# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2018, 35 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2018/28e1d557-735f-4783-b4aa-520fe1c6f1b5
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 35

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2018/28e1d557-735f-4783-b4aa-520fe1c6f1b5)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · isizulu. Question paper, 35 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2018-memo/4c6b5013-44af-462f-b8af-de6dcb802fac) — Memo · 2018 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       GRAAD 12

                   SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                           2018

                                                                    AMAMAKI: 80

                                                        ISIKHATHI: Amahora ama-2½

                            Leli phepha linamakhasi angama-35.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           2                                  DBE/2018
                                          SCE

IMIYALELO KANYE NOLWAZI KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle imiyalelo ngaphambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.        Ungafundi imibuzo yonke yephepha. Qala ubheke uhla lokuqukethwe
          olukhonjisiwe bese ukhetha imibhalo oyifundile kulo nyaka. Emuva kwalokho,
          funda imibuzo yaleyo mibhalo bese ukhetha imibuzo ozoyiphendula.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINTATHU:

          ISIQEPHU A:       Izinkondlo   (30)
          ISIQEPHU B:       Inoveli      (25)
          ISIQEPHU C:       Umdlalo      (25)

4.        Phendula imibuzo EMIHLANU isiyonke: ISIQEPHU A: Imibuzo EMITHATHU,
          ISIQEPHU B: Umbuzo OWODWA, ISIQEPHU C: Umbuzo OWODWA
          njengoba kukhonjisiwe ngezansi.

          ISIQEPHU A: IZINKONDLO
          IZINKONDLO EZIMISELWE – Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo
          EMIBILI.
          INKONDLO ENGAMISELWE – UPHOQELEKILE ukuphendula lo mbuzo.

          ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
          Phendula umbuzo OWODWA.

          ISIQEPHU C: UMDLALO
          Phendula umbuzo OWODWA.

5.        INDLELA YOKUPHENDULA IMIBUZO YESIQEPHU B (INOVELI) KANYE
          NEYESIQEPHU C (UMDLALO).

          •    Phendula KUPHELA umbuzo wenoveli/ubuciko bomlomo kanye
                  nowomdlalo owufundile.
          •    Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
               OMFUSHANE. Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI
               B, kufanele uphendule umbuzo omfushane ESIQESHINI C. Uma ukhetha
               ukuphendula umbuzo omfushane ESIQESHINI B, kufanele uphendule
               umbuzo omude ESIQESHINI C. Sebenzisa uhla oluyinkomba
               lokuphendulwa kwemibuzo ukuze lukwelekelele ekukhetheni imibuzo.

6.        UBUDE OBULINDELEKILE BEZIMPENDULO

          •    Umbuzo omude ezinkondlweni mawuphendulwe ngamagama ayi-190
               kuya kwangama-240.
          •    Umbuzo omude enovelini/ubuciko bomlomo kanye nasemdlalweni
               mayiphendulwe ngamagama angama-340 kuya kwangama-390.
          •    Ubude bezimpendulo zemibuzo emifushane buyolekelelwa amamaki
               anikeziwe okuyiwona ayolawula ohlolwayo ukuthi kumele aphendule
               kangakanani. Abafundi mabaqaphele ukuthi abathemelezi, kodwa
               baphendula okubuziwe.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            3                                 DBE/2018
                                           SCE

7.        Landela ngokucophelela imiyalelo oyinikeziwe ekuqaleni kwaleso naleso
          siqephu.

8.        Qaphela    ukuthi  izinombolo    ozisebenzise    ezimpendulweni     zakho
          ziyahambisana nalezo ezisetshenziswe abahlolayo emibuzweni.

9.        Qalisa ISIQEPHU NGASINYE ekhasini ELISHA.

10.       Ukusetshenziswa kwesikhathi kungahlelwa ngale ndlela:

          ISIQEPHU A:       Imizuzu engama-40
          ISIQEPHU B:       Imizuzu engama-55
          ISIQEPHU C:       Imizuzu engama-55

11.       Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            4                                DBE/2018
                                           SCE

OKUQUKETHWE

Leli khasi liyolekelela abahlolwayo ukuba bakhethe imibuzo abazoyiphendula
ngaphandle kokufunda imibuzo yephepha lonke.

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

Izinkondlo ezimiselwe: Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo EMIBILI.
      INOMBOLO YOMBUZO                UMBUZO         AMAMAKI               INOMBOLO
                                                                            YEKHASI
1. 'Sasingazange Simbone'                Umbuzo omude          10              7
2. 'Uyabongwa/Uyobongwa Njalo'         Umbuzo Omfushane        10                8
3. 'Ngaphansi Komthunzi'               Umbuzo Omfushane        10                10
4. 'Ngingumnqobi'                      Umbuzo Omfushane        10                10
5. 'Thumela Uzamcolo Nkosi!'             Umbuzo omude          10                11
6. 'Nyuvezi YakwaZulu'                 Umbuzo Omfushane        10                13
7. 'Uthando'                           Umbuzo Omfushane        10                14
8. 'UNoluxolo/UNoxolo'                 Umbuzo Omfushane        10                15

                                            KANYE

Nenkondlo engamiselwe: Uphoqelekile ukuphendula umbuzo 9.
9. 'Bamgudluzile'                   Umbuzo Omfushane           10                16

QAPHELA:         Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE. Uma ukhetha
                 ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo omfushane
                 ESIQESHINI C. Phendula umbuzo OWODWA ESIQESHINI B kanye NOWODWA
                 ESIQESHINI C.

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

Phendula umbuzo OWODWA kule noveli/emiselwe.
10. Bengithi Lizokuna               Umbuzo omude               25                17
11. Bengithi Lizokuna                  Umbuzo Omfushane        25                17
12. Usumenyezelwe-ke Umcebo              Umbuzo omude          25                19
13. Usumenyezelwe-ke Umcebo            Umbuzo Omfushane        25                19
14. Kunjalo-ke                           Umbuzo omude          25                21
15. Kunjalo-ke                         Umbuzo Omfushane        25                21
16. Impi Yabomdabu                       Umbuzo omude          25                23
17. Impi Yabomdabu                     Umbuzo Omfushane        25                24

                                             NOMA

UBUCIKO BOMLOMO: Phendula umbuzo OWODWA kolobu buciko bomlomo obumiselwe.
18. Uju Lwezizukulwane                   Umbuzo omude          25                26
19. Uju Lwezizukulwane                 Umbuzo Omfushane        25                26

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           5                     DBE/2018
                                          SCE

ISIQEPHU C: UMDLALO

Phendula umbuzo OWODWA kule midlalo emiselwe.
20. Kudela Owaziyo                 Umbuzo omude           25         29
21. Kudela Owaziyo                     Umbuzo omfushane   25         29
22. Awuwelwa UMngeni                    Umbuzo omude      25         31
23. Awuwelwa UMngeni                   Umbuzo omfushane   25         31
24. Ubhuku Lwamanqe                     Umbuzo omude      25         33
25. Ubhuku Lwamanqe                    Umbuzo omfushane   25         34

QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
         OMFUSHANE ESIQESHINI B kanye NASESIQESHINI C. Akuvumelekile
         ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma EMIBILI emfushane.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                           Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          6                            DBE/2018
                                         SCE

Uhla oluyinkomba yokuphendulwa kwemibuzo.

Emuva kokuphendula imibuzo yaleli phepha, sebenzisa lolu hla oluyinkomba
yokuphendulwa kwemibuzo olulandelayo ukuze ube nesiqiniseko sokuthi uyikhethe
ngokufanele imibuzo okulindeleke uyiphendule.

