# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2016 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 24 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2016-memo/8ce69583-201a-4198-8b12-78cee012d496
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 24

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2016-memo/8ce69583-201a-4198-8b12-78cee012d496)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · isizulu. Memorandum, 24 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2016/6611599d-9a95-4a49-9b5d-44f4d432bdd8) — QP · 2016 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                    NATIONAL
                               SENIOR CERTIFICATE

                                     IBANGA LE-12

                        ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LESIBILI (P2)

                              FEBRUWARI/MASHI 2016

                                   IMEMORANDAMU

AMAMAKI: 80

                           Le memorandamu inamakhasi angama-24.

Akuvumelekile ukukopisha le memorandamu                           Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                2               DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

IMIYALELO YOKUMAKA LELI PHEPHA

1.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
          ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
          (Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo
          omfushane encwadini eyodwa/efanayo).

2.        Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
          ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.

3.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emfushane noma emibili emide
          esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
          impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
          impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
          omfushane kanye nomude uphenduliwe.

4.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
          ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
          uyayiyeka eyesibili.

5.        Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
          izinombolo zikhonjiswe imemo.

6.        Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
          ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
          wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.

7.        Imibuzo emide

          Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
          lamagama anikeziwe ungamephuci amamaki ngoba vele usezephuce yena.
          Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
          bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
          Sebenzisa irubhriki eyisengezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
          ombuzo omude walowo ohlolwayo.

8.        Imibuzo emifushane

          Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
          ukuba acaphune, ungamephuci amamaki.

9.        Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
          NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI.     Isizathu/Ukwesekela/Ukwenaba yikona
          okunikezwa amamaki.

10.       Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
          UMBONO/IQINISO. Isizathu, Ukwesekela/Ukwenaba yikona okunikezwa
          amamaki.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                3              DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)

JUBA LAMI – JJ Thwala

ISINGENISO

•   Umqondo ocashile wenkondlo yilapho imbongi ihaya inkondlo yayo ngento
    esiyibonayo kodwa ibe iqonde enye into.

UMZIMBA

Abahlolwayo bangaphendula babhekise kula maphuzu alandelayo mayelana nokujula
kwenkondlo:

•   Isihloko: Sicashile - siyisingathekiso. Imbongi ibiza isithandwa sayo ngejuba.
•   Ibinza loku-1: Imbongi incoma ubuhle besithandwa sayo, ithi iyathokoza uma ibuka
    ubuhle baso, sengathi bungahlala bunjalo ingunaphakade.
•   Ibinza lesi-2: Ithi isithandwa sayo kumele singakhohlwa yiyona lapho sihamba
    khona ngoba bona bobabili badalwelene.
•   Ibinza lesi-3: Iyaqhubeka iyale isithandwa sayo ithi lapho sihamba khona
    asingathatheki ngenxa yobukhazikhazi bomhlaba kodwa sihlale njalo
    siyikhumbula.
•   Ibinza lesi-4: Inxusa isithandwa sayo ukuba sihlale njalo sinayo ngoba siyikho
    konke empilweni yayo.
•   Ibinza lesi-5: Ithi isithandwa sayo sehlukile kwabanye abantu ngokwesimilo.
    Asiyena uthathekile, unontandakubukwa, asimbhanqi nabanye futhi asibuphuzi
    utshwala.
•   Ibinza lesi-6: Iphetha ngokuthi iyasethemba futhi iyaziqhenya ngesithandwa sayo
    ngoba noma singahamba kangakanani kodwa siyohlala singesayo.

(Ohlolwayo angacaphuna namagama asenkondlweni anencazelo ecashile.)

ISIPHETHO
Le nkondlo iqukethe umqondo ocashile ngoba kuyacaca ukuthi imbongi nakuba
ikhuluma ngejuba kodwa iqonde isithandwa sayo. Lokhu kufakazelwa amaphuzu
angenhla.
                                                                                           [10]
(Abafundi abaphendule njenge-eseyi.)

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                4              DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)

Isililo – FY Ncube

2.1       Umugqa wesi-8: Wagamanxa, waphel' unyaka.√ Sigcizelela/Sigqamisa
          ukulandelana kokwenzeka kwezinto. √                                              (2)

2.2       Amabinza omabili akhuluma ngesililo. Eloku-1 likhuluma ngesililo sabazali
          ngenxa yezimali zabo ezilahlekile√ bese kuthi elesi-7 likhulume ngesililo
          esikhulu sabazali/abafundi ngenxa yezikhungo zemfundo ezingumgunyathi
          esezinyamalele, zayokhohlisa abanye phambili. √                                  (2)

2.3       Imbongi ikhethe la magama ngoba ifuna ukugqamisa ukuthi ngabafundi
          besilisa nabesifazane√ ababesebenze ngokuzimisela, bajabula sebezuza
          imiklomelo yabo. √                                                               (2)

2.4       Kungancipha ukwanda        kwalezi    zikhungo./Umphakathi   ungaphepha
          ekuqolweni ngabanikazi balezi zikhungo. √√
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukelwa)                                  (2)

2.5       Ngiyavumelana ngoba imbongi ibeka umbono wayo ngokungancengi,
          iwuqondise ngqo ezikhulwini zemfundo, iziphonsela inselelo.√√                    (2)
                                                                                           [10]

                                            NOMA

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)

INHLONIPHO – KM Hlongwane

3.1       Waqophisana nami kwagcin' elakho,
          Wangibuka phansi wangibuka phezulu √
          Imvumelwanosiqalo√

                     NOMA

          Wangibuka phansi wangibuka phezulu
          Qede washingila wangishiya nginkemile. √
          Imvumelwanomaphakathi√                                                           (2)

3.2       Imbongi ithi le ngane yenza izenzo ezimbi,√ ihamba ibuye ekhaya phakathi
          kwamabili/sekuyokusa. √                                                          (2)

3.3       Sigcizelela into eyodwa engukuthi konke okwenziwa ngumzali enganeni
          yakhe kunenhloso eyodwa yokwakha.√√                                              (2)

3.4       Kukhulunywa ngesizwe samaZulu ebesiyazisa inhlonipho njengengxenye
          yamagugu aso kepha manje le nhlonipho ayisekho.√√                                (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                5                DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

3.5       Ngiyavumelana. Kumele uhloniphe abanye abantu kuqala ukuze nawe
          bakuhloniphe./Omncane kumele ahloniphe omdala kanjalo nomdala
          ahloniphe omncane. √√                                                                (2)
                                                                                               [10]

                                            NOMA

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)

NOMA SEKUNJE – LF Mathenjwa

4.1       • Ngibon' amakhand' ekhedamisile,√
          • Ubuso bembethe usizi nokujabha, √                                                  (2)

4.2       Imbongi ithi abantu sebephelelwe yithemba ngoba izethembiso
          ababethenjiswe zona azifeziwe. √ Kuphela nje basalokhu begqugquzelwa
          ukuba bazabalaze, kuzolunga. √
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukelwa)                                      (2)

