# isiZulu HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 Question Paper

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2018, 30 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2018/be0cabec-c046-44a1-a7ec-f175d590d71b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 30

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2018/be0cabec-c046-44a1-a7ec-f175d590d71b)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · isizulu. Question paper, 30 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2018-memo/2ab38072-f157-47bb-a68a-04fc060e5697) — Memo · 2018 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                      NATIONAL
                                 SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                  IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                 FEBRUWARI/MASHI 2018

AMAMAKI: 80

ISIKHATHI: Amahora ama-2½

                            Leli phepha linamakhasi angama-30.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             2                 DBE/Februwari–Mashi 2018
                                            NSC

IMIYALELO KANYE NOLWAZI KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle imiyalelo ngaphambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.        Ungafundi imibuzo yonke yephepha. Qala ubheke uhla lokuqukethwe
          olukhonjisiwe bese ukhetha imibhalo oyifundile kulo nyaka. Emuva kwalokho,
          funda imibuzo yaleyo mibhalo bese ukhetha imibuzo ozoyiphendula.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINTATHU:

          ISIQEPHU A:       Izinkondlo                        (30)
          ISIQEPHU B:       Inoveli/Ubuciko bomlomo           (25)
          ISIQEPHU C:       Umdlalo                           (25)

4.        Phendula imibuzo EMIHLANU isiyonke: ISIQEPHU A: Imibuzo EMITHATHU,
          ISIQEPHU B: Umbuzo OWODWA, ISIQEPHU C: Umbuzo OWODWA
          njengoba kukhonjisiwe ngezansi.

          ISIQEPHU A: IZINKONDLO
          IZINKONDLO EZIMISELWE – Phendula imibuzo EMIBILI.
          INKONDLO ENGAMISELWE – UPHOQELEKILE ukuphendula lo mbuzo.

          ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
          Phendula umbuzo OWODWA.

          ISIQEPHU C: UMDLALO
          Phendula umbuzo OWODWA.

5.        INDLELA YOKUPHENDULA IMIBUZO YESIQEPHU B (INOVELI/UBUCIKO
          BOMLOMO) KANYE NEYESIQEPHU C (UMDLALO).

              Phendula KUPHELA imibuzo yenoveli/ubuciko bomlomo kanye
               neyomdlalo owufundile.
              Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
               OMFUSHANE.      Uma     ukhetha   ukuphendula     umbuzo     omude
               ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo omfushane ESIQESHINI C.
               Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omfushane ESIQESHINI B, kufanele
               uphendule umbuzo omude ESIQESHINI C. Sebenzisa uhla oluyinkomba
               lokuphendulwa kwemibuzo ukuze lukwelekelele ekukhetheni imibuzo.

6.        UBUDE OBULINDELEKILE BEZIMPENDULO

              Impendulo yombuzo omude ezinkondlweni mayibe ngamagama ayi-190
               kuya kwangama-240.
              Izimpendulo zemibuzo emide enovelini/ebucikweni bomlomo kanye
               nasemdlalweni mazibe ngamagama angama-340 kuya kwangama-390.
              Ubude bezimpendulo zemibuzo emifushane buyolekelelwa amamaki
               anikeziwe okuyiwona ayolawula ohlolwayo ukuthi kumele aphendule
               kangakanani. Abafundi mabaqaphele ukuthi bangathemelezi kodwa
               baphendule okubuziwe.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            3                     DBE/Februwari–Mashi 2018
                                           NSC

7.        Landela ngokucophelela imiyalelo oyinikeziwe ekuqaleni kwaleso naleso
          siqephu.

8.        Qaphela    ukuthi  izinombolo    ozisebenzise    ezimpendulweni        zakho
          ziyahambisana nalezo ezisetshenziswe abahlolayo emibuzweni.

9.        Qalisa isiqephu NGASINYE ekhasini ELISHA.

10.       Ukusetshenziswa kwesikhathi kungahlelwa ngale ndlela:

          ISIQEPHU A:       Imizuzu engama-40
          ISIQEPHU B:       Imizuzu engama-55
          ISIQEPHU C:       Imizuzu engama-55

11.       Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           4                DBE/Februwari–Mashi 2018
                                          NSC

OKUQUKETHWE
Leli khasi liyolekelela abahlolwayo ukuba bakhethe imibuzo abazoyiphendula
ngaphandle kokufunda imibuzo yephepha lonke.
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
Izinkondlo ezimiselwe: Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo EMIBILI.
      INOMBOLO YOMBUZO                 UMBUZO             AMAMAKI        INOMBOLO
                                                                          YEKHASI
1.   'Nkosi Sikelel' i-Afrika'          Umbuzo omude          10             6
2.   'Ngizw' uthando'                  Umbuzo omfushane       10             8
3.   'Ngibonga Ngiyanconcoza'          Umbuzo omfushane       10             9
4.   'Akasekho'                        Umbuzo omfushane       10             10
                                         KANYE
Nenkondlo engamiselwe: Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo.
5. 'Mntanami Ngiyoziqhenya Ngawe'   Umbuzo omfushane          10               11
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE. Uma
         ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo
         omfushane ESIQESHINI C. Phendula umbuzo OWODWA ESIQESHINI B kanye
         ESIQESHINI C.
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI: Phendula umbuzo OWODWA kule noveli emiselwe.
6. Bengithi Lizokuna              Umbuzo omude                25               12
7.   Bengithi Lizokuna                 Umbuzo omfushane       25               12
8.   Usumenyezelwe-ke Umcebo            Umbuzo omude          25               14
9.   Usumenyezelwe-ke Umcebo           Umbuzo omfushane       25               14
10. Kunjalo-ke                          Umbuzo omude          25               16
11. Kunjalo-ke                         Umbuzo omfushane       25               16
12. Impi Yabomdabu Isethunjini          Umbuzo omude          25               18
13. Impi Yabomdabu Isethunjini         Umbuzo omfushane       25               18
                                         NOMA
UBUCIKO BOMLOMO: Phendula umbuzo OWODWA kolobu buciko bomlomo obumiselwe.
14. Uju Lwezizukulwane           Umbuzo omude          25           20
15. Uju Lwezizukulwane                 Umbuzo omfushane       25               20
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA kule midlalo emiselwe.
16. Kudela Owaziyo                 Umbuzo omude               25               25
17. Kudela Owaziyo                     Umbuzo omfushane       25               25
18. Awuwelwa UMngeni                    Umbuzo omude          25               27
19. Awuwelwa UMngeni                   Umbuzo omfushane       25               27
20. Ubhuku Lwamanqe                     Umbuzo omude          25               29
21. Ubhuku Lwamanqe                    Umbuzo omfushane       25               29
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE
         ESIQESHINI B kanye NASESIQESHINI C. Akuvumelekile ukuphendula imibuzo
         EMIBILI emide noma EMIBILI emfushane.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          5                DBE/Februwari–Mashi 2018
                                         NSC

Uhla oluyinkomba yokuphendulwa kwemibuzo.

Emuva kokuphendula imibuzo yaleli phepha sebenzisa lolu hla oluyinkomba
yokuphendulwa kwemibuzo ukuze ube nesiqiniseko sokuthi uyikhethe ngokufanele
imibuzo okulindeleke uyiphendule.

               ISIQEPHU                INOMBOLO       INANI           THIKA
                                       YEMIBUZO     LEMIBUZO
                                                  EPHENDULIWE
 A:      IZINKONDLO
         (Ezimiselwe)                    1–4           2
 A:      INKONDLO
         (Engamiselwe)                    5            1
 B:      INOVELI
         (Umbuzo omude NOMA              6–13          1
         omfushane)
 B:      UBUCIKO BOMLOMO
         (Umbuzo omude NOMA             14–15          1
         omfushane)
 C:      UMDLALO
         (Umbuzo omude NOMA             16–21          1
         omfushane)

 QAPHELA: ESIQESHINI B no C, qinisekisa ukuthi uphendule umbuzo OWODWA
          OMUDE kanye nombuzo OWODWA OMFUSHANE. Awuvumelekile
          ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI
          emifushane.

