# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2017, 24 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2017-memo/cdfe93f1-0a3e-43f6-8ad4-64546f084f49
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 24

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2017-memo/cdfe93f1-0a3e-43f6-8ad4-64546f084f49)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · isizulu. Memorandum, 24 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2017/60f9ef45-9e8c-4859-9362-19888caab180) — QP · 2017 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       GRAAD 12

                   SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                           2017

                                       IMEMORANDAMU

                                                                AMAMAKI: 80

                         Le memorandamu inamakhasi angama-24.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                              Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                2                             DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

Imiyalelo yokumaka leli iphepha

1.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
          ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
          (Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo
          omfushane encwadini eyodwa/efanayo)

2.        Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
          ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.

3.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emifushane noma emibili emide
          esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
          impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
          impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
          omfushane kanye nomude uphenduliwe.

4.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
          ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
          uyayiyeka eyesibili.

5.        Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
          izinombolo zikhonjiswe imemo.

6.        Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
          ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
          wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.

7.        Imibuzo emide
          Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
          lamagama anikeziwe ungamphuci amamaki ngoba vele useziphuce yena.
          Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
          bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
          Sebenzisa irubhriki eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
          ombuzo omude walowo ohlolwayo.

8.        Imibuzo emifushane
          Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
          ukuba acaphune, ungamphuci amamaki.

9.        Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
          NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI.     Isizathu/ukwesekela/ukwenaba yikona
          okunikezwa amamaki.

10.       Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
          UMBONO/IQINISO. Isizathu, ukwesekela/ukwenaba yikona okunikezwa
          amamaki.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                3                             DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)

YEKANINI UKUNGAZI – PB Vilakazi

Impendulo mayibhekiswe kokulandelayo:

1.        Isingeniso:
          Ukubumbeka kwenkondlo kwangaphandle kuqondwe konke okuyizimpawu
          zenkondlo okubonakalayo okubandakanya ukubumbeka/ukwakheka kwayo
          njengalokhu: ifanamsindo, amabinza, imigqa, ukuxhumana, imvumelwano
          nokunye.

2.        Umzimba:

          •    Ifanamsindo:
               Ukuphindaphindeka kwemisindo efanayo emagameni            asemgqeni
               owodwa okungaba onkamisa noma ongwaqa.

                Ifanankamisa
                 Kuqondwe ukuphindaphindeka konkamisa abafanayo emagameni
                 asemgqeni owodwa.

               Isibonelo: Umugqa wesi-2: Ayequndekil' amehlo engaboni
               (Nezinye izibonelo ezinembayo zamukelekile)

                Ifanangwaqa
                 Kuqondwe ukuphindaphindeka kwemisindo engongwaqa emagameni
                 asemgqeni owodwa.

                   Isibonelo: Umugqa wama-39: Zonk' izintaba zempilo ziqongile,
                   Lokhu kuphindaphindeka kwale misindo kudala umgqumo kanye
                   nokusamculo omnandi.

          •    Amabinza
               Le nkondlo yakhiwe ngamabinza ayisishiyagalombili. Ibinza ngalinye
               liqukethe umqondo ophelele mayelana nenkondlo. Amabinza awalingani.
               Kukhona amade kukhona namafushane.
               Isibonelo: Ibinza loku-1 nelesi-7 made anemigqa eyisi-8 kanti elesi-3
               nelesi-6 mafushane ngoba anemigqa emi-4.

                Ukuhleleka kwemigqa:
                 Le nkondlo yakhiwe imigqa emide ngenxa yenani lamagama akhona
                 emigqeni asukela kwamathathu kuya kwamane.
                 Isibonelo: Umugqa wesi-2 unamagama amathathu.
                     Isib: Ayequndekil' amehlo engaboni,
                     Umugqa wesi-4 unamagama amane.
                     Isib: Ngingaboni kuphuma nakushona kwelanga,

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                4                               DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

                Izimpawu zokuloba:
                 Eminingi imigqa inezimpawu zokuloba ezisetshenzisiwe okuholela
                 ekutheni imigqa ivaleke. Lezi zimpawu zokuloba zidale ukuthi isigqi
                 sinense ukugcizelela lokho okufuna ukushiwo yimbongi. Izimpawu
                 ezisetshenzisiwe yilezi: ukhefana, umbuzi, i-aphostilofi kanye nongqi.

          • Ukuxhumana kanye nemvumelwano
            Imbongi isebenzise ukuxhumana ukugcizelela. Isib
            Imigqa ye-10 neye-11:     Ngibik' ubuthakathaka ngokufehla,
                                      Ngibik' indlala ngokudind' isililo,
             Imigqa yama-31 neyama-32 imbongi isebenzise imvumelwano siqalo: Isib.
                                  Ngibamb' insimb' eshisayo ngezandla,
                                  Ngibhinc' izigege ezidilikayo,

             (Ohlolwayo uyonikeza nezinye izibonelo zokubumbeka kwenkondlo
             kwangaphandle kanye nempumelelo yembongi kulokho akukhombisile.)

3.        Isiphetho:
          Izibonelo ezinikezwe ngenhla zikhombisa ngokusobala ukuthi imbongi
          iphumelele ukusebenzisa ubuciko bayo bokubumba ingaphandle lenkondlo.
          (Impendulo mayibhalwe njenge-eseyi)

                                            NOMA

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)

WAWUNGAZI – BP Dlamini

2.1       Isathaya.√ Imbongi igxeka umuntu owayekade ezidla ebukela abanye abantu
          phansi kepha ekugcineni wagcina engaselutho esewile.√                              (2)

2.2       Emgqeni wesi-3 imbongi isebenzise isisho esichaza ukubusa kwalo muntu
          esazigqaja ebukela abanye abantu phansi√ kanti emgqeni we-12 imbongi
          isebenzise isifengqo esiyisifaniso esichaza isimo sokuphela kokuzigqaja
          ngoba lo muntu usephansi/akasenalutho.√                                            (2)

2.3       Imbongi ihlose ukusivezela indlela laba bantu abasebephakeme ngayo.√
          Laba bantu base bevaleke amehlo bengasaboni nokuthi sebephakeme
          ngokwedlulele, abasenamkhawulo, sekubenze bazibona bephezulu
          nakuMdali wabo.√                                                                   (2)

2.4       Ukusetshenziswa kwamagama kungilekelele ukuqonda umoya wendumalo
          nokukhathazeka.√ Akumele ubukele abanye abantu phansi ngesikhathi
          usaphila kahle ngoba ngelinye ilanga uyozithola usuzisola usudinga usizo
          lwabo njenga lo muntu imbongi ekhuluma ngaye.√                                     (2)

2.5       Imbongi iphumelele kahle ukusebenzisa ifanangwaqa u 'gqagqamuka
          uzigqaja' ukugqamisa indlela ayehamba ngayo√ futhi ekhulumela phezulu
          engabazi abanye abantu.√                                                           (2)
                                                                                             [10]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                5                             DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)

NOMA SEKUNJE – LF Mathenjwa

3.1       Imbongi isebenzise umbuzombumbulu ukuveza isimo              esibuhlungu/
          esidabukisayo   sokungabi  sasixazululo enkingeni            esiwumbuzo
          ongenakuphendulwa muntu.√√                                                      (2)