4.3       Siveza umqondo wokuthi kusekhona abantu abangakazuzi embusweni
          wentando yeningi ngokuhlinzekwa kwezidingo√ nakuba abanye bekhomba
          ngophakathi. √
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukelwa)                                      (2)

4.4       Imbongi ihlose ukugcizelela umqondo wokuthi akulula ukuba abantu
          baqhubeke nokuzabalaza uma izethembiso zingafezwa/izidingo zempilo
          zingahlinzekiwe.√√
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukelwa)                                      (2)

4.5       Kusetshenziswe uphawu lokubuza/umbuzombumbulu√ olukhombisa ukuthi
          laba bantu abanelisekile ngokungafezwa kwezethembiso ngosopolitiki.√                 (2)
                                                                                               [10]

                                            NOMA

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)

NAMHLANJE USUBUYA NGEBHOKISI – ASM Zuma

5.1       Ngiyihawu lakho lensimbi.√ Isingathekiso √                                           (2)

5.2       Umzali uthi le ngane ibuya ekhaya isishonile,√ ingasafunwa muntu. √                  (2)

5.3       Kugcizelela ukuthi le ngane okukhulunywa ngayo ingeyakhe√√/akekho
          omunye umzali ngaphandle kwakhe.√√                                                   (2)

5.4       Le migqa iqukethe umqondo wokuthi le ngane yazihlanganisa nabangani
          abangalungile futhi imizamo yomzali yokuyeluleka yehluleka.√√                        (2)

5.5       Le nkondlo iqukethe umoya wokubalisa√ ngoba umzali ubalisa ngengane
          yakhe ayeyikhuza ayangalalela yabuya ekhaya isizongcwatshwa. Lo moya
          wenza umzali okukhulunywa ngaye angaphatheki kahle. √                                (2)
                                                                                               [10]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU A:                30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                6                  DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

INOVELI

UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa umsebenzi womlandi.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
       Isingeniso: Ohlolwayo makachaze umsebenzi womlandi ekwethuleni
        indaba.
       Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe aphinde acaphune
        izibonelo ezinembayo kule noveli.
       Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
        mayelana nomsebenzi womlandi ekwethuleni indaba yakhe.

ISINGENISO

Umlandi umuntu otholakala endabeni olandisa indaba kumfundi. Ubuka indaba macala
onke. Unolwazi oluningi ngendaba futhi uxoxa ngabalingiswa bonke abasendabeni.

Umsebenzi womlandi ukulandisa okwenzeka endabeni, ukulandisa ngemicabango
yabalingiswa, ukwethula amaqiniso, ukuchaza abalingiswa, ukuchaza indawo,
ukuqondisa kanye nokuxhumanisa indaba. Lokhu kuba nomthelela ekwethuleni
nasekukhuliseni indaba.

Abahlolwayo bangasebenzisa la            maphuzu    alandelayo   ayizibonelo   mayelana
nomsebenzi womlandi kule noveli:

UMZIMBA
Izibonelo:

•     Usilandisa okwenzeka endabeni:
      Ukuhlangana kokuqala kukaMahlengi noXolani emhlanganweni wosomabhizinisi
      abafufusayo.

•     Usilandisa ngemicabango yabalingiswa:
      UNdumiso ecabanga ngokweswela kwakhe imali yokulobola uMahlengi.

•     Ukwethula amaqiniso:
      Ukubanjwa kwemihlangano yokuthuthukisa osomabhizinisi abafufusayo.
      Umhlangano     owawuhanjelwe      nguXolani  kanye   noMahlengi bezama
      ukuthuthukisa amabhizinisi abo ngaphambi kweNdebe yoMhlaba.

•     Ukuchaza indawo:
      Indawo yaseSouth Coast. Indawo enhle, inemifula eminingi engenela olwandle.
      Izinindolo zamahlathi, odedangendlale bamasimu kamoba nobhanana aluhlaza
      cwe.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                7            DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

•     Ukuchaza abalingiswa:
      UNyambose owayevula evala isango epulazini likaNgidi. Wayeyisigemfunga.
      Egunde kahle ekhanda, enamehlo amakhulu nomlomo owawuvuza amathe.
      Wayegqoka ibhulukwe elaliboshwa ngothayi.

(Umfundi uyoqhubeka aphawule ngomsebenzi womlandi esebenzisa ulwazi lwakhe
lokuhluza.)

ISIPHETHO SEMPENDULO (UVO LWAKHO)

Umlandi wale noveli ukwazile ukusethulela indaba yakhe esebenzisa amasu
ehlukahlukene okwenza indaba ibe noheho/nelukuluku ofundayo angayibeki phansi.

(Abahlolwayo mabaveze uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yombuzo. Impendulo mayibhalwe njenge-eseyi.)                                             [25]

                                            NOMA

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

ISIQESHANA A

7.1       Yingoba wayephatheke kabuhlungu, engaduduzeki ngenxa yokwaliwa
          uNontobeko ngobusuku obandulela usuku lomshado wabo.√√                         (2)

7.2       Babeyoqeda izikweletu zomshado√ qede bathenge isithabathaba somuzi.√
          Kwakuyothi kungadlula iminyaka emibili beshadile bathole izingane.√            (3)

7.3       Umama wakhe waphatheka kabi mhlawumbe wagula wangena
          nasesibhedlela.√ Kungenzeka ukuthi kwaba nenzondo phakathi kwakhe
          noNontobeko ngoba indodana yakhe yayikulesi simo nje ngenxa yakhe.√
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo)                                               (2)

7.4       Simveza njengomlingiswa onothando lweqiniso√ ngoba wathembisa
          uNontobeko ukuthi uyomthatha amakhise umuzi yize wayengakavumi
          ukuthandana naye.√ Ekuthandaneni kwakhe noNontobeko, wehlukana nawo
          wonke amantombazane ayezichithela isizungu nawo, wanamathela kuyena.√
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo)                                               (3)

7.5       Ngiyavumelana. UNontobeko watshela uNkululeko ukuthi ngeke kulunge
          ukuthandana kwabo kodwa uNkululeko waphikelela nokumeshela waze
          wamnqoba.√ Ekuthandaneni kwabo uNontobeko wabuza uNkululeko ukuthi
          ngeke amlwise yini uma ehluleka endleleni ngoba wayesathanda uMhlengi.√
          Nangempela akuzange kulunge wamala ngosuku olwalwandulela
          olomshado.√                                                                    (3)

                                            KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                8              DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

ISIQESHANA B

7.6       Akakutholanga    ukujabula   ayekujahile kepha      wathola     amaqiniso
          ayengawalindele okuthi uMahlengi wayengumuntu wesilisa.√√                        (2)

