yenzeka enkathini yamanje. Kuningi okwenziwa abalingiswa abehlukene
kule ndaba okufakazela inkathi yamanje.
•    Sekuvamile ukuthi indawo uma inezikole ezingenawo amabanga aphezulu
     izingane ziye koqedela kwenye indawo. Lokhu kubonakala ngokuthi uDumazile
     aye kofunda eMbumbulu.
•    Izinga lothisha abathandana nezingane zesikole bazikhulelise lenyukile kulesi
     sikhathi samanje. Kule noveli kufakazelwa ukuthandana kukathisha uMoloi
     noDumazile aze amkhulelise ebe eyingane yesikole.
•    Ukufunda yize usuthole abantwana yinto esivame kakhulu kwabesifazane
     abaningi. Siyambona UDumazile kule ndaba wathola uLerato noMtholephi
     kwayima ezofundela ukuba umhlengikazi.
•    Abanye abantu besifazane bashayela izimoto lokho kufakazelwa ukuba nemoto
     kukaDumazile kule ndaba.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                14             DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

•      Abanye abantu bayashona ngenxa yokushada nabantu abangathembekile.
       UMaNzimande     noMtalaselwa    babeshade   nabantu    abangathembekile,
       okunguDumazile noSithole, bagcina bechaphazeleka ngegciwane lesandulela-
       ngculazi.
•      Abanye abantu abachaphazeleke ngaleli gciwane bakholelwa ekutheni
       bathakathiwe. UMtalaselwa kwakukholelwa ekutheni uthakathiwe uma eqala
       ukugula.

         Isimo senhlalo/sezinto:
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (ukungabi nesimilo, ukubambisana
ezinkingeni, ukuthanda izinto, ukungezwani komakoti nomamezala)
•    UDumazile ubuya ekhaya esekhulelwe. Lokho kudala ingxabano phakathi
     kukaKheswa noMaNdovela ngoba uKheswa wayengafuni ukuthi uDumazile
     ayofunda eMbumbulu.
•    Kwadingeka ukuba uDumazile ayosebenza ukuze akhulise uLerato.
•    Isimo siphinde siyonakala kwaKheswa uma uDumazile esefika ephethe
     uMtholephi okuyingane yesibili ayithola engashadile.
•    Abazali bakhe bagcina beduduzwe inhlawulo eyakhokhwa uSithole kanye
     nokulotsholwa kwakhe uMtalaselwa.
•    USithole noMaNzimande bahamba inkantolo yezahlukaniso zemishado.
•    USithole ugcina engasenalutho ngokucekelwa phansi uDumazile ngemuva
     kokushisa isitolo sakhe.
•    UMtalaselwa udumaza abazali bakhe ngokuthatha uDumazile abe unkosikazi
     wakhe ebe enezingane ezimbili. Abazali bakhe bebebheke ukuthi uzoganwa
     intombi yakhe yakwaZungu ayesenengane nayo.
•    UDumazile unuka uninazala ngokuthakatha ingane yabo uSanele okwamenza
     anqabe nokuyokwakha umuzi eJilafohlo kubo kaMtalaselwa.
•    Isimo emzini kaMtalaselwa noDumazile saqala ukonakala ngenkathi sekubuya
     oSithole noMoloi empilweni kaDumazile.
(Amukelekile namanye amaphuzu asekela isizinda)

            ISIPHETHO (Uvo lomfundi)

Isizinda sale noveli siyibumbe kahle indaba. Indawo nenkathi kanye nesimo senhlalo
kule ndaba kuyakholeka futhi kuyahambelana.
(Abahlolwayo kulindeleke ukuba babhale impendulo njenge-eseyi)                             [25]

                                            NOMA

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

11.1       UDumazile√ kwakwenzelwa ukuba athole ithuba lokuzilahla eNkosini/
           ukuvuma izono.√                                                                 (2)

