# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2015, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-june-july-2015/3150603a-cfec-4e60-a50b-7d373f08c138
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2015
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2015 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-june-july-2015/3150603a-cfec-4e60-a50b-7d373f08c138)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2015 · isizulu. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-june-july-2015-memo/cb50184f-5e3a-4452-acf4-8b98289fd0df) — Memo · 2015 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       GRAAD 12

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATION

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                           2015

                                                                     AMAMAKI: 80

                                                         ISIKHATHI: amahora ama-2½

                            Leli phepha linamakhasi angama-25.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           2                                 DBE/2015
                                          SCE

IMIYALELO KANYE NOLWAZI KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle imiyalelo ngaphambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.        Ungafundi imibuzo yonke yephepha. Qala ubheke uhla lokuqukethwe
          olukhonjisiwe bese ukhetha imibhalo oyifundile kulo nyaka. Emva kwalokho,
          funda imibuzo yaleyo mibhalo bese ukhetha imibuzo ozoyiphendula.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINTATHU:

          ISIQEPHU A:       Izinkondlo           (30)
          ISIQEPHU B:       Inoveli              (25)
          ISIQEPHU C:       Umdlalo              (25)

4.        Phendula imibuzo EMIHLANU isiyonke: ISIQEPHU A- Imibuzo EMITHATHU,
          ISIQEPHU B- Umbuzo OWODWA, ISIQEPHU C- Umbuzo OWODWA
          njengoba kukhonjisiwe ngezansi.

          ISIQEPHU A: IZINKONDLO

          IZINKONDLO EZIMISELWE - Phendula imibuzo EMIBILI.
          INKONDLO ENGAMISELWE - UPHOQELEKILE ukuphendula lo mbuzo.

          ISIQEPHU B: INOVELI

          Phendula umbuzo OWODWA.

          ISIQEPHU C: UMDLALO

          Phendula umbuzo OWODWA.

5.        INDLELA YOKUPHENDULA IMIBUZO YESIQEPHU B (INOVELI) KANYE
          NEYESIQEPHU C (UMDLALO).

          •    Phendula KUPHELA imibuzo yenoveli kanye neyomdlalo owufundile.
          •    Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
               OMFUSHANE. Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI
               B, kufanele uphendule umbuzo omfushane ESIQESHINI C. Uma ukhetha
               ukuphendula umbuzo omfushane ESIQESHINI B, kufanele uphendule
               umbuzo omude ESIQESHINI C. Sebenzisa uhla oluyinkomba
               lokuphendulwa kwemibuzo ukuze lukwelekelele ekukhetheni imibuzo.

6.        UBUDE OBULINDELEKILE BEZIMPENDULO

          •    Impendulo yombuzo omude ezinkondlweni mayiphendulwe ngamagama
               ayi-190 kuya kwangama-240.
          •    Izimpendulo zemibuzo emide enovelini kanye nasemdlalweni
               maziphendulwe ngamagama angama-340 kuya kwangama-390.
          •    Ubude bezimpendulo zemibuzo emifushane buyolekelelwa amamaki
               anikeziwe okuyiwona ayolawula ohlolwayo ukuthi kumele aphendule
               kangakanani. Abafundi mabaqaphele ukuthi abathemelezi, kodwa
               baphendula okubuziwe.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            3                                 DBE/2015
                                           SCE

7.        Landela ngokucophelela imiyalelo oyinikeziwe ekuqaleni kwaleso naleso
          siqephu.

8.        Qaphela    ukuthi  izinombolo    ozisebenzise    ezimpendulweni     zakho
          ziyahambisana nalezo ezisetshenziswe abahlolayo emibuzweni.

9.        Qalisa isiqephu NGASINYE ekhasini ELISHA.

10.       Ukusetshenziswa kwesikhathi kungahlelwa ngale ndlela:

          ISIQEPHU A:       Imizuzu engama-40
          ISIQEPHU B:       Imizuzu engama-55
          ISIQEPHU C:       Imizuzu engama-55

11.       Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2         4                               DBE/2015
                                        SCE

OKUQUKETHWE
Leli khasi liyolekelela abahlolwayo ukuba bakhethe imibuzo abazoyiphendula
ngaphandle kokufunda imibuzo yephepha lonke.

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

AMAHLOKOHLOKO – EJ Mhlanga, JJ Thwala
IZINKWAZI ZOTHUKELA– LPM Makhanya

Izinkondlo ezimiselwe: Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo EMIBILI.

INOMBOLO YOMBUZO                       UMBUZO                AMAMAKI   INOMBOLO
                                                                       YEKHASI
1.   Imvunge Yeminyezane               Umbuzo omude              10        6

2.   Ngingumnqobi                      Umbuzo omfushane          10          8

3.   Ngaphansi Komthunzi               Umbuzo omfushane          10          9

4.   Sasingazange Simbone            Umbuzo omfushane            10          10
                                     KANYE
Nenkondlo engamiselwe: Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo

5.   Ngibuz' Indlela                   Umbuzo omfushane          10          12

ISIQEPHU B: INOVELI

Phendula umbuzo OWODWA.

6.   Bengithi Lizokuna                 Umbuzo omude              25          13

7.   Bengithi Lizokuna                 Umbuzo omfushane          25          13

8.   Usumenyezelwe-ke Umcebo           Umbuzo omude              25          15

9.   Usumenyezelwe-ke Umcebo           Umbuzo omfushane          25          15

10. Kunjalo-ke                         Umbuzo omude              25          17

11. Kunjalo-ke                         Umbuzo omfushane          25          17

ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA.*
12. Kudela Owaziyo                     Umbuzo omude              25          20

13. Kudela Owaziyo                     Umbuzo omfushane          25          20

14. Awuwelwa UMngeni                   Umbuzo omude              25          23

15. Awuwelwa UMngeni                   Umbuzo omfushane          25          23

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           5                           DBE/2015
                                          SCE

*QAPHELA: ESIQESHINI B no C phendula umbuzo OWODWA OMUDE kanye
          nombuzo OWODWA OMFUSHANE. AWUVUMELEKILE ukuphendula
          imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI emifushane.

Uhla oluyinkomba yokuphendulwa kwemibuzo.

Emva kokuphendula imibuzo yaleli phepha, sebenzisa lolu hla oluyinkomba
yokuphendulwa kwemibuzo olulandelayo ukuze ube nesiqiniseko sokuthi uyikhethe
ngokufanele imibuzo okulindeleke uyiphendule.

             ISIQEPHU                  INOMBOLO       INANI        THIKA
                                       YEMIBUZO     LEMIBUZO
                                                  EPHENDULIWE
 A: Izinkondlo
    (Ezimiselwe)                         1–4           2
 A: Inkondlo
    (Engamiselwe)                         5            1
 B: Inoveli
    (Omude NOMA Omfushane)               6–11          1
 C: Umdlalo
    (Omude NOMA Omfushane)              12–15          1

 QAPHELA: ESIQESHINI B no C, qinisekisa ukuthi uphendule umbuzo OWODWA
          OMUDE kanye nombuzo OWODWA OMFUSHANE. Awuvumelekile
          ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI
          emifushane.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                 Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          6                                DBE/2015
                                         SCE

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

Izinkondlo ezimiselwe:

Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI kulena emine ebuziwe elandelayo.

UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula umbuzo olandelayo.

ImvungeYeminyezane – JJ Thwala

1         Ngizw' imvunge yeminyezane,
2         Izwakal' ezinkwazini zoMhlathuze,
3         Iqongel' ezintabeni zoNgoye,
4         Ingikhumbuz' amaqhawe namaqhawekazi
5         Adl' umhlanganiso kwaNgqondebanzi,
6         Evath' iminyezane yobuhlakani
7         Ahlahl' indlela yakwaLwazi
8         Ehanjwa ngokuzinikela zikhuthali.

9         Ngizw' imvunge yeminyezane,
10        Izwakal' osebeni loMngeni,
11        Naphakath' ezizibeni zoMngeni
12        Okubhukud' amaqhawe namaqhawekazi,
13        Evunul' izidlodlo zenhlonipho,
14        Avunul' ezegwalagwala zekhethelo,
15        Kwahlokom'umhlaba ngenhlokomo,
16        Kwenanel' imvelo ngemvunge.

17        Ngizw' imvunge yeminyezane,
18        Ngavul' izindlebe zakhongozela
19        Unqambothi lobuzwilili baphakade,
20        Ngaqanul' amaqaphelo ngasinga
21        Izimangaliso zemikhiqizo yakwaNgqondebanzi:
22        Zihlinzek' ubuntu nobunye,
23        Zahlinzek' ubuqotho nesineke,
24        Zahlinzek' inhlonipho nenkuthalo.

25        Ngizw' imvunge yeminyezane,
26        Ingikhumbuz' ukuchwaza kwamahlokohloko,
27        Ingikhumbuz' ubungqungqulu bezingqungqulu,
28        Ingikhumbuz' ubuntengu bezintengu,
29        Ingikhumbuz' ubungududu bezingududu,
30        Ingikhumbuz' ubunkwazi bezinkwazi
31        Ingikhumbuz' ubuzwilili bemizwilili-
32        Yivungeni minyezane, yivungeni!

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           7                               DBE/2015
                                          SCE

33        Ngizw' imvunge yeminyezane
34        Ihamba nemizwa yami
35        Kwelezincithabuchopho kwaNgqondebanzi,
36        Ingifunz' imilozi engoyivunga phakade,
37        Ngiqubule ngelegwalagwala kuhlokom' umhlaba,
38        Ngihlonyw' ezegwalagwala kwetusw' imvunge
39        Yivungeni minyezane yaphakade yivungeni!
40        Yivungeni kuxhuman' elezinyanya nelengabadi.

41        Ngizw' imvunge yeminyezane,
42        Ihamba nami emakhaphelweni,
43        Okomkhapheyana elus' uchibidolo
44        Olunkone nolunkonekazi, ngiyayivunga,
45        Olumpemvu nolumpemvukazi, ngiyayivunga,
46        Olumtshezi nolumtshezikazi, ngiyayivunga-
47        Oluhhemu noluhhemukazi, ngiyayivunga
48        Yivungeni minyezane yekhethelo, yivungeni!

49        Ngizw' imvunge yeminyezane,
50        Izwakala kwelamaxhaphozi nelamafenya,
51        Izwakal' ezizibeni nasemifuleni,
52        Iqhamuk' emagatsheni ayekethisile
53        Elalel' imimoya yamagumbi.
54        Yivungen' imvunge yosikisiki
55        Iyisisekelo nensika yempilo,
56        Yivungen' imvunge yekhethelo!

Xoxa ngomqondo ocashile/ojulile oqukethwe yile nkondlo ngokwamabinza/
izitanza. Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama ayi-190 kuya
kwangama-240.

Impendulo yakho mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Makuchazwe umqondo ocashile/ojulile wenkondlo.
• Makuphendulwe      kunikezwe     umqondo     ocashile/ojulile   wale   nkondlo
   ngokwamabinza/izitanza.
• Ukuveza uvo lwakho esiphethweni sempendulo.                                           [10]

                                        NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            8                              DBE/2015
                                           SCE

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

Ngingumnqobi – NL Luthuli

1         Ngingumnqobi munt' ongazi.
2         Nginqob' izinkinga ziza zelakanyana.
3         Ngesihlangu sam' esinguMfundo
4         Ngakhand' uphahla lwenkawu,
5         Ngazivika.

6         Ngiyingqwele mina munt' ongazi
7         Ngiphephezel' uphaphe lwegwalagwala
8         Ngazifojisa kweziny' izingqwele,
9         Ngaphophothwa zingqwele zakwangqondonkulu,
10        Abafokazana bakhwec' imisila.

11        Ngingumvemve mina munt' ongazi.
12        Ngincel' imibel' egwansile yakoMfundo.
13        Ngithol' ukwazi izinto ngibe nolwazi
14        Uma sengincele ngadela
15        Ngiyobhodla, ngibhonge,
16        Qede kusizakal' abaningi,
17        Kwazise ayihlatshwa mvusi.

18        Ngiyilanda mina munt' ongazi.
19        Inyon' emhloph' esus' imikhaza
20        Imikhaza yokungazi ezinkomeni zikaZulu.
21        'Ze nangomuso kube khon' oSolwazi,
22        Abanenzululwazi yokwazi izinto,
23        Bakwaz' ukuphons' umbalane nabo.

2.1       Nikeza uhlobo lwesifenqo esisemgqeni wesi-3.                                  (1)

2.2       Fingqa umqondo wesitanza sokugcina ngaphuzu AMATHATHU usebenzise
          amagama akho.                                                                 (3)

2.3       Ngabe isimo sokukhuluma esidwetshelwe sikulekelele kanjani ekuqondeni
          kwakho leli binza?                                                            (2)

2.4       Chaza ngenhloso yembongi ekusebenziseni impindwa etholakala ekuqaleni
          kwawo wonke amabinza kule nkondlo?                                            (2)

2.5       Phawula ngempumelelo yembongi ekusebenziseni isingathekiso esitholakala
          emgqeni we-11 kule nkondlo ekuvezeni isimo sembongi. Bhekisa impendulo
          yakho emigqeni ye-11 kuya kowe-13.                                            (2)
                                                                                        [10]

                                         NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           9                             DBE/2015
                                          SCE

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

Ngaphansi Komthunzi – P Ngubo

1         Ungilondile ngalondeka ngathokoza,
2         Ngahlala ngenaba ngamamfuza nganwampel' izangqondo,
3         Izindebe zehla amafutha zaba bushelelezi,
4         Iso labona nokungabonwa sangoma nampholofithi,
5         Ingqondo yaphakama yangangezulu,
6         Yajula yathokoza ngahalalisa kuSomaqhinga,
7         Ngayindab' ezweni ngingumuntu odlal' amakhubalo-
8         Amakhubal' engawathol' enyangeni yakwaNgqondonkulu.
9         Ngininik' uphaphe lwendlondlo Sonane noMaMtimande omkhulu,
10        Ngokunginika ithuba ngisike kwelinonile.
11        Ngiphakamisa nobabili ngokungemulisa ngisik' insonyama.
12        Lezi zenz' enangipha zona naningihlomisa;
13        Noma kunini ngithokozel' ukungadlali Ndiya naBhunu.
14        Lesi sibani kasicimi nom' izivunguvungu zihlasela.