                ESIQESHINI B, khetha phakathi kwenoveli nobuciko bomlomo,
                uphendule UMBUZO OWODWA, ungaphenduli ngazo zombili lezi
                zinhlobo zemibhalo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2         6                  DBE/Februwari–Mashi 2018
                                        NSC

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

IZINKONDLO EZIMISELWE

Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI kulena emine ebuziwe elandelayo.

UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula umbuzo olandelayo.

NKOSI SIKELEL' I-AFRIKA' – CT Msimang
1       Bathwele bayasisitheka;
2       Ijoka nalo yingcindezi;
3       Ezimbukwini bayabisha;
4       Udondolo lwabo yithemba,
5       Ukholo lwabo luwubhoko,
6       'Nkosi sikelel' i-Afrika!'
7       Inkulu inkolo nethemba,
8       Kukhulu nokukhamelela,
9       Amakhand' agobodisile
10      Okwezimv' ezibalalinye,
11      Ezingemelane nelanga,
12      Ilanga elibuka konke!
13      Imilomo iyizigidi,
14      Iphimbo labo lona linye,
15      Izwi labo lingumqukuthu,
16      Abezinhlanga nezilimi
17      Bathandaza ngamoya munye:
18      'Nkosi sikelel' i-Afrika!'
19      Isaho enhlonhlweni yezwe,
20      Senanelwa eziqongweni;
21      Senanelwa ezigodini;
22      Simumethwe nayimifula;
23      Sifukulwa nayimimoya;
24      Sifukulelwa kuy' indlebe.
25      Baphuhle phezu kwendumalo,
26      Nanxa ubusuku bubude;
27      Balindel' indonsa nekhwezi.
28      Nanxa ubusika bubude;
29      Balindel' uMfumfu noLwezi:
30      'Nkosi sikele' i-Afrika!'
31      Bayahlangana behlakazwa;
32      Bayehlukana behlangene;
33      Bayakluluzana bemunye;
34      Bayahlaselana bemunye;
35      Bamemeza ongabonwayo
36      Ongabenza babe yimbumba.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2        7                  DBE/Februwari–Mashi 2018
                                       NSC

37      Zoba yisis' izinyembezi,
38      Zohwamukela emafini,
39      Zoshoqongana zibe yifu,
40      Ifu liyophenduk' umvimbi,
41      Kumile ithemba elisha,
42      Izwakele imithandazo:
43      'Nkosi sikelel' i-Afrika!'

Phawula ngokuphumelela kwembongi ekwethuleni umoya oqukethwe yile nkondlo.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama ayi-190 kuya
kwangama-240.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

    Ukwethula nokuchaza umoya wenkondlo.
    Ukuphawula ngokucaphuna izibonelo zomoya wenkondlo.
    Ukuveza uvo lwakho.                                                               [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             8            DBE/Februwari–Mashi 2018
                                            NSC

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
NGIZW' UTHANDO – JM Sikakane
1         Ngizw' uthand' olujulileyo,
2         Lungisa kwezidephil' iziziba,
3         Lungisibekela ngenkung' ethe khuhle,
4         Ngimfom' izithukuthuk' ezipholileyo.
5         Ngizw' uthand' oluzonzobele,
6         Lungidoba lungiqhwebaqhweba,
7         Ngizibe nje ngingazibe lutho,
8         Ngithule nje ngingathule cwaka.
9         Ngizw' uthando oluntofontofo,
10        Lungintofoza lunginwayanwaya,
11        Ngizwe ngiswakama wonk' umzimba,
12        Ngijuluk' ungiyojuluka.
13        Ngizw' uthando lungiphenduphendula,
14        Ngibe ngiyathe ngiyalala ngingalali,
15        Ngibe ngiyathe ngiyazumeka ngingazumeki,
16        Ngiqwash' ungiyoqwasha.
17        Ngizw' uthando solokhu lungibelesele,
18        Lungiphendul' isiduphunga sansondo,
19        Lungiphaphathekisa lungiphuphuthekisa,
20        Ngizul' izinkalo nezinkangala.
21        Ngizw' uthando lungithi nsi fumbe,
22        Ngomthwal, engingenakuwuthwala;
23        Ngisho ngisebenza ungisind' ungisithibeze,
24        Imicabango yami, izul' unozulane.
25        Ngizw' uthando' olungumzwangedwa,
26        Lunginakile ludlala ngami,
27        Lungiphehl' enhliziyweni,
28        Ngingawuthi mbibi ngisho nowami nje.
29        Ngizw' uthand' olusanganisayo
30        Lungiphonsa la lungiphonse le,
31        Lungihlome phezulu lungihlome phansi,
32        Lungimise ngekhanda ngizululeke.
33        Yebo, yebo, ngiyazisa luthando?
34        Ngiyayivum' eyakh' induku,
35        Ngiyazinikela Kuwe, ngiyathela,
36        Phinde ngithi ngiyakubalekela;
37        Ngingeze neze neze ngenz' enjalo.
38        Maye! Maye! Kant' unje luthando?
39        Usungigolele kowakh' umgod' ojulileyo,
40        Umgod' oyisimuk' esifuthelene!
41        Akusenani, usungahlule singalwanga!

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             9                     DBE/Februwari–Mashi 2018
                                            NSC

2.1       Tomula imvumelwano etholakala ebinzeni lokuqala bese usho nohlobo lwayo.             (2)

2.2       Yikuphi okungumehluko ngokomqondo oqukethwe yibinza lesi-3 nebinza
          lesi-4?                                                                              (2)

2.3       Ngabe ukusetshenziswa kwesifengqo okusemgqeni wesi-6 kunamthelela
          muni ekuqondeni kwakho leli binza?                                                   (2)

2.4       Chaza ukuthi isibabazo esitholakala emgqeni wama-38 sikwelekelela kanjani
          ukuqonda ithoni yaleli binza.                                                        (2)

2.5       Phawula ngokusetshenziswa kwempindwa kule nkondlo.                                   (2)
                                                                                               [10]

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

NGIBONGA NGIYANCONCOZA – Imbongi ayaziwa
1         Okweguqa lithath' ubunkunzi,
2         Lisacij' izimpond' okweklwa
3         Licijwa ngomlalazi.
4         Okwenzulu yeziziba ngisajula,
5         Nakhu sebengibek' umgqiki
6         Ebandla lezingengelezi,
7         Bengithwesa isicoco
8         Ngokudla umhlanganiso ngezinduku zomsimbithi.
9         Ngincoma ngiyanconcoza kubaciji bezimpondo,
10        Bezicija ngenjulo yenzulu yosikisiki.
11        Ngiphikelele kwelezinyandezulu,
12        Ningadinwa ukulokhu nicija izimpondo;
13        Umkhondo wokhondolo lwamaklume
14        Uyohluma ngengqakazo yemikhondo yanamuhla
15        Ngob' inkunz' isematholeni.