11.2       Wayesegula kakhulu engasakwazi ukuzivulela nokuzivalela umsakazo.√√             (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                15                DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

11.3      •    Wambatha kaningana namadoda abantu.√
          •    Wahlela ukuba kugqekezwe futhi kushiswe isitolo sikaSithole.√                  (2)

11.4      •    UDumazile wagula, waphuthunyiswa esibhedlela.√
          •    Wacela ukuba abizelwe abazali bakhe, umyeni wakhe noMfundisi.√
          •    Waxolisa kuninazala ngaphambi kokuba ashone.√                                  (3)

11.5      Umbhali uhlose ukudlulisa umyalezo othi kuhle ukuhamba ngezeluleko
          zabazali.√ Ukuba uDumazile akazilahlanga izeluleko zasekhaya ngabe
          akazange angene kulezi zinkinga.√√/kubalulekile ukuzivikela kwezocansi
          ukuze uhlale uphephile.√UDumazile uye ocansini olungavikelekile noMoloi
          wasuleleka ngegciwane lengculazi alithelele uZuma, uMthovovo noSithole,
          bagcina beshonile kanye noMaNzimande.√√                                             (3)

11.6      Ofundayo ulangazelela ukwazi kabanzi ngale ngane enobuhle obubatshazwa
          uMoloi.√ Nokuthi benoDumazile bazogcina benze njani ngezinsolo zomemu
          ngokuthandana kwabo.√ Nanokuthi njengoba uDumazile ebezwile omemu
          bekhuluma ngaye ubezogcina enzenjani. √                                             (3)

11.7      Wawuzoba mubi ngoba wayengabambezeleka esikoleni ngoba kwadingeka
          aphume abheke izingane zakubo.√ Wayengagcina esenokucindezeleka
          komqondo nomphefumulo ngenxa yokubheka ikhaya.√ Wayengagcina
          eselahlekelwe isimilo njengonina ngoba wayengasekho phansi kweso
          labazali.√ Wayengagcina esesebenza umsebenzi wasemajalidini ngenxa
          yenhlupheko nokungafundi.√                                                          (4)

11.8      Ngiyavumelana ngoba umlingiswa oyindilinga uyaguquguquka ezenzweni
          zakhe/uveza izinhlangothi eziningi zobuyena.√ UMaNzimande wayemlwisa
          uSithole ngendaba kaDumazile.√ Ekugcineni uyamxolela uma esebuya
          engasenalutho ezocela uxolo.√                                                       (3)

11.9      Ngiyazwelana naye ngoba waqanjelwa amanga nguLizzy okwenza alingeke
          ngenxa yobuhle bukaDumazile.√ Walahlekelwa yikho konke anakho,
          waboshwa, watheleleka ngegciwane lesandulela ngculazi wagcina
          ngokushona.√ Ngangiyoxosha uLizzy ngibhekane nomndeni wami√./

          NOMA

          Angizwelani naye ngoba wazenza waya kofunela uDumazile umuthi wokuba
          amqome, wavumela nenkanuko ukuba imnqobe.√ Washiya umndeni
          wayohlala noDumazile√. Ngangiyolalela amazwi kaMaNzimande ngihambise
          uDumazile kubo ukuze kube nokuthula ekhaya.√                                        (3)
          (okukodwa kwalokhu)                                                                 [25]

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU B:              25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                16            DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU C: IMIDLALO

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

     Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa ukuvezwa komdlali
      ongummeleli.
     Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
      o    Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze ummeleli.
      o    Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
      o    Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
           mayelana nokuvezwa komlingiswa ongummeleli kulo mdlalo.

     ISINGENISO
Ummeleli ngumdlali oyiqhawe lomdlalo. Indaba yonke incike kuye. Yize engekho
kwezinye izehlakalo kodwa ziyamthinta ngandlela thize. Indaba yonke imayelana naye.
Ubhekana nenkinga ethile ashikashikeke ezama ukuyixazulula. Kuyenzeka
aphumelele noma ehluleke.

