# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 41 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2023-mg/c858169f-d296-4f91-9182-d13b2a0e8bca
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 41

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2023-mg/c858169f-d296-4f91-9182-d13b2a0e8bca)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · isizulu. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

             SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                           2023

                           UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

                                                                    AMAMAKI: 80

                  Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi angama-41.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   2                           DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

Imiyalelo yokumaka leli phepha

1.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
          ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
          (Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo
          omfushane encwadini eyodwa/efanayo)

2.        Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
          ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.

3.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emifushane noma emibili emide
          esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
          impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
          impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
          omfushane kanye nomude uphenduliwe.

4.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
          ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
          uyayiyeka eyesibili.

5.        Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
          izinombolo zikhonjiswe umhlahlandlela.

6.        Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
          ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
          wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.

7.        Imibuzo emide
          Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
          lamagama anikeziwe ungamphuci amamaki ngoba vele useziphuce yena.
          Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
          bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
          Sebenzisa irubhriki eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
          ombuzo omude walowo ohlolwayo.

8.        Imibuzo emifushane
          Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
          ukuba acaphune, ungamphuci amamaki.

9.        Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
          NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI.     Isizathu/ukwesekela/ukwenaba yikhona
          okunikezwa amamaki.

10.       Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
          UMBONO/IQINISO. Isizathu, ukwesekela/ukwenaba yikhona okunikezwa
          amamaki.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   3                          DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)

'NGIBONGA NGIYANCONCOZA' – Imbongi ayaziwa

     Sebenzisa la maphuzu kanye namanye njengomhlahlandlela wokumaka lo
      mbuzo.
     Izimpendulo zingahluka kuya ngokuthi umfundi uyiqonde kanjani inkondlo.
     Sebenzisa irubhrikhi yokuhlola lo mbuzo esekhasini lama-35.

ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi uyayiqonda indikimba yenkondlo
okuwumongo noma umqondongqangi wenkondlo. Indikimba yethula imiqondo,
imicabango yembongi ngento/ ngesimo esithile. Indikimba yale nkondlo eyokubonga,
imbongi ibonga ayiphezi kumuntu oyikhulisile ngolwazi. Indikimba ingavezwa
ngamagama acebile/anothile asetshenziswe imbongi enkondlweni.

UMZIMBA
Ukukhethwa kwamagama acebile/anothile.
   Okweguqa lithath' ubunkunzi (isifaniso) - imbongi isebenzise isifaniso
    ukubonga ukukhuliswa ngolwazi igcine isikwazi ukuzimela ngokwayo.
   Lisacij' izimpond' okweklwa (isifaniso) - imbongi ibonga ulwazi elutholile
    oluyizikhali ezibukhali ezolwa ngazo empilweni.
   Licijwa ngomlalazi- imbongi igqamisa ukukuqeqeshwa kanzima kwembongi yilo
    muntu embongayo.
   Okwenzulu yeziziba ngisajula (isifaniso) - imbongi ibonga ulwazi enalo olujule
    kuhle kwesiziba esidephile. Ayimile imbongi isaqhubeka nokuthola ulwazi olujulile
    kulo muntu embongayo.
   Ebandla lezingengelezi - imbongi ibonga ukuthi yize noma isencane kodwa
    ulwazi enalo luyenza ukuthi yethenjwe abantu abadala kunayo baze bayisondeze
    kubo ukuba ibe yingxenye yabo ngoba ikhaliphile futhi ivuthiwe ngokomqondo.
   Bengithwesa isicoco- imbongi ibonga ukuthi ithweswe iziqu zokunqoba ngenxa
    yolwazi enalo, ingakho ibonga inconcoza.
   Ngokudla umhlanganiso ngezinduku zomsimbithi. - Imbongi ibonga ukuthi
    kwekade iqhathwe nabo iphumelele ngamalengiso ngenxa yolwazi olunzulu
    enalo.
   Ngiphikelele kwelezinyandezulu - imbongi ibonga ukuthi ngenxa yolwazi enalo
    isikulungele ukuya esigabeni esilandelayo sobumbongi.
   Ngob'inkunz' isematholeni (isaga) - imbongi ibonga lo muntu oyifundisile ngoba
    ulwazi eluncele kuyo ikwazile ukulusebenzisa igcine isingumholi noma isidingida
    izindaba ezinzulu nabantu abakhulile kunayo yize isencane.

ISIPHETHO/UVO LOMFUNDI: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe.
Imbongi isebenzise amagama acebile/anothile ukugqamisa indikimba yale nkondlo.

[Makunikezwe amamaki aphelele ngempendulo esekelwe kahle]

[Impendulo eyi-eseyi ehleleke kahle ngokwemigomo yokubhalwa kwe-eseyi. Mayibe
namagama ayi-190 kuya kwangama-240]                                                        [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   4                                      DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)

'UNOLUXOLO/UNOXOLO' – KNN Gcumisa

2.1       Udumo lakho luyababazeka
          Ufana namanz' apholil' ehla entabeni.
          Upholil' uphuzisa bonke abakulangazelelayo,

          Imvumelwano siqalo.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma etomulile imvumelwano washo nohlobo lwakho]                        (2)

2.2       Imbongi isebenzise isenzasamuntu ukugqamisa imisebenzi eyenziwa uxolo
          empilweni yabantu. Le misebenzi iyababazeka. Imbongi ize iyinike izimpawu
          zomuntu kodwa ibe ingeyena umuntu.

          [Nikeza amamaki ama-2                uma    eshilo       isizathu     sokusetshenziswa
          kwesenzasamuntu wasekela]                                                                    (2)

2.3       Umqondo oqukethwe umugqa wesi-6 kuya kowesi-9 owobuhlungu
          /wokuchitheka kwegazi obenzeka kubantu uma lungekho uxolo kanti umugqa
          we-17 kuya kowe-19 ugqamisa ubumnandi obuba khona kubantu uma
          kukhona uxolo.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma eqhathanisise umqondo ngokwemigqa
          wasekela]                                                                                    (2)

2.4       Imbongi isebenzise i-enjambamenti ukuze kwakheke ilukuluku kumfundi/
          ukudala ukuthelelana emigqeni yenkondlo. Lokhu kukhombisa ukuthi
          umqondo walokho okushiwo yimbongi emgqeni we-10 kuphelela emgqeni
           we-12. Imbongi ithi abantu baxabene basebenzisa amagama ayiziswana
          futhi kungekho obalamulayo.