3.1       Tomula imigqa EMIBILI esebenzise isifengqo esiyisifaniso etholakala
          kule nkondlo.                                                                        (2)

3.2       Chaza kafushane umyalezo oqukethwe umugqa odwetshelwe.                               (2)

3.3       Chaza ukuthi ukuhleleka kwemigqa ngobude nangobufushane kunamthelela
          muni enkondlweni.                                                                    (2)

3.4       Iyini imbangela yokuthi imbongi iphindaphinde igama elithi 'cija' kule nkondlo?      (2)

3.5       Phawula ngokusetshenziswa kwesaga esitholakala emgqeni we-15 kule
          nkondlo.                                                                             (2)
                                                                                               [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           10                 DBE/Februwari–Mashi 2018
                                          NSC

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
AKASEKHO – LTL Mabuya
1         Besinaye MANJE-
2         Ngokuphazima kwehl' akasekho;
3         Unyamalele!
4         Kuthiw' akagoduke,
5         UGODUKILE!
6         Akasekho …
7         Besinaye MANJE;
8         Uhambile.
9         Kazi ngizomtholaphi?
10        Kazi ngizomthungathaphi?
11        AKASEKH' UKUB' ENGEKHO!
12        Besinaye MANJE;
13        Ngokunyazima kweso
14        AKASEKHO:
15        UHAMBILE,
16        Kodwa besinaye MANJE!
17        HAMBA, Mbalenhle:
18        Ungakhohlwa YIMI!
19        Hamba Ntombenhle;
20        Ungikhumbul' emsingeni,
21        Emsingeni wamagagas' ezinhliziyo;
22        Nasemgugweni wothando lwezinhliziyo,
23        Laph' umkhumbi wothando ngiwugwedla;
24        Siphothana sipilingana sishwilingana
25        Kuyimin' umgwedli sipilingana!
26        AKASEKHO?
27        Goduka Gugw' elihle:
28        Nami ngilapha nje
29        KANGISEKHO! Angikho nhlobo;
30        Ngithathekile; Ngithathekile
31        SENGIYALANDELA
32        Angisekho ngempela:
33        Lutho! KANGISEKHO!
4.1       Nikeza umqondo ovezwa amagama ayisihlonipho adwetshelwe atholakala
          emgqeni wesi-4 nowesi-5.                                                        (2)
4.2       Chaza kafushane umoya olethwa ukuphindaphinda kwegama 'AKASEKHO'
          elitholakala enkondlweni.                                                       (2)
4.3       Bhala umbono wakho ngokusetshenziswa kwe-enjambamenti etholakala
          emgqeni wama-24 kuya kowama-25.                                                 (2)
4.4       Chaza imbangela yokusetshenziswa kosonhlamvukazi emgqeni wama-31
          ukwethula umyalezo.                                                             (2)
4.5       Hlolisisa okushiwo imbongi emgqeni wama-33. Sekela impendulo yakho.             (2)
                                                                                          [10]
                                       KANYE
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           11                       DBE/Februwari–Mashi 2018
                                          NSC

INKONDLO ENGAMISELWE (Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo)

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

MNTANAMI NGIYOZIQHENYA NGAWE – ASM Zuma
1         Manje uqhoshiqhoshise izinyawana
2         Phansi kwalesi siphuku;
3         Udlalidlalisa iminwana;
4         Umehlomhlophe, ungavusi zinhlonze;
5         Uma ukhule uyilokhu oyikhona,
6         Ngimemeza usabele,
7         Ngeluleka kuzwele,
8         Ngexwayise kubonakale,
9         Mntanami ngiyoziqhenya ngawe:
10        Uma ngingezwanga sililo
11        Kumagumbi ngamagumbi omhlaba,
12        Kuthiwa, O! nango wena,
13        Ngibizwe ngongazalanga owabol' amathumbu-
14        Ngane ngiyoziqhenya mntanami.
15        Uma ungebhalwe ndawo kokubi;
16        Ngilal' obenyoni ngethuk' izanya;
17        Ingabe ngizozwa kuphi ngawe,
18        Ngane yami ngiyothokoza ngawe.
19        Nxa ungavika imimoya;
20        Ubambe le mfumbe engikufumbathisa yona;
21        Izibusiso ziyogobhoza njengamanzi mntanami.
                                                [Icashunwe encwadini ethi, Usinga 1, NS Ntuli]

5.1       Tomula imigqa eyinjambamenti etholakala ebinzeni loku-1.                                 (2)

5.2       Chaza kafushane ukusetshenziswa kwemvumelwano-sigcino emgqeni wesi-6
          kuya kowesi-8.                                                                           (2)

5.3       Chaza ukuthi ukusetshenziswa kwezimpawu zokuloba emigqeni we-12
          kusigqamise kanjani isigqi sale nkondlo.                                                 (2)

5.4       Ngabe umoya otholakala ebinzeni loku-1 unamthelela muni ekuqondeni
          kwakho leli binza.                                                                       (2)

5.5       Hlolisisa ngokusetshenziswa kwethoni ebinzeni lokugcina etholakala kule
          nkondlo.                                                                                 (2)
                                                                                                   [10]

                                                              AMAMAKI ESIQEPHU A:                  30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          12                   DBE/Februwari–Mashi 2018
                                         NSC

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

Khetha uhlobo OLULODWA lombhalo phakathi KWENOVELI NOBUCIKO BOMLOMO,
uphendule ngokulandela imiyalelo engezansi.

INOVELI

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Xoxa ngempumelelo yombhali ekusebenziseni isizinda ukukhulisa indaba enovelini
ethi: Bengithi Lizokuna.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya kwanga-
ma-390. Ulindeleke ukuba uphendule lo mbuzo njenge-eseyi.
Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
   Ukuchaza isizinda senoveli.
   Ukuphendula umbuzo ngokucaphuna nokwesekela ngokwencwadi.
   Ukuveza uvo lwakho nempumelelo yombhali ekusebenziseni isizinda senoveli
    ukukhulisa indaba.                                                                     [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA A

'Kunjani Hlomuka?' wayebuza ngenjabulo.
'Sikhona baba. Washaya ngisathi ngizoshaya nje nami ngisho ukuthi ngiyeza.'
'Kwangcono-ke uma kanti nawe uyeza ngapha. Nami ngifisa kakhulu ukukubona,
kunento …' Azibambe sekuthi akayitshele indodana yakhe enguzinyo bulala ukuthi
kunesipho esikhulu ayithengele sona.                                                 5
'Ngizofika-ke khona namuhla ntambama. Kunodaba engifisa …' Abindeke, kucace
ukuthi kunzima lokhu afuna ukukusho.
'Hawu wangethusa manje ndodana. Daba luni ofuna siluxoxe?' ebuza ngexhala.
'Ngeke saluxoxa ocingweni baba. Sizoxoxa kahle uma sengilapho.'
'Hhayi, ngiyezwa Hlomuka. Kasethembe-ke ukuthi kakukho macala ongizela nawo,' 10
kuvalelisa uNgidi seluthi kalumbulale uvalo. Kungenzeka yini ukuthi lo mfana emncane
kangaka usenze amacala? Angambulala nya. Kodwa hhayi, udlala ngomfana wakhe,
usekhulakhulile. Empeleni ukuba kusekuqala nje ngabe ushadile manje. Usuke
engasemncane umuntu oseqede ethekhnikhoni, oseneminyaka emibili esebenza.
Nebala lalithe lithambama wayetheleka uMhlengi, indodana kaNgidi. Wayeyibone iza 15
le kude uyise, waphuma endlini, wahlala kuvulande emva kokuyivulela isango.
Yanele yangena nje ngesango imoto, wasukuma uNgidi eseyihlangabeza. Wo,
wayengazi ukuthi uMhlengi umhlangabeza nje umzela nezindaba ezamshiya
edidekile, efelwe yizwe.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           13                  DBE/Februwari–Mashi 2018
                                          NSC