     UMZIMBA
Umdlali ongummeleli kulo mdlalo uMdaluli Memela.

Kungasetshenziswa lawa maphuzu ukuphendula umbuzo:
o   Unothando.
    •    Uvezwe njengomdlali onothando nonakekela umndeni wakhe.
    •    Utholakala ehlezi nomndeni wakhe kuvulandi wakwakhe encokola nawo
         kumnandi.
    •    Ukhokha izindleko zikaLondiwe eKolishi lezobuChwepheshe.
    •    Ekudilizweni kwakhe emsebenzini uzama ukuvusa ikhono lakhe lokwakha
         izindlu ukuze angenise imali ekhaya.

o     Uyehluleka ukumelana nezinkinga.
      •   Uya kuMbhebhezeli ngemuva kokuphupha ukuze amcebise ngephupho
          lakhe nangenkathi efike emzini kaSaziwayo Ntenga isikhathi
          ababevumelane ngaso sesidlulile, uChivenga esesebenza. Lokho okwadala
          ukuba axoshwe.
      •   Ucela uManqina ukuba achazele uMaMlanduli mayelana nodaba lokudilizwa
          kwabo emsebenzini.

o     Unodlame nesihluku.
      •   Uba nodlame ekhaya nasemphakathini. Uduba ukudla akwenzelwe
          uMaMlanduli inkosikazi yakhe.
      •   Ufuna indabandaba ngenkani kumkakhe. Uze ushaya uMaMlanduli
          ngemvubu, uphinde ashaye noLondiwe ngempama umdabula umlomo uma
          ethi usiza unina.
      •   Uthembisa uLondiwe nodadewabo ukuthi uzobadubula ngesibhamu uma
          ebafica besekhona emzini wakhe ngemuva kokubaxosha.
      •   Uthakatha aze ashaye uChivenga kabuhlungu ngemolontshisi ngoba ethi
          umthathele umsebenzi wokwakha ayewuthenjiswe emzini kaSaziwayo
          Ntenga.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                17                DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

o      Uyacwasa.
       •   Ucwasa ngokobulili kanye nangokobuzwe.
       •   Uhlukumeza inkosikazi yakhe kanye nezingane ngokubashaya ngoba
           egabisa amandla futhi azi ukuthi abanakuziphindiselela.
       •   Uqhakambisa ilungelo lakhe kunalelo likaMaMlanduli. Utshela uMaMlanduli
           ukuthi nenkomo iyalushayelwa ubisi lwayo futhi wamlobola ngakho-ke
           angeke amncengele ilungelo lakhe lasemshadweni elisemthethweni.
       •   Ubiza izingane zakhe ngonoyile.
       •   Ubiza uChivenga ngekwerekwere.

o      Uliqili.
       •      Ngenkathi uMaMlanduli eyombona ejele wayembiza ngamagama
              amteketisayo ethi 'Umtuzatuza wami', 'Isithamoya lami' kanti wenzela ukuba
              amncengele kuLondiwe futhi ayomhogelela kuMbhebhezeli maqondana
              nokuhlabeka kukaChivenga.
       •      Waphuma ejele kade eboshiswe uLondiwe wazenza umuntu olibonayo
              iphutha lakhe, wacela uMaMlanduli ukuthi ancenge uLondiwe ukuba esule
              icala kanti uzothi uma efika ekhaya amxoshe.

o      Unoxolo.
       •   Emva kokuba nodlame kumkakhe, ezinganeni kanye nakuChivenga
           uyazehlisa.
       •   Uyathumela esejele ukuba abizelwe bona, uyaxolisa.