7.7       •   Wayebulawa inkumbulo yesithandwa sakhe.√
          •   Wayechichima injabulo.√
          •   Wayeshaywa uvalo.√
          •   Wayebalisa ngoXolani.√
          •   Wayekhathazekile ngoba wayezwile ngenkathi exoxa noXolani ocingweni
              ukuthi kukhona okumdlayo.√
          • Uzizwa enothando oluxakile ngoXolani.√
          (okuthathu kwalokhu)                                                             (3)

7.8       Wayesaba ukuthi bangaxabana naye bamvimbe angabe esalithola ithuba
          lokuyobonana noMahlengi./Wayazi ukuthi ukuqonywa akwamukelekile ngoba
          wayeganiwe.√√                                                                    (2)

7.9       Akukho okufihliwe okungeyukuvela.√ Impilo eyimfihlo ebiphilwa nguMhlengi/
          uMahlengi igcina yambulekile kubo bonke abantu abasondelene naye ngenxa
          yosizo lukaShezi. √
          (Neminye imiyalezo esekelwe ngokwencwadi iyokwamukelwa)                          (2)

7.10      Umbhali uphumelele kahle ukwethula ilukuluku kule ncwadi. Ukudutshulwa
          kukaNyambose uNdumiso kudala ilukuluku ngoba kusishiya nombuzo
          wokuthi engabe uNdumiso uzobanjwa yini ngalesi senzo asenzile.√√
          Ekugcineni uyabanjwa uNdumiso, ebanjiswa yintombi kaSibusiso uZakithi. √         (3)
                                                                                           [25]

                                            NOMA

UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUSHANE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa umsebenzi womlandi.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
       Isingeniso: Ohlolwayo makachaze umsebenzi womlandi ekwethuleni
        indaba.
       Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe aphinde acaphune
        izibonelo ezinembayo kule noveli.
       Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
        mayelana nomsebenzi womlandi ekwethuleni indaba yakhe.

ISINGENISO

Umlandi umuntu otholakala endabeni olandisa indaba kumfundi. Ubuka indaba macala
onke. Unolwazi oluningi ngendaba futhi uxoxa ngabalingiswa bonke abasendabeni.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                9                  DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

Umsebenzi womlandi ukulandisa okwenzeka endabeni, ukulandisa ngemicabango
yabalingiswa, ukwethula amaqiniso, ukuchaza abalingiswa, ukuchaza indawo,
ukuqondisa kanye nokuxhumanisa indaba. Lokhu kuba nomthelela ekwethuleni
nasekukhuliseni indaba.

Abahlolwayo bangasebenzisa la            maphuzu    alandelayo   ayizibonelo   mayelana
nomsebenzi womlandi kule noveli:

UMZIMBA
Izibonelo:

•     Usilandisa okwenzeka endabeni:
      Usethulela uDicey ongumqashi kaMirriam obabaza imali yomjaho wamahhashi
      ye-pick six ewiniwe eyizigidi ezimbili zamarandi.

•     Usilandisa ngemicabango yabalingiswa:
      UGenyeza ecabanga ngokuba nezimbangi eziningi ezinemali neziyizifundiswa
      ezase zizomthathela uMirriam.

•     Ukwethula amaqiniso:
      Ukubamba kukaNomvula i-pick six. Abantu abacula umculo kamasikandi
      bayaphumelela ngempela baze bafike nasemazweni aphesheya. Iqembu
      likaGenyeza elalidla ubhedu komabonakude nasemisakazweni lalaziwa
      naphesheya.

•     Ukuchaza abalingiswa:
      Ukuma komzimba nezevatho zikaMaNkwanyana. Isiqibilinjana esiqinile,
      sinocecevana lobuso obumpofu namehlwana ayekhala izinyembezi zentuthu
      egqoke ingutshana ewugawini nebhayana emahlombe.

•     Ukuchaza indawo:
      Umuzi kaChule eMlazi wawuyisitezi, igalaji lizivulekela libuye lizivalekele.
      Kunendlu yokudlela enetafulakazi nezitulo zikanokusho nekhabethe eliphambili.
      Indawo uChule ayehlele ukubulalela kuyo uNomvula. Yayingummango iphakathi
      komsaho notatalambu wewa.

Umfundi uyoqhubeka aphawule ngomsebenzi womlandi esebenzisa ulwazi lwakhe
lokuhluza.)

ISIPHETHO SEMPENDULO (UVO LWAKHO)
Umlandi wale noveli ukwazile ukusethulela indaba yakhe esebenzisa amasu
ehlukahlukene okwenza indaba ibe noheho/nelukuluku ofundayo angayibeki phansi.

(Abahlolwayo mabaveze uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yombuzo. Impendulo mayibhalwe njenge-eseyi.)                                                   [25]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                10            DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

ISIQESHANA A

9.1       Lona ozibiza ngo-HK uyaziphindiselela ngoba umyeni kaMaNgcobo, uDaffo
          ongumngani wakhe naye wayekade eshele unkosikazi wakhe uNomvula
          ngesikhathi esesibhedlela.√√                                                    (2)

9.2       Umbiza ngempisi kanye nempungushe√ edla izimali zabafelokazi izama
          ukumondla ngazo. √Uthi usewile manje futhi akasophinde avuke ngoba
          abafelokazi banamuhla sebehlakaniphile.√                                        (3)

9.3       Kuzodaleka ubutha bangempela phakathi kukaSithole no-HK (uHola Khathi
          kanye noHaba Khumalo) ekubeni abazi lutho ngale ncwadi.√ USithole
          angabamangalela o-HK abadle imali.√/USithole angaba nodlame agcine
          esemshaya unkosikazi wakhe.√ Umshado wabo ungagcina usuphelile,
          bafake isehlukaniso.√
          (Okubili kwalokhu)                                                              (2)

9.4       Simveza njengomlingiswa ongathembekile futhi ongenalo iqiniso√ ngoba
          usizakala ngokuhlupheka komngane wakhe onguDaffo√ ekubeni
          emsebenzisa kakhulu ekufezeni izinhloso zakhe ekwakheni umnotho.√/
          simveza njengomlingiswa onamagqubu√ ngoba akaxolanga ngesenzo
          sikaDaffo sokweshela uNomvula yize ayesemjezisile ngaphambilini.√ Manje
          useyaziphindiselela futhi ngokuba amxabanise nomkakhe.√                         (3)

9.5       Ngiyavumelana. UDaffo akaphindanga wasimama emabhizinisini akhe
          emveni kokuba ewile.√ Kwathi noma esezama ukuthola imali ngokubamba
          iqhaza ekubulaweni kukaNomvula waphetha ngokuboshwa engasayitholanga
          naleyo mali√ ngoba uChule wayeseshonile.√                                       (3)

                                            KANYE

ISIQESHANA B

9.6       Yingoba uChule wayedliwa ngunembeza ngoba wayesezinhlelweni
          zokubulala uNomvula ukuze azuze ubhazabhaza wesuphamakethe ube
          ngowakhe yedwa.√√                                                               (2)