Lwabuya njengoba lwalunjalo loluya suku engqondweni kaNgidi. Uyakhumbula 20
imtshela insambatheka indodana yakhe, imtshela ukuthi yona inemizwa eyenza
ithande abantu bobulili obufana nobayo. Uyakhumbula eyibuzisisa, ecabanga
ukuthi hleze ibincokola nje. Uyakhumbula igcizelela ngezinyembezi ukuthi
kayisenakushintsha kulokhu esiyikho. Uyakhumbula eyixosha indodana yakhe
okuwukuphela kwayo. Uyakhumbula efunga egomela ethi uyayesula emafeni akhe. 25
Yebo, uyalukhumbula lonke usizi lokuklebhuka kwenhliziyo sengathi ufelwe yizwe.
Uyayikhumbula imizuzu, amahora okuqwasha ebusuku ethatha ebeka. Uyayikhumbula
imizuzu enzima evuka ebusuku eyoguqa ethuneni lomkakhe ekhihla isililo,
engenakumvusa emva kweminyaka emingaka, engenakumcela ukuba ake ambonise
ukuthi insambatheka enje yenziwa njani.                                         30
Yebo yilokho kudumazeka okwenza uNgidi wagcina esikhalela isikhathi eside kangaka
ezithiba ethi wenzela ukukhulisa indodana yakhe ukuze ngelinye ilanga ibe yindoda
ayoziqhenya ngayo, afe enethemba lokuthi onke la mabhizinisi uwashiya ezandleni
eziphephile. Nakho-ke lo mfana esekhuluma umsangano angakaze awuzwe ngisho
nasemlandweni wokhokho bakhe. Ukhona kodwa umuntu ophila kahle ekhanda 35
ongathi akazifuni izintombi ezinhle kangaka ezizalwa imihla namalanga, kunalokho
ukhetha ukuthandana nenye insizwa enjengaye?
Impela wayesezibona esefelwe yizwe uNgidi. Kanti kuzothi engalindele nje, ishintshe
impilo yakhe. Phela ishintshwa nguNomalanga, intokazi yakwaNdlovu abatholana nayo
ethi uzishayelwa ngumoya nje ebhishi eMargate, esapholisa ikhanda. Kwaqala 40
kancane nje, hhawu, lwakhula uthando. Nakhu nje manje sebekhuluma eyokushada.
Yikho konke lokhu osekumenze wabuyelwa yithemba lempilo uNgidi.

7.1       Nikeza isizathu esenza umlingiswa onguMhlengi ashaye ucingo ngokwalesi
          siqeshana.                                                                        (1)

7.2       Ludalwa yini udweshu lwangaphakathi kuNgidi kulesi siqeshana?                     (3)

7.3       Chaza kafushane ngokwenzeka esiphethweni salesi siqeshana.                        (2)

7.4       Xoxa ngomoya otholakala emagameni aqgamile kulesi siqeshana.                      (4)

7.5       Chaza ukulandelana kwezigameko ezaholela ekuzikhungeni kukaNkululeko.             (3)

7.6       Ucabanga ukuthi wawuzobanjani umphumela empilweni               yomlingiswa
          onguNontobeko ukube waqhubeka nokugana uNkululeko?                                (2)

7.7       Qhathanisa uthando lomlingiswa onguNgidi kanye noNontobeko ngoMhlengi
          ekudluliseni indikimba yethemba kule noveli.                                      (3)

7.8       Ngabe umusho odwetshelwe umveza njengomlingiswa onjani uNgidi?                    (2)

7.9       Uyavumelana yini nokuthi le noveli iphele ngovuthondaba? Sekela impendulo
          yakho.                                                                            (2)

7.10      Phawula ngokwenzeka esethulweni sale noveli mayelana namagugu
          omphakathi (indlela eyamukelekile yokuziphatha) ubhekise kumlingiswa
          onguXolani.                                                                       (3)
                                                                                            [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          14                   DBE/Februwari–Mashi 2018
                                         NSC

UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Xoxa ngempumelelo yombhali ekusebenziseni isizinda ukukhulisa indaba enovelini
ethi: Usumenyezelwe-ke Umcebo.

Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwanga-ma-390. Ulindeleke ukuba uphendule lo mbuzo njenge-eseyi.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

   Ukuchaza isizinda senoveli.
   Ukuphendula umbuzo ngokuphawula ngempumelelo yombhali, ukucaphuna
    nokwesekela ngokwencwadi.
   Ukuveza uvo lwakho nempumelelo yombhali ekusebenziseni isizinda ukukhulisa
    indaba.                                                                                [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA B

 'Kodwa bandla, Nkosi yami! Genye usuwulandelani lo bhiya ngoba kwalona okulawa
mabhodlela awukawuqedi nje?' embona ehlala ezilahla esihlalweni.
 'Awungiyeke Miliyemu ngidle imali yomnakwethu.' ephuza ubhiya.
 Wathwala amehlo uMirriam wathi. 'Ubani manje umnakwethu?'
 'WuDayisi. Kungabuye kube wubani omunye?' ezama ukuqinisa amehlo.              5

 'UDicey kanti akamlungu wami yini? Musa ukungihlolela wena!'
 'Mina phela ngazi ukuthi amasoka aqabulayo,' enambuza. 'Uqabule wena phela, mina
wathi angiqabule ingilazi.'
 Wawehlisa umoya uMirriam wathi, 'Phela yimpucuko yakobelungu leyo. Uma
ekuthakasela noma ekubongela, noma-ke nivalelisana uyakwanga. Ngalokho usuke 10
ekuqabula isilungu, hhayi ngothando.'
  'Angazi phela mina,' egonyuluka ubala. 'Ngiyaye ngikuzwe kuzifanela nje ukuqabula,
kukho kukhala umncwa ofanayo. Angazi ukuthi uBhulendi uwubamba nini umjaho nami
kengimqabule ngoBantu khisi.'
  'Genye awuqede utshwala lobo sihambe. Okunye siyokukhuluma ekhaya.'                15

  'Ngilandele ushintshi esichakeni,' egebela emuva naphambili egonyuluka. Wasukuma
uMirriam wayobalelwa, wabuya nawo. Wamfica uGenyeza emamatheka ebuka indoda
emhlophe yezimanga eyase ibala ngeminwe qede inikine ikhanda. 'Yisigwili impela
lesi esithi noma sesidakiwe singakhohlwa wukubala izimali. Nani kumbe
niyozibala kanje kusasa. Bushaye mfo kantazinga! Bushaye ubuthandazele basi!' 20
eyibongela indoda ikhanda isiligebisela emuva naphambili ilwa nokukhumula uthayi
ungaphumi.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          15                  DBE/Februwari–Mashi 2018
                                         NSC