3.2       Abantu abathile asebephila kahle.√ Nakuba kunjalo abanye abantu basaphila
          impilo yokweswela ayikho inguquko ekhona empilweni yabo.√                       (2)

3.3       Indikimba yale nkondlo imayelana nepolitiki.√ Abantu baphelelwe amathemba
          okuphila kangcono ngenxa yenkohliso nokungathembeki kosopolitiki emva
          kokuba sebebavotele.√                                                           (2)

3.4       Imbongi ikhumbula umsindo nesasasa elikhulu elaba khona mhlazane
          kuvotwa lapho abantu bebona isimo sezinto sizoshintsha sibe ngcono
          kakhulu.√                                                                       (2)

3.5       Imbongi iphumelele kahle ukusebenzisa umfanekisomqondo obonakalayo. √
          Lo mfanekisomqondo ugqamisa ukuhlupheka kwabantu, imbongi ithi
          bajabhile baphatheke kabi ngenxa yokuphela kwamathemba ababenawo.√              (2)
                                                                                          [10]

                                            NOMA

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)

INHLONIPHO – KM Hlongwane)

4.1       Isigqi esinensayo.√ Eminingi imigqa ivalekile/inezimpawu zokuloba okudala
          ukuthi isigqi sinense.√                                                         (2)

4.2       La mabinza womabili aveze ukungahloniphi kwengane.√ Ibinza loku-1
          ayihloniphi umzali kanti ibinza lesi-5 likhombisa ukungahloniphi othisha.√      (2)

4.3       Imvumelwano siqalo u 'nga … osemgqeni wama-25 nowama-26' igcizelela
          ukuthi nguyena umzali uqobo okhuza ingane yakhe kepha ayimlaleli.√ Le
          ngane imbona esaphila ngendlela yakudala futhi iphinde isebenzise
          namalungelo ayo.√                                                               (2)

4.4       Imbongi ihlose ukuveza indlela le ngane edelela ngayo.√ Ngokuqhenya
          okunokudelela imbuka ngeso elibi umzali wayo uma eyikhuza.√                     (2)

4.5       Imbongi iphumelele kahle ukuveza ukuxhumana okusekuqaleni 'Waba …'
          ukugcizelela.√ Izenzo zale ngane zokungahloniphi zagcina sezaziwa
          ngumphakathi kanye nezwe lonke sekuyinto okuhlekiswa ngayo√.                    (2)
                                                                                          [10]

                                           KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                6                           DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)

MINA NAWE SOTHI, 'WE BA?' – HEA Made

5.1       Isonethi√ ngoba inemigqa ewu-14.√                                              (2)

5.2       Bayobe sebesaba uMdali ebatshela amaqiniso abuhlungu noma ebabuza
          ngezenzo zabo ezingabanga zinhle besesemhlabeni.√√                             (2)

5.3       Umyalezo wale nkondlo uthi kumele sihlale silulindele usuku lokugcina. √
          Ngakho-ke lingelekelele ukuqonda ukuthi uNkulunkulu nguyena omkhulu
          kunabo bonke abantu nowenza izimangaliso. Ufuna abantu bonke balandele
          imiyalelo yakhe.√                                                              (2)

5.4       Imbongi ihlose ukuveza ukuthi umqondo walokho ekushoyo usuka emgqeni
          we-11 uphelele emgqeni we-13√ okuwukuthi abantu bayozama ukubaleka
          uma sebehlungwa basaba ukuyongena esihogweni ngosuku lokwahlulelwa.√           (2)

5.5       Ngiyavumelana, ngoba imbongi iyesaba ngokuyokwenzeka uma sekufika
          isikhathi sokuphela komhlaba nanokuthi ngabe abantu bayobe bekulungele
          yini lokho.Ize isebenzise ngisho nombuzo mbumbulu.√√

                                               NOMA

          Angivumelani, akubona bonke abantu abayoba novalo uma kufika isikhathi
          sokugcina sokuphela komhlaba ngoba bayobe belulungiselele lolu suku. √√        (2)
                                                                                         [10]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU A:          30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                7                           DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU B: INOVELI

UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

QAPHELA:
•  Ohlolwayo kulindeleke ukuthi abhale impendulo yombuzo njenge - eseyi, hhayi
   ngokwamaphuzu.
•  Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mbuzo kubhekwa ikhono lombhali lokuveza
   abalingiswa ngobunjalo babo kule noveli.
   Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
    Isingeniso:Ohlolwayo makethule abuye achaze izindlela zokuvezwa
        kwabalingiswa ngobunjalo babo.
    Umzimba:Ohlolwayo makaxoxe, acaphune abuye asekele izindlela
        abalingiswa abavezwe ngayo ngobunjalo babo, ngokubhekisa kubalingiswa
        abanikeziwe kanye nezibonelo ezisuselwe kule noveli.
    Isiphetho sempendulo: Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe mayelana
        nempumelelo yombhali ekuvezeni kwabalingiswa ngobunjalo babo kule
        noveli.

1.        Isingeniso
          Umbhali usebenzisa amakhono ahlukahlukene ukuveza abalingiswa
          ngobunjalo babo. Isibonelo: oqotho, ozithandayo, onolaka, onesibindi,
          oyigwala njll. Umbhali abalingiswa angabaveza ngokubachaza, ngezenzo
          zabo, asebenzise abanye abalingiswa ukuveza abanye abalingiswa kanye
          nangendlela abakhuluma ngayo.

2.        Umzimba

          (a)   uNontobeko
                • Unothando.Uthanda isoka lakhe okunguMhlengi akanelisekile
                   noma esethole umuntu omthandayo ngokweqiniso onguNkululeko.
                   Uyamala uNkululeko ngosuku olwandulela olomshado ngoba
                   ezimisele ukuyofuna uMhlengi kubo yize ayesemtshelile ukuthi
                   abehlukane.
                • Uneqiniso. Akamfihlelanga uNkululeko ukuthi inhliziyo yakhe
                   isanamathele kuMhlengi. Akazange athwese uNkululeko umthwalo
                   wokuthi umshayise ngemoto. Wabeka umoya phansi ngoba wabe
                   azi ukuthi uyena owaziphonsa emotweni ngenxa yenhliziyo
                   ebuhlungu.
                • Unesibindi. Ufika ngokuzithoba kuNgidi ezofuna uMhlengi. Utshela
                   uNgidi ukuthi uzohamba ayomfuna uMhlengi lokho okwenza uNgidi
                   ashintshe umqondo ngothando lukaMhlengi ayesemdubile.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                8                             DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

          (b)   uNgidi
                • Unothando. Uthanda indodana yakhe uMhlengi uze ayabele
                   namafa akhe. Unothando lukaNomalanga usethembise ngisho
                   nokumshada njengoba bethandana. Ube nothando lukankosikazi
                   wakhe owashona mhlazane ebeletha uMhlengi wakwazi ukuhlala
                   akhulise uMhlengi ngaphandle kokujaha ukuganwa.
                • Unolaka. Uxosha uMhlengi lapho emtshela ukuthi uyi-gay. Uthi
                   angaphinde abuye eze ekhaya akafuni ukuphinda ambone.
                • Unozwelo. Ukufika kukaNontobeko kwenza wamzwela waba
                   nethemba lokuthi hleze amthole uMhlengi abuyelana noNontobeko.
                   Lokhu kumzwela kumenze waguqula isethembiso ayesenze
                   noNomalanga sokuthi akamdingi uMhlengi empilweni yakhe.
                • Unezimfihlo. Akakwazanga ukutshela uNontobeko iqiniso lokuthi
                   kungani uMhlengi engamazi ukuthi washonaphi nokuthi kungani
                   uMhlengi amala uNontobeko. Akazange amtshele uNomalanga
                   ukuthi usesiguqulile isinqumo sokungafuni lutho olumhlanganisa
                   noMhlengi.

