# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2022 Question Paper

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2022, 36 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2022/c12abdd2-3957-43ac-b9d5-8a4040c4d392
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2022
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 36

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2022 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2022/c12abdd2-3957-43ac-b9d5-8a4040c4d392)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2022 · isizulu. Question paper, 36 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                            ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                       IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                               2022

                                                                        AMAMAKI: 80

                                                           ISIKHATHI: Amahora ama-2½
                                                                   TableMountain

                            Leli phepha linamakhasi angama-36.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             2                               DBE/2022
                                           SC/NSC

IMIYALELO KANYE NOLWAZI KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle imiyalelo ngaphambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.        Ungafundi imibuzo yonke yephepha. Qala ubheke uhla lokuqukethwe
          olukhonjisiwe bese ukhetha imibhalo oyifundile kulo nyaka. Emuva kwalokho,
          funda imibuzo yaleyo mibhalo bese ukhetha imibuzo ozoyiphendula.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINTATHU:

          ISIQEPHU A:       Izinkondlo                        (30)
          ISIQEPHU B:       Inoveli/Ubuciko bomlomo           (25)
          ISIQEPHU C:       Umdlalo                           (25)

4.        Phendula imibuzo EMIHLANU isiyonke: ISIQEPHU A: Imibuzo EMITHATHU,
          ISIQEPHU B: Umbuzo OWODWA, ISIQEPHU C: Umbuzo OWODWA
          njengoba kukhonjisiwe ngezansi.

          ISIQEPHU A: IZINKONDLO
          IZINKONDLO EZIMISELWE – Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI.
          INKONDLO ENGAMISELWE – UPHOQELEKILE ukuphendula lo mbuzo.

          ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
          Phendula umbuzo OWODWA.

          ISIQEPHU C: UMDLALO
          Phendula umbuzo OWODWA.

5.        INDLELA YOKUPHENDULA IMIBUZO YESIQEPHU B (INOVELI/UBUCIKO
          BOMLOMO) KANYE NEYESIQEPHU C (UMDLALO).

              Phendula KUPHELA umbuzo wenoveli/ubuciko bomlomo kanye nomdlalo
               owufundile.
              Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
               OMFUSHANE.      Uma     ukhetha   ukuphendula     umbuzo     omude
               ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo omfushane ESIQESHINI C.
               Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omfushane ESIQESHINI B, kufanele
               uphendule umbuzo omude ESIQESHINI C. Sebenzisa uhla oluyinkomba
               lokuphendulwa kwemibuzo ukuze lukwelekelele ekukhetheni imibuzo.

6.        UBUDE OBULINDELEKILE BEZIMPENDULO

              Impendulo yombuzo omude ezinkondlweni mayibe ngamagama ayi-190
               kuya kwangama-240.
              Izimpendulo zemibuzo emide enovelini/ebucikweni bomlomo kanye
               nasemdlalweni mazibe ngamagama angama-340 kuya kwangama-390.
              Ubude bezimpendulo zemibuzo emifushane buyolekelelwa amamaki
               anikeziwe okuyiwona ayolawula ohlolwayo ukuthi kumele aphendule
               kangakanani. Abafundi mabaqaphele ukuthi bangathemelezi kodwa
               baphendule okubuziwe.
                                                             TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            3                                DBE/2022
                                          SC/NSC

7.        Landela ngokucophelela imiyalelo oyinikeziwe ekuqaleni kwaleso naleso
          siqephu.

8.        Qaphela    ukuthi  izinombolo    ozisebenzise    ezimpendulweni     zakho
          ziyahambisana nalezo ezisetshenziswe abahlolayo emibuzweni.

9.        Qalisa isiqephu NGASINYE ekhasini ELISHA.

10.       Ukusetshenziswa kwesikhathi kungahlelwa ngale ndlela:

          ISIQEPHU A:       Imizuzu engama-40
          ISIQEPHU B:       Imizuzu engama-55
          ISIQEPHU C:       Imizuzu engama-55

11.       Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.
                                                                  TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           4                            DBE/2022
                                         SC/NSC

OKUQUKETHWE
Leli khasi liyolekelela abahlolwayo ukuba bakhethe imibuzo abazoyiphendula
ngaphandle kokufunda imibuzo yephepha lonke.
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
Izinkondlo ezimiselwe: Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo EMIBILI.
      INOMBOLO YOMBUZO                 UMBUZO             AMAMAKI      INOMBOLO
                                                                        YEKHASI
1.   'Ngizw' uthando'                   Umbuzo omude         10            6
2.   'Akasekho'                        Umbuzo omfushane      10              8
3.   'Uthando'                         Umbuzo omfushane      10              9
4.   'Thumela uzamcolo Nkosi!'         Umbuzo omfushane      10              10
                                         KANYE
Nenkondlo engamiselwe: Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo.
5. 'Umzuzwana Owodwa Nje'           Umbuzo omfushane          10             12
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE. Uma
           ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo
           omfushane ESIQESHINI C. Phendula umbuzo OWODWA ESIQESHINI B kanye
           nowodwa ESIQESHINI C.
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI: Phendula umbuzo OWODWA.
6. Bengithi Lizokuna                    Umbuzo omude         25              13
7.   Bengithi Lizokuna                 Umbuzo omfushane      25              13
8.   Usumenyezelwe-ke Umcebo            Umbuzo omude         25              16
9.   Usumenyezelwe-ke Umcebo           Umbuzo omfushane      25              16
10. Kunjalo-ke                          Umbuzo omude         25              19
11. Kunjalo-ke                         Umbuzo omfushane      25              19
12. Impi Yabomdabu Isethunjini          Umbuzo omude         25              22
13. Impi Yabomdabu Isethunjini         Umbuzo omfushane      25              22
                                         NOMA
UBUCIKO BOMLOMO: Phendula umbuzo OWODWA.
14. Uju Lwezizukulwane           Umbuzo omude                25              24
15. Uju Lwezizukulwane                 Umbuzo omfushane      25              24
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA.
16. Kudela Owaziyo                      Umbuzo omude         25              29
17. Kudela Owaziyo                     Umbuzo omfushane      25              29
18. Awuwelwa UMngeni                    Umbuzo omude         25              31
19. Awuwelwa UMngeni                   Umbuzo omfushane      25              31
20. Ubhuku Lwamanqe                     Umbuzo omude         25              34
21. Ubhuku Lwamanqe                    Umbuzo omfushane      25              34
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE
         ESIQESHINI B kanye NASESIQESHINI C. Akuvumelekile ukuphendula imibuzo
         EMIBILI emide noma EMIBILI emifushane.
                                                              TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          5                           DBE/2022
                                        SC/NSC

Uhla oluyinkomba yokuphendulwa kwemibuzo.

Emuva kokuphendula imibuzo yaleli phepha sebenzisa lolu hla oluyinkomba
yokuphendulwa kwemibuzo ukuze ube nesiqiniseko sokuthi uyikhethe ngokufanele
imibuzo okulindeleke uyiphendule.

               ISIQEPHU                INOMBOLO       INANI        THIKA
                                       YEMIBUZO     LEMIBUZO
                                                  EPHENDULIWE
 A:     IZINKONDLO
        (Ezimiselwe)                     1–4           2
 A:     INKONDLO
        (Engamiselwe)                      5           1
 B:     INOVELI
        (Umbuzo omude NOMA               6–13          1
        omfushane)
 B:     UBUCIKO BOMLOMO
        (Umbuzo omude NOMA              14–15          1
        omfushane)
 C:     UMDLALO
        (Umbuzo omude NOMA              16–21          1
        omfushane)

 QAPHELA: ESIQESHINI B no C, qinisekisa ukuthi uphendule umbuzo OWODWA
          OMUDE kanye nombuzo OWODWA OMFUSHANE. Awuvumelekile
          ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI
          emifushane.