(Kukhona nokunye okuyovezwa ngabahlolwayo)

      ISIPHETHO (Uvo lomfundi)
UMdaluli uvezwe njengomdlali oyindilinga futhi okholekayo kulo mdlalo. Izimo
abhakene nazo kulo mdlalo zimenze waguquguquka. Ubenothando enakekela
umndeni wakhe ngenkathi isimo sezinto simhambela kahle esasebenza. Uthe
angalahlekelwa umsebenzi waguquka wahlukumeza umndeni wakhe kanye namanye
amalungu omphakathi.                                                                          [25]

                                            NOMA

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

13.1      •    UManqina√
          •    UMdaluli√                                                                      (2)

13.2      Babebuya emini uma kuyilanga lwangoLwesihlanu noma kusuke isiteleka.√√              (2)

13.3      Wayefunga ngodadewabo owashona/wayethukile/wayemangele√                ngoba
          engayikholwa le nto eyayisanda kushiwo uManqina.√                                   (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                18             DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

13.4      •    Isiyahluleka ukubhekana nesimo sezomnotho ngenxa yokwehla
               kwamandla erandi.√
          •    Umkhiqizo wefemu awusabonakali.√
          •    Ukuphela kwamandla efemu ngenxa yesiteleka.√
          •    Ukubhonculwa kwezikhonkwana zefemu ngokomnotho ngabaxhasi bayo
               baphesheya kwezilwandle.√                                                   (4)

13.5      Imveza njengomlingiswa onehlonipho nesineke.√ ngoba ngaso sonke
          isikhathi uma ekhuluma noMaMlanduli umbiza ngo'mame',√futhi uzipha
          isineke emchazela kahle ngenkinga yokudilizwa kwabo.√                            (3)

13.6      Imbangela yokuba khona kukaZayeka njengephoyisa likaHulumeni ukugcina
          umthetho, ukuthula nokuvikela umphakathi.√ Uvikele uChivenga nomdeni
          kaMemela ngokuthi abophe uMdaluli uma esebhoke ngodlame lwasekhaya
          nasemphakathini.√ √                                                              (3)

13.7      Okwenziwa uMdaluli akwehlukile kunokwenziwa abanye obaba abadiliziwe
          emsebenzini.√ Uba nolaka, ulahlekelwa ithemba, uhlukumeza umndeni
          wakhe nomphakathi.√ kanjalo nabanye obaba abadiliziwe bayakwenza lokhu
          baze babulale izingane namakhosikazi.√√/Okwenziwa uMdaluli kwehlukile
          kunokwenziwa abanye obaba obadiliziwe emsebenzini.√ Bahlala phansi
          babonisane nemindeni yabo.√ Bazame amatoho kanye nezinye izindlela
          abangaziphilisa ngazo ukuze baxoshe ikati eziko.√√                               (4)

13.8      Sasingafanele ngoba wayesaqhuba udlame lwasekhaya okwakungagcina
          ngokuthi   lezi  zingane zidlwenguliwe noma    zihlupheke zigcine
          ziyimihambima.√√                                                                 (2)

13.9      Lesi sitayela sombhali sokusebenzisa umyalezo oyibika kusakhela isithombe
          sokuzokwenzeka kulesi sigcawu.√ Sithola uMdaluli noManqina befika emini
          bebuya emsebenzini.√Lokho kwenza ukuba uMaMlanduli ethuke. UManqina
          wayezokwelekelela uMdaluli ukuchaza ngokudilizwa kwabo efemini.√                 (3)
                                                                                           [25]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                19          DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)

AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa

     Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa ukuvezwa komdlali
      ongummeleli.
     Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
      o    Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze ummeleli.
      o    Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe.
      o    Isiphetho sempendulo (uvo lwakho): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
           mayelana nokuvezwa komlingiswa ongummeleli kulo mdlalo.

       ISINGENISO
Ummeleli ngumdlali oyiqhawe. Indaba yonke incike kuye. Yize engekho kwezinye
izehlakalo kodwa ziyamthinta ngandlela thize. Indaba yonke imayelana naye.
Ubhekana nenkinga ethile ashikashikeke ezama ukuyixazulula. Kuyenzeka
aphumelele noma ehluleke.