          (c)   uNkululeko
                • Uneqiniso nobuntu. Ukwazile ukuma aphuthumise uNontobeko
                   esibhedlela emva kokumshayisa ngemoto. Wenza nesiqiniseko
                   sokuthi uyamhambela esibhedlela aze alulame.
                • Unothando. Uthe emva kokuqonywa nguNontobeko wabe
                   esethumela abakhongi ukuze bashade. Ngenxa yothando
                   akamphikisi uNontobeko uma embekela imibandela yokuthi aze
                   angaphatheki kabi uma egcina engaphelelanga kuye.
                • Uthathela izinto phezulu. Akaziniki isikhathi esanele sokwazana
                   noNontobeko. Wathi angavuma nje uNontobeko wala zonke
                   izintombi zakhe. Uthatha isinqumo sokuzibulala uma aliwa
                   nguNontobeko ngaphambi kosuku olwandulela umshado.

          (d)   uMahlengi/uMhlengi
                • Uyazithanda. Umbhali umchaza ngezimpahla azigqokayo simbona
                   ezicwala, ethanda ukuzibuka uma egqoka. Uziqhola nangamakha
                   abizayo abesifazane i'Red Door', indawo ahlala kuyo yinhle
                   ihlanzekile. Ushintsha izimpahla uma efika efulethini lakhe afake
                   ezinye. Ufaka izingubo ezihambelanayo ibhulukwe elimnnyama
                   nehembe elimhlophe nendawo ahlala kuyo ichazwa ngokuba
                   nezinto ezinhle.
                • Uhambisana nesikhathi. Uqala engumuntu wesilisa othandana
                   noNontobeko. Uya eKapa afike aziguqule ubulili bakhe. Ubuyela
                   eThekwini esengumuntu wesifazane othandana noNdumiso. Emva
                   kokuhlangana noXolani emhlanganweni ugcina ngokumqoma.
                • Uyiqili. Uma eseKapa wakwazi ukuthola ipasi elisha ngendlela
                   enobuqili elase libhalwe ukuthi unguMahlengi Ngidi.
                • Unesibindi. Uqonda uNontobeko umtshela ukuthi abahlukane.
                   Uphinde aqonde kuyise uNgidi amtshele ukuthi uyi-gay. Uqoma
                   uXolani oshadelwe uphinde wala isoka lakhe uNdumiso ngencwadi.
                (Amukelekile namanye amaphuzu)

(Umfundi uyoqhubeka asekele ngokwencwadi aveze namanye amaphuzu)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                9                             DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

3.        Isiphetho (uvo lohlolwayo)
          Umbhali uphumelele ukusebenzisa ikhono lakhe lokusivezela abalingiswa
          ngezindlela ezahlukahlukene kule noveli yakhe. Lokhu kwenze ukuba
          abalingiswa bakholeke kanjalo nenoveli ibe noheho.

          (Ohlolwayo makabeke          uvo   lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha
          impendulo yombuzo.)

                                             NOMA

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

7.1       Ukuvalelisana okungenamdlandla phakathi kukaNdumiso noMahlengi.√√                (2)

7.2       UNdumiso unethemba lokuthi uma engase amthole uNgidi angakwazi
          ukuthola imali yokulobola uMahlengi njengoba ebona uthando lwakhe
          noMahlengi lungahle luphele.√√                                                   (2)

7.3       Uthatha isinqumo sokulobola uMahlengi ukuze angamphunyuki.√ Ubheka
          inombolo yocingo lukaNgidi oyisigwili saseSayidi axoxelwe ngaye nguSbu.√
          Uthatha isinqumo sokushayela uNgidi ucingo.√                                     (3)

7.4       •  Ukusuka eThekwini aye eGcilima eyobamba uNgidi inkunzi.√
          •  Ukudubula kwakhe uNyambose owayehlala esangweni njengonogada
             emzini kaNgidi.√
          • Ukususa kwakhe imoto ngesivinini esikhulu okwenza abantu bendawo
             baphuthume kwaNgidi.√
          • Ukucelwa nguS'bu ukuthi adlule amthathele intombi yakhe okuyiyona
             eyezwa ezindabeni ukuthi kunomuntu osegebenge uNgidi yabe isibikela
             amaphoyisa.√
          (Okuthathu kwalokhu)                                                             (3)

7.5       Simveze njengomlingiswa ongasenalo uthando lomndeni wakhe/ongenalo
          uzwelo/onesihluku/onguthathekile.√ Nakuba eselubonile usizi nokukhala
          kukaLungile eshelwe umuzi nezingane kepha unquma ukumshiya ahambe
          aye kuMahlengi oyisithandwa sakhe.√√                                             (3)

7.6       Sasingagcina sinesiphetho esingesihle√ ngoba babengagcina bembonile
          ukuthi akathembekile futhi unesimilo esixegayo bese elahlekelwa yibo
          bobabili.√√                                                                      (3)

7.7       Uba nodlame emphakathini ngokushaya uXolani ngoba esola ukuthi
          uthandana noMahlengi.√ Uzithola esehlala ngokuxabana noMahlengi ngenxa
          yesikhwele. √ Uyaqhubeka uyobamba uNgidi inkunzi eGcilima.√ Ugcina
          ngokukhipha umphefumulo womuntu ongenacala uNyambose.√                           (4)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               10                         DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

7.8       Akukholakali ngoba kuvamise ukuthi labo bantu abathandane ngosuku
          lokuqala kungabi yilona uthando lweqiniso kodwa kube ngukuthatheka nje
          okuyaye kwenze basheshe bahlukane.√√

                                               NOMA

          Kuyakholakala ngoba kuyenzeka kube nomuntu omthanda nje uqala
          ukumbona ngenxa yendlela abukeka ngayo, agqoke ngayo, nakhuluma
          ngayo.√√                                                                     (2)

7.9       Umbhali uphumelele kahle ukusebenzisa isu lokubikezela ngesikhathi
          uNkululeko encenga uNontobeko ukuthi bathandane. UNontobeko wamcela
          ukuba angaphatheki kabi uma lungaphela uthando lwabo.√ Nebala
          uNontobeko wanquma ukungaqhubeki nomshado, wamala uNkululeko√
          ngoba inhliziyo yakhe yayisabambelele kuMhlengi.√                            (3)
                                                                                       [25]

                                           NOMA

UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

QAPHELA:
•   Ohlolwayo kulindeleke ukuthi abhale impendulo yombuzo njenge - eseyi, hhayi
    ngokwamaphuzu.
•   Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mbuzo kubhekwa ikhono lombhali lokuveza
    abalingiswa ngobunjalo babo kule noveli.
    Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
     Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze izindlela zokuvezwa
         kwabalingiswa ngobunjalo babo.
     Umzimba: Ohlolwayo makaxoxe, acaphune abuye asekele izindlela
         abalingiswa abavezwe ngayo ngobunjalo babo, ngokubhekisa
         kubalingiswa abanikeziwe kanye nezibonelo ezisuselwe kule noveli.
     Isiphetho sempendulo: Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe mayelana
         nempumelelo yombhali ekuvezeni kwabalingiswa ngobunjalo babo kule
         noveli.