9.7       •    Washaywa uvalo olwalumdabula izibili.√
          •    Inhliziyo yayimkhumbuza ukuthi balele nje noNomvula balinganiselene
               okokugcina ngoba uNomvula wayezobe esegingqika emakhazeni
               ngosuku olulandelayo.√
          •    Abehlanga ubuthongo.√                                                      (3)

9.8       Kwaba nomthelela omubi ngoba wathengwa uChule ngemali ngenhloso
          yokumsebenzisa ukuze azuze umcebo kaNomvula.√ Beza netulo lokuba
          ayokhohlisa uHlulintombi ukuthi uNomvula uyamthanda ngakho-ke
          akameshele okwaholela ekutheni kube nengxabano phakathi kukaHlulintombi
          noGenyeza.√                                                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                11                 DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

9.9       Ubugebengu abukhokheli.√ Bonke abalingiswa ababezama ukuqola
          uNomvula imali yakhe bagcina bengene ezinkingeni.√ UChule obezama
          ukubulala uNomvula ngokumqashela isigebengu esinguDaffo kwagcina
          sekunguyena owacindezelwa yimoto wafa.√
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                                    (3)

9.10      Umbhali uphumelele kahle ngoba ukwazile ukusethulela isiphetho sempilo
          kaNomvula     njengomlingiswa   omkhulu   kupholavuthondaba,   ushada
          noGenyeza bathenga umuzi eThusini futhi kuba nokuthula ekhaya
          eMaNgwaneni. Lokhu kukhombisa uthando lweqiniso phakathi kukaGenyeza
          noNomvula.√√
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                                    (2)
                                                                                               [25]

                                            NOMA

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kule noveli kubhekwa umsebenzi womlandi.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
       Isingeniso: Ohlolwayo makachaze umsebenzi womlandi ekwethuleni
        indaba.
       Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe aphinde acaphune
        izibonelo ezinembayo kule noveli.
       Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
        mayelana nomsebenzi womlandi ekwethuleni indaba yakhe.

ISINGENISO

Umlandi umuntu otholakala endabeni olandisa indaba kumfundi. Ubuka indaba macala
onke. Unolwazi oluningi ngendaba futhi uxoxa ngabalingiswa bonke abasendabeni.

Umsebenzi womlandi ukulandisa okwenzeka endabeni, ukulandisa ngemicabango
yabalingiswa, ukwethula amaqiniso, ukuchaza abalingiswa, ukuchaza indawo,
ukuqondisa kanye nokuxhumanisa indaba. Lokhu kuba nomthelela ekwethuleni
nasekukhuliseni indaba.

Abahlolwayo bangasebenzisa la            maphuzu    alandelayo   ayizibonelo   mayelana
nomsebenzi womlandi kule noveli:

UMZIMBA
Izibonelo:

•      Usilandisa okwenzeka endabeni:
       Izinsolo zikaMemu Ngcamu noMpungose ukuthi uDumazile uthandana nothisha
       uMoloi nokuthi uMoloi usebenzisa umuthi.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                12                 DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

•      Usilandisa ngemicabango yabalingiswa:
       Imicabango yomlingiswa uMoloi uqhathanisa ubuhle bukaDumazile kanye noMisi
       Hlophe. USithole ucabanga ngobuhle bukaDumazile obudala isikhwele
       kuMaNzimande.

•      Ukwethula amaqiniso:
       Ukuthandana kwezingane zesikole nothisha kanye nokuxoshwa kwezingane
       ezikhulelwe esikoleni. UDumazile wathandana nothisha uMoloi wasekhulelwa
       waxoshwa.       Ukungatholakali      kwekhambi   lokwelapha    ingciwane
       lesandulelangculazi kanye nengculazi.

•      Ukuchaza abalingiswa:
       Indlela uMaNzimande azizwa ngayo ngenkathi uLizzy emtshela ngokuthandana
       kukaDumazile noSithole. UMaNzimande wayeshayelwa inhliziyo ejuluka.
       UMtalaselwa eseguliswa isifo sengculazi. Evuvukalelwa izinyawo, ephihlika
       izilonda umzimba wonke.

•      Ukuchaza indawo:
       Umuzi kaDumazile ayewuthengelwe            uSithole   eMafezeni   wawugcwaliswe
       ngezimpahla zikanokusho.

(Umfundi uyoqhubeka aphawule ngomsebenzi womlandi esebenzisa ulwazi lwakhe
lokuhluza.)

ISIPHETHO SEMPENDULO (UVO LWAKHO)
Umlandi wale noveli ukwazile ukusethulela indaba yakhe esebenzisa amasu
ehlukahlukene okwenza indaba ibe noheho/nelukuluku ofundayo angayibeki phansi.

(Abahlolwayo mabaveze uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yombuzo. Impendulo mayibhalwe njenge-eseyi.)                                                   [25]

                                            NOMA

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

ISIQESHANA A

11.1      Yingoba base benengane futhi engaziboni ethathelwa yingane yesikole isoka
          lakhe.√√                                                                             (2)

11.2      •    UMisi Hlophe utshela uDumazile ukuba ehlukane noJeffrey ngoba
               eyisoka lakhe, uDumazile uyala. √
          •    UDumazile uya endlini encane ucabanga ngamazwi kaMisi Hlophe uze
               ugcizelela ukuthi akazuhlukana noJeffrey. √
          •    UMisi Hlophe ungena esitafulumu ngemuva kokushiywa nguDumazile
               egcwalelene wukucikeka. √                                                       (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                13              DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

11.3      Kuzoba nomphumela omubi.√ Isithunzi sakhe sizokwehla ngoba abanye
          othisha nezingane ngeke besamhlonipha ngenxa yokubanga isoka nengane
          yesikole.√
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukelwa)                                   (2)

11.4      Simveza njengomlingiswa ongumxabanisi √ ngoba nguye ogqugquzele uMisi
          Hlophe ukuba abuze uDumazile ngokuthandana kwakhe noMoloi √
          okwenzeke ngesikhathi engekho esikoleni eyobeletha. √                             (3)

11.5      Ngiyavumelana. UDumazile akehlukananga vele nothisha uMoloi. √
          Badukelana iminyaka,√ kwathi lapho bephinda bebonana, baqhubeka futhi
          nothando lwabo yize ayeseshade noMtalaselwa. √                                    (3)

                                            KANYE

ISIQESHANA B

11.6      Isimo sashubiswa ukuthi uMaNzimande wayesetshelwe nguLizzy ukuthi
          uSithole uthandana noDumazile. Ngakho-ke uSithole wayezama
          ukumbalekisa esitolo ayomfihla emafezini ukuze aqhubeke nezinhloso zakhe.         (2)