          [Nikeza amamaki              ama-2   uma     eyivezile      inhloso     ekusebenziseni
          i-enjambamenti]                                                                              (2)

2.5       Imbongi iphumelele kahle ukugqamisa umoya wokuncoma/wokujabula ngoba
          incoma ubumnandi obubakhona kubantu uma benothando, umusa noxolo
          empilweni yabo.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma eveze impumelelo yembongi ekugqamiseni
          umoya]                                                                                       (2)
                                                                                                       [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                    Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   5                                DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)

'UGQOZI' – BW Vilakazi

3.1       Ngem' othangweni ngakhuleka,
          Ngakhuleka laze layoshona.

          Ukuxhumana okutshekile.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ekutomulile ukuxhumana washo uhlobo lwakho]                  (2)

3.2       Imbongi ithi ifike kwaDukuza yathola ulwazi ebingenalo njengoba kade ingazi
          lutho. Ibona uMkabayi eyamukela kahle nakuba eqale wayibhekisisa ukuthi
          ikulungele ukuba kulesi sigodlo. Kuthe kusenjalo yavulelwa esangweni
          yangena.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma echaze kafushane ngokushiwo imbongi]                         (2)

3.3       Inhloso yembongi yokusebenzisa ifanangwaqa u 'ng' ukukhombisa ukuthi
          umgqumo omnandi osamculo iphinde igqamise/igcizelele ukuthi ikhuluma
          ngayo mayelana nezinto ezazenziwa yimbongi mathupha ngamehlo
          engqondo isephusheni esigodlweni sakwaDukuza.

          [Nikeza umamaki              ama-2   uma     eveze    inhloso   yokusetshenzizwa
          kwefanangwaqa]                                                                         (2)

3.4       Le migqa igqamisa umoya wokukhathazeka/wendumalo/wokubalisa ngoba
          kuthe uma sekubuya iphupho okwesibili imbongi ayibange isakubona ekade
          ikubone ephusheni lokuqala, isigodlo namasango evaliwe.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma exoxe ngomoya olethwa yile migqa]                            (2)
3.5       Le migqa iveza ithoni yokugqugquzela/ yokukhuthaza. Imbongi igqugquzelwa
          amazwi kaMkabayi othi ayivuke ibhale isebenzise isiphiwo sayo eyaphiwa
          sona yingakho ingeke isathula.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma eyivezile imigqa egqamisa ithoni esetshenziswe
          yimbongi]                                                                              (2)
                                                                                                 [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   6                              DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)

'IMFIHLO' – MH Mazibuko

4.1       Izinyanga nezanusi, ziwachitha ziwaqoqe–i-okzimoroni
          Kanti kufihlweni? – umbuzombumbulu

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ezitomulile izibonelo zezifengqo]                          (2)

4.2       Leli binza ligqamisa indikimba yokufa. Imbongi ithi umuntu uyakwazi
          ukuxoxela omunye umuntu asondelene naye uma kukhona abhekene nakho
          kodwa uma esefile akabe esabuya ukuzomxoxela ngokufa. Uyathula
          angaxoxeli muntu ngisho nomndeni wakhe ngempilo aseyiphila yangalena
          kwethuna.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma echaze kafushane indikimba etholakala kuleli
          binza]                                                                               (2)

4.3       Umqondo oqukethwe umugqa we-16 owokuthi wonke umuntu uyokwazi
          ngempilo ephilwa ngaphesheya kwethuna mhlazane wafa.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuchazile umqondo]                                        (2)

4.4       Lo mugqa ungilekelele ukuba ngiqonde ukuthi akulula ukukhuluma
          ngezindaba zeliba. Lo mugqa ugqamisa umoya wokudideka/wokukhathazeka
          kangangoba imbongi izithola ikhuluma nethuna ngqo ixakwa yizindaba zalo
          ezingaxoxelwa muntu.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma evezile ukuthi umoya umelekelele kanjani
          ukuqonda umugqa]                                                                     (2)

4.5       Imbongi iyisebenzise kahle imvumelwanosiqalo u 'a' ngoba iletha umgqumo
          omnandi nokugcizelela ukuthi akekho noyedwa owake wabuya wazotshela
          abaphilayo ngokwenzeka ngale kwethuna.

          [Nikeza amamaki              ama-2      uma     ephawulile   ngokusetshenziswa
          kwemvumelwano]                                                                       (2)
                                                                                               [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   7                               DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)

'IMPANDE YESONO'– MSS Gcumisa

5.1       Nom' engayisebenzelang' uyayifuna.
          Nonay' igcwel' amasak' uyayifuna.

          Ukuxhumanasigcino.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma etomulile wakugagula ukuxhumana]                            (2)

5.2       Imbongi isebenzise imvumelwanosiqalo u 'a …' ukuletha umculo nomgqumo
          omnandi nokugcizelela ukuthi kuphela imishado ngenxa yemali.

          [Nikeza amamaki ama-2               uma   echaze    kafushane   ukusetshenziswa
          kwemvumelwano wasekela]                                                               (2)

5.3       Imbongi iveza umoya wokudideka/ wokudumala/ wokunganeliseki ngenxa
          yokuthi nabefundisi imbala bayayidinga le mali ngoba bagcina sebethatha
          imali yomnikelo ibe ngeyabo. Balindela ukunikelelwa ngabantu asebekhulile
          okufanele ngabe banakekelwa yibo qobo abefundisi.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuchazile umoya wasekela]                                  (2)

5.4       Imbongi isebenzise uphawu lokubabaza ukudlulisa umuzwa wayo ngoba
          igqamisa izinsongo enazo, isongela/ixwayisa abantu abanomhobholo wemali
          ukuthi kuyeza ukufa lapho beyojeza/beyogwetshwa khona ngezenzo
          zabo/lapho bezofa khona bayishiye imali.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma eshilo ukuthi kungani kusetshenziswe uphawu
          lokubabaza]                                                                           (2)

5.5       Isigqi sale nkondlo siyanensa ngoba imbongi idumele idunyazwa izinto ezimbi
          abantu abazenzayo ngenxa yokufuna imali. Lesi sigqi sibuye sivezwe
          nayimigqa eminingi evalekile enkondlweni.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ekwazile ukuhlaziya isigqi]                                 (2)
                                                                                                [10]

                                                                  AMAMAKI ESIQEPHU A:           30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   8                       DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

INOVELI

UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

   Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo
   Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
   Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-41 ukumaka i-eseyi.

ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngodweshu olutholakala
            kule noveli. Udweshu lwehlukaniswe kabili, udweshu lwangaphakathi
            nodweshu lwangaphandle.

UMZIMBA

Udweshu Lwangaphakathi

UMhlengi/uMahlengi
● Uba nodweshu lwangaphakathi ngenkathi eyotshela uNontobeko ukuthi bahlukane,
  uyaqhaqhazela, uyajuluka endleleni, uthi nanoma esefikile kuNontobeko ahluleke
  ukumtshela iqiniso ngesizathu sokumazisa ukuba bahlukane.
● Uya kuyise uNgidi eGcilima, ulokhu esabile ukumtshela ukuthi uyigay, uyajuluka
  uze uhluleka nokudla ikhekhe alithandayo iblack forest.
● Uba nodweshu uma ebuyekeza obekwenzeka ngenkathi behleli kamnandi noXolani
  uze udlala iculo lika- Joan Amatrading.
● Uthi ehleli noNdumiso kukhale ucingo azibuze ukuthi aluphendule njengoba luvela
  kuXolani kodwa agcine eluphendula.