1.        Isingeniso
          Umbhali usebenzisa amakhono ahlukahlukene ukuveza abalingiswa
          ngobunjalo babo. Isibonelo: oqotho, ozithandayo, onolaka, onesibindi,
          oyigwala njll
          Umbhali abalingiswa angabaveza ngokubachaza, ngezenzo zabo,
          asebenzise abanye abalingiswa ukuveza abanye abalingiswa kanye
          nangendlela abakhuluma ngayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               11                           DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

2.        Umzimba

          (a)    uNomvula
                 • Ukhohliseka kalula. Ukhohliswa uSkiti ukuthi akaphose imali
                    phansi ukuze ayikhiphe amabhadi nangempela wakwenza lokho
                    uNomvula ngaphandle kokunanaza. Uvumela ukukhohliswa
                    uChule obezenza umfundisi omvikelayo waze wacina eshade naye
                    wala isoka lakhe uGenyeza.
                 • Unomoya omuhle. Ulungile abanye baze bamthathise
                    okwesinoko nesilima.
                    Upha abakubo imali nezimpahla nakuba esazi ukuthi uMaHadebe
                    akamfiseli okuhle. Abuye aphe umama wakhe imali eningi
                    ngasese. Aphinde futhi aphe nomakhelwane imali.
                 • Unoxolo. Nakuba uMaHadebe wayefuna ukumbulala kodwa
                    wabaxolela waze wabakhela umuzi wesitini wawufaka nefenisha.

          (b)    UChule:
                 • Uyigovu. Uqola abafelokazi izimali zabayeni babo, uthandana
                    nabo ukuze afinyelele kulowo mcebo asuke esewubona. Ufuna
                    kube nguye yedwa odla umcebo kaNomvula uze uzama
                    ukumbulalela wona.
                 • Unamanga. Ukhohlisa uNomvula ngokuthi inkosikazi yakhe
                    yashona emva kokubeletha umntwana wesithathu nabantabakhe
                    abanye bashayiswa yimoto.
                 •  Unesikhwele. Akafuni uNomvula alalele umculo kaGenyeza
                    nanokuthi uma ezwa ukuthi ucula ngothando lwabo noNomvula
                    emsakazweni nakumabonakude uthethisa uNomvula.
                 •  Unothando.    Yize   ekuqaleni injongo   yakhe  ngoNomvula
                    kwakungukumgebenga,      kodwa     ngokuhamba    kwesikhathi
                    wayesemthanda ngokweqiniso.

          (c)    uMeyili
                 • Unolaka uyathetha. Uthethisa uMaNdelu unina kaNomvula
                    embangisa ukuthi uNomvula umbhalele incwadi emazisa ngodaba
                    lwe-pick-six. Uphinde athethise uMaHadebe ngoba ethi ungenaphi
                    endabeni yokuyolandwa kukaNomvula eThekwini.
                 • Unomona. Uxabana nabakhongi ababethunywe uChule ukulobola
                    uNomvula ngoba esenemali. Ufuna imali kaNomvula idliwe nguye
                    kuphela, hhayi amahuzu aseThekwini. Uthatha imali ethunyelwe
                    nguNomvula eyithumelela uMaNdelu.
                 • Uyiqili, uzenza onothando. Ubiza umhlangano womndeni, uhlela
                    ukuba kulandwe uNomvula ukuze kutholakale le mali ayiwinile.
                 • Unozwelo. Umbono kaMaHadebe akahambisani nawo wokuba
                    kubulawe uNomvula ukuze bathole imali. Akazange amfisele
                    ukuba afe uNomvula.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               12                             DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

          (d)       uMaHadebe
                    • Unenhliziyo embi. Uzama ukubulala uMaNdelu ukuze athole
                       umcebo kaNomvula. Utshela uMeyili ukuthi makudliswe uNomvula
                       ukuze bacebe. Uzama ukubulala uNomvula ngoshevu ukuze
                       athole umcebo wakhe. Uthumela uMaHuzu indodana yakhe
                       ukuyobulala uNomvula okuphethe ngokuthi kufe yona
                    • Uyazisola. Emva kokuba esebonile ukuthi izenzo zakhe zokufuna
                       ukubulala uNomvula ukuze afinyelele emcebeni wakhe
                       aziphumeleli wabe esezisola wacela uxolo kuNomvula.

3.        Isiphetho (uvo lohlolwayo)
          Umbhali uphumelele ukusebenzisa ikhono lakhe lokusivezela abalingiswa
          ngezindlela ezahlukahlukene kule noveli yakhe. Lokhu kwenze ukuba
          abalingiswa bakholeke kanjalo nenoveli ibe noheho.

          (Ohlolwayo makabeke          uvo   lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha
          impendulo yombuzo.)

                                             NOMA

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

9.1       Ukufika koNgubane bezodayisela uMirriam umshwalense nefenisha
          abangayiphethe.√ uGenyeza wase eba nesikhwele wabashaya ngemvubu
          ngoba esebona ukuthi bazomthathela yena.√                                        (2)

9.2       UHlulintombi ubonakala ejabulela ukusetshenziswa nguGenyeza ngoba naye
          esebona imali eningi ayezoyizuza.√√                                              (2)

9.3       Ungumlingiswa ongaguquki ohlala elungile/enenhlonipho.√ Umcebo wakhe
          awumguquli nakancane kwala esehlukunyezwa uGenyeza embiza
          nangamagama      emthembisa     nokumshaya        kepha   usaqhubeka
          nokumhlonipha.√√                                                                 (3)

9.4             •   UMaHadebe uthumela indodana yakhe uMahuzu nabangani bakhe
                    ukuthi bayodlisa uNomvula umuthi ukuze ahlanye angakwazi
                    nokukhuluma indaba yocingo yokufa kukaMaNdelu.√
                •   OMahuzu bahlasela uNomvula kepha bagcina bengaphumelelanga,
                    kulimala abangani bakhe belinyazwa nguNomvula, uNomvula uyasinda
                    elekelelwa nguChule, bashayela namaphoyisa.√
                •   OMahuzu bayabaleka kepha bagcine bethole ingozi yemoto, uMahuzu
                    ushonela lapho.√                                                       (3)

9.5       Simveza njengomlingiswa oyiqili.√ Wenze uNomvula wamkholwa ukuthi
          ukuze umcebo wakhe unganyamalali kumele ukhishwe amashwa usebenzisa
          inkolelo yesintu lapho kufanele izinto zihlanzwe ukuze azozuza naye kulo
          mcebo.√√                                                                         (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               13                            DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

9.6       Wayengagcina eselahlekelwe yibo bonke abangani/wayengagcina ebulewe√
          ngoba babengagcina bembonile ukuthi akathembekile futhi unomhobholo
          akusiye umngani weqiniso.√ Imali yayimheha kalula agcine esethengisa
          ngabangani bakhe ezitheni njengoba enza kuGenyeza ngokumthengisa
          kuChule.√                                                                       (3)