  'Genye, kodwa bazothini abanye obasi?'
  'Awungiyeke wena ngibongela umfo kaPelepele. Bushaye ungabuyeki basi'!
Uyophinde ubutholephi ngoba ezulwini abulokothwa? Kudliwa amapetshisi                 25
namagilebhisi angavutshelwe, kuphuzwe umculo kuphela.'
  'Ungalihleki inxeba lenye indoda ngoba maduze nje kungase kube ngawe.'
  'Mina angiyena umafikizolo etshwaleni ohlanya ashaye amagqeshane,' endwaza
egebisa nekhanda.
  'Hhayi bakithi, wukuhlupheka kodwa lokhu,' uMirriam esukuma egaxa isikhwama         30
qede emethwese isigqoko uGenyeza, emnika nomshiza. Bahamba embambile
uGenyeza owayesebambelela ngezihlalo.
  'Uphi uDayisi nemoto? Kelekeqe, waziwela umshiza.
  'Usuyamkhumbula manje. Akaseyena manje umnakwenu? Hamba wena, uyeke
ukuganga,' esho emcoshela umshiza emnika uziyaqhiyama owayeseqhuba imbuzi,            35
ilahleka naye ngapha nangapha. 'Uzomqabula kanjani umesisi ngeBantu Kiss uma
usunje?' Bephuma ngakho kodwa nje ehhotela wawa futhi umshiza. Wafola uGenyeza
ethi uyawucosha, kwawa isigqoko, yena walandela sona, waguqa ngamadolo. 'Angazi
ukuthi nomshiza lona ubusawusaphi.' Wathetha uMirriam efola emvusa, nesigqoko
esibuyisela ekhanda, emnika umshiza. 'Uthi uyamkhuza umuntu, aqinise ikhanda          40
angakulaleli ngoba uwumuntu wesifazane. Manje sekuyimina esengilokhu ngihlupheka
ngicoshana nomshiza. Ngesikhathi ngithi inxeba lendoda alihlekwa, uhleka unkosana,
uthe wena awuyena umafikizolo. Unjani uma usunje?' Wayesenjani? Wayesencike
ngesigxobo sikagesi egonyuluka ubala. Ekuphumeleni kwabo phandle, UGenyeza
athole kusemini kwabha, ihora lokuqala selizogamanxa, nelanga likhipha umkhovu        45
etsheni, lathi ngci igwebu enhliziyweni, wagonyuluka.

9.1       Nikeza isizathu esenza umlingiswa onguGenyeza alande omunye ubhiya
          ngokwalesi siqeshana.                                                           (1)

9.2       Ludalwa yini udweshu lwangaphandle phakathi kukaMirriam noGenyeza?              (3)

9.3       Chaza kafushane ngokwenzeka esiphethweni salesi siqeshana senoveli.              (2)

9.4       Xoxa ngomoya otholakala emagameni aqgamile atholakala kulesi siqeshana.         (4)

9.5       Chaza ukulandelana kwezigameko ezaholela ekutheni uMaHadebe agcine
          esesibhedlela.                                                                  (3)

9.6       Ucabanga ukuthi wawuzobanjani umphumela empilweni kaMirriam ukube
          umlingiswa onguDicey akazange amnikeze ithikithi le-pick six?                   (2)

9.7       Qhathanisa uthando lomlingiswa onguChule kanye noGenyeza ngoMirriam/
          Nomvula ekudluliseni indikimba yale noveli.                                     (3)

9.8       Ngabe isimo sokukhuluma esidwetshelwe simveza njengomlingiswa onjani
          uMirriam?                                                                       (2)

9.9       Uyavumelana yini nokuthi le noveli iphele ngepholavuthondaba? Sekela
          impendulo yakho.                                                                (2)

9.10      Phawula ngokwenzeka esethulweni sale noveli mayelana namagugu
          omphakathi (indlela eyamukelekile yokuziphatha) ubhekise kumlingiswa
          onguNomvula kule noveli.                                                        (3)
                                                                                          [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          16                   DBE/Februwari–Mashi 2018
                                         NSC

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

Xoxa ngempumelelo yombhali ekusebenziseni isizinda ukukhulisa indaba enovelini
ethi: Kunjalo-ke.

Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya kwanga-
ma-390. Ulindeleke ukuba uphendule lo mbuzo njenge-eseyi.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

   Ukuchaza isizinda senoveli.
   Ukuphendula umbuzo ngokuphawula ngokuphumelela kombhali, ukucaphuna
    nokwesekela ngokwencwadi.
   Ukuveza uvo lwakho nempumelelo yombhali ekusebenziseni isizinda ukukhulisa
    indaba.                                                                                [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA C

'Thishomkhulu, sizokubikela ukuthi omunye wabafundi ukhulelwe,' kusho uMemu
Mpungose. Athi dlengelele uthishomkhulu.

'Ngubani lowo mfundi?'
'NguDumazile Kheswa thishomkhulu.'
'Awu! Lo mntwana obeziphethe kahle kanjena uselimele?'                            5
Athi ukuthula kancane uthishomkhulu, ancincize, bese ethi:
'Abazali bashaya phansi ngonyawo bathi abasalindele mfundi ozokhulelwa kulesi
sikole. Isikole sahlazeka kabi, saphuma emaphepheni ngonyaka owedlule; abafundi
bezitshela ukuthi sebezokhulelwa ngonoqhakala ngoba bejahe imali yeqolo. Awulwazi
usizi engaluthwalayo ngenkathi umfundi esebelethela ngaphakathi kwamagceke 10
esikole! Nani bomemu nangiyekelela nje ngithi lekelelani.'

'Thishomkhulu, ukukhulelwa akuyona ingozi, kodwa kungamabomu nje. Umuntu osuke
ekhulelwa usuke azi kahle ukuthi wenzani. Angazi ukuthi abafundi bamantombazane
banconywe kuphi ngalokhu kukhulelwa kwabo. Thina thishomkhulu safundela
ukufundisa, hhayi ukubelethisa. Sabona ukuthi asinalo ikhono, isineke kanye nobizo 15
lobuhlengikazi. Futhi-ke thishomkhlu, lo msebenzi wokubelethisa ubucayi kabi!
Kunezinto    zakhona     ezetshenziswayo     ezandleni   ukuvikela    amagciwane.
Sekwasabalala nezifo ezinjengomashayabhuqe, kulula kabi ukuthelelana ngaso.'

'Uqinisile memu. Yiqiniso lelo. Abantu abaningi bacabanga ukuthi ingculazi
ithathelwana ngokocansi kuphela, kanti cha.' Uthishanhloko watshela umemu ukuba 20
abize uDumazile. Waphuma. Kwathi nya nya wabuya naye. Bangena, bahlala phansi.
Uthishanhloko akabange esachitha sikhathi, wahlala amagqozo odabeni.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          17                  DBE/Februwari–Mashi 2018
                                         NSC

'Dumazile, sekufikile ezindlebeni zami ukuthi wena sewukhulelwe. Kuyiqiniso lokho?'
UDumazile abheke phansi. Izinyembezi zigcwale amehlo. Uthishanhloko aqhube athi:
'Ngizwa ngidabuka ndodakazi! Qiniso, ngiyadabuka. Inqubo nenkambiso yesikole 25
ayingivumeli ukuba ngikugcine lapha esikoleni. Le ndawo ingeyabafundi abazofunda.
Wena sewuzikhethele omunye umunxa wempilo. Ngaleyo ndlela-ke ngiyadabuka
ukusho ukuthi thatha izincwadi zakho ugoduke. Utshele abazali bakho ukuthi
awuxoshiwe yimina, kodwa uzixoshe wena. Kuyezwakala?' Wathula uDumazile
wabheka phansi.                                                                     30
'Uthishomkhulu ukhuluma nawe wena! Wabheka umhlabathi nje, awuzwa yini?'
Kwenanela uMisi Hlophe. Uthishanhloko waphendukela ngakumemu, wathatha
wathi: 'Siyabonga memu! Siyabonga ukuba nibe yihlo esikoleni. Ngihleze
ngibatshela abafundi ukuthi baziphathe kahle kulo mhlaba ngoba uyahlaba.'
'Yebo thishomkhulu, siyabonga nathi,' kubonga uMemu Mpungose.                         35
Uthishanhloko wadonsa ibhuku lakhe, wabhala phansi isehlakalo sosuku. Kwathi
angaqeda, watshela uDumazile ukuba aphume. Nempela kwaba njalo.
'Kunjalo nje memu, ayikho futhi enye indlela. Kufanele agoduke lo mntwana.'
'Thishomkhulu, awusabi yini ukuthi uzokumangalela uDumazile ngokumxosha kwakho
esikoleni?' kubuza umemu ecabanga izinkulumo zabanye othisha abaphikisanayo 40
nokuxoshwa komfundi esikoleni.
'UDumazile akaxoshiwe esikoleni. Ugodukisiwe nje ukuba alande abazali bakhe ukuze
bazochazela umkhandlu owengamele isikole ukuthi kuyokwenziwa njani uma
umntwana wabo eseficwa yisikhathi sokubeletha esemagcekeni esikole njengoba
singenayo i-ambulense njena. Yilokho nje memu.'                                   45