               ISIQEPHU                INOMBOLO       INANI        THIKA
                                       YEMIBUZO     LEMIBUZO        ()
                                                  EPHENDULIWE
 A:     IZINKONDLO
        (Ezimiselwe)                     1–8            2
 A:     INKONDLO
        (Engamiselwe)                     9             1
 B:     Inoveli
        (Umbuzo omude NOMA              10–17           1
        omfushane)
 B.     UBUCIKO BOMLOMO
        (Umbuzo omude NOMA              18–19           1
        Omfushane)
 C:     UMDLALO
        (Umbuzo omude NOMA              20–25           1
        omfushane)

 QAPHELA: ESIQESHINI B no C, qinisekisa ukuthi uphendule umbuzo OWODWA
          OMUDE kanye nombuzo OWODWA OMFUSHANE. Awuvumelekile
          ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI
          emifushane.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                 Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              7                              DBE/2018
                                             SCE

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

IZINKONDLO EZIMISELWE

Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI kulena eyisi-8 ebuziwe elandelayo.

UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)

Fundisisa le nkondlo bese uph
endula umbuzo olandelayo.

SASINGAZANGE SIMBONE – SZB Muthwa

1         Nguye-ke lona,
2         Esasimuzwa ngendaba,
3         Sifunda ngay' emaphepheni,
4         Singakholwa noma sebesho,
5         Selokhu sazalwa sakhula siyalwa.
6         Ulw'eyokuthula neyokulingana.

7         Sasizitshela sizikhohlisa,
8         Ukuthi uyoth' angaphuma
9         Asifumbathis' umbayimbayi
10        Asigxish' inzondo negqubu,
11        Ngob'egqunyiwe wagqilazwa.
12        Cha, akubanga njalo.

13        Wasinik' udondolo sadondolozela,
14        Injobo wayithungel' ebandla.
15        Wasixhawulis' ukukhanya,
16        Waselul' imizimba,
17        Eyabe iwugogo uvalo
18        Ngokudans' iMadiba Jive.

19        Sakuzwa lokho kwesasa.
20        Wadum' uhlezi ungeyen' okaMenzi,
21        Wathandwa umhlaba wonke,
22        Wathanda umhlaba wonkana,
23        Ngob'uleth' ukuthula,
24        Ngob' uleth'intethelelo.

25        Waphuma wafana nenyanga,
26        Inyang' exosha' ubumnyama,
27        Yavuleka gengelez' iminyango
28        Kwaqhibuk' iBafana Bafana,
29        Kwaqhakaz' amaBhokobhoko,
30        Sawela sayoligenda phesheya.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             8                          DBE/2018
                                            SCE

31        Okwayizolo kwab' okwayizolo,
32        Wasikhomb' emasangwen' emfundo,
33        Ezomzabalazo zaphenduk' amakhuba,
34        Ngoba ebumb' isizwe.
35        Ume njalo wena wakoMandela!
36        Ume njalo wena wakoMadiba!
37        Ume njalo nqaba ye-Afrika!
38        Ethe inganqoba yadl' umhlanganiso,
39        Wawelela pheshey' iyobaqoqela khona,

40        Angeke silibale ngeCodesa,
41        Angeke silibal' umjayivo wakho,
42        Othi ungawudansa
43        Kugid' inhliziyo,
44        Kwenanele nawokhokho,
45        Bebon' abangazange bakubone.

46        Kwakungenganeko,
47        Babengahubhuzi akaBhejane,
48        Uma besizekela ngawe,
49        Nesizukulwan' esizayo,
50        Siyokuzwa ngawe,
51        Siyokuthanda futhi,
52        Uyohlal' ungowomhlaba Madiba.

Xoxa ngempumelelo yembongi ekudluliseni indikimba yoxolo/yenkululeko kule
nkondlo. Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama ayi-190 kuya
kwangama-240.

Impendulo yakho mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

•    Makuchazwe ukuthi iyini indikimba yale nkondlo.
•    Makuphendulwe kunikezwe indikimba ngokucaphuna izibonelo ngokwamabinza.
•    Ukuveza uvo lwakho esiphethweni sempendulo.
     (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi hhayi ngokwamaphuzu.)                        [10]

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

UYOBONGWA/UYOBONGWA NJALO – NL Luthuli

1         Wathath' imicabango nemizwa
2         Wakusheba nongwaqa nonkamisa
3         Owabancel' ebeleni.
4         Ukubamb' izinkanyezi kwakho kwasiza,
5         Walubamb' usiba kwaphum' izinkondlo.
6         Wabongwa.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            9                               DBE/2018
                                           SCE

7         Ngokuphazima kweso benganakil' abantu.
8         EManyiseni sebekhiph' uqweqwe
9         Isifundiswa sesithenjwa sakoMathenjwa
10        Esiklwiklwiza ngosiba nxa kuvuk' usinga
11        Kukhihlike ingwebu yolwazi engqondweni,
12        Namhlanje bayabonga ngaso.

13        Ngomzuzwana ungakazinzi
14        Phansi komthunzi welanga,
15        Usucathulise wachushisa wacongisa,
16        Kwaphum' izingqwayingqwayi zezifundiswa,
17        Eziphekwe kweyakh' imbiza.
18        Namhlanje ziyahalalisa ngenjabulo
19        Namhlanje uyabongwa yizo.

20        Kuzwakal' inhlokomo namacilongo.
21        Kuzamazam' izizwe zonke uyabongwa.
22        Nawe jabula uhalis' uzibongele.
23        Likhul' igalel' osulenzile.
24        Usuyibekil' induk' ebandla.
25        Ufanel' ukubongwa.

26        Asebadlul' emhlabeni bekwazi
27        Ukuphekwa kweyakh' imbiza,
28        Babonga bayanconcoza.
29        Nanamhlanje lokh' usabongwa.
30        Uyoshabalala kuhle kotalag' emehlweni
31        Alo mhlaba omagade,
32        Nokho liyosal' igama lakho,
33        Liphile libongwe njalo njalo.
34        Ufike nakwelamathongo, libongw'
35        Elakh' igama.

36        USomandl' akakuhol' ezinyathukweni
37        Zakh' akuhlahlamelise.
38        Uz' ukhehlisw' isicoco sokunqoba.
39        'Ze ubongwe nayizizukulwane,
40        Laph' usuzikhombisil' indlela yempumelelo
41        Ngodondolo lwamaqhawe.

2.1       Tomula imvumelwano etholakala ebinzeni loku-1 bese usho uhlobo lwayo.          (2)

2.2       Chaza kafushane umoya oqukethwe ibinza lesi-3 nelesi-4.                        (2)

2.3       Chaza umqondo oqukethwe umugqa wama-30 ukuya kowama-33.                        (2)

2.4       Chaza isizathu sokusetshenziswa kwenjambamenti emgqeni wama-36 ukuya
          kowama-37.                                                                     (2)

2.5       Xoxa ngokuphumelela kwembongi ekusebenziseni impindwa kule nkondlo.            (2)
                                                                                         [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            10                                 DBE/2018
                                           SCE

UMBUZO 3: (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

NGAPHANSI KOMTHUNZI – P Ngubo

1         Ungilondile ngalondeka ngathokoza,
2         Ngahlala ngenaba ngamamfuza nganwampel' izangqondo,
3         Izindebe zehla amafutha zaba bushelelezi,
4         Iso labona nokungabonwa sangoma nampholofithi,
5         Ingqondo yaphakama yangangezulu,
6         Yajula yathokoza ngahalalisa kuSomaqhinga,
7         Ngayindab' ezweni ngingumuntu odlal' amakhubalo-
8         Amakhubal' engawathol' enyangeni yakwaNgqondonkulu.
9         Ngininik' uphaphe lwendlondlo Sonane noMaMtimande omkhulu,
10        Ngokunginika ithuba ngisike kwelinonile.
11        Ngiphakamisa nobabili ngokungemulisa ngisik' insonyama.
12        Lezi zenz' enangipha zona naningihlomisa;
13        Noma kunini ngithokozel' ukungadlali Ndiya naBhunu.
14        Lesi sibani kasicimi nom' izivunguvungu zihlasela.