9.7       Udweshu empilweni kaMirriam lubhebhethekiswa:
          Ukufika kwezintatheli zizocoshela izindaba zokuwina kukaMirriam
          nokuthwebula izithombe. Wafika uGenyeza wabathethisa wabuza ukuthi
          babekwa yini emzini wakhe, wabakhipha ngemvubu wathembisa nokushaya
          uMirriam uma eqhubeka ekhulumisa amadoda.√√
          UHlulintombi ubiza uGenyeza ngoba sekufike umsakazi uNdebezinoju
          ongashiyi lutho kubantu besifazane. Wathukuthela waqonda kuyena ephethe
          umshiza nemvubu. Kwaba ukubaleka kwabo abasakazi bephuma behlehla
          nyova. Wathukuthela uGenyeza ngoba ethi uhlushwa abantu angakaze
          ababone nanini.√√ (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukelwa.)              (4)

9.8       Kuyakholakala ngoba uMirriam wayesehlale nabo isikhathi eside
          ebasebenzela ngokwethembeka.√ Babazi ukuthi akafundanga ngakho-ke
          wayethembele kubona ukuthi bamfundele konke okubhaliwe ngoba naye
          ebathemba.√

                                               NOMA

          Akukholakali ngoba uMirriam wayengafundanga futhi engabonanga nokuthi
          uwinile.√ Yibona ababephethe ithikithi likaMirriam okwakungabalula ukuthi
          bazithathele le mali bangamtsheli kwakumtshela.√                                (2)

9.9       Umbhali uphumelele kahle ukusebenzisa isu lokubikezela emaculweni
          kaGenyeza ngoba umculo udlulisa umyalezo onamandla mayelana nempilo.√
          Amaculo okubalisa ayebikezela uthando lwakhe noNomvula olungapheli
          kanye nokusongela uChule ngawo.√ Agcina edale ingxabano emshadweni
          wabo, uChule enze isu lokubulala uNomvula kwagcina kufe yena. UNomvula
          wagcina eseshade noGenyeza.√                                                    (3)
                                                                                          [25]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               14                              DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

QAPHELA:
•  Ohlolwayo kulindeleke ukuthi abhale impendulo yombuzo njenge-eseyi, hhayi
   ngokwamaphuzu.
•  Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mbuzo kubhekwa ikhono lombhali lokuveza
   abalingiswa ngobunjalo babo kule noveli.
   Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
    Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze izindlela zokuvezwa
      kwabalingiswa ngobunjalo babo.
    Umzimba: Ohlolwayo makaxoxe, acaphune abuye asekele izindlela
      abalingiswa abavezwe ngayo ngobunjalo babo, ngokubhekisa kubalingiswa
      abanikeziwe kanye nezibonelo ezisuselwe kule noveli.
    Isiphetho sempendulo: Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe mayelana
      nempumelelo yombhali ekuvezeni kwabalingiswa ngobunjalo babo kule
      noveli.

1.        Isingeniso
          Umbhali usebenzisa amakhono ahlukahlukene ukuveza abalingiswa
          ngobunjalo babo. Isibonelo: oqotho, ozithandayo, onolaka, onesibindi,
          oyigwala njll. Umbhali abalingiswa angabaveza ngokubachaza, ngezenzo
          zabo, asebenzise abanye abalingiswa ukuveza abanye abalingiswa kanye
          nangendlela abakhuluma ngayo.

2.        Umzimba

          (a)    uDumazile
                 • Akanasimilo. Ubudedengu ngempilo yakhe. Uqome uthisha
                    uMoloi efika esikoleni. Ukhuleliswa uthisha, waxoshwa esikoleni
                    wazala nengane engashadile. Uqome uSithole olingana noyise
                    wamzalela ingane enguMtholephi. Ungenisa amadoda ahlukene
                    emzini wakhe ebe eshadile. Wembatha nabantu besilisa. Wayeya
                    ocansini olungavikelekanga nabantu abahlukahlukene
                 • Akahloniphi. Uphendulana nothisha esikoleni. Ubiza umamezala
                    wakhe ngomthakathi.
                 • Akathembekile/unamanga. Utshela ugogo kanye nabazali bakhe
                    ukuthi kutelekiwe esikoleni kanti uxoshiwe ngoba ekhulelwe.
                 • Unobugebengu. Wenze isu lokushiswa kwesitolo sikaSithole
                    ehlangene noMkhize.
                 • Unesihluku.       Uxosha      uSithole    emzini   wakhe     ngoba
                    eseyimpabanga ekubeni lo muzi wawuthengwe nguye uSithole.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               15                              DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

          (b)    uSithole
                 • Akathembekile. Uqonywe uDumazile ebe eganiwe. Udela umuzi
                     nezingane zakhe wayohlala noDumazile eMlazi agcine esemzalise
                     ingane. Uthengele uDumazile umuzi bengashadile inkosikazi
                     yakhe    ingazi.   Uthelele  inkosikazi yakhe     ngegciwane
                     lesandulelangculazi. Ukungathembeki kwakhe kugcina ngokuthi
                     ashone.
                 • Unguthathekile.Uthengela uDumazile izimpahla zokugqoka,
                     imoto kanye nomuzi.Uhamba noDumazile ukuya ekhaya
                     likaKheswa ngenhloso yokumlobola.

          (c)    uMoloi (uZitike)
                 • Ubudedengu ngempilo yakhe. Uya ocansini olungaphephile
                    noDumazile ebe azi ukuthi inkosikazi yakhe inegciwane lengculazi.
                 • Akathembekile. Uthandane noDumazile ebe eyingane yesikole
                    efana nomzali kuye.Wakhulelisa uDumazile emva kwalokho
                    wabaleka engahlawulile waphindela eGoli. Ubhanqa uMisi Hlophe
                    noDumazile. Uthelela uDumazile ngegciwane lengculazi eligcine
                    libulale    abantu abaningi,     abanye    babo    abangenacala
                    njengoMaNzimande.

          (d)    uMisi Hlophe
                 • Uyathukuthela. Uthukuthelela udaba anganasiqiniseko salo uma
                     ezwa omemu bekhuluma ngoDumazile osethandana nesoka
                     lakhe.
                 • Uthathela izinto phezulu. Akaziniki isikhathi sokucubungulisisa
                     udaba aluzwayo uvele nje uqonda kuDumazile umbuze ngodaba
                     lwakhe lokuthandana nothisha uMoloi. Akalindi ukuba athole
                     iqiniso ngodaba ngothisha Moloi oyisoka lakhe kunalokho uqonda
                     ingane yesikole.
                 • Unesikhwele uzehlisa nesithunzi. Uthandana nothisha Moloi ebe
                     azi kahle ukuthi uganiwe. Ubukela phansi umsebenzi wakhe
                     ngokuba awuhlanganise nokuthandana kwakhe noMoloi bese
                     egcina engasafuni ukufundisa uDumazile eklasini lakhe. Ukhuluma
                     ngengane yesikole emathoyilethi esikole lapho aziwe nangezinye
                     izingane.
                 • Unamagqubu. Ugijima uyobikela abanye othisha uma ezwa nje
                     ukuthi uDumazile ukhulelwe lokho okwenza waxoshwa esikoleni
                     uDumazile.