UXolani
● Ushaywa uvalo, uhluleka nokugxilisa ingqondo yakhe kokwenzeka emhlanganweni
  akuwona ngenxa yokubuka uMahlengi, uthatha ikhadi alinikwe uMahlengi,
  ucabanga ukulishiya kodwa anqume ukumshayela ucingo uMahlengi afune
  babonane.
● Uthe ehleli ehhovisi acabange ukushayela uMahlengi ucingo ashaywe nguvalo
  angabaze kodwa agcine esemshayele ucingo.
● Ushaywe uvalo uma ecabanga ngomkakhe uLungile kodwa uqhubeka nokuya
  kuMahlengi.

UNdumiso
● Uthe esefulethini likaMahlengi angathokozi uma ebona izingilazi ezimbili, aze
  acabange ukuthi kukhona umuntu onyonyobela uMahlengi, uze ucabanga amasu
  okuthola imali ukuze alobole uMahlengi.
● Ngenkathi ebuya ukuyobamba inkunzi kwaNgidi, uthola ucingo oluvela kuZakithi
  waba nodweshu lokuthi alubambe yini ucingo olukhalayo agcine eseluphendulile.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   9                          DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UNgidi
● Udunyelwa ikhanda ngenxa yemicabango eminingi ayenayo ngemuva kokufika
  kukaNontobeko emzini wakhe ezofuna uMhlengi, unquma ukuyofuna uMhlengi.
● Ucabanga ngoNomalanga emuva kokuhamba ayofuna uMhlengi eThekwini,
  umshayela ucingo uyaxolisa.

Udweshu Lwangaphandle

UMhlengi
Uxabana noyise uNgidi uma emtshela ukuthi uyi-gay/unemizwa yabantu bobulili
obufana nobakhe.

UNgidi
● Uxabana noMhlengi uma emtshela ukuthi uyi-gay', umphuca amafa umxosha
  ngesibhamu emzini wakhe.
● Uxabana noNomalanga ocingweni ngodaba lukaMhlengi.

UXolani
● Uxabana noLungile ngoba ebalindisile nezingane ngenkathi kufanele baye
  emcimbini kodwa wangabalanda. Uphinde axabane noLungile uma efika enuka
  isiqholo sabesifazane futhi ephuzile nokubiza igama likaMahlengi ngenkakthi elele.
● Uxabana noNdumiso bebanga uMahlengi, uNdumiso umshaya aze amlimaze.
● Uxabana nenkosikazi yakhe uLungile ngodaba lokushona kwezingane zabo.

ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali usebenzise
kahle udweshu lwangaphakathi nodweshu lwangaphandle.

[Ohlolwayo anganika nezinye izibonelo ezinembayo ngodweshu lwangaphandle
nodweshu lwangaphakathi]

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha]                                                         [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  10                           DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

7.1       Umoya wokukhathazeka, ngoba uNdumiso ufisa sengathi imali kaNgidi
          kungaba ngeyakhe, ukuze alobole uMahlengi.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuvezile umoya wesekela]                              (2)

7.2       Isizinda ngokwesikhathi/ngokwenkathi kulesi siqeshana sikhombisa izinto
          ezenzeka esikhathini samanje/kulesi sikhathi sanamuhla.

              Kusetshenziswa izingcingo ezikumacontainer akwa-Vodacom, uNdumiso
               ushayele uMahlengi ucingo.
              Kunamabhuku ezingcingo. UNdumiso ubheke izinombolo zasePort
               Shepstone emabhukwini ezingcingo ukuze ashayele uNgidi ucingo.
              Kusetshenziswa imali uma kulotsholwa, uNdumiso ufuna ukuthola imali
               ukuze alobole uMahlengi.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma echazile isizinda ngokwenkathi/isikhathi
          wasekela]                                                                        (3)

7.3           UMahlengi uthe ehambele umhlangano wosomabhizinisi abasafufusa
               wahlangana noXolani, baxoxisana okwaphetha ngokuthi amnikeze
               izinombolo zocingo lwakhe.
              UXolani uvakashela uMahlengi kwase kokheleka inhlansi yothando yize
               uXolani engakamesheli.
              UXolani uphinde avakashele uMahlengi agcine emeshela naye
               uMahlengi amqome, wagcina esenquma ukuhlukana noNdumiso.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma ezifingqile izehlakalo/izigameko ngokwendaba]          (3)

7.4       Udweshu phakathi kukaMhlengi noNgidi ludalwa ukuthi uMhlengi utshela
          uNgidi ukuthi uyi 'gay' lokho kwaholela ekutheni uNgidi athukuthele amxoshe
          nasemzini wakhe.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma echazile udweshu wasekela]                             (2)

7.5       Indlela uNgidi noNontobeko ababuka ngayo uthando iyefana ngoba bobabili
          banothando lweqiniso ngoMhlengi. UNgidi wayesehlukene nendodana yakhe
          uMhlengi ngemuva kokuthi uMhlengi emtshele ukuthi uthanda abantu bobulili
          obufana nobakhe kepha kwathi uma kufika uNontobeko washintsha umqondo
          wakhe ngenxa yothando lwendodana yakhe uMhlengi bahamba bayomfuna.
          Kanjalo noNontobeko wayesehlukene noMhlengi ngemuva kokuba amale
          wathandana noNkululeko kepha wahluleka ukuqhubeka nothando lwabo
          wahamba wayofuna kubo kaMhlengi.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma eqhathanisile wasekela ngokwendaba]                    (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  11                         DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

7.6       Umphumela wesenzo sikaNontobeko empilweni kaNkululeko waba mubi
          ngoba uNontobeko wala uNkululeko ngobusuku obandulela usuku lomshado
          wabo okwaholela ekutheni uNkululeko azibulale ngokuzikhunga.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma ewuchazile umphumela wasekela]                        (3)

7.7       Ngicabanga ukuthi umbhali udlulisa umyalezo wokuthi kumele ulalele uma
          abantu bekuxwayisa. ULungile wayemkhuzile uXolani ukuthi ahlukane
          nemikhuba ayeseyiqalile ngoba esola ukuthi useqonyiwe. Akazange alalele
          uXolani, waphikelela nokuthandana noMahlengi yize noNdumiso
          wayemxwayisile ngokuthi akahlukane noMahlengi, ekugcineni wathola
          umvuzo obuhlungu wokushelwa yindlu nezingane.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuvezile umbono womyalezo wasekela
          ngokwenelisayo]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                               (2)

7.8       Umbhali uhlose ukuveza ukuziphatha budlabha bukaSbu bokuthanda
          izintombi njengoba uSbu wathi ebize uZakithi ukuthi amvakashela waphinda
          wabiza uNomthi. Lokho kwagcina kudale ingxabano, uNomthi noZakithi
          balwa.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma eyivezile inhloso wasekela]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                               (3)