                ESIQESHINI B, khetha phakathi kwenoveli nobuciko bomlomo,
                uphendule UMBUZO OWODWA, ungaphenduli ngazo zombili lezi
                zinhlobo zemibhalo.
                                                           TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              6                           DBE/2022
                                            SC/NSC

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

IZINKONDLO EZIMISELWE

Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI kulena emine ebuziwe elandelayo.

UMBUZO 1: UMBUZO OMUDE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

NGIZW' UTHANDO – JM Sikakane

1         Ngizw' uthand' olujulileyo,
2         Lungisa kwezidephil' iziziba,
3         Lungisibekela ngenkung' ethe khuhle,
4         Ngimfom' izithukuthuk' ezipholileyo.

5         Ngizw' uthand' olunzonzobele,
6         Lungidoba lungiqhwebaqhweba,
7         Ngizibe nje ngingazibe lutho,
8         Ngithule nje ngingathule cwaka.

9         Ngizw' uthand' oluntofontofo,
10        Lungintofoza lunginwayanwaya,
11        Ngizwe ngiswakama wonk' umzimba,
12        Ngijuluk' ungiyojuluka.

13        Ngizw' uthando lungiphenduphendula,
14        Ngibe ngiyathe ngiyalala ngingalali,
15        Ngibe ngiyathe ngiyazumeka ngingazumeki,
16        Ngiqwash' ungiyoqwasha.

17        Ngizw' uthando solokhu lungibelesele,
18        Lungiphendul' isiduphunga sansondo,
19        Lungiphaphathekisa lungiphuphuthekisa,
20        Ngizul' izinkalo nezinkangala.

21        Ngizw' uthando lungithi nsi fumbe,
22        Ngomthwal' engingenakuwuthwala;
23        Ngisho ngisebenza ungisind' ungisithibeze,
24        Imicabango yami izul' unozulane.

25        Ngizw' uthand' olungumzwangedwa,
26        Lunginakile ludlala ngami,
27        Lungiphehl' enhliziyweni,
28        Ngingawuthi mbibi ngisho nowami nje.

29        Ngizw' uthand' olusanganisayo
30        Lungiphonsa la lungiphonse le,
31        Lungihlome phezulu lungihlome phansi,
32        Lungimise ngekhanda ngizululeke.
                                                             TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            7                     DBE/2022
                                          SC/NSC

33         Yebo, yebo, ngiyazisa luthando?
34         Ngiyayivum' eyakh' induku,
35         Ngiyazinikela Kuwe, ngiyathela,
36         Phinde ngithi ngiyaKubalekela;
37         Ngingeze neze neze ngenz' enjalo.

38         Maye! Maye! Kant' unje luthando?
39         Usungigolele kowakh' umgodi' ojulileyo,
40         Umgod' oyisimuk' esifuthelene!
41         Akusenani, usungahlule singalwanga!

Xoxa ngokukhethwa kwamagama asetshenziswe yimbongi ukugqamisa umoya wale
nkondlo.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ibe namagama ayi-190 kuya
kwangama-240.                                                            [10]
                                                             TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2         8                                   DBE/2022
                                       SC/NSC

UMBUZO 2: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
 AKASEKHO – LTL Mabuya
 1        Besinaye MANJE-
 2        Ngokuphazima kwehl' akasekho;
 3        Unyamalele!
 4        Kuthiw' akagoduke,
 5        UGODUKILE!
 6        Akasekho …
 7        Besinaye MANJE;
 8        Uhambile.
 9        Kazi ngizomtholaphi?
 10       Kazi ngizomthungathaphi?
 11       AKASEKH' UKUB' ENGEKHO!
 12       Besinaye MANJE;
 13       Ngokunyazima kweso
 14       AKASEKHO:
 15       UHAMBILE,
 16       Kodwa besinaye MANJE!
 17       HAMBA, Mbalenhle:
 18       Ungakhohlwa YIMI!
 19       Hamba Ntombenhle;
 20       Ungikhumbul' emsingeni,
 21       Emsingeni wamagagas' ezinhliziyo;
 22       Nasemgugweni wothando lwezinhliziyo,
 23       Laph' umkhumbi wothando ngiwugwedla;
 24       Siphothana sipilingana sishwilingana
 25       Kuyimin' umgwedli sipilingana!
 26       AKASEKHO
 27       Goduka Gugw' elihle:
 28       Nami ngilapha nje
 29       KANGISEKHO! Angikho nhlobo;
 30       Ngithathekile; Ngithathekile
 31       SENGIYALANDELA
 32       Angisekho ngempela:
 33       Lutho! KANGISEKHO!
2.1       Gagula uhlobo lwesifengqo esitholakala ebinzeni loku-1 bese usibhala
          phansi.                                                                          (2)
2.2       Chaza kafushane okushiwo yimbongi emgqeni wesi-9 kuya kowe-10.                   (2)
2.3       Chaza umoya oqukethwe umugqa we-17 kuya kowama-21 kule nkondlo.                  (2)
2.4       Iyini inhloso yembongi yokusebenzisa     ifanamsindo   u-'s'   elisemgqeni
          wama-24? Sekela impendulo yakho.                                                 (2)
2.5       Phawula ngempumelelo yembongi ekusebenziseni impindamqondo kule
          nkondlo?                                                                  (2)
                                                                                    [10]
                                                                         TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               9                                   DBE/2022
                                             SC/NSC

UMBUZO 3: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

UTHANDO – KNN Gcumisa
1         Abasha badume nezothando,
2         Okwalolu thando kuyadumaza,
3         Ngalolu thando sebeyaziqhenya,
4         Abasaluhloniphi nokuluhlonipha
5         Sekungumdlalo wamagendo.
6         Laph' abantu abasha, bethi banothando,
7         Ibhungu linothando lwetshitshi,
8         Bahlulwa yini ukuzihlonipha?
9         Kungani bekhohlisana?
10        Bayaziqhayisa ngalo
11        Omunye ethi ungowomunye?
12        Izimbali zanamuhla zilahlekelwa
13        Ubumbali bazo ngokuphang' umdaka.
14        Ongaphangi mdaka ubukelwa phansi,
15        Akhishwe inyumbazane anyundelwe,
16        Ngokuqinisel' umvuzo uyakuwuzuza,
17        Ekugcineni ebuhlanzweni bayo iyabuyela.
18        Nalapho umzali eqhamuka,
19        Abantu abasha abasamazisi,
20        Kugcwala imigwaqo kungaziwa nanyaka,
21        Kumelwe emakhoneni, nasezigxotsheni,
22        Wena mzali awusenasithunzi.
23        Wo, yeka kusadliwa ngoludala!
24        Kusadliwa ngoludala
25        Lwaluhlonishw' uthando.
26        Uthando kwakungolweqiniso,
27        Uthando lwalungaqhayiswa,
28        Abantu abadala babehlonishwa.
29        Kungabe lolu thando
30        Intsha edume ngalo
31        Olweqiniso na?