11.7      •    Uphuphe inkunzi emnyama iza kuyena ithukuthele wabaleka waze
               waqhamukela emfuleni owawunamanzi angcolile. √
          •    Wabona khona isihlenga esabe sinoSithole kanye nesipatsha sentokazi.
               √
          •    Wagijima ekhala kakhulu efuna ukuya kumyeni wakhe kodwa isihlenga
               samshiya.√                                                                   (3)

11.8      Kwaba nomthelela omubi ngoba wadumaza abazali bakhe kaningana.√
          Wakhuleliswa uthisha uMoloi esafunda,/wakhuleliswa okwesibili indoda
          eganiwe uSithole./Wahlela ubugebengu bokushisa isitolo sikaSithole ngenxa
          yokuthanda imali./Wadumaza uMtalaselwa ngokwenqaba ukuyokwakha
          kwaJilafohlo/Wadumaza uMtalaselwa ngokubuyelana noyise bezingane
          zakhe bebe beshadile.√                                                            (2)

11.9      Umyalezo uthi isimilo esingesihle sinemiphumela emibi.√Lokhu kubonakale
          ekungaziphathini    kahle   kukaDumazile      ngokuthandana      nabesilisa
          abehlukahlukene√ kwaholela ekuthini atheleleke ngesifo sengculaza, wagcina
          ngokushona kanye nalabo ayelala nabo.√
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukelwa)                                   (3)

11.10     Umbhali uphumelele kahle ukwethula uvuthondaba kule noveli. Siluthola
          lapho uDumazile esesokhukhwini lokufa ecela ukubizelwa abazali bakhe,
          ubabezala nomamezala wakhe ezoxolisa ngokuziphatha kabi kwakhe. Lokhu
          kushiya isifundo emphakathini mayelana nobungozi bokuziphatha kabi.√√             (2)
                                                                                            [25]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                14            DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

UBUCIKO BOMLOMO

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)

UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

ISINGENISO
Ngiyavumelana nokuthi lezi zinhlobo zobuciko bomlomo ezibalwe ngezansi zisifundisa
ngomlando wokudabuka kwezinto ezithinta impilo yomphakathi.

UMZIMBA
Nanka amaphuzu asekela lo mbono ongenhla:

•   Inganekwane: UNwabu neNtulo
    - Le nganekwane ikhuluma ngokuvela kokufa nezici zonwabu nentulo.
    - Kuthiwa uMdali wayefisa ukuba abantu bakhe baphile ungunaphakade.
    - Wathuma unwabu ngoba elwethembile ukuthi yilona phakathi kwazo zonke
       izilwane ezazikhona olwalungaphuthumisa umyalezo kubantu bakhe wokuthi
       abangafi.
    - Unwabu lwalibala ubukhwebezane endleleni, waze waguqula umqondo wakhe
       uMdali, wathumela intulo ukuba iphuthume iyotshela abantu bakhe ukuthi
       kumele bafe.
    - Nangempela intulo yafika kuqala, yamemeza yathi abantu kumele bafe.
       Unwabu lona lwathi lufika nomyalezo wokuthi abantu akumele bafe kwabe
       sekwedlule isikhathi, abantu bengasezwa lutho bethi bona babambe elentulo.
    - Kwadabuka kanjalo-ke ukufa njengoba abantu besafa nje nanamuhla.
    - Unwabu lwabe selujeziswa uMdali ngokuthi luyohlale lunyonyoba njalo,
       luphinde futhi luhambe lushintshashintsha imibala ihambisane nendawo
       oluhamba kuyona.
    - Intulo yona-ke yaklonyeliswa ngokuba ikwazi ukugijima kakhulu emhlabathini
       nasemthini ukuze izivikele ezitheni zayo.
    - Zavela kanjalo-ke izici zonwabu nentulo.
    - Ngakho-ke le nganekwane isifundisa ngomlando wokudabuka kokufa kanye
       nezici zezilwane.

•   Izibongo: Izibongo ZeNkosi U-Albert Luthuli
    - INkosi u-Albert Luthuli uyingqalabutho kwezomzabalazo wenkululeko.
    - Waba negalelo elikhulu ekuqambeni inhlangano kaKhongolose ngenhloso
        yokugqabula amaketango obandlululo, akhulule isizwe ekucindezelweni.
    - Imisebenzi yakhe yaba nomthelela omkhulu kule nkululeko yezwe
        laseNingizimu-Afrika.
    - Le nkondlo isifundisa ngomlando wokudabuka nemvelaphi yomzabalazo
        owaholela ekukhululekeni kwabantu baseNingizimu-Afrika.
    - Imbongi-ke iyamtusa uMadlanduna, imchaza njengomqambi wendlela eya
        enkululekweni, owayiqamba wayifaka kuzo zonke izindawo zomphakathi,
        njengasezikoleni nasemasontweni.
    - Ithi-ke umzabalazo kaMadlanduna awuzuzisanga inhlangano yakhe kuphela
        kodwa kwahlomula i-Afrika nomhlaba wonke.
    - Imbongi igqugquzela umphakathi ukuba ungalibali ukuhlonipha iNkosi u-Albert
        Luthuli njengomqambi wendlela eya enkululekweni yaleli zwe.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                15          DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

•   Amahubo: Thina Senze Nje
    - Imali itholakala ngokuba usebenze kanzima, ngaphandle kwalokho, indlala
      iyangenisa.
    - Lesi yisiqubulo esishiwo abasebenzi uma benza umsebenzi onzima ngenhloso
      yokuba bangakuzweli ukusinda kwawo.
    - Ngakho-ke siqukethe umqondo wokubaluleka kwemali okungukusebenza
      kanzima ukuze uyithole.
    - Siyasifundisa ukuthi kwenziwa njani ukuze uthole imali.

•   Izimo zokukhuluma
    Isaga: Sibambe elentulo
    - Lesi saga sisifundisa ngemvelaphi yokufa.
    - Sisuselwe enganekwaneni yonwabu nentulo njengoba kuchaziwe ngenhla.
    - Phela intulo yafika kuqala nomyalezo woMdali wokufa kwabantu kunonwabu.
    - Ngakho-ke abantu banamathela kulokho abase bekutshelwe yintulo.
    - Lesi saga sigqugquzela umphakathi ukuba usheshe uzenze izinto, ungasindwa
        zinyawo.

    Isisho: Ukuba unwabu
    - Naso lesi sisho sivela enganekwaneni yoNwabu neNtulo, sichaza ukwenza
        kancane into ungasheshi.
    - Lokhu kuyisijeziso esatholwa unwabu ngesikhathi lwehluleka ukufikisa
        umyalezo woMdali kubantu.
    - Ngakho-ke sixhumene nomlando wokudabuka kokufa sibe sifundisa
        umphakathi umphumela wokwenza kancane izinto.