7.9       Ngokwami ukubona kungafanela ukuthi abazali bafundiseke ngamalungelo
          abo bonke abantu ukuze bazihloniphe izinqumo ezithathwa izingane ngempilo
          yazo. Kungakuhle uma bengamukela, bangazixoshi emakhaya azo njengoba
          uNgidi wanquma ukuxosha uMhlengi ngenkathi emtshela ukuthi 'uyi-gay'
          akangakwemukela lokho.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma ewuvezile umbono wasekela ngokwenelisayo]             (3)

7.10      Umbhali uphumelele kahle ukusebenzisa ikhono lokuphetha inoveli yakhe
          ngoba uyiphethe ngovuthondaba. Inkinga ebhekene nomlingiswa omkhulu,
          uMhlengi/Mahlengi, yokuphila impilo entsha ivela obala ngoba abantu
          abasondelene naye abagcine bengene ezinkingeni ngenxa yokungalazi
          iqiniso lempilo entsha kaMhlengi/Mahlengi bagcine belazi iqiniso
          noMhlengi/Mahlengi wathola ithuba lokuxolisa kubona.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ephawulile ngesiphetho sendaba wasekela
          ngokwenelisayo]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                               (2)
                                                                                          [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  12                       DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

   Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
   Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
   Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-41 ukumaka i-eseyi.

ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngodweshu olutholakala
            kule noveli. Udweshu lwehlukaniswe kabili, udweshu lwangaphakathi
            nodweshu lwangaphandle.

UMZIMBA:
Udweshu Lwangaphakathi

UNomvula
Uyazibuza ukuthi amsize noma angamsizi uChule njengoba esecindezelwa imoto
njengoba uChule ubethi oDaffo mabamsonte intamo uNomvula.

UGenyeza
● Uba nodweshu uma ebona ukuthi uMirriam esewine i 'pick-six' ngeke aphinde
  amlalele ngoba nakhu yena uyisichaka.
● Uba nodweshu aze afunge agomela ukuthi uzoziphindiselela koHlulintombi noDicey
  ngoba ethi babenesandla ekuhambeni kukaNomvula/kukaMirriam.

UMeyili
 Ucabanga aze aphimisele ngokuthi ufukuza kanje kanti usecebile ngemuva
  kokuzwa ngoDladla ngomcebo kaNomvula.

   Uba nokungabaza uma uMaHadebe ethi ababulale uNomvula noMaNdelu ukuze
    bathole umcebo wakhe, ugcina engahambisani necebo likaMaHadebe
    lokubabulala.

UChule
● Ucabanga ngesu azolisebenzisa ukuthola le mali ewinwe uMirriam, umtshela ukuthi
  akahambe naye ukuze amvikele.
● Ucabanga ukufaka isehlukaniso somshado noNomvula kodwa abe nokungabaza
  ngoba ecabanga ukuthi kuzomele bahlukaniselane umcebo wabo. Ugcina
  ngokwakha isu lokubulala uNomvula, uqasha oDaffo noJamu ukuze bambulale.

Udweshu Lwangaphandle

UGenyeza
● Uxabana noSikiti obeze ukuzobonisana noMirriam ukuthi akhishwa kanjani
  amashwa emalini yamahhashi.
● Uxabana nabo bonke abantu ababefika kwaDicey bezama ukuqola uMirriam.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  13                     DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMeyili

● Uthethisa uMaNdelu embangisa ukuthi uNomvula ubhalele yena incwadi emazisa
  ngendaba yokubamba i-pick-six.
● Uthethisa uMaHadebe ngoba ethi ungenaphi endabeni kaNomvula nokuthatha
  kwakhe imali kaMaNdelu.
● Uhilizisana noMaHadebe ngoba bengaboni ngaso linye mayelana nodaba lokudlisa
  uNomvula ukuze imali ibuyele ngakubona.
● Uxabana nabakhongi bokuqala oDaffo mayelana nenani lemali elibhalwe eshekeni
  abazolobola ngalo nokuthi bebengamloboli ngani uMirriam engakawini emjahweni
  wamahhashi.

UChule
● Uxabana noGenyeza ngenkathi emfica endlini kaMirriam, uthatha uMirriam uhamba
  naye uya eMlazi.
● Uxabana noMirriam bebanga ukuthi ulalela umculo kaGenyeza.
● Uxabana noDaffo esitolo uma esemsebenzisa kanzima.

ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali usebenzise
kahle udweshu lwangaphakathi nodweshu lwangaphandle.

[Ohlolwayo anganika nezinye izibonelo ezinembayo ngodweshu lwangaphandle
nodweshu lwangaphakathi]

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha]                                                     [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  14                           DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

9.1       Umoya wokudabuka, uRose Mathaba udabukela uGenyeza oseshiywe
          nguMirriam abase bethandane isikhathi eside wathathwa ngumuntu
          waselokishini, uChule.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuvezile umoya wesekela]                              (2)

9.2       Isizinda ngokwesikhathi/ngokwenkathi ngokwalesi siqeshana sikhombisa
          izinto ezenzeka kule nkathi yamanje/ kulesi sikhathi sanamuhla.
           Kubhalwa izincwadi, uNomvula wabhala incwadi eyibhalela uGenyeza
               ngenkathi ehamba wayishiya ngaphansi komsakazo.
           Kunabantu abahlala emalokishini njengoba uNomvula ehamba nomuntu
               waselokishini.
           Abantu abamnyama banamagama esiNgisi, njengoba sithola URose
               okuyigama lesiNgisi ekhuluma noGenyeza emduduza.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma echazile isizinda ngokwenkathi/ isikhathi
          wasekela]                                                                        (3)

9.3           UChule wahlaselwa ngumuntu, wamshaya wagcina eselele esibhedlela.
              Uthe esesibhedlela uDaffo wanquma ukuhamba ayoshela uNomvula
               ukuze naye azohlomula emcebeni kaNomvula.
              UNomvula wanquma ukuceba uDaffo kumyeni wakhe ngesenzo
               sokumeshela lokho kwaholela ekutheni uChule agqilaze uDaffo.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma efingqile izehlakalo/izigameko ngokwendaba]            (3)

9.4       Isisusa sodweshu phakathi kukaChule nababhishobhi ukuthi uChule
          waphuma ephepheni elunywa yizinja futhi ezibiza ngombhishobhu webandla
          labo lokhu kwabathukuthelisa ababhishobhi bafuna nokumsusa esikhundleni.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma echazile udweshu wasekela]                             (2)

9.5       Indlela uSikiti noMeyili ababuka ngayo indaba yomcebo iyefana. USkiti wathi
          angezwa ukuthi uNomvula uwine imali emahhashini waba nomhobholo
          wayifuna naye. Wase ekhohlisa uNomvula ngokuthi imali etholakale ngale
          ndlela inamabhadi. Ngakho-ke kufanele ayiphose emoyeni inqakwe
          ngabantu. Kanjalo noMeyili waba nomhobholo wemali ngoba wathi angezwa
          ngemali kaNomvula ayeyiwinile wayifuna ngoba ethi ngeyakwakhe.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma eqhathanisile wasekela ngokwendaba]                    (2)