3.1       Tomula ukuxhumana okutholakala ebinzeni loku-1 bese usho nohlobo
          lwakho. Bhekisa impendulo yakho emgqeni wesi-2 kuya kowesi-5.                          (2)
3.2       Chaza kafushane          uhlobo   lwesifengqo   esigqanyiswe   umugqa     wesi-9
          nowe-11.                                                                               (2)
3.3       Yini inhloso yembongi yokusebenzisa isimo sokukhuluma esidwetshelwe
          esitholakala emgqeni wa-13 kule nkondlo? Sekela impendulo yakho.                       (2)
3.4       Chaza ukusetshenziswa kwesizura (isikhawu) etholakala emgqeni wama-23.                 (2)
3.5       Phawula ngempumelelo yembongi ekusebenziseni ithoni emgqeni wama-24
          kuya kowama-28 kule nkondlo.                                                (2)
                                                                                      [10]
                                                                           TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              10                             DBE/2022
                                            SC/NSC

UMBUZO 4: UMBUZO OMFUSHANE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

THUMELA UZAMCOLO NKOSI! – BT Msimang

1         Wena wedwa ojuba amazulu
2         Ukuba asifafaze ngemikhemezelo;
3         Wena wedwa oyalela ilanga
4         Ukuba lisibusise ngenkazimulo;
5         Nguwena wedwa - nguwena wedwa!

6         Inile yakhemezela,
7         Kulo mhlabathi olugagadu! ogwadule,
8         Phinde ukuzwela kule nkundla
9         Yesishingishane, lapho kuke kusuke
10        Ifu lezintuli zikhuhle khuhle;
11        Baxhoshwe zinsunsu bacikic' amehlo,

12        Kube mnyama bhuqe.
13        Wena wedwa
14        Odala ubugqikolo bedwala;
15        Wena wedwa
16        Olola ukucija kwameva;
17        Nguwena wedwa - nguwena wedwa!
18        Lidumile langqangqazela,
19        Leza nezihlambi layidliva,
20        Kube manzi wena tshe wena dwala,
21        Zamuncamunca izimpande ngethemba
22        Lokusimama. Yaphuma inhlamvu
23        Yakhotha konke, idwala eliyimi lasala
24        Lome geqe.

25        Nguwena wedwa
26        Ongaqhekeza ubutshe bedwala;
27        Nguwena wedwa
28        Ongathuntubeza izinciji zameva;
29        Wena wedwa - wena wedwa!

30        Thumela uzamcolo, Baba,
31        Amadwala amatiswe amanziswe
32        Ubulukhuni bukhunyuzwe;
33        Kuqhekeke nezimfa ukuze
34        Izwele imvula yempilo;
35        Aphile amatshe namadwala,
36        Alimemeze igama longabonwayo!

4.1       Tomula isifengqo esisetshenziswe emgqeni wesi-4 bese usho uhlobo lwaso.          (2)

4.2       Chaza kafushane umqondo osobala otholakala ebinzeni lesi-2.               (2)
                                                                        TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2         11                                 DBE/2022
                                       SC/NSC

4.3       Ngabe umfanekisomqondo oqukethwe umugqa wesi-16 welekelele kanjani
          ukugqamisa umoya waleli binza? Sekela impendulo yakho.                          (2)

4.4       Yini inhloso yembongi yokusebenzisa       isizura   (isikhawu)   emgqeni
          wama-30? Sekela impendulo yakho.                                                (2)

4.5       Phawula ngempumelelo yembongi ekusebenziseni impindwa kule nkondlo.             (2)
                                                                                          [10]

                                       KANYE
                                                                      TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          12                                   DBE/2022
                                        SC/NSC

NENKONDLO ENGAMISELWE (Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo)

UMBUZO 5: UMBUZO OMFUSHANE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

UMZUZWANA OWODWA NJE – EJ Mhlanga

1        Nkosi ngisize, ngiqinise,
2        Ngiph' umzuzwana owodwa nje,
3        Nom' umzuzwana kuwena
4        Uyiminyakanyak' engabalwa,
5        Ngenyule kuleli fokozana
6        Elifuswa yisisi senzondo,
7        Ngiqinis' ungiph' amandla
8        Nanxa sebengivukel' abakwethu,
9        Bengigenca ngezimbemba zomona,
10       Bengisunduzel' eweni lokufa:
11       Ngifez' owangijubela khona,
12       Lokh' umngenandlini uyafuneka,
13       Sengibhekene nesihlalo sakho sokwahlulela,
14       Ungahlulela ngemisebenzi yami.

                                                      [Amayesi Ayewukela, MSS Gcumisa]

5.1       Nikeza ukuxhumana okutholakala emigqeni emi-4 yokuqala yale nkondlo
          bese usho uhlobo lwakho.                                                           (2)

5.2       Chaza kafushane umoya otholakala emgqeni wesi-5 kuya kowesi-6.                     (2)

5.3       Ngabe ukusetshenziswa kwe-enjambamenti emgqeni wesi-7 kuya kowesi-8
          kukwelekelele kanjani ukuqonda le migqa?                                           (2)

5.4       Chaza ukusetshenziswa kwemvumelwano emgqeni wesi-9 kuya kowe-10.                   (2)

5.5       Xoxa ngempumelelo yembongi ekugqamiseni indikimba yale nkondlo.                    (2)
                                                                                             [10]

                                                           AMAMAKI ESIQEPHU A:               30
                                                                        TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          13                                 DBE/2022
                                        SC/NSC

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

Khetha uhlobo OLULODWA lombhalo phakathi KWENOVELI NOBUCIKO BOMLOMO,
uphendule ngokulandela imiyalelo engezansi.

INOVELI

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 6: UMBUZO OMUDE

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Abalingiswa benoveli bayaye benze izinto/bathathe izinqumo ezithile eziveza ubunjalo
babo.

Xoxa ngokuvezwa kwabalingiswa ngezenzo zabo kule noveli. Bhekisa impendulo
yakho kulaba balingiswa abalandelayo: UMhlengi/uMahlengi, uNontobeko, uXolani
noNdumiso.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                    [25]

UMBUZO 7: UMBUZO OMFUSHANE

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA A

Kabuzange buvume ukufika ubuthongo kuXolani. Wayethi uzama ukucimeza kuvele
kugqame isithombe sikaMahlengi nje engqondweni yakhe. Wayeze azethuke esequma
manje, ngenhliziyo ebalisa ngokuthi uyaqala ukusanganiswa ngumuntu kanje.
'Kawulele ngani, ucabangani kangaka?' kubuza umkakhe ngokunganaki nje.
'Eyi, yindaba yomsebenzi, ingqondo kayikutholi ukuphumula,' enkwankwaza 5
ezinxaphisa ubala.
'Uthi kusewumsebenzi wodwa nje lona okuqwashisile?' ebuza sakubhuqa.
'Uchaza ukuthini?' ebuza ngolakana oluxube ukwethuka.
'Hhayi, bengizibuzela nje mntanomuntu,' kuphendula umkakhe, edonsa umoya,
ephenduka emfulathela.                                                        10

Wakuziba ukukhononda okwakuzwakala ekuphawuleni komkakhe. Wazama ukulala.
Nakho-ke esezithela kuMahlengi. Bahlangana olwandle seliyozilahla kunina, kuheleza
umoya opholile, amagagasi alokhu eduma laphaya ezansi sengathi abashayela
ihlombe njengoba bebingelelana bevule izingalo bebambana.
'Mahlengi, Mahlengi …' kubingelela uXolani ngenjabulo embamba ngesandla 15
uMahlengi emdonsa ngengalo, bexhakana, becothoza kancane ezihlabathini
zolwandle ezithofozelayo, bephenduka begqolozelana ngamehlo alanguka uthando.
'Mahlengi, Mahle …' Embambisisa, enamathela esifubeni sakhe esincanyana,
esithaphuka amakha awunqambothi, esihlotshiswe ngamabele amancanyana,
esifudumele, okulenga kuso umgexo obenyezeliswa yimisebe yelanga seliyoshona.      20
                                                                       TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          14                                     DBE/2022
                                        SC/NSC

Akabange esaqeda ukumemeza.
'Ngivelelwa yini? Ngubani lo Mahlengi olokhu ubalisa ngaye?' kubhoka umkakhe
ngolaka egubhuka ezingutsheni, ekhanyisa ilambu likagesi elilapha eceleni kombhede
wabo omkhulukazi.
'Bengiphupha,' kuchaza uXolani kuduma ikhanda, esho elenwaya nalo ikhanda, 25
ecikica amehlo, emshalazela umkakhe oseqhaqhazela ngenxa yokucasuka.
'Kangiphiki ukuthi ubuphupha. Engikubuzayo ngukuthi ngubani lo Mahlengi
omphuphayo?' embuza emgqolozele emehlweni. Ishalaze indoda.