3.1       Kungani le nkondlo kuthiwa iyisonethi ngokwesakhiwo?                        (2)

3.2       Chaza kafushane umqondo oqukethwe umugqa wesi-5 kuya kowesi-8 kule
          nkondlo.                                                                    (2)

3.3       Ngabe umfanekiso-mqondo oqukethwe umugqa wesi-2 ukusize kanjani
          ukuba uqonde le nkondlo?                                                    (2)

3.4       Ucabanga ukuthi kungani imbongi isebenzise amazwi asemgqeni wesi-9
          nowe-10 kule nkondlo?                                                       (2)

3.5       Phawula ngekhono lembongi ekusebenziseni ukuxhumana okusemgqeni
          wesi-7 kuya kowesi-8.                                                       (2)
                                                                                      [10]

                                        NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              10            DBE/2015
                                             SCE

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

Sasingazange Simbone – SZB Muthwa

1         Nguye-ke lona,
2         Esasimuzwa ngendaba,
3         Sifunda ngay' emaphepheni,
4         Singakholwa noma sebesho,
5         Selokhu sazalwa sakhul' siyalwa.
6         Ulw' eyokuthula neyokulingana.

7         Sasizitshela sizikhohlisa,
8         Ukuthi uyoth' angaphuma
9         Asifumbathis' umbayimbayi
10        Asigxish' inzondo negqubu,
11        Ngob' egqunyiwe wagqilazwa.
12        Cha, akubanga njalo.

13        Wasinik' udondolo sadondolozela,
14        Injobo wayithungel' ebandla.
15        Wasixhawulis' ukukhanya,
16        Waselul' imizimba,
17        Eyabe iwugogo wuvalo
18        Ngokudans' iMadiba Jive.

19        Sakuzwa lokho kwesasa.
20        Wadum' uhlezi ungeyen' okaMenzi.
21        Wathandwa umhlaba wonke,
22        Wathanda umhlaba wonkana,
23        Ngoba uleth' ukuthula,
24        Ngoba uleth' intethelelo.

25        Waphuma wafana nenyanga,
26        Inyang' exosh' ubumnyama,
27        Yavuleka gengelez' iminyango
28        Kwaqhibuk' iBafana Bafana,
29        Kwaqhakaz' aMabhokobhoko,
30        Sawela sayoligenda phesheya.

31        Okwayizolo kwab' okwayizolo,
32        Wasikhomb' emasangwen' emfundo,
33        Ezomzabalazo zaphenduk' amakhuba,
34        Ngoba ebumb' isizwe.

35        Ume njalo wena wakoMandela!
36        Ume njalo wena wakoMadiba!
37        Ume njalo nqaba ye-Afrika!
38        Ethe inganqoba yadl' umhlanganiso,

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                      Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           11                               DBE/2015
                                          SCE

39        Yawelela pheshey' iyobaqaqela khona,
40        Angeke silibale ngeCodesa,
41        Angeke silibal' umjayivo wakho,
42        Othi ungawudansa,
43        Kugid' inhliziyo,
44        Kwenanele nawokhokho,
45        Bebon' abangazange bakubone.

46        Kwakungenganeko,
47        Babengahubhuzi akaBhejane,
48        Uma besizekela ngawe,
49        Nesizukulwan' esizayo,
50        Siyokuzwa ngawe
51        Siyokuthanda futhi,
52        Uyohlal' ungowomhlaba Madiba.

4.1       Yiziphi izindlela abantu abazi ngazo uMadiba ngenkathi esagqunywe ejele?
          Bhekisa impendulo yakho ebinzeni loku-1.                                       (2)

4.2       Chaza kafushane izinto ezintsha ezavela emveni kokuphuma kukaMadiba
          ejele. Bhekisa impendulo yakho ebinzeni lesi-3 nelesi-5.                       (2)

4.3       Kubangelwa yini ukuba imbongi isebenzise umoya wokutusa emgqeni wama-
          35 kuya kowama-45?                                                             (2)

4.4       Umugqa wama-31 uchazani mayelana nendikimba yale nkondlo?                      (2)

4.5       Hlaziya ngokuhlolisisa ukusetshenziswa kophawu (!) emgqeni wama-35 kuya
          kowama-36?                                                                     (2)
                                                                                         [10]

                                       KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             12                                    DBE/2015
                                            SCE

INKONDLO ENGAMISELWE (UPHOQELEKILE UKUPHENDULA LO MBUZO)

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

Ngibuz' Indlela – VS Khumalo
1         Angisabuthi quth' ubuthongo
2         Ngenxa yomthwal' ongisindayo,
3         Uthe ne kwawam' amahlombe
4         Ngibuz' indlela maqhaw' akithi,
5         Ngibathe ngiyaqombola
6         Kule ntabakazi yemisebenzi yenu,
7         Zingiyala ukuba ngibe nokubekezela.

8         Ngiyobekezela maqhaw' amakhulu,
9         Ngiphen' isineke esingapheli.
10        Ngipetulen' awam' amehlo,
11        Ingqondo yami mayivuleke
12        Ngifuna ukuzitika ngishay' esentwala
13        Ngize ngifinyelel' esiqongweni sentaba-
14        Nami ngiyikloza ngisekeleni Maqhawe!
15        Nami ngifuna ukubeng' imibengo,
16        Ngifis' ukubong' oPhunga noMageba.

17        Ngicela kuwe Babamkhulu,
18        Ngisho kuwe Vilakazi weZulu.
19        Ngicela kuwe mfo kaNtuli.
20        Ngisize nawe mfo kaNyembezi.
21        Ngingamshiya kanjani okaMsimang?
22        Nginiken' esingangesibhakabhak' isineke.
23        Seniyihlahlile indlela yobuqhawe
24        Nami ngifun' ukunilandela.
25        Khaliphisan' ingqondo yami Maqhawe!
                                       [Icashunwe encwadini ethi, IMVUBELO – AM Maphumulo]

5.1       Mthwalo muni obangela ukuba imbongi ingasabutholi ubuthongo ngokwale
          nkondlo? Bhekisa impendulo yakho ebinzeni loku-1.                                     (2)

5.2       Nikeza okungafani phakathi kwembongi kanye namaqhawe ekhuluma ngawo
          ebinzeni lokugcina kule nkondlo.                                                      (2)

5.3       Phawula ngomoya wokulangazelela oqukethwe yibinza lesi-2.                             (2)

5.4       Ngabe ukusetshenziswa kwehaba emgqeni wama-22 kwelekelele kanjani
          ekuvezeni izifiso zembongi?                                                           (2)

5.5       Ngokubona kwakho ngabe imbongi izisebenzise kahle izenzukuthi ebinzeni
          loku-1? Sekela impendulo yakho.                                                       (2)
                                                                                                [10]

                                                              AMAMAKI ESIQEPHU A:               30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          13                                 DBE/2015
                                         SCE

ISIQEPHU B: INOVELI

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Hlaziya ngokuhlolisisa ikhono lombhali lokwethula ukulandelana kwezigameko kule
noveli ethi: Bengithi Lizokuna.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
•   Ukwethula nokuchaza ikhono lombhali lokwethula ukulandelana kwezigameko.
•   Ukuphendula umbuzo ngokuphawula nokuhlolisisa, ukucaphuna nokwesekela
    ngokwencwadi.
•   Ukuveza uvo lwakho mayelana nokulandelana kwezigameko endabeni.
    (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi, hhayi ngokwamaphuzu.)                             [25]

                                        NOMA

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

'Kangimtholi Hlomuka. Engingakusho nje ngukuthi kukhona umkhondo ovuthwayo
impela.'
'Awu, zaze zamnandi lezo zindaba.'
'Bengishayele ukusho lokho nje Hlomuka. Engingavalelisa ngalo nje ngelokuthi ngicela
ukukuthinta ngomhlomunye. Kangingabazi ukuthi ngiyobe senginento ephathekayo.'
'Awu, sengathi kungaba njalo Dlaba.'