9.6       Umphumela wesenzo sikaMaHadebe waba mubi ngoba uMahuzu wagcina
          ngokushona ngemuva kokushayiswa iloli eThekwini ngenkathi emthume
          ukuba ayodlisa uNomvula umuthi ukuze ahlanye.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma ewuchazile umphumela wasekela]                         (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  15                         DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

9.7       Ngicabanga ukuthi umbhali udlulisa umyalezo wokuthi kumele ungazithatheli
          izinto phezulu uthembe umuntu ongamazi. UNomvula washiya uGenyeza
          enethemba lokuthi uChule uzomvikela futhi amthande kangcono
          kunoGenyeza kodwa kunalokho wamhlukumeza engasafuni ukuthi alalele
          noma abukele umculo kaGenyeza.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuvezile umbono ngomyalezo wasekela
          ngokwenelisayo]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                               (2)

9.8       Umbhali uhlose ukugqamisa ukuthi bakhona abelungu abanobuntu
          abangebona ogombela kwesabo njengoba uBrenda wayazi ukuthi uMirriam
          kwakungenzeka angatholi ukuthi uwinile ngoba engafundanga kepha
          wathembeka wamtshela ngokuwina kwakhe imali emjahweni wamahhashi.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma eyivezile inhloso wasekela]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                               (3)

9.9       Ngokwami ukubona ukuthi abantu abaswele mabangajahi ukuphila impilo
          ewubukhazikhazi baqhubeke nokuphila impilo abebekade beyiphila ukuze
          baqale bathole izeluleko zokusebenzisa imali. UNomvula waqhubeka
          wasebenza kaDicey yingakho wakwazi ukuyisebenzisa ngendlela efanele
          wakhela umndeni wakhe umuzi wasiza uMeyili ukuba nesitolo.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma ewuvezile umbono wasekela ngokwenelisayo]             (3)

9.10      Umbhali ulisebenzise kahle ikhono lokuphetha inoveli ngoba uyiphethe
          ngopholavuthondaba/ngebohlololo ngoba izinkinga zikaGenyeza noMirriam
          ziyaxazululeka. Babuyelana, bakha umuzi oyisithabathaba, baba nomgcagco
          owathakaselwa kakhulu eThusini.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ephawulile ngesiphetho sendaba wasekela
          ngokwenelisayo]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                               (2)
                                                                                          [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  16                        DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

   Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
   Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
   Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-41 ukumaka i-eseyi.

ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngodweshu olutholakala
            kule noveli. Udweshu lwehlukaniswe kabili, udweshu lwangaphakathi
            nodweshu lwangaphandle.

UMZIMBA:

Udweshu Lwangaphakathi

UDumazile
 Ucabanga ngokukhulelwa kwakhe ingane kaSithole uze ufikelwa umcabango
  wokuhushula isisu kodwa uyawuphebeza lowo mcabango ngoba esaba ukuthi
  angafa.
 Ucabanga ukuhlela isu noMthovovo lokuzuza imali ngesitolo sikaSithole, ushisa
  isitolo.

UMoloi
● Uyabalisa ukhuluma yedwa edidwa ubuhle bukaDumazile, utshela uDumazile
  ukuthi akayomkhelela amanzi.
● Ucabanga ngodaba lokukhulelwa kukaDumazile, uMisi Hlophe kanye nenkosikazi
  yakhe eyayikhulelwe ekhaya eGoli, unquma ukushiya umsebenzi.

UMaNzimande
Uzibuza ngodaba aluzwe ngoLizy lokuthandana kukaDumazile noSithole, ubuza
uSithole, uxosha uDumazile.

Udweshu Lwangaphandle

UDumazile
● Uqophisana noMisi Hlophe ngendaba yokuqoma uthisha uMoloi.
● Uxabana nabazali bakhe ngenxa yokukhulelwa ingane kaMoloi.
● Uxabana noSithole bebanga imoto ayeseyithengisile ngoba iyisikilebha.
● Babanga noSithole umuzi awuthengelwa uSithole uma ethi angawudayisa uma
  ethanda.
● Utshela uSithole ukuthi akasayingeni indaba yakhe.
● Uxabana noMtalaselwa ngendaba kaSithole waze wambeka isandla.
● Uxabana noMtalaselwa bebanga ukuyokwakha ekhaya kubo kaMtalaselwa
  eJilafohlo.
● Uxabana     noMtalaselwa     ngoba     esengenelana   nabantu      bakwaVilakazi
  ababengezwani nabakwaZuma ngoba babebange insimu.
● Uxabana noMtalaselwa babanga ukuthi uthi ubeye esangomeni samtshela ukuthi
  uMaShandu uthakatha umntwana wakhe uSanele.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  17                     DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMaNzimande
● Uhilizisana noSithole ngoba emtshela ukuthi yena uzwe ngoLizy ngezinsolo
  zokuthandana kwakhe noDumazile.
● Uxabana noSithole bebanga ukuthi akezanga esitolo ngenkathi uSithole embizela
  ukuzokhuluma ngodaba lokuthandana kwakhe noDumazile ayeluzwe ngoLizy.
● Uxabana noSithole ngokuthi akuxoshwe uDumazile emzini wabo.
● Uxabana noSithole bebanga ukuthi uSithole ulala noDumazile, ebe uDumazile
  ethandana noMkhize.

UMoloi
Ulwa noSithole kuze kuphume abantu babukele kanye nabamaphephandaba.

USithole
● Uxabana noMaNzimande bebanga indaba kaLizy omtshele ukuthi uthandana
  noDumazile.
● Uxabana noKheswa ngoba ezizele yena ukuzohlawula uDumazile ebe emdala
  eshadelwe.
● Uphuma ejele ulwa noMoloi bebanga uDumazile.

ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali usebenzise
kahle udweshu lwangaphakathi nodweshu lwangaphandle.