3.        Isiphetho (uvo lohlolwayo)
          Umbhali uphumelele ukusebenzisa ikhono lakhe lokusivezela abalingiswa
          ngezindlela ezahlukahlukene kule noveli yakhe. Lokhu kwenze ukuba
          abalingiswa bakholeke kanjalo nenoveli ibe noheho.

          (Ohlolwayo makabeke          uvo   lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha
          impendulo yombuzo.)

                                             NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               16                             DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
11.1      Ukuthola kukaMisi Hlophe ukuthi uDumazile uthandana nothisha oyisoka
          lakhe. Ufunga uyagomela ukuthi ngeke esamfundisa ekilasini lakhe.√√             (2)
11.2      UDumazile ubonakala engabahloniphi omisi bakhe, uthandana nothisha.
          Udelela uMisi Hlophe ngokumtshela kwezikabhoqo ukuthi uthandana nesoka
          likaMisi, uyavuma ngaphandle kokungabaza ukuthi ukhulelwe.√                     (2)
11.3      Utshela abanye omemu ukuthi ngeke asamfundisa i-Geography emva kokuthi
          uDumazile emtshele ukuthi uthandana ne-boy friend yakhe.√ Ugijima utshela
          umemu Mpungose ukuthi usola uDumazile ukuthi ukhulelwe.√ Wenza
          uthishomkhulu ukuthi amxoshe esikoleni.√                                        (3)
11.4      •    UMaNzimande uxabana noSithole okungumyeni wakhe ngemuva
               kokutshelwa nguLizzy ukuthi uSithole uthandana noDumazile.√
          •    Ukuxabana kukaMaNzimande noSithole ngoba efuna kuxoshwe
               uDumazile ekhaya nasesitolo sakwakhe.√
          •    Ukuxabana kwabo bebanga ukuthi uSthole uyaqhubeka nokulala
               kwaDumazile eMafezini eMlazi kanti uDumazile ubuye alale noMkhize.√        (3)

11.5      Simveza njengomlingiswa onesihe, oyikholwa.√ Nakuba wayephoxekile
          ngezenzo zikamalokazana wakhe uDumazile owayengamthandi. Wanquma
          ukumxolela kukho konke akwenzile njengoba nendodana yakhe yaguliswa
          nguye uDumazile. Ukholelwa ekutheni akumele angalingeni izulu ngenxa
          yamagqubu nenzondo.√√                                                           (3)
11.6      Kwakungaphela ubudlelwane obuhle phakathi kwakhe nomakhelwane.√
          Wayengagcina edingisiwe endaweni√ ngoba sebembonile ukuthi
          akathembekile futhi unomhobholo.√ Kwakungagcina kuhlala yena emzini
          kaMaNdovela.√                                                                   (3)
11.7      Uxoshwa esikoleni ngenxa yokukhulelwa.√ Uxabanisa abazali bakhe nobaba
          wakhe umbiza ngonondindwa ngenxa yentukuthelo.√ Ubalekelwa uthisha
          uMoloi angezi nokuzumhlawula.√ Uphelelwa indawo yokuhlala kanye
          nomsebenzi kwaSithole ngenxa yokuthi uMaNzimande wayehletshelwe ukuthi
          uthandana noSithole.√ (Nezinye izimpendulo eziyohlaba esikhonkosini)            (4)
11.8      Akwamukelekile ngoba uthisha umele umzali esikoleni nomthethosisekelo
          ulwela amalungelo abafundi ukuba bangabi yizisulu zokucekelwa phansi
          ngothisha. √√                                                                   (2)
11.9      Umbhali uphumelele kahle ukusebenzisa isu lokubikezela enkulumeni
          kaMaShandu onguninazala kaDumazile lapho ayetshela indodana yakhe
          uMtalaselwa ukuthi njengoba ethatha umuntu onezingane ezimbili zabanye
          abantu akwenzeki ahlukane noyise bezingane.√ UDumazile wayelokhu
          ebonana noSithole kanye noMoloi yize ayeseshade noMtalaselwa. √
          UMtalaselwa wabona ephepheni ukuthi bekuhlangene uSithole noMoloi
          endlini yakhe belwa wathi uma efika ekhaya wafica UDumazile esebalekile. √      (3)
                                                                                          [25]
                                                            AMAMAKI ESIQEPHU B:           25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               17                             DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

ISIQEPHU C: UMDLALO

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

QAPHELA:
•  Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kuxoxwa ngesizinda somdlalo
   ngaphansi kwalezi zihlokwana: isikhathi/inkathi; indawo kanye nesimo senhlalo/
   sezinto.
•  Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
       Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
       Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
       Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
        ngesizinda salo mdlalo.

1.        Isingeniso:
          Isizinda sehlukaniswe izingxenye ezintathu ngale ndlela:
          • Inkathi/Isikhathi: Lapha kuqondiswe inkathi indaba eyenzeka ngayo,
               kungaba isikhathi/inkathi yamanje noma yasemandulo.
          • Indawo: Lapha kuqondiswe lapho indaba yenzeka khona, kungaba
               indawo yasemakhaya noma emadolobheni.
          • Isimo senhlalo: Lapha kuqondiswe ekuhlalisaneni kwabalingiswa
               endabeni.

          Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo ayizibonelo mayelana
          nesizinda salo mdlalo:

2.        Umzimba:
          • Isikhathi/Inkathi:
             Lo mdlalo wenzeka esikhathini/enkathini yanamuhla. INingizimu Afrika
             isikhululekile izingane zinamalungelo abokufika bavumelekile kuleli.
             UChivenga uhlala elokishini lakwaChappies engowokufika. UMdaluli
             usebenza efemini, ugcina ediliziwe kuyo ngoba isivalwa. Sithola iphoyisa
             uZayeka nesiteshi samaphoyisa esikhona elokishini laseMandeni.
             Kukhona ihhovisi lezenhlalakahle lapho kusebenza khona uZenyezile,
             okungenye yezinto zesimanje. ULondiwe ufunda esikhungweni semfundo
             ephakeme, eMangosuthu. UMaMlanduli unqaba nendabandaba
             okuyilungelo lakhe. ULondiwe uyambophisa uMdaluli onguyise.

          •    Indawo:
               Lo mdlalo wenzeka endaweni yasedolobheni. Sithola uMdaluli nomndeni
               wakhe behlala endlini eselokishini, kwaChappies eMandeni. Amalungu
               omndeni kaMdaluli, uMaMlanduli nezingane zabo batholakala behleli
               kosofa endlini yokuphumula. UHeshane usebenza ehhovisi loMnyango
               wezaseKhaya KwaDukuza.
               Kunendawo YoSonhlalakahle, iziguli kanye namaphoyisa.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               18                             DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

          •    Isimo senhlalo:
               Siqala kunokuthula, uMdaluli ehleli kahle nomndeni wakhe, encokola,
               ejabule bexoxa ngemfundo yezingane. Isimo siyaguquka siba muncu
               emveni kokudilizwa kukaMdaluli emsebenzini. Simthola esenodlame,
               ehlukumeza umndeni wakhe, okuholela ekutheni agcine eseboshwa. Uba
               nomona ngempumelelo kaChivenga emsebenzini wakhe, okugcina
               ngokuba azame ukumkhinyabeza ngomuthi nokumlalela unyendle
               amlimaze. Ekugcineni kunenhlansana yethemba lokuthi kuzobuya
               ukuthula emndenini kaMdaluli emva kokuxolelana kwakhe nezingane
               kanye noChivenga esitokisini. Liyashabalala ithemba emva kokuvela
               kwezindaba ezibuhlungu zokubhubha kwabantu abaningi ngesikhathi
               kuzamazama umhlaba e-Sudan lapho ayevakashele khona uMdaluli.