     UMZIMBA
Umdlali ongummeleli kulo mdlalo inkosi uSalimani.

Kungasetshenziswa lawa maphuzu ukuphendula umbuzo:
o   Wayenesibindi, enobuqhawe futhi wayengabesabi abelungu:
    •    Akazange esabe ukuphikisa isinqumo uHulumeni ayesesithathile
         sokuklanywa kabusha kwemingcele.
    •    Walumela lolu daba kwaze kwabizwa uSomtsewu ukuba azochazela isizwe
         ngalo.
    •    Washo ngomlomo wakhe ukuthi kunokuba kuwelwe uMngeni amanzi
         oMngeni ayophenduka igazi.

o     Wayekhaliphile yize wayesekhulile:
      •   Wayeyazi yonke imingcele yezwe lobabamkhulu bakhe engayibukanga
          ebalazweni kanye nomlando wokufika kwabelungu. Ngenkathi ebizelwe
          enkantolo eMshwathi wakwazi ukuchazela uZithulele ngemingcele
          yendabuko yezwe lakhe engayibukanga ebalazweni njengoZithulele.
      •   Wenza nesu lokuba kube nokhetho kusetshenziswa ubhontshisi omnyama
          nomhlophe ukuze abantu bazikhethele bona ngodaba lokuklanywa kabusha
          kwemingcele.
      •   Akazange adikibale ngokwephucwa uMngeni enkantolo yaseMshwathi
          kodwa icala walidlulisela emajajini eMgungundlovu.
      •   Wagcina ngokubuyiselwa indawo yakhe.

o     Wayebusa ngokwentando yeningi:
      •   Izinqumo ayezithatha wayezixoxa nabafowabo kanye nesizwe sonke.
      •   Wanikeza ibandla ukuba lithethe icala likaMphiliphili lokuba imbuka.
      •   Abesifazane nabo babeba ingxenye yezimbizo nokhetho. Ngenkathi kuzoba
          nembizo kaSomtsewu noVimbingwenya, wayalela ukuba kumenywe
          nabantu besifazane ngoba engakhethi bulili.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                20               DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

o      Wayenozwelo:
       •   Ngenkathi kuthethwa icala likaMphiliphili emzini wenkosi uSalimani eTsheni,
           sithola inkosi uSalimani imbuka sakumdabukela uMphiliphili.
       •   Wakhuza abafowabo ababefuna ukumudla luhlaza uMphiliphili. Babefuna
           ukumhlasela ngamazwi ngesenzo sakhe sokuthula nozungu oSomtsewu
           ababelwakhele inkosi.
       •   Wahlawulisa uMphiliphili izinkabi ezintathu yize induna yakhe uNomehlo
           ayibona incane le nhlawulo ngokwakhe wayefenele ukuhlawuliswa izinkabi
           ezinhlanu.

o      Wayenenkani:
       •   Yize uZithulele wayesemtshelile ukuthi uHulumeni angase amthathele
           izinyathelo ngokuphikisana kwakhe naye mayelana nokugudlulwa
           kwemingcele, uSalimani akagudlukanga emazwini akhe kodwa wathatha
           abozalo waqonda enkantolo eMshwathi engabiziwe.
       •   Wenqaba ukukhipha amabutho akhe enkantolo eMshwathi mhla kuthethwa
           icala likaNomehlo, wavuma kuphela ngenkathi uZithulele ethi
           akawaphungule.