3.1       Tomula amagama AMABILI asetshenziswe imbongi asho indlela amasi
          adliwa ngayo kule nkondlo.                                                        (2)

3.2       Fingqa umqondo okuqukethwe umugqa wesi-9 ukuya kowe-11.                           (2)

3.3       Yini inhloso yembongi ekusebenziseni ifanangwaqa emgqeni wesi-2?                  (2)

3.4       Ngabe umugqa we-12 unamthelela muni ekuqondeni kwakho indikimba yale
          nkondlo?                                                                          (2)

3.5       Phawula ngokusetshenziswa kwamagama agqamile kule nkondlo.                        (2)
                                                                                            [10]

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

NGINGUMNQOBI – NL Luthuli

1         Ngingumnqobi munt' ongazi.
2         Nginqob' izinkinga ziza zelakanyana.
3         Ngesihlangu sam' esinguMfundo
4         Ngakhand' uphahla lwenkawu,
5         Ngazivika.

6         Ngiyingqwele mina munt' ongazi
7         Ngiphephezel' uphaphe lwegwalagwala
8         Ngazifojisa kweziny' izingqwele,
9         Ngaphophothwa zingqwele zakwangqondonkulu,
10        Abafokazana bakhwec' imisila.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            11                              DBE/2018
                                           SCE

11        Ngingumvemve mina munt' ongazi.
12        Ngincel' imibel' egwansile yakoMfundo.
13        Ngithol' ukwazi izinto ngibe nolwazi
14        Uma sengincele ngadela
15        Ngiyobhodla, ngibhonge,
16        Qede kusizakal' abaningi,
17        Kwazise ayihlatshwa mvusi.

18        Ngiyilanda mina munt' ongazi.
19        Inyon' emhloph' esus' imikhaza
20        Imikhaza yokungazi ezinkomeni zikaZulu.
21        'Ze nangomuso kube khon' oSolwazi,
22        Abanenzululwazi yokwazi izinto,
23        Bakwaz' ukuphons' umbalane nabo.

4.1       Tomula ukuxhumana okutholakala ebinzeni le-4 bese usho uhlobo lwako.           (2)

4.2       Fingqa ngamaphuzu AMABILI akhombise umqondo oqukethwe yibinza
          loku-1.                                                                        (2)

4.3       Izenzo zomuntu okukhulunywa ngaye kule nkondlo ezibalulwe emgqeni we-
          13 kuya kowe-16 zimveza njengomuntu onjani? Sekela impendulo yakho.            (2)

4.4       Yini inhloso yembongi ngokusebenzisa isimo sokukhuluma esiyisisho
          esisemgqeni wama-23?                                                           (2)

4.5       Phawula ngokusetshenziswa kwemvumelwano siqalo edwetshelwe ebinzeni
          lesi-2.                                                                        (2)
                                                                                         [10]

UMBUZO 5 (UMBUZO OMUDE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula umbuzo olandelayo.

THUMELA UZAMCOLO NKOSI! – BT Msimang

1         Wena wedwa ojuba amazulu
2         Ukuba asifafaze ngemikhemezelo;
3         Wena wedwa oyalela ilanga
4         Ukuba lisibusise ngenkazimulo;
5         Nguwena wedwa-nguwena wedwa!

6         Inile yakhemezela,
7         Kulo mhlabathi olugagadu! ogwadule,
8         Phinde ukuzwela kule nkundla
9         Yesishingishane, lapho kuke kusuke
10        Ifu lezintuli zikhuhle khuhle;
11        Baxhoshwe zinsunsu bacikic' amehlo,

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             12                         DBE/2018
                                            SCE

12        Kubemnyama bhuqe.
13        Wena wedwa
14        Odala ubugqikolo bedwala;
15        Wena wedwa
16        Olola ukucija kwameva;
17        Nguwena wedwa- nguwena wedwa!

18        Lidumile langqangqazela,
19        Leza nezihlambi layidliva,
20        Kubemanzi wena tshe wena dwala,
21        Zamuncamunca izimpande ngethemba
22        Lokusimama. Yaphuma inhlamvu
23        Yakhotha konke, idwala eliyimi lasala
24        Lome geqe.

25        Nguwena wedwa
26        Ongaqhekeza ubutshe bedwala;
27        Nguwena wedwa
28        Ongathuntubeza izinciji zameva;
29        Wena wedwa- wena wedwa!

30        Thumela uzamcolo, Baba,
31        Amadwala amatiswe amanziswe
32        Ubulukhuni bukhunyuzwe;
33        Kuqhekeke nezimfa ukuze
34        Izwele imvula yempilo;
35        Aphile amatshe namadwala,
36        Alimemeze igama longabonwayo!

Xoxa ngempumelelo yembongi ekukhetheni amagama anembayo ekudluliseni
indikimba yamandla oMdali kubantu kule nkondlo. Impendulo yakho mayibe ubude
obuphakathi kwamagama ayi-190 kuya kwangama-240.

Impendulo yakho mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

•    Makuchazwe ukuthi yini ukukhethwa kwamagama.
•    Makuchazwe ukuthi yini indikimba yale nkondlo.
•    Makuphendulwe kunikezwe indikimba ngokucaphuna izibonelo ngokwamabinza.
•    Ukuveza uvo lwakho esiphethweni sempendulo.
     (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi hhayi ngokwamaphuzu.)                        [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              13                                 DBE/2018
                                             SCE

UMBUZO 6 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

NYUVESI YAKWAZULU – LF Mathenjwa

1         INgqungqul' eshay' amaphiko phezu koMhlathuze
2         UMhlathuze wakhophoza
3         Ukhozi oluvul' amaziphokazi ezintabeni zoNgoye,
4         UNgoye lwesaba nokulwehlela
5         Ubhakubha olungezindlu zinde zishay' ezulwini
6         Inkunz'egweba ngepensela ezinye zigweba ngophondo
7         Indab' engiyizwe ngimncane ngakhula ngayibona ngamehlo.

8         Umzondo abawunyathele KwaZulu ukunuka kwezwakala eXhoseni
9         Kuze kwasa abeSuthu kwaMshweshwe beqaqanjelwa amakhanda
10        Ilangab' elihangul' izikhotha zase-Afrika kwasha amabibi phesheya
11        Ngikhuluma namuhla o-Cambridge no-Oxford abawuval' umlomo
12        O-Fort Hare no-Turfloop bakhwacel'
13        Imisidlan' okwengcanga ibon' ikhonde.

14        Gobhoza njalo mfula wolwazi uphuzis' i-Afrika
15        Ngifike isisu simboqo ngaphuma sesimapaklazana
16        Ngeswele ezinkulungwane ngangihuba ngikuhayele sibani soluntu
17        Izinkulungwane ezidlula kuwe aziwuvali chibi lolwazi
18        Bayingcosan' abaphuza kuwe kungacimeki ukoma.