[Ohlolwayo anganika nezinye izibonelo ezinembayo ngodweshu lwangaphandle
nodweshu lwangaphakathi]

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha]                                                     [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  18                        DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

11.1      Umoya wosizi, ngoba isimo sasemzini kaSithole sabe singasesihle
          uMaNzimande esesebenza emajalidini. USithole wayesefike ahlale
          ngaphandle kwakhe ngoba kungenamuntu.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuvezile umoya wesekela]                            (2)

11.2      Isizinda ngokwesikhathi/ngokwenkathi ngokwalesi siqeshana sikhombisa
          izinto ezenzeka kule nkathi yamanje/kulesi sanamuhla.
           Kunamathekisi, uSithole wagibela itekisi ngenkathi eya kwakhe.
           Kunezikole, uMpisendlini wayesesikoleni ngenkathi uSithole efika
               ekhaya.
           Kunamajele, uSithole ubuya emzini wakhe ngemuva kokuboshwa
               wathola izinto sezishintshile. /Ukudla akuthole kwaMaNzimande
               akugculisi njengokwasejele.
           Abantu besifazane sebesebenza emajalidini, uMaNzimande wayebuya
               emsebenzini emajalidini ngenkathi ethola sekubuye uSithole emzini
               wakhe.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma echazile isizinda ngokwenkathi/isikhathi
          wasekela]                                                                      (3)

11.3          Kwafika uSithole emzini kaDumazile kanti uzothola uMoloi naye
               evakashele uDumazile.
              Wathukuthela uSithole wangena endlini walwa noMoloi.
              Indaba yokulwa kukaMoloi noSithole yaphuma emaphephandabeni
               yaziwa yiwo wonke umuntu ngisho nomyeni wakhe uMtalaselwa,
               uDumazile wase enquma ukuhamba emzini wakhe.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma efingqile izehlakalo/izigameko ngokwendaba]          (3)

11.4      Isisusa sodweshu lwabangelwa ukuthi uMisi Hlophe abuye esikoleni ngemuva
          kokuyoteta ingane ayitholiswe nguMoloi, wase etshelwa nguMisi Mpungose
          ukuthi isoka lakhe elinguMoloi selithandana noDumazile. Lokhu kwaholela
          ekutheni uDumazile ahlaselwe nguMisi Hlophe ngamazwi.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma echazile sodweshu wasekela]                          (2)

11.5      Indlela uMoloi noMthovovo abakhombisa ngayo ukungabi nasimilo iyefana.
          Bobabili bambatha ngubonye noDumazile bengazange bazivikela UMoloi
          wathi enenkosikazi yakhe, ewuthisha kaDumazile futhi emdala waxegelwa
          yisimilo wathandana nengane encane yesikole uDumazile. UMthovovo wathi
          engashadile noDumazile esebenza naye wembatha naye.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma eqhathanisile wasekela ngokwendaba]                  (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  19                         DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

11.6      Umphumela wesenzo sikaMtalaselwa waba mubi ngoba uMtalaselwa ugcina
          ngokuhlukana nomndeni wakhe, unqaba ukwakha eJilafohlo. UDumazile
          unuka uMaShandu ngokuthi uthakatha uSanele. Watheleka ngehlazo
          komakhelwane ngemuva kokuba kulwe amadoda okunguMoloi noSithole
          emzini wabo ebanga uDumazile. Le mpi yaphuma emaphepheni wagcina
          ngokushona ebulawa yingculazi ngenxa kaDumazile.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma ewuchazile umphumela wasekela]                        (3)

11.7      Ngicabanga ukuthi umbhali udlulisa umyalezo wokuthi kumele ungazithatheli
          izinto phezulu uthemba umuntu ongamazi. USithole wayeyinjinga esahleli
          noMaNzimande wamlahla ngoba wayesebona uDumazile wazitshela ukuthi
          uzophila kahle ngoba edidwe uthando olusha ngalokho wazibizela amashwa
          ngoba uDumazile waba yimbangela yokuthi aphelelwe yikho konke ayenakho,
          kwasha isitolo sakhe wagcina ngokuboshwa.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuvezile umbono ngomyalezo wasekela
          ngokwenelisayo]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                               (2)

11.8      Umbhali uhlose ukugqamisa ukuthi 'ungabomethemba umuntu' ikakhulukazi
          ngezinto zakho ezibalulekile empilweni. USithole wayebathembile oDumazile
          noMthovovo kodwa kwaba yibona abamenzela phansi ngokugqekeza futhi
          bashise isitolo sakhe. Lokhu kwaholela ekutheni abe yimpabanga ngoba
          nomshwalense wawungakhokhelwanga.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma eyivezile inhloso wasekela]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                               (3)

11.9      Ngokwami      ukubona    kungafanela   kube    nezimfundiso   ezeluleka
          amantombazane ukuzimbandakanya kwezothando esafunda ukuze akwazi
          ukubika kothisha abawaphethe, kubazali futhi angaxoxela abangani, lowo
          thisha oshelayo akhuzwe ngokulandelwa kwemithetho ebekiwe nguhulumeni.
          UDumazile wanquma ukuthandana nothisha uMoloi wagcina ngokukhulelwa.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma ewuvezile umbono wasekela ngokwenelisayo]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                               (3)

11.10     Umbhali ulisebenzise kahle ikhono lokuphetha le noveli ngoba iphethe
          ngopholavuthondaba/ngebohlololo ngoba umndeni kaDumazile nomndeni
          kaMtalaselwa uyabuyisana ngomngcwabo kaDumazile. UMaShandu
          uyamxolela uDumazile ngokumnuka ukuthi uyathakatha. NabakwaKheswa
          bayamxolisela uDumazile emndenini wakwaZuma.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ephawulile ngesiphetho sendaba wasekela
          ngokwenelisayo]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                               (2)
                                                                                          [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  20                    DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)

IMPI YOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

   Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
   Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
   Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-41 ukumaka i-eseyi.

ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngodweshu olutholakala
            kule noveli. Udweshu lwehlukaniswe kabili, udweshu lwangaphakathi
            nodweshu lwangaphandle.
UMZIMBA:
Udweshu Lwangaphakathi
UNjini Cele
UCele ucabanga ngokuphoxwa kwakhe uBafana Ngubane. Uhamba ukhuluma yedwa
ezibuza ukuthi ngempela ingabe nguyena umfana kadadewabo lona osengamxoshisa
okwenja/okwesinxibi emzini wakhe eMlazi.
UBafana
 Simthola ecabanga ngenkathi kuthiwa u-Euthenasia untshontshe imoto kathisha
   wakhe. Wacabanga ukuthinta abameli bakhe kodwa wazikhuza.
 Udliwa yimicabango estadi ngodaba aluzwe ngoMaXakushe lokuthi u-Euthenasia
   uyiqedile imali yakhe. Uze akhulume yedwa.
 Ucabanga ngezincwadi ezithathwe nguPoppie engazi ukuthi uyolwenzenjani lolu
   daba. Wanquma ukuyozithenga kunokuba abuyele kwakhe.
 UBafana ufikelwa isikhwele uma ebona uMaMthimkhulu ehleka nensizwa
   enehwanqa ayengayazi kanti indodana yakhe. Intukuthelo yamenza wacabanga
   nokuzibulala ngokuziphonsa olwandle ngemoto ayeyiqashelwe nguMaMsibi.
UPoppie
Uzibuza ngodaba lwezingane zikaLinono ezigijima zedlule ezakhe, ufikelwa
umcabango wokuzithakatha, uphinde acasulwe nayinswebu yokufana phakathi kwazo,
ugcina enqume ukungazibulali.
Udweshu Lwangaphandle
UBafana
 Uxabana noCele umalume wakhe bebanga udaba lokuthi akazifuni izingane
   zaseMpaphala ngoba kunguPoppie owengamele udaba lwezingane.
 Uxabana noPoppie bebanga ukuntshontshwa kwemoto kaMiss Hawkins athi
   uPoppie ingane yakhe ayiyintshontshanga.
 Uhilizisana no-Euthenasia mayelana nokuntshontsha kwakhe imoto kaMiss
   Hawkins aye ngayo emalokishini abantu bomdabu.
 Uxabana noPoppie ngoba uPoppie ethengele izingane imoto waduba washiya
   ikhaya lakhe e-La Lucia.
 Uhilizisana noVeronica, uMaMthunzi, ngodaba lokukhulelwa kukaPrisca kanye
   nangokungabonakali kwemoto yakhe egcekeni kanti sekuvele inhlekelele
   yokulimala kukaPrisca.
 Uxabana noMgwazeni mayelana nokuvulela uPrisca icala ngemumva kokuba
   uNkebelele eginqe imoto yakhe.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  21                    DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UPoppie
 Uxabana nomyeni wakhe bebenga ukuthi wayengambizi ngani ezingxoxweni zabo
   nomalume wakhe uCele.
 Uphinde uxabana noBafana mayelana nokusizwa kwezingane ngomsebenzi
   wesikole.
 Uxabana nomethiloni Mngadi mayelana nodaba lwezingane angazifuni emzini
   wakhe. Umethiloni uMkhize uthi yena woziqoqa zonke izingane zomyeni wakhe.
 Uxosha uMaXakushe ngoba etshele uBafana mayelana nendaba ka-Euthenasia
   yokuthi ukhwabanisa imali kaMaXakushe.
 Uhilizisana noHlanganisani uma uHlanganisani ezama ukumshayela ucingo ukuze
   amtshele ukuthi u-Euthenasia useMpaphala.
 Uphinde axabane nomyeni wakhe bebanga ukufunda kwakhe e-UNISA kanye
   nempilo yabo.
 Uhilizisana noVikizitha ngokwamukela igama lamaqaba nokufuna ukuyofunda
   eNyuvesi yasOngoye.