           ISIPHETHO (Uvo lomfundi)
USalimani uvezwe njengomdlali oyindilinga futhi okholekayo kulo mdlalo. Izimo
abhekane nazo kulo mdlalo zimenze waguquguquka. Wayebanolaka nenkani uma
ekhuluma noZithulele noSomtsewu ngodaba lwemingcele. Wayekhombisa inhlonipho,
ubuntu kanye nozwelo uma ekhuluma nabantu besizwe sakhe kanye nabozalo.                      [25]

                                            NOMA

UMBUZO 16 (UMBUZO OMFUSHANE)

AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa

15.1      •    Isizwe sikaSalimani√
          •    Abelungu/noHulumeni.√                                                         (2)

15.2      Ukuze amaxoxo abo asheshe ngoba kwakukuningi okwakumele kwenziwe.√√                      (2)

15.3      Ukungabizi kukaSalimani uVimbingwenya kuphela kumsizile ngoba lokho
          kwenza umphumela wokhetho wakubeka obala ukuthi akubona abantu
          bakwaVimbingwenya kuphela abangafuni kuwelwe uMngeni kodwa yizona
          zonke izigodi.√√                                                                   (2)

15.4      •    Wayefuna abantu bacacelwe ukuthi hleze buphele ubuhlobo phakathi
               kwakhe noHulumeni.√
          •    Wayefuna wonke umuntu azizwele ngezindlebe zakhe lokho
               okwakuzoshiwo nguSomtsewu.√
          •    Wayefuna isimame sibekhona ngoba sazi izinseka futhi kuzophiswana
               ngekusasa lesingane zaso.√
          •    Wayazi ukuthi kulaba bantu ababezile embizweni emzini wakhe
               kwakukhona abazohamba bayokhuluma amanga ngaye kuSomtsewu.√                   (4)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                21             DBE/Februwari–Mashi 2015
                                       NSC – Imemorandamu

15.5      Le nkulumo yabo ikhombisa ukumhlonipha √nokuvumelana naye kulokho
          akushoyo√ ngoba bambiza ngezibongo nezithakazelo. √                              (3)

15.6      Imbangela yokuba khona kukaNongejeni njengehumusha (utoliki)
          likaHulumeni kwenza kwaba lula ukuxhumana phakathi kukaHulumeni
          wabelungu nabantu abamnyama.√ Lokhu kwakusiza uHulumeni akwazi
          ukuqhubeka nezinhlelo zakhe zokuthatha umhlaba engaphazanyiswa inkinga
          yolimi, noSalimani wasizakala ngokuhlela izinto zakhe ukuvikela umhlaba
          wobabamkhulu bakhe.√ √                                                           (3)

15.7      Okwenziwa inkosi uSalimani ngesikhathi sobandlululo akwehlukile
          kunokwenziwa amakhosi abusa ngesikhathi sentando yeningi.√ Zonke
          izinqmo azithathayoubonisana nabafowabo kanye nesiziwe sakhe,√
          uyabavumela abesifazane babekhona ezimbizweni. √ Uyabhekana nabelungu
          akabesabi. √                                                                     (4)

15.8      Asikholeki ngoba ijaji alisebenzisanga ibala/ukucwasa lasebenzisa
          umthethosisekelo. Lalingeke livune omnyama lilahle omhlophe ikakhulukazi
          odabeni oluphathelene nomhlaba lize lihlawulise noHulumeni kaSomtsewu
          ngokukhokha zonke izindleko.√                                                    (2)

15.9      Lesi sitayela sombhali sokusebenzisa umyalezo oyibika kusakhela isithombe
          sokuzokwenzeka kulesi sigcawu.√ Sithola inkosi uSalimani, abafowabo
          nezinduna zayo besenkundleni yokuthethwa kwamacala eTsheni.√
          Kuzothethwa icala likaMphiliphili bese kukhulunywa ngamalungiselelo
          embizokazi ezobe ihanjelwe uSomtsewu.√                                           (3)
                                                                                           [25]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU C:            25
                                                            AMAMAKI ASEWONKE:              80