19        Ngitshele mfazindini zingaki ezakho izimbiza?
20        Ngibuze kwelamaXhosa bangawuval' umlomo
21        KwelikaMabuza kaNgwane uyintokazi' eyisilomo
22        AbakoMshweshwe namanje beswel' imilomo

23        Uyadel' ophuze kuleso sizib' esinzonzo sakoNolwazi
24        Uphuthelwe ongacaphunanga kuleyo mbenge yolwazi.
25        Sizib'esimavivane sikaNomfundo noNompumelelo
26        Ngibe ngiyakugasela ngashaywa uvalo kwafik' isiyezi
27        Ngikubon' unyakazisw' inkanyamb' uNolwazi
28        Intengo yezaqheqhe noju lwakho ingilethel' uhlevane
29        Ngitshele Nhlalamafini wena wakoNomfundo yini imfihlo yakho?

6.1       Gagula isifengqo esitholakala emgqeni wesi-2.                                       (1)

6.2       Chaza kafushane umqondo oqukethwe ibinza lesi-2.                                    (3)

6.3       Ngabe ukukhethwa kwamagama adwetshelwe asemgqeni we-17 kube
          namthelela muni ekugqamiseni indikimba yale nkondlo?                                (2)

6.4       Yini inhloso yembongi yokusebenzisa amagama abhalwe ngokugqamile kule
          nkondlo?                                                                            (2)

6.5       Xoxa ngempumelelo            yembongi    yokusebenzisa   isimo   sokukhuluma
          esisemgqeni wama-28.                                                                (2)
                                                                                              [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            14                                DBE/2018
                                           SCE

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

UTHANDO – KNN Gcumisa

1         Abasha badume nezothando,
2         Okwalolu thando kuyadumaza,
3         Ngalolu thando sebeyaziqhenya,
4         Abasaluhloniphi nokuluhlonipha
5         Sekungumdlalo wamagendo.

6         Laph' abantu abasha, bethi banothando,
7         Ibhungu linothando lwetshitshi,
8         Bahlulwa yini ukuzihlonipha?
9         Kungani bekhohlisana?
10        Bayaziqhayisa ngalo
11        Omunye ethi ungowomunye?
12        Izimbali zanamuhla zilahlekelwa
13        Ubumbali bazo ngokuphang' umdaka.
14        Ongaphangi mdaka ubukelwa phansi,
15        Akhishwe inyumbazane anyundelwe,
16        Ngokuqinisel' umvuzo uyakuwuzuza,
17        Ekugcineni ebuhlanzweni bayo iyabuyela.

18        Nalapho umzali eqhamuka,
19        Abantu abasha abasamazisi,
20        Kugcwalwa imigwaqo kungaziwa nanyaka,
21        Kumelwe emakhoneni, nasezigxotsheni,
22        Wena mzali awusenasithunzi.
23        Wo, yeka kusadliwa ngoludala!
24        Kusadliwa ngoludala
25        Lwaluhlonishw' uthando.
26        Uthando kwakungolweqiniso,
27        Uthando lwalungaqhayiswa,
28        Abantu abadala babehlonishwa.
29        Kungabe lolu thando
30        Intsha edume ngalo
31        Olweqiniso na?

7.1       Tomula ukuxhumana maphakathi okutholakala ebinzeni lokuqala.                     (1)

7.2       Hlanganisa ndawonye okufanayo okuqukethwe ithoni emgqeni wesi-8
          nowama-23.                                                                       (3)

7.3       Chaza umyalezo odluliswa imbongi kule nkondlo.                                   (2)

7.4       Ngabe ifanangwaqa eliqukethwe umugqa wesi-6 lilekelele kanjani esakhiweni
          sale nkondlo?                                                                    (2)

7.5       Phawula ngokuphumelela       kwembongi    ekusebenziseni   isikhawu/isizura
          emgqeni wama-21.                                                                 (2)
                                                                                           [10]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           15                             DBE/2018
                                          SCE

UMBUZO 8 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

UNOLUXOLO/UNOXOLO – KNN Gcumisa

1         Udumo lakho luyababazeka
2         Ufana namanz' apholil' ehla entabeni.
3         Upholil' uphuzisa bonke abakulangazelelayo,
4         Ubaph' ukujabul' imizimba yethakase
5         Bekufumene wena Mduduzi wabadumele.

6         Lapho kukhon' ukuheleza komoy' obandayo,
7         Lapho kugelez' igazi emaweni athambekileyo,
8         Izinyembezi zigeleza ingelezane,
9         Kubhekenwe ngeziqu zamehlo.
10        Imilomo ikhafula okumuncu kodwa
11        Kungazeki okumuncu kodwa
12        Kungazeki ngubani oyakusiza.

13        Munye kuphel' ongaba umsizi, UNoluxolo,
14        Oleth' injabulo kubo bonke abaxabeneyo,
15        Onhliziyo zabo zibamtoti, ngothando
16        Oluletha ukufudumala okungunaphakade.
17        Kuletha ukuthokoza okungeke
18        Kwalethwa yilutho ngaphandle
19        Kothando, umusa noxolo

8.1       Nikeza imvumelwano maphakathi etholakala ebinzeni lokuqala.                  (1)

8.2       Chaza kafushane ngokuxhumana okutholakala emgqeni wesi-6 kuya
          kowesi-7.                                                                    (3)

8.3       Chaza ukuthi umugqa obhalwe ngokugqamile ulekelele kanjani ukugqamisa
          umoya otholakala kuleli binza.                                               (2)

8.4       Ucabanga ukuthi ithoni esetshenziswe emgqeni we-13 inamthelela muni
          kokushiwo imbongi?                                                           (2)

8.5       Hlaziya ukusetshenziswa kwe-enjambamenti emgqeni we-17 kuya kowe-19.         (2)
                                                                                       [10]

                                        KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               16                                       DBE/2018
                                              SCE

INKONDLO ENGAMISELWE (Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo.)

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

BAMGUDLUZILE – CT Msimang

1         Yini efunwa umuntu emntwini?
2         Yini efunwa luquqaba esintwini?
3         Umkhonto uyabagwaza imbazo iyabagenca,
4         Isihlangu basiphiwe basilahlile.

5         Yini ethandwa ngumuntu womhlaba?
6         Yini ezondwa ngumuntu womhlaba?
7         Baqoma ukuquva egoqweni njengezingulube,
8         Umhlambi wezimvu bawubhuqile.

9         Yini engakwenelisa sidalwa esingumuntu?
10        Yini engakulungisa sigwegwe esingumuntu?
11        Iqiniso elingabandlululi uyaligubuzela,
12        Ubulungisa ubunikiwe ubugudluzile.

13        Uyoyazi kanjani indlela wemuntu?
14        Uyofinyelela kanjani ekhaya muntu?
15        Obhukwini uyabisha eziseleni uyakhalakathela,
16        Udondolo uluphoqozile uluntshingile.

17        Okhandlekela wena uyamazi
18        Nokho wamkhinyabeza njalo.
19        Isibani esandleni sakhe sikukhanyisela
20        Usicishile wakhetha indlela yobumnyama.