'Kangimazi. Uyawazi nje nawe amawongowongo amaphupho ukuthi …' eneka izandla,
etshekisa ikhanda sengathi ucela ukuba umkakhe avumelane naye ekuthini 30
amaphupho kuyenzeka umuntu amphuphise amawongowongo nje angaqondakali.
'Hhayi njalo Xolani. Ngiyakukhuza njalo …' emhlaba ngeso elibi qede enikina
ikhanda.
'Khululeka s'thandwa. Yiphupho nje elibi. Ngiyabona kufanele ngikhiphe inyongo.'
'Kakukho nyongo okufanele uyikhiphe. Kufanele ukhiphe lo Mahlengi engqondweni 35
yakho nje kwaphela.'
'Okunye-ke, ngifuna ukulala manje,' isho ifulathela futhi intokazi, yelula ingalo icisha
ugesi, imshiya ebakaza emnyameni uXolani, esalokhu elinikine njalo ikhanda
elisalokhu lidume lokho nje.

Yake yandwaza eside isikhathi ezingutsheni insizwa, ikhanda liduma.            40
'Mahlengi, ungenzani kodwa bakithi?' kubalisa uXolani ngenhliziyo edonsa umoya
ezama ukulala, engasazi noma usafisa yini ukuphinde ambone kwelamaphupho
uMahlengi.

Wayebalisa kanjena nje uXolani noMahlengi naye wayengalele ethatha ebeka
ebukeza konke obekwenzeka ngenkathi behleli kamnandi noXolani, bexoxa, 45
beqhumisa amahlaya sengathi sekuyiminyaka bazana, ungaphika ukuthi kakukapheli
nosuku olulodwa lolu bazene.

                                                           [Isahluko sesi-3: Ikhasi 52–53]

7.1       Shono izizathu EZIMBILI ezenza umlingiswa onguXolani aqwashe ngokwalesi
          siqeshana.                                                                          (2)

7.2       Yimuphi umoya otholakala kulesi siqeshana? Bhekisa impendulo yakho
          kumlingiswa onguLungile bese usekela impendulo yakho.                               (2)

7.3       Chaza kafushane ukuthi lesi siqeshana siyigqamisa kanjani indikimba
          yothando kule noveli.                                                               (3)

7.4       Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguXolani kanye
          nomlingiswa      onguNontobeko  mayelana     nothando    lwabo
          lukaMhlengi/lukaMahlengi.                                                           (3)

7.5       Iyini inhloso yombhali yokuveza ubudlelwano phakathi komlingiswa
          onguMhlengi kanye nomlingiswa onguMandla kule noveli? Sekela impendulo
          yakho.                                                                              (2)
                                                                        TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              15                               DBE/2022
                                            SC/NSC

7.6       Chaza     ukubikezela   okutholakala   emazwini    kaNontobeko     athi:
          'Uyangethembisa ukuthi ngeke ungilwise uma ngehluleka endleleni' awasho
          kuNkululeko ngenkathi enquma ukuthandana naye.'                                    (2)

7.7       Chaza ukulandelana           kwezehlakalo/kwezigameko   ezaholela   ekutheni
          uNkululeko azibulale.                                                              (3)

7.8       Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela ukube umlingiswa onguXolani
          wawalalela la magama abhalwe ngokugqamile kulesi siqeshana?
          Nikeza isizathu sempendulo yakho.                                                  (3)

7.9       Uyavumelana yini nokuthi udweshu phakathi kukaZakithi noNomthi yilona
          olwaholela ekuboshweni masinyane kukaNdumiso? Sekela impendulo yakho.              (2)

7.10      Phawula ngempumelelo yombhali ekusebenziseni isihloko esithi 'Ngaphambi
          Kwendaba' ekwethuleni isingeniso sale noveli.                                      (3)
                                                                                             [25]
                                                                         TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          16                                  DBE/2022
                                        SC/NSC

UMBUZO 8: UMBUZO OMUDE

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Abalingiswa benoveli bayaye benze izinto/bathathe izinqumo ezithile eziveza ubunjalo
babo.

Xoxa ngokuvezwa kwabalingiswa ngezenzo zabo kule noveli. Bhekisa impendulo
yakho kulaba balingiswa abalandelayo: UNomvula/uMirriam, uChule, uDaffo
noMaHadebe.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                     [25]

UMBUZO 9: UMBUZO OMFUSHANE

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA B

Simphethe isibibithwane uMirriam wambuka ngayesebomvu eswakeme.
'Kwenzenjani manje Nzim' omuhle? Ngathi ngikuthokozele ngizokulanda ngakuthola
uqhatha umunyu?' Wasukuma wahlala embhedeni eduze kwakhe, wakhipha iduku
wamesula izinyembezi.
'Sekwenzenjani Themba lamathemba ami?'                                                  5
'Hhi! Hhi! Hhi! Ziqathaka ethi uyazithiba. Akukho lutho olunye Chule olonakele. Yiyonje
le ndaba yomfowethu esangiphethe kabi.'
'Kufanele. Uma usenesifiso sokumbona okokugcina umfowenu singahlela sesisekhaya
ngikuphuthumise eMangwaneni. Sukuma-ke mntwana wasekhaya silayishe impahla
angaze asiphazamise umfana kaNtshangase.'                                               10
'NoNtshangase lowo akasekho,' ephihlika futhi ekhala.
Wethuka uChule wathi, 'Sekwenzenjani? Useshonile naye?'
'Uboshiwe Chule.'
'Eboshelwani manje?'
'Usanda kuboshwa wumseshi othi wena nabanye nimmangalele.'                              15
'Hhawu!' Ekhamisa. 'Okunye-ke lokhu. Umuntu engammangalela kudalo yilapho
bembopha namhlanje?'
'Nami ngimangaliswa yikhona ukuqondana kokuboshwa kwakhe nosuku
ozongilanda ngalo.'