Bavalelisana nje kuchichima injabulo kuNgidi. Injabulo yamenza waqonda emnyango,
waphumela ephaseji, nanguyana eseyongqongqoza ekamelweni lezivakashi okulele
kulo uNontobeko.
'Nontobeko, vula, yimina ndodakazi,' esho ehefuzela.
'Ok, baba, ngiyeza,' kusho izwi elikhathele ngale, lizwakala ukuthi lizibanjelwe
ubuthongo. Emva komzuzwana kwezwakala izigi ezithambile zisondela, kwavuleka
isicabha, kwavela lobo buso bukaNontobeko obabuqhakaza ngisho ngabe buvuka
ebuthongweni.

'Ngiyaxolisa mntanami,' esho engena uNgidi, 'Bengingeke ngikwazi ukulala emva
kokuzwa lezi zindaba.'
'Zindaba zini lezo?'
'Kade kushaye uShezi. Uthi kuyathembisa, kukhona umkhondo awulandelayo.
Sizomthola uMhlengi.'
'Ngempela baba?' ebuza emangala, bubalela ubuso bakhe, buba buhle ngokunye.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           14                                   DBE/2015
                                          SCE

Kwacaca ukuthi bajabule bobabili abantu laba.
'Awu, waze wakude-ke umhlomunye lowo okuthiwa kasiwulinde,' kuzikhalela
uNontobeko.
'Siyandiza isikhathi mntanami. Ngokushesha nje uzofika umhlomunye, sizwe ukuthi
undawanaphi uMhlengi, siye kuye, sixoxe sibonisane, sithelelane amanzi.'
'Awu, sengathi kungaba njalo bakithi,' sekufika umunyu futhi kuNontobeko,
esecabanga usizi nomunyu asedlule kukho ngenxa yokuthanda uMhlengi.
'Kuzoba njalo Nontobeko,' kusho uNgidi elula isandla eyibamba intokazi
ayengasakungabazi ukuthi imthanda ngempela uMhlengi nokuthi ingaba ngumakoti
onesizotha ofanele ukubizwa ngomakoti wakwaNgidi.

'Ngiyezwa baba, ngiyabonga ukuthi ungivusele izindaba ezimnandi kangaka. Liyakhula
ithemba lokuthi azofezeka amaphupho, nanxa lingayeki phela ixhala lokuthi …'
Abindeke, kubuye wona futhi umunyu.
'Hhayi, khohlwa yixhala. Uzotholakala uMhlengi,' esho ngokuzethemba, ethi ukuhleka,
embambatha uNontobeko ehlombe, 'okufanele ukwenze nje wena ukuphumula
ngokwanele, ngifuna indodana yami ikubone u-fresh and beautiful,' esho egegetheka
kakhulu. Ahleke bandla noNontobeko, bavalelisane ngalo uhleko olwaluwubufakazi
bokuncipha kancane kancane komthwalo owawusalokhu ubahleli emahlombe.

Yebo, wawunciphanciphile wona umthwalo kodwa lwaluselude kakhulu ukhalo.
Kwamgqamela kakhulu lokhu uNgidi ngenkathi esebukeza ukuncokolisana kwakhe
noNontobeko ngendaba yokuthi uMhlengi kufanele ambone emuhle, ekhanga.
'Wo, kazi usuwashintsha yini Mhlengi noma usaqhubeka nala manyala owaxoshelwa
wona lapha ekhaya?' wabalisa ngenhliziyo uNgidi egqolozele isisefo ayesishiye
sigengelezile ngenkathi kungena ucingo lukaShezi, esubatha emva kwalokho
eseyotshela uNontobeko izindaba ezazimjabulisile kakhulu. Wasivala isisefo emva
kokulunguza kancane ecumbacumbaza amaheheba emali nobukhazikhazi
obabumumethwe yisisefo.

7.1       Wenzenjani uNgidi ngemuva kokuba avalelisane noShezi ngokwalesi
          siqeshana?                                                                         (2)

7.2       Sizathu sini esidala ukuthi uNontobeko afikelwe umunyu?                            (2)

7.3       Veza okufanayo phakathi kukaNgidi noNontobeko mayelana nobudlelwane
          babo nomlingiswa onguMhlengi ngokwalesi siqeshana.                                 (2)

7.4       Hlanganisa   ndawonye      uxoxe   ngokuvezwe     esingenisweni       kanye
          nasesiphethweni sale siqeshana ubhekise kumlingiswa onguNgidi.                     (4)

7.5       Isenzo sikaNgidi sokumbambatha uNontobeko                 ehlombe   simveza
          njengomlingiswa onjani? Sekela impendulo yakho.                                    (3)

7.6       Ucabanga ukuthi ukwembuleka kwamaqiniso kuvuthondaba lwale noveli
          kwaba namphumela muni empilweni yalaba balingiswa: uMahlengi, uXolani
          noNomalanga?                                                                       (3)

7.7       Yini inhloso yombhali ekutheni umlingiswa onguNgidi asebenzise usizo
          lukaShezi ekuthungatheni uMhlengi? Sekela impendulo yakho.                         (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           15                                  DBE/2015
                                          SCE

7.8       Hlaziya umyalezo oqukethwe yile noveli othi, akukho okwenzeka
          ebumnyameni okugcina kungavelanga ubhekise kumlingiswa onguNdumiso.               (3)

7.9       Phawula ngekhono lombhali ekudaleni udweshu phakathi kukaNdumiso
          noMahlengi ngobusuku amvakashela ngabo kade kukhona uXolani okokuqala
          efulethini likaMahlengi.                                                          (3)
                                                                                            [25]

                                        NOMA

UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Hlaziya ngokuhlolisisa ikhono lombhali lokwethula ukulandelana kwezigameko kule
noveli ethi: Usumenyezelwe-ke Umcebo.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

•     Ukwethula nokuchaza ikhono lombhali lokwethula ukulandelana kwezigameko.
•     Ukuphendula umbuzo ngokuphawula, ukucaphuna nokwesekela ngokwencwadi.
•     Ukuveza uvo lwakho mayelana nokulandelana kwezigameko endabeni.
      (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi, hhayi ngokwamaphuzu.)                             [25]

                                        NOMA

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

'Thula sengathi awuboni. Kunokwenzeka afe. Noma benonina ingabaqhoshisa
okwamanje le madlana yakhe, kodwa kukhona ukufa okwehlukanisa noma yisiphi
isicebi nombuso womhlaba.'