11.1      Nikeza isizathu esenza umlingiswa onguMemu Mpungose eze ehhovisi
          likathishomkhulu ngokwalesi siqeshana.                                          (1)
11.2      Ludalwa yini udweshu lwangaphandle phakathi koMemu nothishomkhulu
          kulesi siqeshana.                                                               (2)
11.3      Chaza kafushane ngokwenzeka esiphethweni salesi siqeshana senoveli.             (3)
11.4      Xoxa ngomoya otholakala emagameni aqgamile atholakala kulesi siqeshana.         (4)
11.5      Chaza ukulandelana kwezigameko ezaholela ekupheleni komcebo kaSithole.          (3)
11.6      Ucabanga ukuthi wawuzobanjani umphumela empilweni kaMtalaselwa ukuba
          wayelalele unina emkhuza ukuba ashadelwe uDumazile?                             (2)
11.7      Qhathanisa uthando lomlingiswa onguMoloi kanye noSithole ngoDumazile
          ekudluliseni indikimba wale noveli.                                             (3)
11.8      Ngabe umusho odwetshelwe umveza njengomlingiswa onjani uthishomkhulu?           (2)
11.9      Uyavumelana yini nokuthi le noveli iphele ngepholavuthondaba? Sekela
          impendulo yakho.                                                                (2)
11.10     Phawula ngokwenzeka esethulweni sale noveli mayelana namagugu
          omphakathi (indlela eyamukelekile yokuziphatha) ubhekise kumlingiswa
          onguDumazile.                                                                   (3)
                                                                                          [25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          18                   DBE/Februwari–Mashi 2018
                                         NSC

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
Xoxa ngempumelelo yombhali ekusebenziseni isizinda ukukhulisa indaba enovelini
ethi: Impi Yabomdabu Isethunjini.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwanga-ma-390. Ulindeleke ukuba uphendule lo mbuzo njenge-eseyi.
Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
   Ukuchaza isizinda senoveli.
   Ukuphendula umbuzo ngokuphawula ngempumelelo yombhali, ukucaphuna
    nokwesekela ngokwencwadi.
   Ukuveza uvo lwakho nempumelelo yombhali ekusebenziseni isizinda ukukhulisa
    indaba.                                                                                 [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)
IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA D

Wahlala esitadi uNgubane ecabanga kodwa engafiki ndawo. Wayethuka ubala,
elindele ucingo olumbikela ngo-Euthenasia. Wayengakholwa ukuthi leli bhoxongwane
elife engozini yemoto kungabe yindodana yakhe. Wayekholwa ukuthi u-Euthenasia
usaphila, futhi uzoshaya ucingo asho ukuthi ukuphi. Ilanga laseThekwini
ngentwasahlobo liyahlaba. Noma umuzi kaNgubane wawupholile, wayejuluka                 5
uNgubane, kuthi makaphumele phandle. Wayethi uma esephandle ukushisa kuthi
makabuyele endlini.
Amagenugenu emicabango eyayingqubuzana ngaphakathi kwakhe athi makathinte
abameli bakhe kodwa wazikhuza. Wayengazi ukuthi uzothi mabenzeni, kuphi, obani?
Isifiso sakhe kwakungukufuna ukwazi ukuthi indodana yakhe ikuphi, nokuthi yenzani.     10
Okunye kwakuyolungiswa ngemuva kwalokho. Amehlo kaNgubane awela
eBhayibhelini wakhumbula u-Dkt. Thathezakhe Mdlalose. NgokukaNgubane wayethi
abantu abafunde njengo Dkt. Mdlalose bafanele babe nokuqonda okudlula
okweBhayibheli. Leli Bhayibheli umkakhe wayeliphiwe ngunina kaBafana ngemuva
kokushada kwabo. Walibukabuka iBhayibheli uNgubane lamethusa. Kwase kuphele            15
iminyaka engaphezu kweshumi iBhayibheli lingasaziwa kuleli khaya. Wawuchiliza
umcabango wokuthi konje uma kuyindodana yakhe eshonile engozini ebibikwa
ngabasakazi, kungadingeka ukuba kube nomlindelo.
Waqonda ekamelweni lendodana yakhe wasengena kuwodilobhu engumangena-
umile. Wagijimisa amehlo kumiswenko yendodana yakhe wethuka. Wayengazi ukuthi          20
kanti indodana yakhe seyinamajekhethi esikhumba amathathu, kanye nejazi
lesikhumba. Amehlo kaNgubane awela enqwabeni yezicathulo. Kwakunepheya
yama-Reebok, ipheya yama-Nike kanye namapheya amthathu ama-LA Gear.
O-Stacey Adams, o-Florsheim no-Pierre Cardin bezicathulo babeneyabo
ingqungquthela phansi kowodilobhu. Wabala amabhande endodana yakhe wamangala           25
ngento ayibona uNgubane. Amabhande ayeqile ku-10, kanti amakilesibhande
ayemathathu. Amahembe kasilika ayewodwa, kuthi nawerayoni abe wodwa, kanti
nakakotini ayewodwa. Kwakungathi indodana yakhe ithengela ukushada.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          19                  DBE/Februwari–Mashi 2018
                                         NSC

Wayesexakwe yilesi simo ngenkathi ezwe umsinjwana kungathi kukhona abaxoxa
khona lapha endlini. Watheleka ekhishini wafika nje ngenkathi u-Euthenasia            30
eyotshobela ekamelweni lakhe. Wabingelela u-Melody kodwa waphuthuma
ku-Euthenasia engasezwanga ukuthi unjani u-Melody. Wangena emnyango wayohlala
embhedeni wasethi, 'Hlala phansi Euthy ungitshele ukuthi uphumaphi.'
Kwamthokozisa u-Euthy ukubona uyise engxamile ngesimo sakhe ngoba wayazi
ukuthi uyise akanandaba nabo. Umuntu obakhathaleleyo ngunina. Wahlala                 35
phansi izandla wazibeka ngaphansi kwamakhwapha ngemuva kokuphambanisa
izingalo. Wadonsa umlomo waphukula. Wathula uyise elinde ukuba asho ukuthi
uphumaphi. Ekubona ukuthi u-Euthenasia akasho lutho, waphinda uNgubane wathi,
'Uphumaphi Euthenasia sesikhathazeke kangaka ngawe?'
'Awu bese ukhathazekile ngami baba. Ngiyathokoza ukukuzwa lokho. Ngangingazi          40
ukuthi ubaba uyakhathazeka ngathi. Ngiye ngithi uma ngibona sihamba nomama njalo
ngithi thina siyizingane zikamama ...'
'Uyabheda!' kubhavumula uNgubane. 'Ngithe kuwe uphumaphi. Angibuzanga leyo
mibhedo ongitshela yona.'
'Ngiphuma esikoleni baba.'                                                            45

13.1      Nikeza isizathu esenza umlingiswa onguBafana ethuke uma evula iwodilophu
          engumangena umile.                                                              (1)

13.2      Ludalwa yini udweshu lwangaphakathi kulesi siqeshana? Sekela impendulo
          yakho.                                                                          (3)