'Wo, mtakaMazibuko, ngeke sazi ukuthi amathongo akwenu nawakwethu, noMdali 20
bahlele su lini lokuba sithuthane ngokuthula nangoxolo. Futhi nawe uyazi ukuthi ayikho
indoda engajabulela ukuba ithi ilande umuntu imfice ekhalela isoka elidala. Nawe
ngeke ukuthokozele neze ukuthi uthi ufika laphaya kwami ungithole ngibambe isihlathi
ngikhalela umkami osewashona.'
'Cha Chule,' ehefuzeliswa yisibibithwane. 'Angikhaleli soka, ngililela umfowethu.'     25
'Siyezwelana kulokho Mwelase. Qoqa sihambe. Sizohlela sesisekhaya.'
                                                                       TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2         17                                     DBE/2022
                                       SC/NSC

UMirriam sengathi wayebethelwe kwaDicey. Wake wahlala wathula kungavumi nokuba
asukume.
'Akusavumi yini ukuba uphume lapha ekhaya?' ebuza ejabhile.
'Hhayi sengizosukuma. Uyazi nawe ukuthi akulubala ukushiya indlu osuyihlale                30
iminyaka ethi ayibe yishumi nesithupha.'
'Okusho ukuthi kubuhlungu nokubushiya ubugqila uma ukhulele kubo?'
'Kunjalo Chule uma kunjengoba ngizwa.' Wasukuma ngokuzidela wakhomba
amapulasitiki namapotimenjana akhathele. UChule wakweya. Ngokubona kwakhe
uMirriam kwakufanele ayishiye le mithwalo, aphume ngayekugqokile kuphela                   35
ayothenga okusha okungafanelana nezinga lomuzi wakhe.
'Bengizothi kushiyele umfana kaNtshangase konke lokhu kokwendlula umbhede ukuba
angesabi ukuthi angahle akuphephethe ngezinsila zakho.'
'Kanti ngeke akwenze lokho.'
'Ungamphikeli. Ukhala nje, kulukhuni kuyitshe nokuba uphume lapha endlini, awazi           40
wakwenzani.'
Imithwalo yaphuma, wabelekelela uHlulintombi bayilayisha emotweni.
'Sizomtshela uGenyeza ukuthi wena phixiphixana ubuwelekelela kulayishwa
izimpahla.' Esho sengathi akanakile uRose ezedlulela ngendlela.
Wema khimilili uHlulintombi enamahlonyana.                                                 45
Waqhubeka nokho ngoba egqugquzelwa uChule ngokuba asale eseqhubeka ukuze
ashayelwe isenzo asaziyo.
Balayisha koma. Kwasala umbhede, iwodilobhu netafula elalinomsakazwana omncane
uChule athi awushiyele ukududuza uGenyeza. OChule noHlulintombi besaxhawulana
ngasemotweni, bebongana ngemali, uChule embonga ngosizo ayebe nalo                         50
ekunqotshweni kukaMirriam, uMirriam wasala wathatha ipheshana wabhalela
uGenyeza.
                                                        [Isahluko se-15: Ikhasi 148–149]

9.1       Shono izizathu EZIMBILI ezibangela ukuthi umlingiswa onguMirriam akhale
          ngokwalesi siqeshana.                                                              (2)

9.2       Yimuphi umoya otholakala kulesi siqeshana? Bhekisa impendulo yakho
          kumlingiswa onguChule bese usekela impendulo yakho.                                (2)

9.3       Chaza kafushane ukuthi lesi siqeshana siyigqamisa kanjani indikimba
          yomcebo kule noveli.                                                               (3)

9.4       Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguMirriam kanye
          nomlingiswa onguMaDludla mayelana nothando lwabo ngoChule.                         (3)

9.5       Iyini inhloso yombhali yokuveza ubudlelwano phakathi komlingiswa
          onguMaHadebe      kanye  nomlingiswa onguMaNdelu    kule  noveli?
          Sekela impendulo yakho.                                                            (2)

9.6       Chaza ukubikezela okutholakala emazwini omculo kaGenyeza othi,
          'Ngakutshela ukuthi angihambile: Ngiyolanda igala lakwethu elinhloko'
          ngenkathi uChule noNomvula belalele umsakazo.                                      (2)

9.7       Chaza ukulandelana kwezehlakalo/kwezigameko ezaholela ekushoneni
          kukaMahuzu.                                                      (3)
                                                               TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          18                                   DBE/2022
                                        SC/NSC

9.8       Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni kaMirriam ukube
          wazilalela lezi zinsolo ayenazo ngoChule ezibhalwe ngamagama agqamile
          kulesi siqeshana? Nikeza isizathu sempendulo yakho.                                (3)

9.9       Uyavumelana yini nokuthi udweshu phakathi kukaChule noNomvula yilona
          olwaholela ekuboshweni kwesibili kukaDaffo? Sekela impendulo yakho.                (2)

9.10      Phawula ngempumelelo yombhali ekwethuleni isingeniso sale noveli.                  (3)
                                                                                             [25]
                                                                       TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          19                                 DBE/2022
                                        SC/NSC

UMBUZO 10: UMBUZO OMUDE

KUNJALO-KE – ME Wanda

Abalingiswa benoveli bayaye benze izinto/bathathe izinqumo ezithile eziveza ubunjalo
babo.

Xoxa ngokuvezwa kwabalingiswa ngezenzo zabo kule noveli. Bhekisa impendulo
yakho kulaba balingiswa abalandelayo: UDumazile, uSithole, uMaNzimande noMoloi.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                      [25]

UMBUZO 11: UMBUZO OMFUSHANE

KUNJALO-KE – ME Wanda

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA C

'Ngithe ngiseMkhobeni izolo kusihlwa, imoto yakhunyukelwa ngushafu, yagijima phansi
nge-enkapleti. Cishe yangibulala. Ngenhlanhla enkulu ngikwazile ukuyibamba, yama.
Ngihlale lapho-ke kwaze kwasa ngikhanda.' Kwavele kwala kuMaNzimande ukuba
aqhubeke nokulalela leyo mbude.

'Bewuyaphi eMkhobeni yise kaMpisendlini?'                                               5

'EMkhobeni phela kusendleleni ebheke eMzimkhulu. Bengihambisa uDumazile kubo
njengesicelo sakho. Ngiyethemba ukuthi usakhumbula ukuthi wathi angimphindisele
lapho ngamthatha khona. Ingozi-ke ingehlele ngisohambweni olunjalo.'

'Pho bewukhanda kanjani ukilini kanjena?' Aphinde asikhihle futhi isililo uMaNzimande.
USithole wezwa ecikeka nje ukutetenyelwa ngumuntu omdala kangaka, futhi olokhu 10
embuza ipasi nesipesheli. Wadumisa imoto, watshela umkakhe ukuthi sebeyobonana
ntambama, wakhala wemuka.

UMaNzimande wasala nentshidi wasala nesidanga sevondwe. Wazibuza, ezifuna
ngaphakathi:

'Nkosi yami, lesi sichitho esingaka sivela kuphi phakathi komuzi wami? USithole 15
ubengenje! Selokhu ngakhuluma noLizy angibange ngisakuthola ukuthula phakathi
komuzi wami. Ukuba uLizy akangifikelanga nezindaba, ngabe ngisahlezi kahle
nomyeni wami. Mh …, ngaze ngazibhidlizela umendo wami! Kuzofanela ngifunde
manje ukuba ngingaqophisani noyise kaMpisendlini. Kuzothi uma ebuya ntambama,
angifice sengiwumama omuhle wekhaya onesizotha. Ngeke ngisamqulisa amacala 20
umyeni wami. Ngizomphekela ukudla okuhle, akuthandayo ngimenzele netiye, aphuze.
Ehhe, kusukela namhlanjena ngizomphatha kahle umyeni wami.'

USithole wafika esitolo abantu sebazi ukuthi ubekade engalalanga ekhaya ngayizolo.
                                                                       TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2         20                                    DBE/2022
                                       SC/NSC

UMaNzimande wayeseyichele yonke indawo indaba. Isimo sasingasesihle neze
esitolo. Abasebenzi base behlukene phakathi. Nabantu nje abangabathengi base 25
bekhombisa uqhekeko. Abanye babemdabukela uMaNzimande, kanti abanye
babesimze bathi:

'Uyalunga futhi uyaqhuqheka! Sengathi uDumazile angayithatha unomphela le ndoda
yakhe. Ehhe, khona ezoyeka ukuba wumedemu lokhu.'