   'I!' waquma futhi uMeyili. Sonke isikhathi ludingidwa lolu daba elokufa nokubulala
uNomvula belingakamfikeli. 'Uma ethutha noma eshada kungakamfikeli ukufa?'
   'Uma ngithi shaya sengathi awuboni angisho ngoba ngidlala, futhi angiqondile ukuthi
lala. Ngithi okwenzayo kwenze buthule. Inqaba ngoba umakhi akazakheli, nendlu
yegagu iyanetha. Kodwa phela mina ngiwumuntu wokufika lapha ekhaya. Ngeke
ngasho ukuthi yenzani kumntanakho.'

    'Ngabe ngenzani? Ngiyambulala?'
    'Angazi. Engikwaziyo nje wukuthi uwena msizi wabantu lapha ongenakuzisiza
yena. Izinhlanya nemiphuphe kungaka nje endaweni uwena. Kulula uma usakwenza
kwezinye izingane zabantu; kuyitshe kweyakho.'

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           16                                  DBE/2015
                                          SCE

     'Uqonde ukuba ngimhlanyise noma ngimphuphise?'
     'Angazi yise kaBhekameva. Uyozibonela nawe, uyindoda. Uma usucabangile
uzongitshela njengenhlalayenza. Ngicela uyeke ukuzikhohlisa ngokuthi uzomlanda,
noma uyoke umbone ezifikela yena ezokupha imali.'

        Noma kwathuleka endlini, belele bengalele bobabili, izingqondo zazika ngale
mali. Baphenduphenduka ngaphansi kompisimpisi izinhliziyo zigaya izibozi.
Babezingela inyamazane eyodwa ngemikhonto engefani. UMeyili wayethatha ebeka
ngengqondo. Kwakunganjani abize amadodana aseGoli, baphume uphumo ngemoto
baphikelele eThekwini, bafike bambambe ngesidlozana uNomvula babuye naye? Qha,
leli lisu walibona linezisele. Esilungwini konke kuhamba ngokuphazima kweso,
namaphoyisa ayinala emigwaqweni, awalandwa eBergville ngebhayisikili njengoba
benza lapha. Pho kunganjani uma eqasha izinswelaboya lena eNgoba, zifike
zimbambele khona kwamlungu zimsonte intamo, zimshiye enjalo? 'Hhayi,' ezikhuza
eze ephumisela. Wacabanga engaqedi, waze wozela walala.

    UMaHadebe wayelokhu eshaya amakhala. Umkhondo ayezowulandela
wawumcacela bha. Yena, akukho namunye umuntu owayecabanga ukumqasha ukuba
ayobamba uNomvula ngesidlozana. Nanembeza naluzwelo, qha kwakungekho
ngokumbulala. Inhliziyo yayimi ekutheni eyakhe ingane ngeyahlala kwesakhe isisu.
'Kunye kuphela engizokwenza,' ecabanga, 'uma lo nondinjwana wasedolobheni
engazifikeli, ngizothatha ushevu ngiwuthi dlwa kulesi sithothobala esiwunina. Ngeke
engafiki unina efile. Uyothi esathithibele ngalena emakhandleleni ngiwuthi dlwa
kuyena, ngibone ukuthi ngeke yini abe yinsinekana. Nalokhu futhi okuwuMazibuko,
uma kucabanga ukuthi ngizolokhu ngasebenzelana nakho, kozela kona,
kuzobalandela uma kunomlomo.' Wacabanga waze wagwinya amathe. Ngokunjalo
naye eseyigqilaze kakhulu ingqondo, wozela walala.

      Ngomuso kwavukwa, uMeyili wahlaba ingqayika wababela emsebenzini.
Ngukubuya kwazo inhlazane uMaHadebe wagqoka isijalimane namateki, waphuma
engatshelanga bani ukuthi uphikelelephi. Nanguya eshwathiza emakhabeni, ephumela
ezansi, ebamba umgwaqo omdala oya eMnambithi.

9.1       Wenzenjani uMeyili ngemuva kokuba uMaHadebe            ehlongoza     ukuba
          kubulawe uNomvula ngokwalesi siqeshana?                                           (2)

9.2       Ludalwa yini udweshu lwangaphakathi kuMeyili kulesi siqeshana?                    (2)

9.3       Veza umehluko phakathi kukaBhekameva kanye noMaHadebe mayelana
          nobudlelwane babo nomlingiswa onguMeyili.                                         (2)

9.4       Hlanganisa   ndawonye      uxoxe   ngokuvezwe     esingenisweni kanye
          nasesiphethweni sale siqeshana ubhekise kumlingiswa onguMaHadebe.                 (4)

9.5       Amazwi     kaMaHadebe      adwetshelwe     kulesi   siqeshana      amveza
          njengomlingiswa onjani? Sekela impendulo yakho.                                   (3)

9.6       Ucabanga ukuthi ukufa kukaChule okuvela kuvuthondaba lwale noveli kwaba
          namphumela muni empilweni yalaba balingiswa: uMaMkhabela, uDaffo
          noMaNdelu?                                                                        (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           17                                DBE/2015
                                          SCE

9.7       Yini inhloso yombhali ngesigameko sokufa kukaChule kule noveli? Bhekisa
          impendulo yakho othandweni oluphakathi kukaNomvula noGenyeza.                   (3)

9.8       Hlaziya umyalezo oqukethwe yile noveli othi, ungenzi okubi komunye umuntu
          ngoba kungenzeka ibuye ngawe. Sekela impendulo yakho ubhekise
          kumlingiswa onguMaHadebe.                                                       (3)

9.9       Phawula ngekhono lombhali ekudaleni udweshu phakathi kukaChule
          noNomvula ngenxa kaGenyeza kule noveli.                                         (3)
                                                                                          [25]

                                        NOMA

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

Hlaziya ngokuhlolisisa ikhono lombhali lokwethula ukulandelana kwezigameko kule
noveli ethi: Kunjalo-ke.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
•   Ukwethula nokuchaza ikhono lombhali lokwethula ukulandelana kwezigameko.
•   Ukuphendula umbuzo ngokuphawula, ukucaphuna nokwesekela ngokwencwadi.
•   Ukuveza uvo lwakho mayelana nokulandelana kwezigameko endabeni.
    (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi, hhayi ngokwamaphuzu.)                             [25]

                                        NOMA

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUNJALO-KE – MJ Wanda

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

Babuthana ngokuphazima kweso abesimame. Kwafika ngisho omakhelwane
bezobakhalisa kulesi sehlo. UMaNdovela wabe esechaza ukuthi amakhosikazi
uwabizeleni.
  'Makhosikazi, kuthiwa ukuzala ukuzelula amathambo, kodwa mina angizalanga
ngabola amathumbu. UDumazile ungidumazile umntanami! Njengoba nimbona nje
ubuya nesisu eMbumbulu!' Asho akhale uMaNdovela. Wabheka ngasendodakazini
yakhe, wathi:

   'Dumazile, usithathephi lesi sisu?' Esikhundleni sokuba aphendule unina
uDumazile, wavele wabathela ngemvula yezinyembezi. Kwabe sekuzwakala enye
inkosikazi ithi:

    'Udinga ukushaywa phela lona. Uhluleka ukuphendula umbuzo olula kangaka,
kodwa ebe ekwazi ukwenza into ejule kanjena. Ukweyisa phela lokhu. Ngeke thina
sidlale le nto. Mbambeni makhosikazi simtitinye!' UDumazile wezwa elokushaywa,
wathula du, wasula izinyembezi. Wathatha wathi:
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            18                                  DBE/2015
                                           SCE

   'Nguthisha.'