          (Umfundi uyokwenezela amanye amaphuzu, akhombise ulwazi lwencwadi
          nolokuhluza.)

3.        Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo):
          Wonke la maphuzu ayizibonelo ezibalwe ngenhla akhombisa ukuxhumana
          phakathi, kwesikhathi/inkathi, indawo kanye nesimo senhlalo. Ngakho-ke
          isizinda salo mdlalo sihleleke kahle.Lokhu kwenza umdlalo ulandeleke futhi
          ukholeke.

          (Abahlolwayo mababeke uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha
          impendulo yabo).

                                            NOMA

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

13.1      Ukuveza kukaMaMlanduli ukuthi kunodaba asebecishe balukhohlwa
          ukulidlulisela kubaba kaLondiwe onguMdaluli nanokuthi lolu daba kumele
          lwethulwe ngumninilo onguLondiwe.√√                                             (2)

13.2      UMdaluli unokumangala ukuzwa ngodaba azoluthulelwa uLondiwe√.
          Lumenza abalise, aphefumulele phezulu, ashaye nekhwela ngenxa
          yokukhathazeka.√                                                                (2)

13.3      Kumele kukhokhwe imali yesikole kungaze kushaye usuku lwangoLwesihlanu
          lokuphela kwenyanga.√ Akekho umfundi oyovumeleka ukuhlalela izivivinyo
          zokuphela konyaka√ kanti uma ikhokhwe yangaphelela, imiphumela
          iyogodlwa.√                                                                     (3)

13.4      UMdaluli ukhathazeka kakhulu kunoManqina ngenxa yesimo sabo
          esingefani.√ UMdaluli wayenomndeni ayewa evuka nawo nezikweletu
          ezazidalwa ukufundisa izingane,√ kanti uManqina yena wayeyimpohlo
          engenazo izikweletu zokondla umndeni nokukhokhela izingane esikoleni.√          (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               19                            DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

13.5      Umbhali uhlose ukusivezela ukuthi kumele kube ngumama oletha ukuthula
          noxolo ekhaya, afundise nezingane inhlonipho kubaba wekhaya.√
          UMamlanduli ngaso sonke isikhathi uma ekhuluma nomyeni wakhe ubonisa
          inhlonipho ngokumbiza ngobaba.√ Nakuba uMdaluli engasasebenzi
          usaqhubeka nokumhlonipha akakholelwa nakumalungelo okubophisa umyeni
          wakhe noma emshaya.√                                                            (3)

13.6      ULondiwe wayengagcina engamthembi uyise onguMdaluli.√ UMdaluli
          wayezojeza ngendlela efanele bese izingane zonke zakhe noLondiwe zigcine
          zingenaye uyise onguMdaluli.√ Ukuboshwa kukaMdaluli kwakungagcina kube
          nenzondo enkulu phakathi kwakhe noLondiwe.√                                     (3)

13.7      ULondiwe usephila esikhathini samanje lapho izingane seziwazi amalungelo
          okuthi uma uhlukunyezwa noma ngabe ungakanani akuvumelekile√.
          Useyazazi nezinyathelo ezithathwayo njengoba esefunda nasekolishi.√
          ULondiwe usemdala ngokweminyaka futhi uvuthiwe ngokomqondo√
          Akathandi ukuhlala ekhaya elinodlame.√                                          (4)

13.8      Ngiyavumelana ngoba ukuxolelana kukaMdaluli nezingane zakhe kanye
          noChivenga bese kuwubeke esicongweni umdlalo.√ Ukuthola kukaMdaluli
          umsebenzi wokuba yimenenja enkampanini yezicathulo kwenze isimo
          sabuyela kwesijwayelekile besingasekho isidingo sokuthi umbhali awuqhube
          umdlalo.√

                                               NOMA

          Angivumelani ngoba kwenze lo mdlalo waba nezixazululo ebesingeke sazi
          ukuthi zaxazululeka kanjani. √ Ukufika kukaZenyezile kwaMdaluli kwenze lo
          mndeni wabasethembeni lokuthi uma kwenzeka ubaba wekhaya ebalwa
          nabafile   babezoqhubeka      kanjani nempilo     ikakhulukazi   uLondiwe
          okwakunguye omdala ezinganeni. √                                                (2)

13.9     Ngiyazwelana naye ngoba ubemethemba uHeshane ukuthi uzomtholela
         umsebenzi√ kepha wagcina emkhohlisile ngokumshadisa engazi.
         Ngangiyobika baboshwe bobabili ngoba umshado wethu wawuzobe
         ungakhiwanga esisekelweni seqiniso.

                                               NOMA

         Angizwelani naye ngoba kwakungafanele amethembe uHeshane√ uma ethi
         uzomtholela umsebenzi engazange asifake isicelo sawo njengoba agcina
         esezithola eshadiswe nomuntu angamthandi√. Bengingabika emaphoyiseni
         futhi ngifake isehlukaniso somshado.√                                            (3)
                                                                                          [25]

                                            NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               20                              DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)

AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa

QAPHELA:
•  Ohlolwayo makaqikelele ukuthi kulo mdlalo kuxoxwa ngesizinda somdlalo
   ngaphansi kwalezi zihlokwana: isikhathi/inkathi; indawo kanye nesimo senhlalo/
   sezinto.
•  Ukuma kwempendulo yombuzo omude:
    Isingeniso: Ohlolwayo makethule abuye achaze isizinda.
    Umzimba: Ohlolwayo makaphendule agxile kulokho okubuziwe.
    Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo): Ohlolwayo makaveze uvo lwakhe
       ngesizinda salo mdlalo.

1.        Isingeniso:
          Isizinda sehlukaniswe izingxenye ezintathu ngale ndlela:
          •      Inkathi/Isikhathi: Lapha kuqondiswe inkathi indaba eyenzeka ngayo,
                 kungaba isikhathi/inkathi yamanje noma yasemandulo.
          •     Indawo: Lapha kuqondiswe lapho indaba yenzeka khona, kungaba
                 indawo yasemakhaya noma emadolobheni.
          •     Isimo senhlalo: Lapha kuqondiswe ekuhlalisaneni kwabalingiswa
                 endabeni.

          Abahlolwayo bangasebenzisa la maphuzu alandelayo ayizibonelo mayelana
          nesizinda salo mdlalo:

2.        Umzimba:

          •     Isikhathi/Inkathi:
                Lo mdlalo wenzeka esikhathini sakudala, soguquko kusanda kufika
                abelungu abangamaNgisi kuleli. Sithola abelungu befika bezogoba
                amadlangala ezweni leNkosi uSalimani okuholela ekutheni oMphiliphili,
                uNgoza noNongejeni baguqulwe imiqondo bagcine sebengamambuka
                baphendukele iNkosi uSalimani. Kungeniswa imithetho kaHulumeni
                okwenza uSomtsewu noZithulele besabise uSalimani ngoHulumeni.
                Sithola izinkantolo njengeyaseMshwathi neyaseMgungundlovu lapho
                kwakuqulwa khona amacala ombango wezwe lenkosi uSalimani.