Kwasetshenzwa-ke ngaleyo ndlela kwaze kwavalwa ntambama. Kwathi angathi Kixi 30
izihluthulelo esitolo ntambama uSithole, wangena emotweni yakhe, yaduma, zaya
esephikelele khona eMafezini eMlazi.

Ngemuva kwezinsuku ezimbili, uSithole wafikelwa ngomunye umcabango:

'Ngeke ngishiye umfazi nomuzi wami. Lo muzi ngawakha kanzima kabi. Kuzofanele
aphume aphele aphindele kubo. Ukuthi akusekho muntu kubo, akudokwe ligayelwe 35
mina lelo.' USithole wayifaka-ke incwadi yesehlukaniso phakathi kwakhe nomkakhe.
Wazibeka izizathu ezimenza angakwazi ukumbekezelela umkakhe. Inkantolo yambiza
noMaNzimande ukuba azoziphendulela. Ngemuva kokulalelisisa macala onke,
inkantolo yabeluleka ukuba bangehlukanisi, kodwa babekezelelane emshadweni
wabo. Basukuma, bavalelisa, baphuma. USithole akalubhadanga unyawo emzini 40
wakhe e-Adams, kodwa washaya imoto waqonda eMafezini eMlazi.

                                                        [Isahluko sesi-5: Ikhasi 94–95]

11.1      Shono izizathu EZIMBILI umlingiswa onguSithole azethula kuMaNzimande
          eziyimbangela yokungabuyi kwakhe ekhaya ngokwalesi siqeshana.                      (2)

11.2      Yimuphi umoya otholakala kulesi siqeshana? Bhekisa impendulo yakho
          kumlingiswa onguMaNzimande bese usekela impendulo yakho.                           (2)

11.3      Chaza kafushane ukuthi lesi siqeshana siyigqamisa kanjani indikimba
          yesimilo esingesihle kule noveli.                                                  (3)

11.4      Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguSithole kanye
          nomlingiswa onguMtalaselwa mayelana nothando lwabo ngoDumazile.                    (3)

11.5      Iyini inhloso yombhali yokuveza ubudlelwano phakathi komlingiswa
          onguMaNdovela     kanye  nomlingiswa onguMaJwara    kule  noveli?
          Sekela impendulo yakho.                                                            (2)

11.6      Chaza ukubikezela okutholakala   emazwini   kaDumazile      athi,    'Ngeke
          ngihlukane nothisha uMoloi.'                                                       (2)

11.7      Chaza ukulandelana kwezehlakalo/kwezigameko ezaholela ekuphelelweni
          kukaMoloi umsebenzi eZenzele High School.                                          (3)
                                                                     TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          21                                   DBE/2022
                                        SC/NSC

11.8      Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni kaSithole ukube la
          magama abhalwe ngokugqamile ashiwo nguSithole kulesi siqeshana
          afezeka? Nikeza isizathu sempendulo yakho.                                         (3)

11.9      Uyavumelana yini nokuthi udweshu phakathi kukaMoloi noSithole yilona
          olwaholela ekuphumeni kukaLerato esikoleni? Sekela impendulo yakho.                (2)

11.10     Phawula ngempumelelo yombhali ekwethuleni isingeniso sale noveli.                  (3)
                                                                                             [25]
                                                                       TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          22                                 DBE/2022
                                        SC/NSC

UMBUZO 12: UMBUZO OMUDE

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

Abalingiswa benoveli bayaye benze izinto/bathathe izinqumo ezithile eziveza ubunjalo
babo.

Xoxa ngokuvezwa kwabalingiswa ngezenzo zabo kule noveli. Bhekisa impendulo
yakho kulaba balingiswa abalandelayo: UBafana, uCele, uPoppie, no-Euthenasia.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                       [25]

UMBUZO 13: UMBUZO OMFUSHANE

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA D

'Sawubona Poppie. Ngiyaphila mina, wena unjani?'

'Sawubona bani? Mina ngithe sawubona myeni wami. Wena uthi sawubona bani?'
'Ngithe sawubona Poppie.'
'Angiyena uPoppie mina. Ngingumkakho.'
'Angikwazi lokho mina.'                                                                 5
'Ungathini ukuthi awukwazi lokho Ngubane?'
'Phela thina nawe sihlale iminyaka edlule emashumini amabili singoPoppie noBafana.
Kungeke kuthi namuhla sesihlukene, bese ngibangumyeni wakho nawe ube
ngumkami. Thina nawe singoPoppie noBafana kwaphela nje. Angiboni ukuthi uze
lapha ukuzongibuza ukuthi mina ngithi wena ungubani. Kunganjani ukuba ungene            10
odabeni ngoba ngimatasatasa kabi Poppie. Izinto zingimele kabi lapha emsebenzini.'
Wathi ukusondeza isitulo sakhe uPoppie wasethi, 'Manje Bafana ngize lapha ukuzothi
masiyeke le nto yethu yokuziphathisa okwezingane sibadala kangaka. Angiboni ukuthi
kukhona into engalungiswa ngokuduba. Khona ngiyazi ukuthi nina kwaNgubane nihlala
ngokuduba. Izinto zoniwa ngumlomo, zilungiswa ngumlomo futhi. Kuhle thina nawe          15
sihlale phansi, sibonisane, silungise lokho okonakele. Awukwazi ukuvele udube
uphume ngomnyango ungishiye nendlu nezingane.'
'Akukho esingakuxoxa nawe Poppie.'
'Singahlulwa yini myeni wami?'
'Singahlulwa ukuthi mina nawe siyizingane. Asivuthiwe neze.'                            20
'Yini esikwenze ukuba ubone ukuthi asivuthiwe ngemuva kweminyaka engamashumi
amabili nanhlanu.'
'Kuningi kabi Poppie.'
'Akusho nje okumbalwa ngizwe ukuthi kuyini.'
'Ukube wawuvuthiwe ngabe awulishiyanga eMlazi iBhayibheli owaliphiwa ngumama.'          25
'Awu kahle myeni wami. Wasuvusa indaba endala kangaka. Mina angisalazi ukuthi
lasalaphi iBhayibheli likamama wakho.'
                                                                       TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           23                                     DBE/2022
                                         SC/NSC

'Akungimangalisi ukuthi awazi lasalaphi leli Bhayibheli ngoba ngelikamama wami,
hhayi umama wethu. Eqinisweni thina nawe asikaze sibe yinto eyodwa. Angazi nje
ukuthi uyaphi lapha ngoba phela lokwehlukana kwethu yinto owawukade uyibumba 30
Poppie.'
'Singaba yinto eyodwa kanjani wena ungikhunga kule milando yakini
nakumaBhayibheli akini? Singaba yinto eyodwa kanjani wena uhlala ngokuduba uma
kukhona ongakuboni kahle? Nakhu manje awusahlali ekhaya ngoba ngithengele
izingane imoto, uma ungayifuni imoto, buya ekhaya sizokhuluma siyithengise 35
imoto.'

'Sihambile isikhathi manje Poppie. Ngisho ungaze uyithengise imoto ngeke iwusule lo
monakalo osewenzekile ezinganeni zethu laphaya ekhaya. Zingeke ziphinde zilunge
lezi zingane zethu.'