U-Uzithelile
 Uhilizisana noKhanjana bebanga ukuthi umjikijele ngenduku ehlombe bagcina
   ngokulwa. U-Uzithelile ugcina eselwa naye ngenduku uyamehlula.
 Uhilizisana noKhuzwayo emhlanganweni owayemgcona ngokuba ngumuntu
   wesifazane. U-Uzithelile wamchazela ngesizotha emuva kokuba ethandazile
   kwaba nenqubekela phambili.

U-Euthenasia
 Uxabana noMaXakushe ngokuthi akafuni ukumlalela njengomuntu osebenzayo.
 Uxabana noyise ngenkathi entshontshe imoto kaMiss Hawkins engayicelanga,
   uhamba ngayo ukuyobona abantu baseReservoir Hill, La Lucia naseLindelani.

ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali usebenzise
kahle udweshu lwangaphakathi nodweshu lwangaphandle.

[Ohlolwayo anganika nezinye izibonelo ezinembayo ngodweshu lwangaphandle
nodweshu lwangaphakathi]

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha]                                                    [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  22                        DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

13.1      Umoya wokuzikhukhumeza/wokuzincoma ngoba u-Farook utshela uNgubane
          ukuthi bona ababadayiseli abantu abahamba ngezitimela namabhasi kodwa
          abahamba ngezimoto/UFarook uncoma uNgubane ngohlobo oluphambili
          lweMercedes alushayelayo. UNgubane naye uyazikhukhumeza ngoba uze
          asho uhlobo lwemoto ahamba ngayo.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuvezile umoya wesekela]                            (2)
13.2      Isizinda ngokwenkathi ngokwalesi siqeshana sikhombisa izinto ezenzeka
          ngenkathi yamanje.
           Abantu bahamba ngezimoto eziphambili zeMercedes Benz, uNgubane
               uye esitolo sikaFarook ehamba ngeMercedes Benz
           Kusetshenziswa ulimi oluxutshwe nolwesiNgisi njengoba uFarook abuye
               asebenzise ulimi lwesiNgisi lapho ekhuluma
           Kunemishini yokubala imali njengoba uFarook ebala imali yendodana
               kaNgubane ngomshini.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma echazile isizina ngokwenkathi/isikhathi
          wasekela]                                                                      (3)

13.3          UNgubane wanikwa izincwadi ukuze azithuthukise kepha kwafika
               uMaMthimkhulu engakazifundi. Wayezomncenga ukuthi abuyele ekhaya.
               Wanqaba uNgubane waphuma ngomunye umnyango washiya
               uMaMthimkhulu, wase ethatha izincwadi zakhe.
              UNgubane wazama ukuyothenga izincwadi ezazithathwe uMaMthimkhulu
               kodwa wayengasawakhumbuli amagama ezinye zazo.
              UNgubane wanyamalala amasonto amabili engasezi emsebenzini,
               wabuya esevithikile ngenxa yokuphuza kakhulu. Wabonga umsebenzi
               kubaqashi bakhe.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma efingqile izehlakalo/izigameko ngokwendaba]          (3)

13.4      Isisusa sodweshu ukuthi uCele weza kwaBafana engashongo ukuthi uyeza
          futhi uzocelela izingane zikaLinono indawo yokuhlala ngoba yena
          engasenamandla. Lokho kwasusa udweshu ngoba uBafana wenqaba wathi
          yena umndeni wakhe uwuhlelile azinayo indawo.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma echazile isisusa sodweshu wasekela]                  (2)

13.5      Indlela uMadonsela noPoppie abakhombisa ngayo ubuntu ayifani.
          UMadonsela waba nobuntu ngenkathi uCele esexoshwe uBafana kwakhe
          yena wamemukela wamnika indawo yokuhlala yize wayengesona isihlobo
          sakhe kanti uPoppie wala waphetha ukuthatha ingane kaNightingale
          udadewabo kanye nezingane zikaLinono uHlanganisani no-Uzithelile, wafuna
          nokuzibulala.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma eqhathanisile izenzo wasekela ngokwendaba]           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  23                        DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