                                       [Icashunwe encwadini ethi: Iziziba zoThukela, CT Msimang]

9.1       Nikeza umugqa oyi-okzimoroni ebinzeni loku-1.                                              (1)

9.2       Chaza kafushane umoya oqukethwe umugqa we-17 kuya kowama-20.                               (3)

9.3       Iyini inhloso yembongi ekusebenziseni uphawu oluwumbuzi emigqeni emibili
          yokuqala ebinzeni loku-1 kuya kwelesi-4?                                                   (2)

9.4       Chaza imbangela yokusetshenziswa komfanekisomqondo odwetshelwe kule
          nkondlo.                                                                                   (2)

9.5       Hlaziya isigqi esitholakala kule nkondlo.                                                  (2)
                                                                                                     [10]

                                                                 AMAMAKI ESIQEPHU A:                 30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                  Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           17                                  DBE/2018
                                          SCE

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Xoxa ngempumelelo yombhali ekudluliseni umyalezo othi: 'Izinqumo esizithathayo
ngempilo yethu zingaba nemiphumela engemihle empilweni yethu neyabanye abantu'
ubhekise kulaba balingiswa: uMhlengi/Mahlengi, uNontobeko, uXolani, noNgidi kule
noveli ethi, Bengithi Lizokuna.

Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
•   Ukwethula nokuchaza umyalezo.
•   Ukuphendula umbuzo ngokuxoxa nokwesekela ngokwenoveli.
•   Ukuveza uvo lwakho mayelana nempumelelo yombhali ekugqamiseni umyalezo
    wenoveli.
    (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi, hhayi ngokwamaphuzu.)                              [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA A

'Ngiyakuthanda Mahlengi,' esho ngelimumethe umunyu.
'Nami ngiyakuthanda. Uyakwazi nawe lokho bakithi,' kuphendula uMahlengi ezama
ukumgqolozela emehlweni uNdumiso, esibambisisa isandla sakhe.
'Ngiyakwazi lokho. Into nje uyangixaka namuhla,' enikina ikhanda.
'Ngiyaxolisa bandla. Bengingaqondile.'                                               5
'Ngibona kungcono ukuba ngihambe kengikushiye kahle nale micabango ekudlayo,
ekwenza ungangiboni nokuthi ngikhona lapha endlini, ngikuvakashele ngoba
sengikukhumbule, ngoba ngikuthanda …' kubhoke umunyu, ehluleke ukuqhubeka.
'Ngiyaxolisa bandla,' esibambisisa isandla asezama ukusidedela uNdumiso.
'Hhayi, ngiyehluleka Mahlengi ukuhlala nawe unjena,' esho esukuma eqalaza 10
ijakhethi yakhe.
'Ngiyaxolisa bandla Ndu,' esho ngomunyu elibuka isoka lakhe lisukuma lithatha
ijakhethi yalo nekepisi liyoma ngasemnyango.
'Ngiyakuthanda Mahlengi. Ngicela ungangiphoxi bandla. Ngizimisele ngawe.'
'Nami ngiyakuthanda,' esho eshalaza.                                                 15
'Ungadlali-ke ngami uma ungithanda. Mhla wadlala ngami nje ngiyokubulala
nganazi izandla. Uyangizwa Mahlengi?' limgqolozele ngamehlo abomvu, lizeneka
izandla zalo ezinkulu, lilinganisa ukuthi liyomklinya kanjani limbulale mhla waqoma.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            18                                  DBE/2018
                                           SCE

Akazange aphendule uMahlengi, kunalokho wakhophoza walihloma phansi ikhanda.
'Usale kahle,' libamba isicabha, livula umnyango.                                     20
'Uhambe kahle,' esho ngelinosizana.
'Kawusangikhiphi nasezinjeni?' ebuza ezama ukuhleka. Wasukuma uMahlengi waya
ngasemnyango okwakumi kuwo uNdumiso, emthatha phansi, emphonsa phezulu.
'Kawusangivalelisi nangokhisi?' kubuza uNdumiso elula izingalo esibamba
esilevini isithandwa sakhe.                                                           25
'Hawu, wangihambela phambili, bengingasazokukhisa,'kuchaza uMahlengi
ngamahlonyana.
'Ngikhisa phela,' esho egoba eqabula. Kwaba wumzuzwana beqabulana, wazisusa
izindebe zakhe uNdumiso, wanikina ikhanda wasigqolozela isithandwa sakhe
esasimbuka ngokumangala.                                                              30
'Uyaqala-ke ukukwenza lokhu selokhu sithandene,' embuka ngamehlo adangele,
ebusweni kubhalwe ukuphoxeka.
'Sengenzeni manje?' ebuza ngokwexwaya.
'You always close your eyes when we kiss. But today …' eneka izandla enikina
ikhanda esigqolozela futhi isithandwa sakhe esesivele samshintshela ngelanga.         35
Ethuke uMahlengi. Yehheni, nangu umuntu eseqaphela yonke into bakithi. Uthi pho
akasekufundile konke lokhu okumudla engqondweni nasenhliziyweni?
'Yini ngempela s'thandwa?' ebuza ngokukhathazeka uNdumiso.
'Hhayi bo, akulutho. Wena ubone kanjani ukuthi kangicimezile,' ebuza ngolakana
manje.                                                                                40
'E … e …' abindeke, ahluleke ukuphendula. Athole inxeba uMahlengi.
'Uyabona ukuthi udlala ngami?'
'Kangidlali ngawe. Ngenziwa ukukuthanda.'
'Nami ngiyakuthanda. Ubusuvalelisile. Kasithintane kusasa,' esho esivula kakhulu
isicabha. Wake wangabaza ukuphuma uNdumiso, wanikina ikhanda, wasibuka                45
isithandwa sakhe, waphinde walinikina ikhanda, washaya kancane eseqonde
emotweni.

11.1      Chaza isimo senhlalo esitholakala esingenisweni salesi siqeshana.                  (2)

11.2      Shono ukuthi yini lena eyenza umlingiswa onguNdumiso afune ukuhamba
          ngokwalesi siqeshana.                                                              (2)

11.3      Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU ukulandelana kwezigameko ngemuva
          kokwenzeka kulesi siqeshana ubhekise kumlingiswa onguNdumiso.                      (3)

11.4      Chaza kafushane umsebenzi womlandi mayelana nesimo senhlalo ubhekise
          impendulo yakho kulesi siqeshana.                                                  (3)

11.5      Chaza isizathu sokuba umlingiswa onguNgidi aguqule inhliziyo yakhe emuva
          kokufika kukaNontobeko.                                                            (3)

11.6      Ucabanga ukuthi kwakuyoba njani empilweni yomlingiswa onguNkululeko
          ukube akazibulalanga?                                                              (3)

11.7      Yini inhloso yombhali yokuveza udweshu phakathi kukaMhlengi kanye
          noNgidi ngenkathi uMhlengi etshela uNgidi ukuthi 'I am gay?'                       (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           19                                DBE/2018
                                          SCE

11.8      Isenzo sikaXolani mhla ebona uMhlengi emhlanganweni              simveze
          njengomlingiswa onjani? Sekela impendulo yakho.                                 (2)

11.9      Ngabe ukuhamba kukaNontobeko ayofuna uMhlengi kubo              eGcilima
          kwamukelekile kuwena? Nikeza isizathu sempendulo yakho.                         (2)

11.10     Hlolisisa amazwi abhalwe ngokugqamile ukuthi anamthelela muni ekucaciseni
          indikimba yale noveli.                                                          (3)
                                                                                          [25]

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Xoxa ngempumelelo yombhali ekudluliseni umyalezo othi: 'Ukuthanda imali
ngokweqile kungaba nemiphumela engemihle empilweni yethu neyabanye abantu'
ubhekise kulaba balingiswa: uChule, uDafo, uMeyili noMaHadebe kule noveli ethi,
'Usumenyezelwe Umcebo'.

Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
•   Ukwethula nokuchaza umyalezo.
•   Ukuphendula umbuzo ngokuxoxa nokwesekela ngokwenoveli.
•   Ukuveza uvo lwakho mayelana nempumelelo yombhali ekugqamiseni umyalezo
    wenoveli.
    (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi, hhayi ngokwamaphuzu.)                             [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA B

'Sesikwakho mntakwethu.'
'Kahle Chule. Kanti nawe uhlala kwamlungu njengami yini?'
'Hhayi kwamlungu Nomvula. KwaChule. Ngiyazisebenza futhi,' kumthokozise
ukumbona emangele. 'Ubucebi abukho esikhumbeni, busengqondweni. Asehle-
ke mntakaMazibuko. Zishiye khona lapha izimpahla. Ngizotshela uNtombi azilande.' 5
Wehla uChule wamvulela isivalo, wambamba ngesandla, bachwathika
baqhamukela endlini yokudlela eyayinetafulakazi, nezitulo zakwanokusho,
nekhabethe eliphambili. Esababaza engaqedi uNomvula bedlulela kwamanye
amakamelo ayevaliwe, benyathela ukhaphethe owawucwilisa unyawo. Wavula
isivalo uChule, bangena emakamelweni okulala ayehlanzekile enamawodilophu 10
ayengabonakali esodongweni, nemibhede eyayendlalwe ngezindwangu zezimali
ezishisiwe. Baya ekhishini. Lalilikhulu, limakhabekhabethe ezimali, ubhazabhaza
wefriji, zitofu nohhavini.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            20                                 DBE/2018
                                           SCE

Kwakukhona intokazi eyayizishaye zonke ezasemajalidini, zifana nezakhe ayegcine
ukuzigqoka ngayizolo. Yayisanda kuqashwa. Intokazi lena eyayisibutubutwana,           15
iyinhle, yayimatasatasa ipheka ngamabhodwe ayebize izinkulungwane zamarandi,
izimbiza zakhona zibiliswa wumswakama wawo.
        'Nomvula, wuNtombi Zwane lona okuwuyena osiphekela ukudla okumnandi
lapha ekhaya,' uChule emamatheka kancane. 'Ntombi, wuNomvula Mazibuko lona
osivakashele.'                                                                        20
        Besabingelelana bexhawulana behleka, uChule washeshe wamdonsa
uNomvula, baqhamukela endlini yokuphumula eyayinomfonomfo ngosofa,
imanyazela ngekhabethe elalisagolide, linemisakazo, ithelevishini, nani nani. Bathi
gozololo, baphumula kule ndlu. Babuye benyuka ngezitebhisi, bakhuphukela
kwenye indlu yokuphumula okwakungekaChule yokubuka umabonakude. Nayo                  25
yayinobucwazicwazi bakhona. Basheshe baphuma bayozimela phezulu evulande,
babuka amagquma oMlazi. Besamile, bekhombisana ngeminye imizi emihle,
emxoxela nangokuthi abanikazi bayo bahlonipheke ngalokhu nangalokhu
emphakathini, uNtombi wabatshela ngombhobho ukuthi ukudla kwase kubalindile.
Baye endlini yokudlela, bazitika ngezibiliboco. Baqeda qede wasukuma uNomvula,        30
uChule wamkhuza eseqoqa izitsha, ehlulwa yinjwayelo yeminyaka.
        'Ungabe usalokotha manje uzithinte izitsha Nomvula, ngaphandle uma
uNtombi egula noma kuwusuku lwakhe lokuphumula. Okungenani uma uthanda
ukungiphekela ungazibamba izimbiza ngalelo langa nje, kodwa hhayi zonke
izinsuku. Usumkhulu uma ungaka,' emethwesa ilunda.                                    35
        Usezingeni lezinjinga. Ungeke wagijinyiswa yizitsha zoChule kwawena
ususethubeni lokuziqashela isisebenzi sakwakho,' embuka emamatheka.
UNomvula waqale wathithibala esadidekile, ehlekahleka enamahlonyana,
wayesehlala. 'Nzima, ngicela-ke senze okuyikhonakhona okuzele lapha ekhaya.
Ake siyolunguza esitolo sami ngiphonse iso, bese sedlulela nakwezinye izindawo        40
sibuke imisebenzi yabantu abazimisele ngentuthuko emhlabeni.'

      Baphuma bazungeza umuzi bewubuka. Wawuyisitezi, ubheke inyakatho.
Laphaya kwakunendlu yezisebenzi eyayibukeka isentsha, iyinhle kuneyoNomvula
kwaDicey. Kwakutshaliwe egcekeni lapha, kusebenza uHlulintombi wakhona
owayefika ngezinsuku ezithize.                                              45

13.1      Chaza isimo senhlalo esitholakala esingenisweni sale siqeshana.                   (2)

13.2      Shono ukuthi yini lena eyenza umlingiswa onguChule anqabe uma uNomvula
          eqoqa izitsha ngokwalesi siqeshana.                                               (2)

13.3      Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU ukulandelana kwezigameko ezaholela
          ekutheni uNomvula avume ukuza emzini kaChule.                                     (3)

13.4      Chaza kafushane umsebenzi womlandi mayelana nesimo senhlalo ubhekise
          impendulo yakho kulesi siqeshana.                                                 (3)

13.5      Chaza inhloso yombhali yokuba khona komlingiswa onguMaSikhakhane
          emzini kaMaNdelu.                                                                 (3)

13.6      Ucabanga ukuthi kwakuyoba njani empilweni yomlingiswa onguGenyeza
          ukube akazange adume ngomculo wakhe?                                              (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           21                                DBE/2018
                                          SCE

13.7      Yini inhloso yombhali yokuveza udweshu phakathi kukaMeyili noMaHadebe
          ngenkathi uMeyili ethi uNomvula makalandwe eThekwini?                           (2)

13.8      Isenzo sikaMahuzu sokuvuma ukuthunywa nguMaHadebe eThekwini
          kuNomvula simveze njengomlingiswa onjani? Sekela impendulo yakho.               (2)

13.9      Ngabe isenzo sikaNomvula sokungamxoleli uDaffo ngenkathi esecela uxolo
          kuye samukelekile kuwena? Nikeza isizathu sempendulo yakho.                     (2)

13.10     Hlolisisa amazwi abhalwe ngokugqamile ukuthi anamthelela muni ekucaciseni
          indikimba yale noveli.                                                          (3)
                                                                                          [25]

UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

Xoxa ngempumelelo yombhali ekudluliseni umyalezo othi: 'Ukungabi nesimilo esihle
kungaba nemiphumela engemihle empilweni yethu neyabanye abantu' ubhekise
kulaba balingiswa: uDumazile, uMoloi, uSithole noMaNzimande kule noveli ethi,
'Kunjalo-ke'.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
•   Ukwethula nokuchaza umyalezo.
•   Ukuphendula umbuzo ngokuxoxa nokwesekela ngokwenoveli.
•   Ukuveza uvo lwakho mayelana nempumelelo yombhali ekugqamiseni umyalezo
    wenoveli
    (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi, hhayi ngokwamaphuzu.)                             [25]

UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUNJALO-KE – MJ Wanda

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA C

'Uyabona mntanami, kusemhlabeni lapha. Abantu baphatha imithi emibi kabi lapha
emsebenzini! Imithi iyasetshenziswa ngempela ayidlaliswa! Kuyenzeka-ke kodwa
ukuthi abanye basuke bengaqondile ukuthakatha, basuke beqonde ukuziqinisa
nokuthi bathandeke kubasi wabo emsebenzini. Uma-ke wena ulula, ungasebenzisi
makhathakhathana, isigcwagcwa abasuke besikhipha siphuma nawe. Lapho 5
unukisa okomzondo qiniso. Akekho umuntu obe esathanda ukukhuluma kumbe
ukusondela kuwena.'