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 22

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
                                   Downloaded from hlayiso.com        22                                                 DBE/Februwari–Mashi 2015
                                                              NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INKONDLO [AMAMAKI AYI-10]
    Izinkomba                  Kuhle kakhulu                  Kuhle                 Kuyagculisa            Akugculisi kahle       Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE                          8–10                      6–7                      4–5                        2–3                     0–1
                           -Ukuhunyushwa            -Ukhombisa ulwazi        -Isihloko usihlaziye      -Ukuhunyushwa            -Akanalo nhlobo ulwazi
Ukuhunyushwa               kwesihloko okunzulu      ngesihloko futhi         ngokugculisayo            kwesihloko akugculisi    lwesihloko
kwesihloko                 -Amaphuzu amahle         usihumushe kahle         -Akhona amaphuzu          kahle                    -Akukho nhlobo
Amaphuzu anobunzulu,       kakhulu ahlukene         -Impendulo echaza        amahle asekela isihloko   -Kuthukela kuvela        okuhambisana
ukusekela kanye            asekelwe kabanzi         ngokwenelisayo           -Amanye amaphuzu          amaphuzu asekela         nenkondlo
nokuqonda kabanzi          kubhekiswe enkondlweni   -Amanye amaphuzu         asekeliwe kodwa           isihloko                 -Ohlolwayo akanalo
ithekisthi.                -Ulwazi oluhle kakhulu   anembayo kodwa           ubufakazi bubuye          -Ulwazi lwenkondlo       nhlobo ulwazi
                           lwenkondlo.              awasekeliwe onke         bungagculisi kwenye       alugculisi kahle.        lwenkondlo.
7 AMAMAKI                                           ngendlela elindelekile   inkathi
                                                    -Ulwazi lwenkondlo       -Ulwazi lwenkondlo
                                                    luhle.                   olugculisayo.
ISAKHIWO KANYE             -Isakhiwo esihleleke     -Isakhiwo esihleleke     -Kukhona nokho            -Isakhiwo sikhombisa     -Isakhiwo asihlelekile
NOLIMI                     kahle kakhulu            kahle futhi amaphuzu     ukuhleleka kwesakhiwo     amaphutha ezingeni       kahle neze
                           -Amaphuzu ahleleke       ageleza ngokulandelana   -Amaphuzu awagelezi       lokuhleleka              -Ulimi lunamaphutha
Isakhiwo, ukugeleza        kahle kakhulu futhi      kahle                    futhi awahlelekile        -Amaphuzu awahlelekile   amaningi kanye
okuhlelekile               athungelana kahle        -Ukugeleza               -Amaphutha olimi          ngokugculisayo           nesitayela esingagculisi
kwamaphuzu kanye           kakhulu                  kwamaphuzu               ayingcosana, ithoni       -Ulimi lunamaphutha      neze.
nokwethula                 -Ulimi, ithoni kanye     kuyalandeleka            kanye nesitayela          amaningi
Ulimi, ithoni kanye        nesitayela kukhombisa    -Ulimi, ithoni kanye     kusetshenziswe            -Ithoni nesitayela
nesitayela                 ukuvuthwa komqondo,      nesitayela kuhle.        ngokugculisayo.           akugculisi kahle.
esisetshenzisiwe           kuyaheha futhi kushaya
embuzweni omude.           emhlolweni
                           -Ulimi, ukupelwa
3 AMAMAKI                  kwamagama kanye
                           nezimpawu zokuloba
                           akunamaphutha nhlobo.
UKWABIWA                              8–10                    6–7                      4–5                       2–3                      0–1
KWAMAMAKI

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                  Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2015-memo/71aee93b-abc4-4faa-9592-a677f3d23bf3) — isiZulu HL · Memo · 2015 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-feb-march-2015-memo/9eacf062-0507-43ac-93ec-d41b8ba05ecf) — isiZulu HL · Memo · 2015 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-june-july-2015-memo/cb50184f-5e3a-4452-acf4-8b98289fd0df) — isiZulu HL · Memo · 2015 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2018-memo/2ab38072-f157-47bb-a68a-04fc060e5697) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2016-memo/8ce69583-201a-4198-8b12-78cee012d496) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2015/796747ff-1b14-48d9-9644-d81090c55675) — isiZulu HL · QP · 2015 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