'Manje uthi masenzenjani manje myeni wami?'                                        40
'Ngithi masiyeke zilime ziye etsheni. Phela igeja libanjwe yisiphukuphuku.'
'Noma ngonile ngathengela izingane imoto, angisona isiphukuphuku Bafana.'
'Lixhoshwa libhekile Ngubane. Angiboni ukuthi uma mina ngenze iphutha, kufanele
ungibize ngesiphukuphuku.'
'Angizange ngithi wena uyisiphukuphuku. Mina ngithe igeja libanjwe yisiphukuphuku. 45
Uma likulingana leli kepisi, ligqoke Poppie. Uyabona …'

                                                          [Isahluko se-11: Ikhasi 192–193]

13.1      Shono izizathu EZIMBILI ezibangela ukuthi umlingiswa onguBafana enqabe
          ukubiza uPoppie ngomkakhe kulesi siqeshana.                                          (2)

13.2      Yimuphi umoya otholakala kulesi siqeshana? Bhekisa impendulo yakho
          kumlingiswa onguPoppie bese usekela impendulo yakho.                                 (2)

13.3      Chaza kafushane ukuthi lesi siqeshana siyigqamisa kanjani indikimba yokuba
          nobuntu/nokungabi nobuntu kule noveli.                                               (3)

13.4      Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguMaMsibi kanye
          nomlingiswa onguMaMthunzi mayelana nothando lwabo ngoNgubane.                        (3)

13.5      Iyini inhloso yombhali yokuveza ubudlelwano phakathi komlingiswa
          onguMaXakushe kanye noPoppie kule noveli? Sekela impendulo yakho.                    (2)

13.6      Chaza ukubikezela okutholakala emazwini ka-Euthenasia athi, 'Sengathi
          ngingahlala nawe njalo' awasho kuCele ngenkathi uCele efike kwaNgubane
          ngemuva kokumkhulekela.                                                              (2)

13.7      Chaza ukulandelana kwezehlakalo/kwezigameko ezaholela ekuhambeni
          kukaJonny (Bafana) eMadadeni.                                                        (3)

13.8      Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni kaBafana ukube la
          magama abhalwe ngokugqamile kulesi siqeshana uNgubane wawalalela?
          Nikeza isizathu sempendulo yakho.                                    (3)
                                                                 TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          24                                   DBE/2022
                                        SC/NSC

13.9      Uyavumelana yini nokuthi udweshu phakathi kukaBafana noPoppie yilona
          olwaholela ekweqeni kuka-Euthenesia? Sekela impendulo yakho.                       (2)

13.10     Phawula ngempumelelo yombhali ekwethuleni isingeniso sale noveli.                  (3)
                                                                                             [25]

                                        NOMA

UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

Phendula umbuzo OWODWA.

UMBUZO 14: UMBUZO OMUDE

Abalingiswa bobuciko bomlomo bayaye benze izinto/bathathe izinqumo eziveza
ubunjalo babo.

Xoxa ngokuvezwa kwabalingiswa ngezenzo zabo kulobu buciko bomlomo. Bhekisa
impendulo yakho kulaba balingiswa abalandelayo:

Inganekwane: Unwabu nentulo: uMdali nonwabu
Izibongo: Izibongo zeNkosi u-Dkt. Sibongile Zungu: uDkt. Sibongile Zungu

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama    angama-340   kuya   kwangama-390    sekuhlangene   impendulo
yenganekwane nezibongo.                                                                      [25]

UMBUZO 15: UMBUZO OMFUSHANE

INGANEKWANE: IMPISI EYISIMINZI

Fundisisa lezi ziqeshana ezilandelayo zezinganekwane bese uphendula imibuzo
ehambisana nazo.

ISIQESHANA E

Umxoxi: Kwesukasukela …
Abalaleli: Cosu!

Izinto zazingamhambeli kahle uMazinyo, ingwenya endala eyayihlala echibini.
Umashayandawonye wawudlala ngaye. Inkinga yakhe kwakungukuthi zonke izilwane
zazingasayingeni eyokuphuza echibini. Ichibi leli kwakuyindawo lapho uMazinyo 5
ayezibambela khona izinyamazane zakhe uma zithi ziphuza manzi.
Engabe zase ziphuza kuphi lezi zilwane? Izilwane ndini zase ziphuza emakhaya azo,
sezinompompi bamanzi ngenxa yempucuzeko. Izinkawu kuphela ezase zifika
ziyophuza echibini kodwa nazo zazingasondeli eduze. Zazifika ziphonse ipayipi bese
zimunca amanzi zibuqamama.                                                         10
'Yimihlola!' Wakhononda uMazinyo. 'Kanti impucuzeko injena? Yindlala yodwa?'
wazibuza ezamula kabili, kathathu, kwaze kwakhala izikelemu esiswini sakhe.
Yazamula yaze yaphathwa yisiyezi into kaMazinyo.
                                                                     TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            25                                   DBE/2022
                                          SC/NSC

Kwaqhamuka okuyinkawana kwafike kwaphonsa ipayipi, kwamunca amanzi.
Kwathi makaqhume ukudinwa uMazinyo, kodwa wazibamba.                                        15
      'Kodwa Nkawana sewungaze ube yivaka kangaka ngikwethembile!' kwabubula
uMazinyo.
      'Uhambe kabi Mazinyo, ngeke ungithole. Ukube nginguwe ngabe ngizidlela
utshani,' yasho inkawu yashaya isishwapha sayo yasithela ezihlahleni.
       UMazinyo waphuma echibini wathi ukulula imicondo yakhe. Wathi uma ephonsa            20
amehlo ngaphesheya wayibona impala ikha amanzi empompini.
Wakhumbula amazwi enkawu. 'Ukube nginguwe ngabe ngizidlela utshani.'
       Ngokuphazima kweso, uMazinyo wacabanga isu. Wamemeza, 'We mngani wami
Mpala! Uyayibona ukuthi imnandi kanjani impucuzeko? Awusadingi ngisho
ukuyophuza echibini elingcolile. Mina impucuzeko ingisize kabi. Angisayilokothi             25
inyama. Asisekho isidingo sokucathamela izilwane zeNkosi. Ngiyincwasimende manje.
Sengiphucuzekile, sengidla utshani nemifino!'
      Impala yamisa amadlebe ukuze izwisise kahle. 'Awuphinde, uthini?' yasho ibuza.
     'Mina nenyama asisatholani,' kwaphinda ingwenya. 'Inyama ngeyamaqaba futhi
ibanga ukunona nomkhaba. Mina ngidla utshani, obuwukudla okunomsoco,' washo                 30
enqantula isikhonko esihlafuna noma sibaba nje.
      Impala yanyakazisa umsila ithakasela elokunconywa kotshani, ukudla kwayo
kwemihla ngemihla. Ibingazi ukuthi lobu sebungadliwa nayizingwenya, amakhosi
echibi.
'Ngijabula kabi uma usukhanyiselwe Mazinyo,' yasho impala imamatheka.                       35
'Kodwa-ke akubona utshani bodwa obunomsoco, ubodla namaqabunga emithi.'
      Iqili elinguMazinyo lacabanga ngokushesha, layibona intuba lapho ingakhona.
      'Ngifisa kabi ukuhlafuna amacembe emithi anomsoco, kodwa angiwatholi kahle.
Nawe uyazi ukuthi ngimfishane angikwazi ukufinyelela emagatsheni emithi,'
yaphendula iqhubeka nokuhlafuna isikhonko ingwenya noma sasehla kabuhlungwana               40
nje empinjeni. 'Kodwa ungengikhele igatsha libe linye-ke ngizwe umuzwa,' yacela
kumpala ingwenya. Impala yaya imagange esihlahleni esasiseduze nengwenya.
UMazinyo waconsa amathe esebona inyama iziletha. Wayelinde ukuthi ithi uma impala
isiletha igatsha lelo bese eyibhudukeza.
    Impala yathi lapho isathi isalidonsa igatsha yezwa ngezwi lenkawu esihlahleni lithi,    45
'Sale usuyeka mpala, yimina umnikazi wezihlahla, ngizoyijikijelela ingwenya.'
     Inkawu yaphonsa igatsha lomsilinga engwenyeni uMazinyo. Kwabe lonakele
iqhinga lengwenya. Wezwakala ebubula ngokukhononda uMazinyo ethi, 'Wena
Nkawana mhla sahlangana, kuyoba inkawu nesikhwebu!'