  'Hawu, ihlazo elingaka! Bewumfunani kodwa uthisha mntanami?' Kumangale wonke
umuntu endlini. Babuzana ukuthi luhlobo luni lukathisha lolo?

  'Uyena lona owangi …' Ahluleke ukuqedela inkulumo uDumazile ngenxa yokuxinwa
wukukhala.

   'Nguthisha ubani yena lowo?'

   'Nguthisha uMoloi.'

  'Hawu, waze wangilaya uMloyi! Ngizoba yini kuyihlo?' Athule uDumazile.
Amakhosikazi amphenya isisu namabele. Kwezwakala enye ithi:

   'Sesibomvu! Usengayishaya phansi noma nini! Hhawu, imikhuba yezingane!'

   UMaNdovela wayibuka indodakazi yakhe seyisiqhunsulile isisu. Ngaleli langa
uDumazile wayengasibophile isisu njengemihla, kodwa wayesidedelile nje. Yingakho-
ke nje emihleni kungabanga lula kunina ukuba asheshe ambone ukuthi usezithwele.
Futhi uMaNdovela wayengazitsheli nje ukuthi neyakhe ingane seyingaba sesimweni
sokukhulelwa ngenxa yokuyethemba.

   'Uhlala kuphi yena lo Mloyi?'
   'Ubehlala ekotishi esikoleni. Ngithe ngishiya kodwa ubengasekho lapho.'
   'Ubengasekho eseye kuphi?'

   'Angazi.' Amakhosikazi abukana nje exakekile ukuthi into enjena yenziwa njani.

   'Makhosikazi, ake ningiphe ikhambi,' kusho uMaNdovela kubonakala nje ukuthi
usedidekile. Enye inkosikazi yathatha yathi:

   'Mina ngokubona kwami MaNdovela, bengibona kufanele uvuke kusasa ekuseni
uqhube uDumazile ayobika isisu lesi. Bekungaba kuhle ukuba uhambe nozakwenu
uMaMdinsilwa; ningamshiyi noMaJwara umakhelwane wakho.'

   Kubonakale ukuthi amakhosikazi ayavumelana.

  'Niqikelele ukuthi aniyi nje ukuyolanda inhlawulo kuphela, kodwa nifike nifune
namazolo kanye nomgezo wezintombi,' kusaqhuba yena umame.

   'Uthi kodwa izifundiswa ziyawazi wona amazolo nemigezo yezintombi?'

   'Cha phela Jwara, niyozichazela izifundiswa lezo ukuthi nina nivuke ekuseni ngovivi
nabhula amazolo niyolanda inhlawulo. Kubalulekile-ke ukuba amazolo akhishwe.
Nisichazele isifundiswa ndini leso ukuthi izintombi zakule ndawo zithukekile, ngakho-ke
kufanele zigezwe.' Amakhosikazi avumelana ngalo mbono. OMaNdovela
benoMaMdinsilwa kanye noMaJwara bavumelana ngokuthi ukusa sekuyobonwa yibo.
Bahlakazeka.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           19                                 DBE/2015
                                          SCE

11.1      Wenzenjani uMaNdovela ngemuva kokuba amakhosikazi             ayewabizile
          esebuthene ngokuphazima kweso ngokwalesi siqeshana?                              (2)

11.2      Ludalwa yini udweshu phakathi kwala makhosikazi noDumazile kulesi
          siqeshana?                                                                       (2)

11.3      Veza umehluko phakathi kukaDumazile noMaJwara mayelana nobudlelwane
          babo nomlingiswa onguMaNdovela.                                                  (2)

11.4      Hlanganisa   ndawonye      uxoxe   ngokuvezwe     esingenisweni     kanye
          nasesiphethweni sale siqeshana.                                                  (4)

11.5      Amazwi enkosikazi adwetshelwe kulesi siqeshana ayiveza njengomlingiswa
          onjani? Sekela impendulo yakho.                                                  (3)

11.6      Ucabanga ukuthi ukufa kukaDumazile okuvela kuvuthondaba lwale noveli
          kwaba namphumela muni empilweni yalaba balingiswa: uKheswa
          noMaNdovela, uMaShandu kanye nezingane zikaDumazile?                             (3)

11.7      Yini inhloso yombhali ngokusebenzisa amakhosikazi ekwelekeleleni
          uMaNdovela ngodaba lokukhulelwa kukaDumazile? Sekela impendulo yakho.            (3)

11.8      Hlaziya umyalezo oqukethwe yile noveli othi, uma ungalaleli ugcina ungena
          enkingeni. Bhekisa impendulo yakho kumlingiswa onguMtalaselwa.                   (3)

11.9      Phawula ngekhono lombhali ekudaleni udweshu phakathi kukaSithole
          noMoloi ngenkathi beficana eMafezini.                                            (3)
                                                                                           [25]

                                                          AMAMAKI ESIQEPHU B:              25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             20                                 DBE/2015
                                            SCE

ISIQEPHU C: UMDLALO

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

Xoxa ngempumelelo yombhali ekwethuleni udweshu kulo mdlalo othi: Kudela Owaziyo.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama–340 kuya
kwangama–390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

•   Ukwethula nokuchaza udweshu nezinhlobo zalo.
•   Ukuphendula umbuzo ngokuphawula, ukucaphuna nokwesekela ngokwencwadi
    kubhekiswa kulokhu: isisusa sodweshu, ukubhebhetheka kodweshu kanye
    novuthondaba.
•   Ukuveza uvo lwakho ngempumelelo yombhali ekwethuleni udweshu kulo mdlalo.
    (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi, hhayi ngokwamaphuzu.)                                [25]

                                          NOMA

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

Fundisisa lesi siqeshana somdlalo bese uphendula imibuzo elandelayo.

(Eselini lezitokisi esiteshini samaphoyisa eSundumbili, iphoyisa livula ngamawala
izihengqo nezicabha)

ZAYEKA:             (uyamemeza) Mdaluli Memela! Mda-lu-li!

MDALULI:            (ngezwi eliphakeme) Wangibiza ngasabela wena wakoSidlodlo

ZAYEKA:             (ukhulumela phezulu) Phuma ungilandele. Sezifikile izivakashi zakho
                    obuyaleze ukuba ubizelwe zona.