    Isiphicaphicwano:      Ngikuphica ngomkhwenyana wami ongathwali masudu
                           kodwa owashintsha ewashintshile.
    -    Impendulo yalesi siphicaphicwano unwabu.
    -    Phela unwabu luhlala lushintshashintsha imibala, ihambisane nendawo
         olutholakala kuyona.
    -    Lokhu kushintshashintsha imibala konwabu kuyisijeziso olwasithola
         ngokungasheshi uma luthunywa nguMdali.
    -    Ngakho-ke ingqikithi yalesi siphicaphicwano iphathelene nomlando
         wokudabuka kwesici sonwabu.

    ISIPHETHO SEMPENDULO (Uvo lomfundi)
    Uma sibheka la maphuzu angenhla, kuyacaca ukuthi lezi zinhlobo zobuciko
    bomlomo zisifundisa ngomlando wokudabuka kwezinto ezithinta impilo
    yomphakathi kanye nezici zezilwane ezithile.                                        [25]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                16               DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)

UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

IZINGANEKWANE

ISIQESHANA A: AMAHLAYA ALALA INSILA

13.1      UVelaphansi. √                                                                     (1)

13.2      Savela ngoba abakwaNzimande babenekhono lokuphephetha isihlabathi
          solwandle√ kusale usawoti. √                                                       (2)

13.3      Ukungena nenja esontweni. √                                                        (1)

13.4      Udweshu oluphathelene nempi phakathi kweNkosi uShaka naMaphephethe√
          lapho kwanqoba khona aMaphephethe ngokugingqela amabutho kaShaka
          ngamatshe, wase ethi aMaphephethe agadla ngesikhali samagwala. √                   (2)

                                            KANYE

ISIQESHANA B: INKOSI YEZINYONI

13.5      Yingoba lalazi kahle ukuthi ungcede akakwazi ukugijima. √                          (1)

13.6      Ukhozi lunejubane,√ lundiza lume luthi mpo emkhathini, lubhakuzisa
          amaphiko lusamile. √
          (Nokunye okunembayo okuyoshiwo umfundi)                                            (2)

13.7      •    Amahlaya Alala Insila: UVelaphansi wawanqoba amabutho kaShaka
                                      ngokuwagingqela ngamatshe, asala phansi
                                      nakuba ayesatshiswa okwenyoka ngenxa
                                      yamandla ayenawo. √
          •    Inkosi Yezinyoni:      Ungcede     wakwazi    ukunqoba   ubukhosi
                                      ngokuhlakanipha, ecasha ekhwapheni lokhozi
                                      nakuba ayencintisana nezinyoni ezigijima
                                      ngaphezulu kakhulu kwakhe. √                           (2)

13.8      Iqola lajezisa ungcede ngokumbulala kabuhlungu, lamhloma emeveni ukuze
          limudle ngisho esebolile.√                                                         (1)

13.9      Isiphetho sisichazela ukuthi kwadalwa yini ukuba iqola libulale ungcede
          limhlome emeveni bese liyamudla kanye nokudabuka komkhuba wesikhova
          wokulala emini, sihambe ebusuku ngesikhathi ezinye izilwane sezilele. √
          Ngakho-ke siyifanele inganeko-silwane ngoba phela lolu uhlobo
          lwenganekwane oluphathelene nemvelaphi yezici ezithile ezilwaneni. √               (2)

13.10     Ngiyavumelana. Akulula ukuhlala imini nobusuku ngaphandle kokulala.
          Ngakho-ke izinyoni kwakumele ziqashe izinyoni ezimbili ukwenza lo msebenzi
          ukuze zishintshane. √
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka)                                   (1)

                                            KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                17                DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

IZINKONDLO ZOMDABU

IZIBONGO: USUKU LWAMAGUGU

13.11     Ngivumele ngisine ngosiba lwakithi,
          Ngivumele ngigiye ngokugiya engikwaziyo,√                                           (1)

13.12     Umugqa wesi-3 ukhuluma ngokuhloba ngemvunulo√, kanti impendulo
          yesiphico injobo okuwuhlobo oluthile lwemvunulo.√                                   (2)

13.13     Umugqa wesi-5 kuya kowesi-6: Noma sengaveteza nje
                                       Kodwa akubona ubunjalo bami,√                          (1)

13.14     Kubalulekile ukugcina amasiko ethu singavumi ukuba amalulwane.√                     (1)

IHUBO: QHAKAZA

13.15     Umzali uthi noma yena engaphumelelanga ukufunda kodwa ukwazile
          ukufundisa ingane yakhe. √                                                          (1)

13.16     Ngiyavumelana. Ezibongweni zosuku lwamagugu, imbongi igqugquzela
          umphakathi ukuba uzigqaje ngamasiko awo. √ Ehubweni elithi, Qhakaza,
          imbongi igqugquzela ingane yayo ukuba ilisebenzise ithuba lokufunda ukuze
          iziqhenye ngayo kusasa. √                                                           (2)

IZITHAKAZELO: EZAKWASITHOLE

13.17     Bukhona ngoba abantu bakwaSithole bayamfaka uMthembu uma
          bethakazela.√/Kungenzeka ukuthi abukho ngoba bakhona abaThembu
          bakwaMvelase basuka esibongweni sabo.√                                              (1)

13.18     Umugqa wesi-5 kuya kowesi-6:       Zitsha zimnyama
                                             Zingamankankazana,                               (1)
                                                                                              [25]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU B:               25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 18                  DBE/Februwari–Mashi 2016
                                        NSC – Imemorandamu

ISIQEPHU C: UMDLALO

UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa indikimba.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
       Isingeniso: Ohlolwayo makachaze indikimba.
       Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe aphinde abhekise
        ezahlakalweni ezinembayo zalo mdlalo ezigqamisa indikimba.
       Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
        mayelana nendikimba yalo mdlalo.

ISINGENISO

Indikimba ingachazwa ngokuthi ingumongo wendaba yonke. Iphendula ukuthi umdlalo
ukhuluma ngani. Ingaba igama elilodwa noma umusho owodwa. Lokhu kufakazelwa
indikimba esinikezwe yona emayelana nodlame lwasekhaya nolwezifiki kuleli.

Abahlolwayo bangasebenzisa             la   maphuzu   alandelayo   ayizibonelo   mayelana
nendikimba yalo mdlalo:

UMZIMBA

Udlame Lwasekhaya
•   UMaMlanduli
    UmaMlanduli uhlukunyezwa umyeni wakhe uMdaluli ngenxa yengcindezi anayo
    yokulahlekelwa umsebenzi. Uyamshaya, akafuni ukudla, ufuna indabandaba
    ngenkani.

Udlame Lwezifiki
•   UChivenga
    Ukuthakathwa kukaChivenga nguMdaluli. Ubola isandla uze ulala esibhedlela.
    UMdaluli umlalela unyendle ehlathini laseMphekandlubu, umgqema ingozi
    ekhanda.

ISIPHETHO SEMPENDULO (UVO LWAKHO)
Ngiyavumelana nombono othi indikimba yalo mdlalo udlame lwasekhaya nolwezifiki.
Izibonelo ezibalulwe ngenhla ziyawufakazela lo mbono.