'Njengoba mama ngingakaze mina ngiwuphathe umuthi ngalezi zami izandla,
sekusho ukuthi kufanele ngisebenzise umuthi manjena ukuze ngingabi naso
isigcwagcwa?'                                                           10

Ahleke kancane uMaNdovela.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             22                               DBE/2018
                                            SCE

'Cha mntanami, akukhona ukuthi uzosebenzisa imithi. Kufanele uthole izintwana nje
ezincane zokuhlanza igazi. Kufanele ligezeke igazi lentombazane. Ehhe mntanami.
Kusobala ukuthi wena ulula kakhulu. Imimoya uyihabula kalula. Uma ungabhekile
uzokulahlekela lo msebenzi wakho.' Kumethuse uDumazile ukuzwa indaba 15
yokulahlekelwa ngumsebenzi, wathanda manje ukuthola usizo.
'Zona izintwana eziyizaba zingatholakala kanjani, kuphi?'
'UMakhwashube yena uyawazi amakhathakhathana. Ngisho namadoda anezinkinga
ezithenjini zawo, asizwa nguyena. Unayo ngempela imithi yokuzwanisa abantu.'
'Ngubani lowo MaKhwashube mama?'                                                  20
'UmkaGubeshe, ugedla lolu lwakwaNtombela olusanda kushona. Awusayikhumbuli
inyanga lena uyihlo aya kuyona ukuyofuna insizi yomeqo ngenkathi wena
usisanganisa uvela eMbumbulu nesisu? UMakhwashube ngumkayo leyo
nyanga.' Akhumbule uDumazile.

'Kuzofanela ngisheshe ngibonane naye-ke umama uMaKhwashube ngingaze 25
ngiphelelwe ngumsebenzi.'

'Uma uyihlo efika, ngizomxoxela-ke naye.'

UDumazile akaphozisanga maseko, waphikelela khona kuMaKhwashube.
Ngenhlanhla enkulu wamfica ekhona ekhaya. Babingelelana, baphilelana.
Esezichazile uDumazile ukuthi ungubani wakwabani, wayilanda-ke inkinga yakhe 30
emsebenzini. Kwathi angaqeda, umame lona wathatha wathi:

'Kuyacaca ukuthi kukhona umuntu okumele kabi. Ufuna uphume uphele
emsebenzini. Ehhe, uphume uphele. Amathambo ekhanda angitshela lokho. Nokho-
ke akukakabi kubi kakhulu uma ngizwa uchaza.' Waba nethenjana uDumazile.

'Angazi-ke noma uzofuna ngikunike izincweba bese ungikhokhela, noma 35
ngikwelaphe ngize ngikuphothule anduba ngihole inkomo yami?' UDumazile
wayengenalo ulwazi lokuthi kufanele kwenzeke kanjani. Wacela iseluleko kuyena
uMaKhwashube. Babonisana kahle, bavumelana ngokuthi bazokhokhelana kanjani.
Wayilungisa-ke imithi umame lona, wayibeka phambi kukaDumazile, emchazela
nokuthi isetshenziswa kanjani.                                                40

'Awubongwa,'kusho uDumazile ethatha imithi yakhe, ephuma. Wahamba njalo waze
wafika ekhaya. Wamazisa unina ukuthi uhambe kanjani. Waqala-ke ukuyisebenzisa
imithi njengoba kade etsheliwe.

15.1      Chaza isimo senhlalo esitholakala esingenisweni sale siqeshana.                  (2)

15.2      Shono ukuthi yini lena eyenza umlingiswa onguDumazile anqume ukuzithatha
          iziyalo zikanina uMaNdovela zokusebenzisa imithi ngokwalesi siqeshana.           (2)

15.3      Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU ukulandelana kwezigameko ezaholela
          ekutheni uDumazile atholakale esexoxa ngodaba lokuthi unesigcwagcwa
          emsebenzini.                                                                     (3)

15.4      Chaza kafushane umsebenzi womlandi mayelana nesimo senhlalo ubhekise
          impendulo yakho kulesi siqeshana.                                                (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           23                                  DBE/2018
                                          SCE

15.5      Chaza inhloso yombhali yokusebenzisa umlingiswa onguMthovovo empilweni
          kaDumazile.                                                                      (3)

15.6      Ucabanga ukuthi kwakuyoba njani empilweni yomlingiswa onguMtalaselwa
          ukuba wamlalela unina ngenkathi emxwayisa ngokushada kwakhe
          noDumazile?                                                                      (3)

15.7      Yini inhloso yombhali yokuveza udweshu phakathi kukaLerato noMtholephi?          (2)

15.8      Isenzo sikaMisi Hlophe sokubuza uDumazile              ngoMoloi   simveza
          njengomlingiswa onjani? Sekela impendulo yakho.                                  (2)

15.9      Isenzo sikaSithole sokubuyela emzini wakhe noMaNzimande samukelekile
          yini kuwena? Sekela impendulo yakho.                                             (2)

15.10     Hlolisisa amazwi abhalwe ngokugqamile         ukuthi   anamthelela    muni
          ekucaciseni indikimba yale noveli.                                               (3)
                                                                                           [25]

UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

Xoxa ngempumelelo yombhali ekudluliseni umyalezo othi: 'Ukungawazisi umndeni
wakho kuba nemiphumela engemihle' ubhekise kulaba balingiswa: uBafana, noPoppie
kule noveli ethi, 'Impi Yabomdabu Isethunjini.'

Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
•   Ukwethula nokuchaza umyalezo.
•   Ukuphendula umbuzo ngokuxoxa nokwesekela ngokwenoveli
•   Ukuveza uvo lwakho mayelana nempumelelo yombhali ekugqamiseni umyalezo
    wenoveli.
    (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi, hhayi ngokwamaphuzu.)                              [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          24                               DBE/2018
                                         SCE

UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUSHANE)