MDALULI:            (kuzwakale izigi ezinamandla, uyaphuma) Ngiyazibongela. Isandla
                    sedlula ikhanda. Sayitsheni wami …

                    (Kuvaleke izihengqo nezicabha. Uyamqhuba baqonde emhubheni
                    lapho okubonwa khona izivakashi)

ZAYEKA:             Nazo-ke izivakashi zakho. (Kuthuleke) Ngininika imizuzu
                    engamashumi amathathu nje kuphela nisaqhubeka nengxoxo yenu.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            21                                DBE/2015
                                           SCE

BOBAHLANU:          (kanye kanye) Siyabonga

                    (UMdaluli lona ubeyaleze ukuba abizelwe uChivenga namadodakazi
                    akhe uLondiwe, uKhombephi, noNenelezi okumanje nje sebelindele
                    ukuqhuba ingxoxo noMdaluli. Lona wesihlanu osebajoyinile
                    nguHlengiwe.)

MDALULI:            (ngezwi elinokuzithoba) Ngiyabonga ukungihlonipha kwenu zivakashi
                    zami nafika lapho ebengicele ukuba niziveze khona ngenhloso
                    yokuzoxoxisana ngikhiphe lokhu okungaphakathi kimi.

BOBAHLANU:          (kanye kanye) Yebo baba.

MDALULI:            (athinte kancane isikhwehlela) Lo mbiko engiqonde ukuwedlulisa
                    namhlanje ngizoqala ngokuwubhekisa kini madodakazi ami
                    ngomuzwa wokuzisola njengomuntu ozibona enecala phambi
                    kwamathongo ami naphambi kukaMvelinqangi ngenxa yesenzo
                    sodlame engasenza kini.

BOBATHATHU: (kanye kanye) Yebo baba!

MDALULI:            (ujabhile) Lo mbiko engiqonde ukuwedlulisa namhlanje lapha kini
                    ingqikithi yawo isekutheni selokhu ngingenile lapha eselini
                    njengomsolwa otokile osalindele ukuqulwa kwecala lakhe, angikaze
                    ngikuthole neze ukuphumula emoyeni.

                    Eqinisweni ngihlaselwa amaphupho amabi ephelekezelwa yizithunzi
                    zabadala abangamathongo omuzi. Bathi manginilande kuzo zonke
                    izinkalo enganichithela kuzo, khona lapho ngizicelele uxolo kini
                    ngiphinde ngihlawule ngembuzi yokugeza igceke lomuzi wabo
                    ngenxa yokunihubha kwami ngezikhali emzini wabo. Sengicela
                    ukuzwa kini-ke manje ukuthi ngabe niphawula nithini kuleli lami
                    loxolo. Ngabe niyangixolela zingane zami kumbe nisangibambele
                    inhliziyo namagqubu?
                    (Esikhundleni sokuphawula avele abukane emehlweni amadodakazi
                    kaMdaluli sengathi athengana ngamehlo ukuvumelana ngankulumo
                    yimbe.)

MDALULI:            (ngezwi lokujabha) Khulumani phela zingane zami. Inhloso yami
                    yokunibizela kule ndawo bekuyikho phela ukuba sizoxoxisana ngizwe
                    ukuthi ningibekaphi maqondana nalesi sicelo sami soxolo.

BOBATHATHU: (kanye kanye) Siyakuxolela baba.

MDALULI:            (uhleka ngokuthakasa) Ngibonga kakhulu zingane zami. Salani
                    senibamba ithambo-ke njengophawu lokukhumelana umlotha.
                    (Khona manjalo elule isandla esebaxhawula. Ngale nkathi-ke
                    sekuheleza umoya woxolo nokubuyisana kubo nakhu phela izihlathi
                    sezixosha izindlebe ngenxa yenjabulo.)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            22                                 DBE/2015
                                           SCE

MDALULI:            Iphuzu abangisolela lona abaphansi nokuyilona eliyisisekelo sakho
                    konke ngelokuthi kungani kuthi ngoba nakhu sengaphelelwa
                    wumsebenzi ngesizathu leso sokuthutha kwefemu yami seyiphindela
                    phesheya, mina-ke bese ngikhiphela kini isibhongo ngokodlame
                    lwasekhaya ngize ngicishe ngikhiphe izidumbu? Angithi ningizwa
                    kahle bantabami?

13.1      Tomula umusho okhombisa umoya wenhlonipho nokuzithoba phakathi
          kukaMdaluli noZayeka.                                                             (2)

13.2      Samphoqa kanjani uMdaluli isimo sokwenzeka kwezinto ejele esadala ukuba
          abize izingane zakhe ngokwalesi siqeshana?                                        (2)

13.3      Chaza kafushane isigameko esifihlewe umlingiswa onguHlengiwe esaholela
          ekugananeni kwakhe noChivenga.                                                    (3)

13.4      Chaza ukuthi izigameko okukhulunywa ngazo kulesi siqeshana ziyigqamisa
          kanjani indikimba yalo mdlalo.                                                    (3)

13.5      Ukuvezwa komlingiswa onguMaMlanduli njengomuntu ongakwazi ukumela
          iqiniso kube namthelela muni empilweni yakhe?                                     (3)

13.6      Qhathanisa izenzo zomlingiswa onguMbhebhezeli nezikaManqina mayelana
          nokweluleka uMdaluli emva kokudilizwa kwakhe emsebenzini.                         (3)

13.7      Chaza imbangela yokuba umlingiswa onguLondiwe agxambukele ezindabeni
          zikayise nonina kulo mdlalo?                                                      (3)

13.8      Ngokwakho ukubona umbhali ukwazile yini ukwethula isingeniso kulo mdlalo?
          Sekela impendulo yakho.                                                           (3)

13.9      Phawula ngekhono lombhali          ekwethuleni   ingwijikhwebu   etholakala
          esiphethweni salo mdlalo.                                                         (3)
                                                                                            [25]

                                          NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               23                                   DBE/2015
                                              SCE

UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)

AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa

Xoxa ngempumelelo yombhali ekwethuleni udweshu kulo mdlalo othi: Awuwelwa
UMngeni.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama–340 kuya
kwangama–390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Ukwethula nokuchaza udweshu nezinhlobo zalo.
• Ukuphendula umbuzo ngokuphawula, ukucaphuna nokwesekela ngokwencwadi
   kubhekiswa kulokhu: isisusa sodweshu, ukubhebhetheka kodweshu kanye
   novuthondaba.
• Ukuveza uvo lwakho ngempumelelo yombhali ekwethuleni udweshu kulo mdlalo.
   (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi, hhayi ngokwamaphuzu.)                                     [25]

                                            NOMA

UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUSHANE)

AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa

Fundisisa lesi siqeshana somdlalo bese uphendula imibuzo elandelayo.

MANDIZA:          (etolikelwa) Okwesibili indawo kaMgqabula nabanye abelungu
                  bamapulazi uqobo lwayo, akuminyaka mingaki yaqeshulwa
                  nguHulumeni wayinika oMgqabula nabanye abelungu bamapulazi.
                  Qhathanisa amabalazwe lawo bese ubheka imingcele. Ezikhathini
                  ezimbalwa ezidlule iNkosi uSalimani nabanumzane abadala
                  abethembekile endaweni yayo, bayichazela iMantshi yesifunda kanye
                  noMbusi uSomtsewu ukuthi leya ndawo, ayikaze ibe ekaHulumeni.