(Abahlolwayo mababeke uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yabo babhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.)                                                    [25]

                                              NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                19            DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUZO 15 (UMBUZO OMUDE)

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

ISIQESHANA A

15.1      UMdaluli wadilizwa emsebenzini√, wathi noma esethi uzama umsebenzi
          wobumeselandi waphazanyiswa uChivenga owayengowokufika.√                        (2)

15.2      • Waphupha iviyo labantu abampisholo abakhuluma ulimi olungaqondakali.√
          • Bayanyamalala angazi ukuthi bashonephi.√
          • Kusuka isiphepho esinamandla.√                                                (3)

15.3      Anikeza umqondo wokuthi uMdaluli ungumuntu ongathandi ukuphazanyiswa
          uma ekhuluma √ngakho-ke ubefuna uMbhebhezeli amlinde achaze konke
          afuna ukukusho.√                                                                (2)

15.4      Bavikela izingane ezihlukunyezwa abazali. √ Banikeza nezeluleko mayelana
          nezinkinga zomndeni. √ Bayayihambela imindeni evelelwe izehlo ngenxa
          yezinkinga ezikhungethe. √
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo.)                                               (3)

15.5      Ngiyavumelana ngoba ekugcineni ummeleli onguMdaluli ugcina evakashele
          eSudani. √Kuba nokuzamazama komhlaba kufa abantu abaningi naye
          okungenzeka ungomunye wabashonile√ Lokhu kudala usizi emndenini wakhe
          emva kwenhlupheko abebecabanga ukuthi isiphelile.√                              (3)

                                            KANYE

ISIQESHANA B

15.6      Kwakubangelwa ukuthi nguyena owayemdala ezinganeni zikaMdaluli
          noMaMlanduli futhi wayesezoqeda ukufunda eKolishi lezobuChwepheshe
          ngakho-ke kwakuzomele alekelele ekhaya.√√                                       (2)

15.7      UZenyezile utshela uLondiwe ukuthi akufanele acashe ngokungaphothuli
          izifundo ngoba akuqali ngaye ukushonelwa ngubaba. √ Kuneminye imindeni
          ebhekene nesimo esingaphezu kwalesi esakhe√ futhi uNkulunkulu
          ungumqambi wamacebo noyise wezintandane nabafelokazi. √                         (3)

15.8      Sizoba sibi √ngoba bazoqhubeka bahlupheke futhi nalezi ezinye izingane
          kungenzeka zingalitholi ithuba lokuqhubeka nezifundo zazo kwazise
          noMaMlanduli wayengasebenzi.√                                                   (2)

15.9      Umlandi uhlose ukusichazela ngemizwa yosizi oluziwa nguMaMlanduli.√
          UMaMlanduli uzwa ubuhlungu ngezindaba azizwa ngoZenyezile zokuthi
          kungahle kwenzeke ukuthi umyeni wakhe uMdaluli akasekho emhlabeni.
          Hleze ucabanga nokuthi kuzoba nzima ukuthola isidumbu somyeni wakhe
          eSudan nokusibuyisa ekhaya.√√                                                   (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 20                  DBE/Februwari–Mashi 2016
                                        NSC – Imemorandamu

15.10     Bukhona ubudlelwane phakathi komlingiswa ongummeleli nendikimba kulo
          mdlalo ngoba indikimba yalo mdlalo imayelana nodlame lwasekhaya
          nolwezifiki√ kanti nomlingiswa ongummeleli, uMdaluli uba nodlame emndenini
          wakhe nakuChivenga ongowokufika emva kokuphelelwa umsebenzi.√                          (2)
                                                                                                 [25]

                                              NOMA

UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)

AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa

QAPHELA:
• Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kubhekwa indikimba.
• Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
       Isingeniso: Ohlolwayo makachaze indikimba.
       Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kokubuziwe aphinde abhekise
        ezahlakalweni ezinembayo zalo mdlalo ezigqamisa indikimba.
       Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
        mayelana nendikimba yalo mdlalo.

ISINGENISO

Indikimba ingachazwa ngokuthi ingumongo wendaba yonke. Iphendula ukuthi umdlalo
ukhuluma ngani. Ingaba igama elilodwa noma umusho owodwa. Lokhu kufakazelwa
indikimba esinikezwe yona emayelana nezombangazwe nobulungiswa.

Abahlolwayo bangasebenzisa             la   maphuzu   alandelayo   ayizibonelo   mayelana
nendikimba yalo mdlalo:

UMZIMBA

•   Kuqubuka ingxabano phakathi kukaZithulele noSalimani ehhovisi likaZithulele
    eMshwathi mayelana nokuklanywa kabusha kwemingcele okwakuhlelwe
    uHulumeni ingaziswanga inkosi uSalimani.
•   UMphiliphili oyinduna yamacala yenkosi uSalimani noNgoza baphenduka
    amambuka bahambisana nabelungu kulo mbango wemingcele.
•   USalimani usebenzisa ubuhlakani ukuze athole ukuthi abantu bakhe bamiphi
    ngodaba lokuklanywa kabusha kwemingcele. Lokhu kwenza ngokusebenzisa isu
    lokubakhethisa ngobhontshisi.
•   Ekugcineni kuba nobulungiswa liyamthetha icala uSalimani. Ubuyiselwa umhlaba
    wakhe kukhokhiswe uHulumeni zonke izindleko zecala.

ISIPHETHO SEMPENDULO (UVO LWAKHO)
Ngiyavumelana nombono othi indikimba yalo mdlalo ezombangazwe nobulungiswa.
Izibonelo ezibalulwe ngenhla ziyawufakazela lo mbono.

(Abahlolwayo mababeke uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha impendulo
yabo babhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.)                                                    [25]

                                              NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                21                 DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUSHANE)

AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa

ISIQESHANA A

17.1      Yingoba yayimcasula inkulumo kaMbongolo yokuthi uma abelungu
          beqhubeka nokuklanywa kabusha kwemingcele bazobona into abangakaze
          bayibone selokhu kwathi nhlo.√ √                                                     (2)

17.2      • Izinhliziyo zabo zibuhlungu/ziyopha ngenxa yokusikelwa kwabelungu
            ingxenye enkulu yezwe likayise.√
          • Besebebamukele abelungu.√
          • Ukuthula kwabelungu uma uSomtsewu ebaqhatha nabantu bakaSalimani
            kuzodala ukuba kubheduke impi.√                                                    (3)

17.3      Anikeza umqondo wesimo sezombangazwe               esikhombisa      ukucwaswa
          ngokwebala kwabantu abamnyama.√√                                                     (2)

17.4      Zikhombisa    ukuthi   kwakukhona      izinduna   ezazithengeka      kalula
          ngokufumbathiswa imali√, zidalulele abaMhlophe izimfihlo zesizwe√, zikwazi
          ukuhlubuka abakubo zelekelele izitha.√                                               (3)