13.3      Chaza kafushane ngokwenzeka esiphethweni salesi siqeshana senoveli.             (2)

13.4      Xoxa ngomoya otholakala emagameni aqgamile atholakala kulesi siqeshana.         (4)

13.5      Chaza ukulandelana kwezigameko ezaholela ekuphelelweni umsebenzi
          kukaJohn Ngubane.                                                               (3)

13.6      Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni kaPoppy ukube
          umlingiswa uBafana wazithatha izingane zikaLinono?                              (2)

13.7      Qhathanisa uthando lomlingiswa onguMaXakushe kanye noCele ngezingane
          zikaBafana ekudluliseni indikimba yale noveli.                                  (3)

13.8      Ngabe isimo sokukhuluma esidwetshelwe simveza njengomlingiswa onjani
          u-Euthenasia? Sekela impendulo yakho.                                           (2)

13.9      Uyavumelana yini nokuthi le noveli iphele ngepholavuthondaba? Sekela
          impendulo yakho.                                                                (2)

13.10     Phawula ngokwenzeka esethulweni sale noveli mayelana namagugu
          omphakathi (indlela eyamukelekile yokuziphatha) ubhekise kumlingiswa
          onguLinono.                                                                     (3)
                                                                                          [25]

                                       NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             20                    DBE/Februwari–Mashi 2018
                                            NSC

UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

Phendula umbuzo OWODWA.

UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)

Xoxa ngesizinda salobu buciko bomlomo obuyinganekwane ethi: Inkosi Yezinyoni
kanye nesizinda sezibongo ezithi: Usuku Lwamagugu.

Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390 sekuhlangene impendulo yenganekwane nezibongo.Ulindeleke
ukuphendula lo mbuzo njenge-eseyi.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

   Ukwethula nokuchaza isizinda.
   Ukuphendula umbuzo ngokuxoxa ngesizinda, ukucaphuna                      nokusekela
    ngokwenganekwane kanye nezibongo.
   Ukuveza uvo lwakho ngesizinda senganekwane nezibongo.                                       [25]

UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUSHANE)
IZINGANEKWANE: 'UNOGWAJA NEBHUBESI'
Fundisisa lesi siqeshana senganekwane bese uphendula imibuzo elandelayo
ngezansi.
ISIQESHANA E
Umxoxi: Kwesukasukela …
Abalaleli: Cosu!
Kwakukhona unogwaja owayehlala ehlathini nezingane zakhe ezimbili.
Unogwaja wayethanda ukuhambahamba nezingane zakhe ehlathini ezifundisa indlela
yokuziphatha ehlathini ngoba kunezingozi eziningi. Unogwaja wayenezitha ukwedlula           5
zonke ezinye izilwane ehlathini. 'Iningi lonogwaja lifa liselincane ngenxa yokwanda
kwezitha,' wayeziyala izingane zakhe unogwaja. 'Asikho esinye isikhali onaso
ngaphandle kokuhlakanipha, kumele nikwazi ukushesha niyisebenzise ingqondo,
ikakhulukazi lapho nisenkingeni,' waqhubeka nokuyala unogwaja.
    Kuthe ngelinye ilanga bezihambela njalo ehlathini bezwa umsindo owabethusa              10
bonke. 'Hhi! ... Hhi! ... Hhi! ... Hhi!' Umsindo wawuqhamuka ngasemfuleni. Ajombe
unogwaja ame aqalaze. Kusale okuyizingane kuqube phansi. Aqalaze ephindelela
unogwaja, yize engaboni lutho. Umsindo osholo phansi uyaqhubeka njalo.
   'Wozani zingane siqhubekeni nohambo lwethu,' Washo unogwaja eqhweba
izingane. 'Kufanele sihambe ngokucophelela, kukhona okungalungile lapha ehlathini,'         15
waqhubeka unogwaja ejeqeza macala wonke.
    Babehamba ngokunyonyoba babuye bame baqalaze futhi balalelisise umsindo.
Ngisho nezingane zazilingisa unina ekuhambeni ibangana zibuye ziphakamise
izinyawo zangaphambili zime ngezasemuva ziqalaze.
Bathi besahamba onogwaja bazithela ebhubesini elalilele ngohlangothi phansi.                20
   'Hhiiii!' Usho umsindo kube sengathi kundindizela izulu. Yibhubesi eligugile, libanjwe
yisihibe, alikwazi ngisho nokunyakaza. Sekuguge utshani kanye nezihlahla
lizabalazela ukuphunyuka kodwa cha, akuphunyuleki.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            21                   DBE/Februwari–Mashi 2018
                                           NSC

   'Ngisize nogwaja, ngafa!' Kumemeza ibhubesi ngezwi elihoshozelayo.
Zijombe izingane zize ziyoma ngemuva kukanina.                                        25
   'Hhi!' Ibhubesi livusa ikhanda libuye lilale phansi.
   'Ungibizelani?' Unogwaja ebuza eqalaza macala wonke.
   'Ngicela uzongiqaqa,' ibhubesi likhuluma linqamukelana. Aqalazisise unogwaja,
kungenzeka ukuthi nakuba leli bhubesi libambekile, kukhona elinye elicashile eduzane.
   'Sengihlale lapha ngibambekile inyanga yonke futhi ngingadli lutho. Abadlulayo 30
bezophuza amanzi abafuni ukungikhumula. Ngithi ngingamemeza ngizicelela usizo,
bahlabe ngejubane bengishiya ngisosizini,' labubula ibhubesi lichiphiza izinyembezi.
Unogwaja wasondela ehambe eqalaza.
Wafika ebhubesini walikhulula isihibe, wayiphonsa phansi intambo, wagxuma wama
kude.                                                                                 35
Waqhubeka unogwaja nohambo kanye nezingane zakhe.
Lithe lingakhunyulwa ibhubesi, lavuka laba lisha. Kwaphela ngisho nokubhocobala
komzimba.
15.1      Nikeza iziyalo unogwaja azinika izingane zakhe kulesi siqeshana.                   (1)
15.2      Hlanganisa ndawonye okufanayo phakathi kwale nganekwane kanye nehubo
          elithi, 'Ngihlushw' ukufa'.                                                        (2)
15.3      Chaza ukuthi isisho esithi, 'Ukuba yibhubesi' saba namthelela muni empilweni
          yebhubesi.                                                                         (3)
15.4      Xoxa ngomlayezo otholakala kule nganekwane ubhekise kumlingiswa
          oyibhubesi.                                                                        (2)
                                            KANYE
IZINGANEKWANE: 'INKINGA YESELESELE'
Fundisisa lesi siqeshana senganekwane bese uphendula imibuzo elandelayo
ngezansi.
ISIQESHANA F
Ntambama isele lalizintwezela kamnandi emanzini apholile. Lalintweza lize lilale
nangomhlane. Amanzi eyelokhu ethi ntwe uma lishwiza leneme.
Lathi lingazelele lethuka selizithela engwenyeni.
   'Wahamba uzihloma yonke indawo, usuyikhokhile intela yenkosi?'
Kusho ingwenya inengiwe. Lethuka isele lacishe lakhwincwa ngamanzi.                   5
   'Wena wakomkhulu, ngabe ngikunika manje intela leyo. Ngeshwa ngilibale
isikhwama sami semali ehlathini, kodwa bese ngiyinike indlovu intela yami, phela mina
ngikhonza enkosini uBhubesi,' laphendula isele.
    Ingwenya yashaqeka ukuzwa lokhu. Yathi uma ilibuka isele yalibona lizithobile
likhuluma iqiniso. Ingwenya yanikina ikhanda idumele, yagwija, yanyamalala emanzini. 10
    Iselesele lawaqamba amanga kwaze kwaphela izinyanga eziyisithupha. Ngenyanga
yesikhombisa kwenzeka ukuthi indlovu idibane nengwenya ngenkathi iyophuza amanzi
esizibeni.
   'Sibonene nduna yasemanzini,' kubingelela indlovu.
   'Sibonene nduna yasehlathini,' kuphendula ingwenya.                                15
    Zombili lezi zilwane zaqala ukuxoxa ngobuduna bazo, zikhombisa ukubujabulela
ubuduna bazo lobo. Kwathi zisadla ingevu, qhamukiyane isele lingazelele lutho. Isele
lansondo lazithela phezu kwazo zombili izinduna lezo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            22                    DBE/Februwari–Mashi 2018
                                           NSC