SOMTSEWU: (ethuke ahlahle amehlo anyakaze)

MANDIZA:          (etolikelwa) Ngalezi zathu ezilandelayo angisiboni isizathu esingabanga
                  ukuba leli cala lingamlahli ummangali. Okokuqala: Ubufakazi obunikwa
                  amabalazwe bonke bufakazela uSalimani. Okwesibili: Udaba lokusikwa
                  kwendawo       yakwaVimbingwenya,      yaseMngeni neyaseMkhabela
                  aluxoxwanga noSalimani ngaphambi kokuba uHulumeni athathe
                  isinqumo sokuyisika. Okwesithathu: Akukho mthetho omusha oshaywe
                  uHulumeni lapho eyihlephula khona le ndawo. Okwesine nokokugcina:
                  Ukuqubuka kwecala ebelimangalelwe uMgqabula, indlela elathethwa
                  nelanqunywa ngayo kanye namazwi eMantshi eyayilithetha leli cala,
                  kukubeka obala ukuthi bekusaqhutshwa khona ukuzama ukugebhula le
                  ndawo, inikwe uMgqabula nabanye abelungu bamapulazi.

ABASIZI           (Ijaji ledlulisela amaphepha kubasizi balo. Liyabhala liyasheshisa.)
BEJAJI:           (bayawafunda amaphepha)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              24                                   DBE/2015
                                             SCE

IJAJI
ABASIZI            (baphinda bahlangana ngamakhanda)
BEJAJI

IJAJI:             (litolikelwa) Kuyacaca ebufakazini osebethuliwe ukuthi impi yalwa
                   kwaVimbingwenya. UVimbingwenya yindawo ephethwe uSalimani.
                   Kuyacaca-ke ukuthi abantu basemapulazini abeqa umngcele
                   wendawo yabo beqela kwekaSalimani, baqonda enkundleni esemzini
                   wenduna engomunye wofakazi. UMgqabula wayengekho ilwa le mpi.
                   Ofakazi bohlangothi lukaMgqabula nabo babengekho bobabili.
                   Babengekho endaweni okwalwela kuyona impi, ngisho ngabe omunye
                   wabo wayibona ukusuka nokuphela kwayo le mpi. Ababili bofakazi
                   bohlangothi lukaSalimani babekuyo le ndawo okwabambana kuyona
                   impi. Omunye wabo wayelamula. Ngakho-ke kuyacaca ukuthi
                   uMgqabula nguyena owahlasela uSalimani base beyaziphindisela-ke.
                   Ngakho-ke liyamthetha uSalimani leli cala. Ayesulwa wonke amacala
                   abekwe uSalimani nabantu bakhe. Zonke izindleko zecala zizothwala
                   ummangali.

NODWENGU:          (esholo phansi)      Lilahle    bani   yena!   Yeka    Nowelamuva
                   wawoSomtsewu!

AMABUTHO:          (ayahhomuzela kuba nobuxokololo)

ONONGQAYI:         (bakhuza umsindo)

IJAJI:             (litolikelwa libhekisa kuMshushisi) Kukhona ofuna ukukusho?

UMSHUSHISI: (etolikelwa) Mehluleli ohloniphekileyo. Kuyacaca ebufakazini bonke
            obuphambi kwenkantolo nosebethulelwe le nkantolo ukuthi
            ummangalelwa ecaleni lokuqala akanacala. Abantu bakammangali
            abasuka endaweni yabo bayongena endaweni kammangalelwa
            ngenhloso yokususa uchuku. Babeyohlasela. Uma babengayile
            kohlasela babengeke babe baningi. Babengeke bafike khona
            ebusuku. Babengeke bathwale izikhali. Babengeke baphathe futhi
            bashaye amacilongo. Ngakho-ke kufanele limlahle icala lokuhlasela
            ummangali.

MCONDO:            (ekhulumela phansi) Niyayizwa indoda eyabufundela yagogoda
                   ubushushisi?

UMSHUSHISI: (etolikelwa) Necala lesibili kufanele limthethe ummangalelwa, inkosi
            uSalimani. Kufanele limthethe, indawo yakhe ingasikwa inikwe
            abelungu bamapulazi kodwa isale kuyena. Awukho umthetho othi
            isigwebo secala akube ukwephuca ummangalelwa into yakhe.

15.1      Tomula ibinzana lamagama elikhombisa ukuthi uMandiza nakuba
          wayengumuntu womthetho omhlophe wayenomoya wenhlonipho kubantu
          abamnyama uma ekhuluma ngabo.                                                         (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           25                                DBE/2015
                                          SCE

15.2      Sayiphoqa kanjani inkosi uSalimani isimo sokwenzeka kwezinto enkantolo
          yaseMshwathi ngokwalesi siqeshana?                                            (2)

15.3      Chaza kafushane isigameko esifihlelwe umlingiswa oyinkosi uSalimani
          mayelana nobumbuka benduna yakhe yamacala uMphiliphili.                       (3)

15.4      Chaza ukuthi izigameko okukhulunywa ngazo kulesi siqeshana ziyigqamisa
          kanjani indikimba yalo mdlalo.                                                (3)

15.5      Ukuvezwa komlingiswa onguZithulele njengomuntu ongenalo iqiniso kube
          namthelela muni kuHulumeni?                                                   (3)

15.6      Qhathanisa izenzo zomlingiswa onguSomtsewu nalezo zejaji ngodaba
          lombango wemingcele kulo mdlalo.                                              (3)

15.7      Chaza imbangela yokuba umlingiswa oyinkosi uSalimani alahlwe icala
          enkantolo yaseMshwathi ekubeni ubufakazi obethulwa eMgungundlovu
          buyafana. Bhekisa impendulo yakho ngokwenzeka eMshwathi.                      (3)

15.8      Ngokwakho ukubona umbhali ukwazile yini ukwethula isingeniso kulo mdlalo?
          Sekela impendulo yakho.                                                       (3)

15.9      Phawula ngekhono lombhali        ekwethuleni   ingwijikhwebu   etholakala
          esiphethweni salo mdlalo.                                                     (3)
                                                                                        [25]

                                                          AMAMAKI ESIQEPHU C:           25
                                                          AMAMAKI ESEWONKE:             80

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-june-july-2015/77ba1b5c-42a7-4a7a-bb18-25057b1e8d29) — isiZulu HL · QP · 2015 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 June July 2015](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-june-july-2015/28ce5572-bfa8-4caa-ae55-9ef4a9fcdc2f) — isiZulu HL · QP · 2015 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2015/0e0a31b4-5f9e-4c0c-a7b9-3e8f4e61587b) — isiZulu HL · QP · 2015 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Feb-March 2015](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2015/aa0c6d4c-9b96-4201-91a4-45b948f0902f) — isiZulu HL · QP · 2015 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9f73b216-3921-4cf5-a7cf-1426c0a915ae) — isiZulu HL · QP · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2022/c12abdd2-3957-43ac-b9d5-8a4040c4d392) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [IsiZulu P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-possible-answers/fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025-mg/adef4117-1c9d-4dbd-bba0-301fd76318ea) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025-mg/f7ee88c8-ffa7-40ce-b8aa-ae25259e7d2d) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/11f41a62-9c6b-4f49-9f11-861e0b53249a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