15.1      Nikeza OKUKODWA okwakukhombisa ukuthi kwase kunempucuko kule
          nganekwane.                                                                         (1)

15.2      Chaza kafushane ngokusetshenziswa kwengwijikhwebu etholakala kulesi
          siqeshana senganekwane.                                                             (2)

15.3      Iyini inhloso yomxoxi ngokusixoxela le nganekwane? Sekela impendulo
          yakho.                                                                              (2)
                                                                        TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           26                                  DBE/2022
                                         SC/NSC

15.4      Uyazwelana yini nomlingiswa oyimpala ngesimo acishe azithola ngaphansi
          kwaso sokudliwa yingwenya? Sekela impendulo yakho.                                (1)

15.5      Xoxa ngesu lomlingiswa oyingwenya alisebenzisile lokujeqeza emuva kule
          nganekwane.                                                                       (2)

                                       KANYE NE

NENGANEKWANE: 'AMAHLAYA ALALA INSILA'

Fundisisa lesi siqeshana esilandelayo senganekwane esihambisana nesisho, ihubo
nesithakazelo bese uphendula imibuzo ezolandela.

Kudala ngezikhathi zeNkosi uShaka, kuthiwa kwakukhona indoda yakwaNzimande
eyayihlekisa nangento engafanele. Igama layo kwakunguVelaphansi. UVelaphansi
wayehola abantu bakwaNzimande ngalezo zikhathi zikaShaka. Abantu
bakwaNzimande badume ngezithakazelo zoGwala kanye noMphephethe.
     AMaphephethe ayengasebenzi. Ayenekhono lokukhetha usawoti esihlabathini.         5
Isithakazelo sikaMphephethe savela ngoba babephephetha isihlabathi solwandle
kusawoti. Uma-ke usawoti sebewunekile waze woma, babewuthatha bawusonge
ngezikhumba bawuyise eNdlunkulu.
     ISilo uShaka wayebathanda abantu bakwaNzimande ngenxa yokuthi
wayekhonze uVelaphansi. Phela uVelaphansi wayehola aMaphephethe futhi                 10
edume ngokuba noteku. UShaka wayezifela ngomuntu otekulayo. ISilo sagcina
sesikwenza kwaba wumthetho ukuthi uVelaphansi abe ngusomahlaya
waseNdlunkulu. UVelaphansi wayesholo isilo amahlaya njalo uma siphumulile
noma kukhona izivakashi. Sesiyohleka-ke iSilo kujabule wonke umuntu. Akekho
ongeke ajabule uma ebona okaNdaba emoyizela.                                          15
     Langa limbe uVelaphansi wacabanga ukuthi uzosihlekisa ngani iSilo uma
esebizwa ukuzokwenza amahlaya. Wacabanga wacabanga, do ukufika ihlaya
elisha. Akufuneki phela ukuthi asho ihlaya elidala futhi elaziwayo eNdlunkulu. Kubi
kakhulu uma lelo hlaya selake lashiwo nguyena. Akafuneki ukuthi adlale
ngezindlebe zeSilo. Wafika umcabango ngokushesha. Wahlala yedwa umfo                  20
kaMphephethe. Wayesephumile osizini ngoba ihlaya elisha seliqhamukile.
     Wadumela amaqaqa amabili azifele wawasonga ngesikhumba esikhulu
sengwe. Safika ngaleso sikhathi isithunywa esivela eNkosini uShaka. INkosi
yayifuna ukuthi uVelaphansi enze adume ngakho.
    'Hlanga Lezwe! Ngiphathele iNkosi yami engiyithandayo futhi engiziqhenya          25
ngayo isipho esihle kabi,' washo uVelaphansi evula isikhumba sengwe kuthaphuka
umsanka odabula ukhakhayi.
Phela amaqaqa ayesedlulele ngokubola. Lavimbanisa iququ endlini kwavakasha
izimpethu ngokushesha. ISilo sahleka inhlinini ngesenzo sikaVelaphansi. Izinduna
zesaba ukwenanela ngokuhleka ngoba zabona ukuthi uMphephethe                          30
unamagangangozi. Kwahlukwana esephelile amahlaya.

Kukhona abaluma uVelaphansi indlebe ukuthi iSilo sidinwe sithelwa ngamanzi
ngalesi senzo asenzile. Basho bengananazi ukuthi uzulelwa ngamanqe uma
engabaleki.

                                                                   TableMountain

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             27                               DBE/2022
                                           SC/NSC

15.6      Chaza imbangela yodweshu lwangaphakathi lukaVelaphansi olutholakala
          kulesi siqeshana.                                                              (1)

15.7      Chaza kafushane ubudlelwano phakathi kwehlaya likaVelaphansi nesisho
          esilandelayo.                                                                  (2)

                                            ISISHO
                                   UKUNGENA NENJA ESONTWENI

          INCAZELO: Ukudelela

15.8      Qhathanisa okufanayo kule nganekwane ethi, 'Amahlaya Alala Insila' kanye
          nehubo elilandelayo:                                                             (3)

                                       Nkonyane kaNdaba

          Induna: We Nkonyane kaNdaba!
          Ibutho: Kwanyakaz' umkhonto, we Nkonyane kaNdaba
          Induna: We Nkonyane kaNdaba!
          Ibutho: Kwanyakaz' umkhonto, we Nkonyane kaNdaba.

15.9      Uyavumelana nombono wokuthi bukhona ubudlelwano phakathi kwale
          nganekwane nesithakazelo sakwaZulu? Sekela impendulo yakho.                      (1)

          Zulu!

          Zulu!
          Mageba!
          Nkosinkulu!
          Nina bakaMjokwane kaNdaba!
          Nina bakaPhunga noMageba
          Sizukulwane sikaNtombela,
          Malandela!

                                         KANYE NE

          NEZIBONGO:

          IZIBONGO ZIKAGCINA MHLOPHE

          1     Isihlahla somdlebe esimayikayika,
          2     Esiyikazela ngenhlobonhlobo zezithelo,
          3     Ngoba siyikazele ngobuhle be-Afrika.
          4     Usihlahla esigabe ngezithelo zaso,
          5     Umkhiwane omuhle ongenazimpethu
          6     Eminye yoniwa zibungu.
          7     Abadla kuso abadeli,
          8     Nezithelo zaso azipheli.
          9     Usihlahla abaphumula kuso
          10    Bamila izimpande.
                                                                 TableMountain
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2022/016ff52f-db0d-460a-baea-47ac137de55c) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2022/41b9ced5-6a03-4893-a76c-2d09266de5a2) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022/716dabc5-ae95-489e-bb72-f5b76f280596) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isizulu/9f73b216-3921-4cf5-a7cf-1426c0a915ae) — isiZulu HL · QP · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2019](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2019-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-isizulu/681eb436-4b09-4d69-9235-9ca4942b9fa7) — isiZulu HL · QP · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2018/28e1d557-735f-4783-b4aa-520fe1c6f1b5) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [IsiZulu P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-possible-answers/fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025-mg/adef4117-1c9d-4dbd-bba0-301fd76318ea) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025-mg/f7ee88c8-ffa7-40ce-b8aa-ae25259e7d2d) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/11f41a62-9c6b-4f49-9f11-861e0b53249a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