'Hheyi wena, wagxumagxuma ehlathini lenkosi, ngabe usuyikhokhile intela yenkosi
uBhubesi?' Kubuza indlovu. Isele lathuka lapho libona indlovu nengwenya lacabanga 20
ukuthi kungcono libaleke. Indlela eyayilula kulona kwakungukubalekela emanzini.
Kwathi lapho lisangeni ngezinyawo emanzini, ingwenya yabuza wona lowo mbuzo
wezimanga, 'Hheyi wena, wagxumela emanzini enkosi ngabe usuke wayikhokha intela
yenkosi uNkanyamba?'
    Zayima emthumeni eseleni. Yayingekho indlela yokuqamba amanga. Lanele labona 25
ukuthi izinto zimbi, laqalaza ngapha nangaphaya. Ngenhlanhla labona umgodi bude
buduze nosebe. Lagxuma lathi ntwi! Lazishutheka emgodini owawusosebeni lwechibi
lelo. Laqhuba isikhashana lapho. Lathi lapho selibona ukuthi liphephile, laqala ukucula
lijabule, 'Klwe, klwe, klwe! Angikho ehlathini la! Klwe, klwe, klwe! Angikho emanzini la!
Klwe, klwe, klwe! Ubani onesibindi sokungifuna intela?'                                   30
    Lasinda kanjalo-ke isele.
Umxoxi: Cosi, cosi iyaphela.
Abalaleli: Yamnandi le ndaba!
15.5      Shono inkinga ebhekene nomlingiswa omkhulu kule ndaba.                              (1)
15.6      Hlanganisa ndawonye okufanayo ezenzweni zesele nezibongo zenkosi
          u-Albert Luthuli ezenza agcine engathekiswa ngendlovu.                              (2)
15.7      Nika impendulo yesiphicaphicwano esilandelayo uyibhekise enganekwaneni
          engenhla: Ngikuphicaphica ngensizwa yami ethi, ngihlala la, ngihlale lapho,
          ngihlale nale.                                                                      (2)

15.8      Phawula ngesiphetho sale nganekwane ukuthi sabanamthelela muni
          esizindeni sendawo ubhekise kumlingiswa oyixoxo kule nganekwane.                    (2)
                                         KANYE
Funda la mabinza acashunwe ezibongweni, kanye nasezishweni bese uphendule
imibuzo ezolandela ngezansi:
ISIQESHANA G
IZIBONGO: 'IZIBONGO ZENKOSI U-ALBERT LUTHULI'

1         INgqungqul' eshay' amaphiko phezu koMvoti,
2         Kwanyakaz' abamhloph' abelungu,
3         Kwathi i-American Board
4         Yamthwesa isicoco.
5         Abelungu bakufundisa ulim' lwenkomo kaHaga
6         Kant' uzobaphendukela eziswini njengotshwala.
7         Umkhombi wendlela ayikhathule,
8         Umhambi wendlela ayikhombile.
9         Ongagcinanga ngokuyikhomb' inkululeko,
10        Kodwa wayifaka wayitshikitshela,
11        Wayifaka esikoleni,
12        Wayifaka esontweni
13        Indlela yenkululeko.
14        Ngiyasesaba isibindi sakho weMandlanduna!

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          23                DBE/Februwari–Mashi 2018
                                         NSC

15        Ndlovu kayibhekeki.
16        Ndlovu edel' ukubusa
17        Yaqoma ukuhlupheka.
18        Indlovu ethe iwela ibheke kwaBulawayo
19        Babeyixokozela abasekhaya,
20        Indlovu ethe iwela ibheke koNoweyi,
21        Babeyihlanganisela abasezitheni.
22        Nanamhlanje basakhexile ngeNobel Peace Price.

23        Mqali wezindlela ezenyukelayo,
24        Mqambi wezindlel' eziya ku-1994,
25        Uyibekile induku ebandla,
26        Wabashaya engeqiwa ntwal' abamhlophe,
27        Mandlanduna awuseyikubhubha.

28        INkosi evivise ngepensela,
29        Abelungu bevivisa ngemijojantaba.
30        Wabengul' inkung' abakithi,
31        Kwath' abeLumbi wabagez' ubebebe,
32        Sewungenisile mfo kaMvumbi

33        Zaziyishumi kuZibandlela 1961,
34        Bakwethesa imyezane yokuthula,
35        Kwamangala umhlaba wonke,
36        Awusalweli uKhongolose kuphela,
37        Awusalweli ama-Afrika kuphela,
38        Sewulwela umhlaba wonke.
39        Uyingqwayingqwayi uyingqonyela!

ISIQESHANA H

IHUBO: SENZENI?

Igosa:     Senzeni na?
Abavumayo: Senzeni na? Senzeni na?

ISIQESHANA I

IZISHO

1.      Ikati negundane
2.      Ukuyibamba ishisa

15.9      Caphuna ukuxhumana okutholakala ebinzeni loku-1 bese unikeza nomqondo
          oqukethwe yikhona ngokwaleli binza.                                           (2)

15.10     Chaza kafushane ukuthi amagama adwetshelwe atholakala emgqeni
          wama-24 ezibongweni ukuthi abe namuphi umthelela kulesi sisho sesi-2
          esiqeshanini I.                                                               (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           24                  DBE/Februwari–Mashi 2018
                                          NSC

15.11     Ukuxhumana okuqukethwe ibinza loku-1 emgqeni wesi-10 kuya kowe-12
          kukwelekelele kanjani ukuqonda ihubo elingenhla?                                 (2)

15.12     Ngabe uvezwe njengomuntu onjani u-Albert Luthuli? Nikeza isizathu
          sempendulo yakho ubhekise ebinzeni lesi-4.                                       (2)

15.13     Uyavumelana nokuthi isisho sesi-2 esitholakala ngenhla         simayelana
          nokushiwo yizibongo ebinzeni lesi-4? Sekela impendulo yakho.                     (2)
                                                                                           [25]

                                                          AMAMAKI ESIQEPHU B:              25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-feb-march-2018/c717363b-264f-48c6-bc28-fc2b4ade8af1) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-feb-march-2018/001b44c2-cd80-41d3-890b-80fa050680c0) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2018/28e1d557-735f-4783-b4aa-520fe1c6f1b5) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2018/6925323a-0469-4c39-a6bb-50fea443bdf5) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2016/6611599d-9a95-4a49-9b5d-44f4d432bdd8) — isiZulu HL · QP · 2016 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2015/0e0a31b4-5f9e-4c0c-a7b9-3e8f4e61587b) — isiZulu HL · QP · 2015 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [IsiZulu P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-possible-answers/fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025-mg/adef4117-1c9d-4dbd-bba0-301fd76318ea) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025-mg/f7ee88c8-ffa7-40ce-b8aa-ae25259e7d2d) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/11f41a62-9c6b-4f49-9f11-861e0b53249a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