17.5      Ngiyavumelana ngoba ekugcineni ummeleli oyinkosi uSalimani ugcina
          ephumelele ekuthini uHulumeni angaklami kabusha imingcele yezwe lakhe.√
          Uvunwa isinqumo sejaji enkantolo yaseMgungundlovu.√ Lokhu kudala
          injabulo kuyena kanye nasesizweni sonke samaNgwazi.√                                 (3)
                                                                                               [13]

                                            KANYE

ISIQESHANA B

17.6      Beqa umgcele wendawo yabo beqela kwekaSalimani, baqonda enkundleni
          esemzini wenduna.√√                                                                  (2)

17.7      • Ofakazi bakaMgqabula babengekho bobabili endaweni okwakulwela
            kuyona impi kanti abakaSalimani babekhona.√
          • Omunye wofakazi bakaMgqabula wayibona ukusuka nokuphela kwayo
            impi kodwa engekho endaweni kanti okaSalimani wayelamula.√
          • UMgqabula nguyena owahlasela uSalimani kanti abantu bakaSalimani
            babeziphindiselela.√                                                               (3)

17.8      Yingoba kwakungaphakathi          enkantolo   elandela   umthetho     wakhona
          wokungafuneki komsindo.√√                                                            (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                22           DBE/Februwari–Mashi 2016
                                       NSC – Imemorandamu

17.9      Umlandi uhlose ukusichazela ukuthi nakuba inkulumo       yejaji ibhalwe
          ngesiZulu kodwa bangabelungu.√ Uphinde akwenzele ukuthi kungenzeki
          iphutha lokuhlanekezela amaqiniso noma ubufakazi.√ Kungenzeka ukuthi
          izinkantolo zangaleso sikhathi zazingakabi nabantu abamnyama abaningi
          abasebenza ngaphansi kwazo.√                                                   (3)

17.10     Bukhona ubudlelwane phakathi komlingiswa ongummeleli nendikimba kulo
          mdlalo ngoba indikimba yalo mdlalo imayelana nombangazwe kanti
          umlingiswa ongummeleli, uSalimani uvikela imingcele yezwe lakhe elifuna
          ukuklanywa kabusha nguHulumeni ngenhloso yokuba linikezwe abelungu.√√          (2)
                                                                                         [12]

                                           AMAMAKI ASEWONKE AKULESI SIQEPHU:             25
                                                 AMAMAKI ASEWONKE EPHEPHA:               80

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 23

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2
                                   Downloaded from hlayiso.com        23                                                 DBE/Februwari–Mashi 2016
                                                              NSC – Imemorandamu

IRUBHRIKHI YOLIMI LWASEKHAYA

ISIQEPHU A: IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBUZO OMUDE WOMBHALO WOBUCIKO: INKONDLO [AMAMAKI AYI-10]
    Izinkomba                  Kuhle kakhulu                  Kuhle                 Kuyagculisa            Akugculisi kahle       Akugculisi nhlobo
OKUQUKETHWE                           6–7                      4–5                      3–4                        2–3                     0–1
                           -Ukuhunyushwa            -Ukhombisa ulwazi        -Isihloko usihlaziye      -Ukuhunyushwa            -Akanalo nhlobo ulwazi
Ukuhunyushwa               kwesihloko okunzulu      ngesihloko futhi         ngokugculisayo            kwesihloko akugculisi    lwesihloko
kwesihloko                 -Amaphuzu amahle         usihumushe kahle         -Akhona amaphuzu          kahle                    -Akukho nhlobo
Amaphuzu anobunzulu,       kakhulu ahlukene         -Impendulo echaza        amahle asekela isihloko   -Kuthukela kuvela        okuhambisana
ukusekela kanye            asekelwe kabanzi         ngokwenelisayo           -Amanye amaphuzu          amaphuzu asekela         nenkondlo
nokuqonda kabanzi          kubhekiswe enkondlweni   -Amanye amaphuzu         asekeliwe kodwa           isihloko                 -Ohlolwayo akanalo
ithekisthi.                -Ulwazi oluhle kakhulu   anembayo kodwa           ubufakazi bubuye          -Ulwazi lwenkondlo       nhlobo ulwazi
                           lwenkondlo.              awasekeliwe onke         bungagculisi kwenye       alugculisi kahle.        lwenkondlo.
7 AMAMAKI                                           ngendlela elindelekile   inkathi
                                                    -Ulwazi lwenkondlo       -Ulwazi lwenkondlo
                                                    luhle.                   olugculisayo.
ISAKHIWO KANYE                         3                        3                       2                         1                       0–1
NOLIMI
                           -Isakhiwo esihleleke     -Isakhiwo esihleleke     -Kukhona nokho            -Isakhiwo sikhombisa     -Isakhiwo asihlelekile
Isakhiwo, ukugeleza        kahle kakhulu            kahle futhi amaphuzu     ukuhleleka kwesakhiwo     amaphutha ezingeni       kahle neze
okuhlelekile               -Amaphuzu ahleleke       ageleza ngokulandelana   -Amaphuzu awagelezi       lokuhleleka              -Ulimi lunamaphutha
kwamaphuzu kanye           kahle kakhulu futhi      kahle                    futhi awahlelekile        -Amaphuzu awahlelekile   amaningi kanye
                           athungelana kahle        -Ukugeleza               -Amaphutha olimi          ngokugculisayo           nesitayela esingagculisi
nokwethula
                           kakhulu                  kwamaphuzu               ayingcosana, ithoni       -Ulimi lunamaphutha      neze.
Ulimi, ithoni kanye
nesitayela                 -Ulimi, ithoni kanye     kuyalandeleka            kanye nesitayela          amaningi
                           nesitayela kukhombisa    -Ulimi, ithoni kanye     kusetshenziswe            -Ithoni nesitayela
esisetshenzisiwe
                           ukuvuthwa komqondo,      nesitayela kuhle.        ngokugculisayo.           akugculisi kahle.
embuzweni omude.
                           kuyaheha futhi kushaya
3 AMAMAKI                  emhlolweni
                           -Ulimi, ukupelwa
                           kwamagama kanye
                           nezimpawu zokuloba
                           akunamaphutha nhlobo.
UKWABIWA                              9–10                    7–8                      5–6                       3–4                      0–2
KWAMAMAKI

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                  Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2016-memo/589332e1-d086-47c7-8382-9630db968e50) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-feb-march-2016-memo/19a94c22-b333-4e3e-b209-0aa9a4f0e323) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2016-memo/71b179e9-a852-4cf3-86d9-5393522b92f0) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2016-memo/af05be07-f818-4c4d-9712-0b277441ec65) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2018-memo/2ab38072-f157-47bb-a68a-04fc060e5697) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2015-memo/2813575d-0a4a-44f7-bbd8-1835c9df8108) — isiZulu HL · Memo · 2015 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