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA D

'Weqile ekhaya Vikizitha? Yini lena ongitshela yona?' kubuza uHlanganisani
kungathi uyadumala.
       'Yebo ngeqile. Ukuba angeqanga, bebengeke bavuma ukuba ngize lapha.'
'Ngeke neze ngikuvumele ukuba weqe ekhaya. Alikho ivaka kwaNgubane Vikizitha.
Sizobashayela ucingo kwenu sibatshele ukuthi ulapha ukuze bakhululeke.            5
Kunganjani siye lapha esigxotsheni sikathelefoni?'
       'Kungeke kulunge. Ngingabaqala ngokuthini nje ekhaya? Kalufakwa kumama
lubuya nodaka. Masingalokothi siyihlohloloze inyoka emgodini wayo. Mina
ngizohlala lapha kuze kube nguMgqibelo.'
       'Beyobe beyini abazali bakho kuso sonke lesi sikhathi? Angiboni ukuthi     10
kufanele ukuba abazali bethu sibaphathe ngale ndlela. Kuzothi kushaya uMgqibelo
bayobe beyini nje?'
       Nami kangazi Hlanganisani. Uma ufuna ukuba ubashayele wena, kulungile
ungakuzama lokho. Mina ngingeke ngalokotha.
       'Konje uthe ngumama wakho ovuthayo? Impilo yami Vikizitha, ingenza ukuba   15
ngithole inselela kubantu abavuthayo. Ngizoshayela yena umama wakho uqobo.
Nginike inombolo yocingo.'
       Bahamba-ke ukuyoshaya ucingo esigxotsheni seposi. Lwangena
ngokushesha ucingo kwaphendula yena uMaMthimkhulu. Wabuza ebuzile ukuthi
ngubani okhulumayo. Wayemphendula ngomoya ophansi uHlanganisani ethi,             20
'Mama, ngithe nginguHlanganisani Ngubane, indodana kaLinono, umfowabo ka-
Uzithelile.'
       'Pho, ngingakwenzelani ngoba ngimatasatasa kabi. Kungabe ufuna
ukukhuluma no-Euthenasia noma no-Melody? Nangu noyise ka-Euthenasia
eduzane. Ufuna ukukhuluma naye?'                                                  25
       'Cha ngiyabonga mama. Angithandi ukukhuluma nabo kodwa ngifuna
ukukhuluma nawe uqobo.'
       'Kulungile-ke shesha. Khuluma ngoba anginaso isikhathi. Uthini-ke
Hlanganisani?'
       'Okokuqala ngithi ninjani mama?'                                           30
       'Usho ukuthi ungishayele ucingo Hlanganisani ukuze ungibuze impilo.
Kunganjani ukuba ungene endabeni ukuze ungachithi eningi imali, ikakhulu ngoba
nakhu ushaya esigxotsheni.'
       'Yebo ngizongena endabeni uma umama esengitshele ukuthi baphila kanjani,
wase engibuza impilo nami. Ngenxa yokuthi nakhu nimatasatasa, kunganjani ukuba    35
ngikushayele ucingo uma usunesikhathi sokuxoxa nami. Ngingakushayela nini
mama?'
       'Ewu kahle Hlanganisani. Thina lapha emadolobheni singabantu abahlala
bengenasikhathi. Kunganjani ukuba uxoxe no-Melody no-Euthenasia?'
       'Ngiyabonga ukuba ungivumele ngikhulume no-Melody kodwa mina               40
bengithanda ukuxoxa nawe.'

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            25                                DBE/2018
                                           SCE

      'Sengikutshela okokugcina Hlanganisani. Nangu umalume wakho ungaxoxa
naye. Naba no-Euthenasia no-Melody ungaxoxa nabo, kodwa mina anginasikhathi
sokuba ngixoxe nawe. Angazi noma ngimbize yini omunye walaba ukuba bazoxoxa
nawe?'                                                                       45
      'Ungebabize abantu abangekho mama. Ungazami ukubiza u-Euthenasia
ngoba ngeke wazi ukuthi uzombiza kanjani, futhi mina naye sesixoxe kakhulu.'

17.1      Chaza isimo senhlalo esitholakala esingenisweni sale siqeshana.                  (2)

17.2      Shono ukuthi yini lena eyenza uHlanganisani atshele uMaMthimkhulu ukuthi
          uzobuye amshayele ucingo ngokwalesi siqeshana.                                   (2)

17.3      Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU ukulandelana kwezigameko ezaholela
          ekutheni u-Euthenasia eqe ekhaya kubo.                                           (3)

17.4      Chaza kafushane umsebenzi womlandi mayelana nesimo senhlalo ubhekise
          impendulo yakho kulesi siqeshana.                                                (3)

17.5      Chaza inhloso yombhali yokusebenzisa            umlingiswa    onguMaMsibi
          owayeyithwasa empilweni kaBafana.                                                (3)

17.6      Ucabanga ukuthi kwakuyoba njani empilweni yomlingiswa ongu-Euthenasia
          ukuba wafika wangemukelwa esikoleni emuva kokuphutha isonto lonke
          engabikile?                                                                      (3)

17.7      Yini inhloso yombhali yokuveza udweshu phakathi kukaMaMthimkhulu
          noNgubane ngenkathi uMaMthimkhulu ethengele izingane zabo imoto?                 (2)

17.8      Isenzo sika-Uzithelile sokuba umbusi werijini        YakwaZulu    simveza
          njengomlingiswa onjani? Sekela impendulo yakho.                                  (2)

17.9      Isenzo sikaMgwazeni sokumela uPrisca ngesenzo sokushayiswa kwemoto
          kaBafana samukelekile kuwena na? Sekela impendulo yakho.                         (2)

17.10    Hlolisisa amazwi abhalwe ngokugqamile ukuthi anamthelela muni ekucaciseni
         indikimba yale noveli.                                                            (3)
                                                                                           [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2         26                                  DBE/2018
                                        SCE

UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

Phendula umbuzo OWODWA.

UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE)

Xoxa ngempumelelo yombhali ekudluliseni umyalezo kulezi zinhlobo zobuciko
bomlomo obulandelayo:

ISIQESHANA E

INGANEKWANE: Isibindi SikaGala kaNodade Biyela – umyalezo othi: (Noma ngabe
             isimo sinzima kangakanani kepha kumele ube nesibindi
             sokulimela iqiniso.)
IZIBONGO:    Usuku Lwamagugu – umyalezo othi: (Uma unikiwe ithuba
             lokuzigqaja ngobuzwe bakho yiba nesibindi ungabi namahloni 5
             kulokho okholelwa kukho.)
IHUBO:       Isencane Le Ngane – umyalezo othi: (Oganayo/Owendayo
             makabe nesibindi sokubhekana nomendo.)

Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
•   Ukwethula nokuchaza umyalezo.
•   Ukuphendula umbuzo ngokuxoxa nokwesekela ngokwencwadi.
•   Ukuveza uvo lwakho mayelana nempumelelo yombhali ekugqamiseni umyalezo
    walobu buciko bomlomo.
    (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi, hhayi ngokwamaphuzu.)                             [25]

UMBUZO 19 (UMBUZO OMFUSHANE)

INSUMANSUMANE: 'IKHUBALO LIKAFUKWE'

Fundisisa lesi siqeshana senganekwane bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA F

Wavuleka umnyango ngokushesha, wangena. Wayifica imali igcwele yaze yafuna
ukuphuma ngomnyango. Wayifaka emasakeni ewaphonsa ngasemnyango uma
esegcwele. Wayifaka emasakeni ayishumi imali engamaphepha waze wafaka
eyegolide emasakeni ayisikhombisa.
   'Ngifuna ukuceba ngimedlule umkhwenyana kadadadewethu.' Wakhuluma 5
umfowabo kankosikazi etatazela. Wazisola ukuthi akezanga ngani nodadewabo
kanye nonkosikazi wakhe, phela ubezothatha yonke leyo mali eyayilapho uma
ubeze nabo bonke. Bebezothutha kube kanye. Wasondela ngasemnyango
ngokushesha wamemeza:

'Khubalo vula umnyango!'                                                           10

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2018/3f921431-dab8-43d8-ae86-174373dd5f5c) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2018/6925323a-0469-4c39-a6bb-50fea443bdf5) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2018/be0cabec-c046-44a1-a7ec-f175d590d71b) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9f73b216-3921-4cf5-a7cf-1426c0a915ae) — isiZulu HL · QP · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2022/c12abdd2-3957-43ac-b9d5-8a4040c4d392) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2019](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2019-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isizulu/681eb436-4b09-4d69-9235-9ca4942b9fa7) — isiZulu HL · QP · 2019 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [IsiZulu P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-possible-answers/fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025-mg/adef4117-1c9d-4dbd-bba0-301fd76318ea) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025-mg/f7ee88c8-ffa7-40ce-b8aa-ae25259e7d2d) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/11f41a62-9c6b-4f49-9f11-861e0b53249a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