          •     Indawo:
                Lo mdlalo wenzeka endaweni yasemakhaya nasedolobheni. INkosi
                uSalimani udingida udaba lokugudluzwa kwemingcele nabafowabo
                kanye nezinduna zayo. Ngesikhathi iNkosi uSalimani yehlulwa icala
                enkantolo   yaseMshwathi,    yanquma     ukuledlulisela enkantolo
                yaseMgundundlovu lapho afika wanqoba khona. Kuhlelwa izimbizo
                nemihlangano okuyinto eyenzeka endaweni yasemakhaya.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               21                             DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

          •     Isimo senhlalo:
                Sishubile kubangwa imingcele kanye nezwe. Izinto aziyihambeli kahle
                iNkosi uSalimani nabantu bayo ngenxa yodaba lwemingcele. Abantu
                beNkosi uSalimani abahlalisene kahle nabelungu, bayabacwasa bathi
                imfuyo yabantu beNkosi uSalimani ithelela imfuyo yakobelungu ngezifo
                futhi izalisa izinkomazi zabo uhlobo olungasile lwezinkomo. Abantu
                bakaMgqabula bahlasela amabutho emzini kaMcondo okuholela
                ekuboshweni kukaNomehlo. Kukhona nokuhlalisana kahle. INkosi
                uSalimani iyabazisa abafowabo ayifuni balindiswe ngaphandle uma
                beze emzini wayo eTsheni. Uhlonipha bonke abantu ngoba ubabiza
                bonke embizweni ngisho nabesifazane imbala. Basaphila ngokulandela
                amasiko nemikhuba yesintu njengokususa ubuthi okhambeni lotshwala
                njengoba sithola kwenza uNomehlo. Indlela okuhlalwa ngayo kuba
                ngeyokuhlukana ngokobulili nezikhundla. (Umfundi uyokwenezela
                amanye amaphuzu, akhombise ulwazi lwencwadi nolokuhluza.)

3.        Isiphetho sempendulo (uvo lohlolwayo):
          Wonke la maphuzu ayizibonelo ezibalwe ngenhla akhombisa ukuxhumana
          phakathi, kwesikhathi/inkathi, indawo kanye nesimo senhlalo. Ngakho-ke
          isizinda salo mdlalo sihleleke kahle.

          (Abahlolwayo mababeke uvo lwabo, bakhombise ukuthi sebeyayiphetha
          impendulo yabo, babhale impendulo yombuzo njenge-eseyi.)

                                           NOMA

UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUSHANE)

AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa

15.1      Amabutho eNkosi ahlaselwe ngabantu bakaMgqabula, aziphindiselela agcina
          ngokuboshwa.√√                                                                   (2)

15.2      UMcanjana ulungiselela onongqayi indawo ngokubandlalela izikhumba
          esililini sikaMaLuzindela.√ Ukhombisa onongqayi indawo abazohlala kuyo.√         (2)

15.3      Amabutho abezisinela ahlaselwa ngabantu bakwaMgqabula, noMvomvozi
          kanye noMehlwemamba.√ UMcondo wayesehamba eyokhuza kepha wathola
          isiphelile impi.√ Kwathi entathakusa wayesevuswa ibutho lamantombazane
          limazisa ngokuboshwa kwabantu beNkosi, wasezama ukuyokhuza ukuthi
          abantu mabangaboshwa iNkosi ingatshelangwa kodwa wehluleka.√                     (3)

15.4      UNomehlo uyinduna ethembekile yeNkosi esebenza ngokwethembeka, kanti
          uMphiliphili uyinduna engathembekile eNkosini Salimani.√ UNomehlo umela
          iqiniso, usebenza ngokwethembeka weseka iNkosi ngaso sonke isikhathi√
          kanti uMphiliphili usephenduke imbuka usethengisa ngeNkosi uSalimani
          kubelungu nakuHulumeni.√                                                         (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               22                            DBE/2017
                                       SCE – Imemorandamu

15.5      Umbhali uhlose ukusivezela ukuthi umuntu ungabomthatha kancane omunye
          umuntu ngoba kungenzeka akhombise ubuhlakani obudlula wena.√ Njengoba
          kwenzeka ukuthi uZithulele azame amaqhinga okuklama indawo kabusha
          kaSalimani. Ubuhlakani bukaSalimani bamenza wahluleka ukuthatha indawo
          emva kokuvota ngobhontshisi.√ USalimani wabe esedlulisela icala enkantolo
          enkulu yaseMgungundlovu lapho elafika lamthetha khona uSalimani.√               (3)

15.6      UMphiliphili wayeyoqhubeka adlulise izindaba eziyizimfihlo zasebukhosini.
          UZithulele agcine esezazi zonke.√ UZithulele wayeyoqhubeka egwazela
          uMphiliphili agcine ecebile.√ Inkosi uSalimani wayengalahlekelwa nayizwe
          kanye nabantu bakhe.√                                                           (3)

15.7      USalimani ukhombisa ukuba nolwazi ngomthetho kanye namalungelo.√
          Useyazi nezinyathelo ezithathwayo uma ngabe unganelisekanga ngesinqumo
          senkantolo.√ Ubonise ukuvuthwa komqondo ngoba akakuthathanga kunjalo
          okwanqunywa inkantolo.√ Wayezimisele ukulwela umhlaba nabantu bakhe
          ngokusebenzisa amalungelo akhe. Nebala icala lagcina limthethile.√              (4)

15.8      Ngiyavumelana ngoba iNkosi uSalimani lagcina limthethile icala enkantolo
          yaseMgungundlovu.√ Wonke amacala ayethweswe wona esulwa, izindleko
          zonke zecala zazizothwala uMgqabula.√                                           (2)

15.9      Ngiyazwelana naye ngoba ubethemba ukuthi icala lizomthetha njengoba
          liqulwa ngabelungu.√ Ubezikhohlisile ukuthi imali abeyikhokhela ofakazi
          iyobuya ngokuthola umhlaba.√ Ngangiyoguquka ngihlale kahle nabantu
          ikakhulukazi uma babengisizile ngisaswele.√

                                               NOMA

          Angizwelani naye ngoba wayebabukela phansi abantu boHlanga
          olumnyama√ Wayengafanele enze imikhonyovu afune ukuqola uSalimani
          izwe lakhe.√ Bengingemukela isinqumo sejaji, ngishintshe indlela yokwenza
          ngoba sengifundile ukuthi ubuqili abukhokheli.√                                 (3)
                                                                                          [25]

                                                            AMAMAKI ESIQEPHU C:           25
                                                            AMAMAKI ESEWONKE:             80

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2017-memo/1c61feeb-acab-4c72-89f2-d974b26640b6) — isiZulu HL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2017-memo/55d5e0f8-c8ef-4b4c-b34b-6db43591012b) — isiZulu HL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2017-memo/24930573-6384-45e3-abf0-604b637299e6) — isiZulu HL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isizulu/ea19b2db-c90c-47a4-8a56-6181b4e90aee) — isiZulu HL · Memo · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2023-mg/c858169f-d296-4f91-9182-d13b2a0e8bca) — isiZulu HL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2019-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isizulu/cd3827f5-57e3-4ed0-94f0-544b2ba575e8) — isiZulu HL · Memo · 2019 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