13.6      Umphumela wesenzo sikaMaMthimkhulu waba mubi ngoba wayelibele
          ukuzinaka yena ezithuthukisa ngokufunda nokubheka izikhundla zakhe
          emsebenzini. Lokho kwadala ukuba uMelody athole uZaneqiniso noZanele
          ebantwini abehlukene wagcina ebhalele u-Uzithelile incwadi ngoba efuna
          ukuzibulala.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuchazile umphumela wasekela]                       (3)
13.7      Ngicabanga ukuthi umbhali udlulisa umyalezo wokuthi kumele abantu
          bangaphindiseli okubi futhi bangabukeli phansi omunye umuntu. UBafana
          nomkakhe babebukela abaseMpaphala phansi kodwa ekugcineni u-Uzithelile
          utshela uMelody ukuthi makahambise izingane eMpaphala. Yenza aqhubeke
          nokufunda yize uPoppie noBafana bengazange basamukele isicelo sikaCele
          sokuthatha u-Uzithelile benoHlanganisani emzini wabo oseMlazi.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ewuvezile umbono ngomyalezo wasekela
          ngokwenelisayo]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                              (2)
13.8      Umbhali uhlose ukukhombisa ukuthi kungenzeka uthi wenza izinto ngendlela
          efanele kanti usuzidonsela amanzi ngomsele. UNgubane wayezama ukumela
          iqiniso nokwenza okufanele ngokuthi kuvulelwe uPrisca noNkebelele icala
          ngokulimaza imoto yakhe. UMgwazeni wamsongela ngokumbulala uma
          kungenzeka aqhubeke necala, waphoqeleka ukuba ahambe kwaMaMthunzi
          aphindele eThekwini.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma eyivezile inhloso wasekela]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                              (3)
13.9      Ngokwami      ukubona      kungafanela    abhekane     nezifundo   zawo
          angazibandakanyi ezintweni ezimbi. Uma kungenzeka akhuthazwe
          ukubamba iqhaza kwezemidlalo ukuze athole amathuba emifundaze
          njengoba u-Uzithelile wafunda wazinikela kwezemidlalo wagcina ngokuthola
          umfundaze wokufunda phesheya kwezilwandle. Lokho kwalekelela ukuba
          aguqule isimo sakwaCele eMpaphala nasendaweni yakwaZulu jikelele.

          [Nikeza amamaki ama-3 uma ewuvezile umbono wasekela ngokwenelisayo]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                              (3)
13.10     Umbhali ulisebenzise kahle ikhono lokuphetha indaba ngoba iphetha
          ngopholavuthondaba/ngebohlololo. Umndeni wakwaNgubane e-La Lucia
          nowaseMpaphala ube nokubuyisana. UMaMthimkhulu noBafana bagcina
          sebehlala epulazini likaHlanganisani eMfangidelile. UMaMthimkhulu
          wafundisa   enyuvesi,    uNgubane       waqhuba     izifundo zokuphathwa
          kwamabhizinisi, waphatha epulazini likaHlanganisani.

          [Nikeza amamaki ama-2 uma ephawulile ngesiphetho sendaba wasekela]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwemukeleka.)                              (2)
                                                                                         [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  24                      DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)

     Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
     Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
     Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-41 ukumaka i-esseyi.

INGANEKWANE: 'AMAHLAYA ALALA INSILA'

ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi lokuxoxa ngobuhlakani.
Ubuhlakani buyizenzo eziwubuchule ezenziwa abalingiswa noma abantu abathile
empilweni. Lezi zenzo ezingubuhlakani zenza ukuba ube nogazi noma kwenye inkathi
ube nyamanambana kwabanye abantu.

UMZIMBA
   Ubuhlakani obabenziwa isizwe sakwaNzimande kwakuwukhetha usawoti
    esihlabathini solwandle. Lokhu babekwenza ngokuthi baphephethe isihlabathi
    solwandle ukuze kusale usawoti. Usawoti babewomisa bese bewusonga
    ngesikhumba bawuyise eNdlunkulu. Yibo lobu buhlakani obabenza ukuba iSilo
    iLembe sibakhonze abantu bakwaNzimande.
   UVelaphansi owayehola abantu bakwaNzimande, wabe enobuhlakani
    bokuhlekisa iSilo ngamahlaya akhe uma siziphumulele futhi kwakwenza bonke
    abantu bajabule uma iSilo simoyizela.
   UVelaphansi wamenywa iSilo ukuba azokwenza akujwayele, ukuzoxoxa
    amahlaya eNdlunkulu ukuze iSilo sihleke.
   Wacabanga isu masinyane ngoba wabe engazi ukuthi uzoxoxa maphi amahlaya
    ngoba kwakungafanele aphinde amahlaya aseke wawaxoxa phambilini.
   Wacabanga masinyane ukuthi uzophuma kanjani kule nkinga. Wasebenzisa
    amaqaqa amabili ukwenza ihlaya kepha lelo hlaya lamdonsela amanzi ngomsele
    ngoba iSilo sathukuthela sathelwa ngamanzi.
   UVelaphansi wasebenzisa ubuhlakani ngoba wabaleka ebusuku nabantu
    bakwaNzimande baze bayobhaca ezintabeni zasoPhisweni. Baqoqa amatshe
    ukwenza umthangala ukuze bakwazi ukuzivikela uma amabutho enkosi uShaka
    efika ezohlasela. Basebenzisa lawo matshe ukulwa namabutho ayenamandla
    eSilo. Bawaginqela ngamatshe ngesikhathi ezama ukucaca entabeni.
   UZihlandlo nguyena owakwazi ukusebenzisa obakhe ubuhlakani ukunqoba
    abantu bakwaNzimande. UZihlandlo wahlakanipha wahlukanisa ibutho kabili.
    Ingxenye yokuqala yaqhamuka ngaphambili eyesibili yanyenya ngemuva.
    Ngesikhathi aMaphephethe esagqolozele ngaphambili, ambozelwa yibutho
    elaqhamuka ngasemuva.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  25                       DBE/2023
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

'IZIBONGO ZENKOSI U-ALBERT LUTHULI'
 Inkosi u-Albert Luthuli wayelwela inkululeko. Walwa ngezindlela ezahlukene:
 Inkosi u-Albert Luthuli usebenzise ubuhlakani ngenkathi elwa nabamhlophe.
     Kwaba yibo abamfundisa ulimi lwenkomo kaHaga. Walusebenzisa lolu limi
     ngesikhathi ebaphendukela esiswini njengotshwala.
 Uphinde asebenzise ubuhlakani ngenkathi ekhomba indlela. Angagcini
     ngokuyikhomba waphinde wayikhathula. Le ndlela akagcinanga nje ngokuthi
     ayihambe yedwa kepha wayifaka ezikoleni, nasemasontweni.
 Usebenzise ubuhlakani ukuze akhonzwe ngabantu. Wadela ukubusa ngoba wabe
     eyinkosi. Waqoma ukuba ahlupheke ukuze abantu bezokwazi ukumlandela ngoba
     wabe ephila impilo esezingeni elifana nelabo.
 Ubuhlakani bukaMadlanduna benza ukuba azuze imiklomelo eminingi okubalwa
     kuyo neNobel Peace Price. Usebenzise ubuhlakani ukuze kube khona inkululeko
     eyatholakala ngonyaka we-1994. Nguye owaqala lolu hambo oluya enkululekweni.
 Usebenzisa ubuhlakani ukuba uma elwa nezitha zakhe angasebenzisi izikhali
     kepha asebenzise ipensela. Ukulwa ngemfundo kwasiza isizwe esimnyama ukuba
     sibone ukubaluleka kwemfundo.
 Ubuhlakani bukaMadlanduka bagcina esebonakala engasalweli iqembu lakhe
     lezepolitiki kuphela. Kwamenza waba umuntu olwela bonke abantu abacindezelwe
     emhlabeni. Yibo lobu buhlakani okwamenza waduma umhlaba wonke ngenxa
     yamagalelo akhe ekufukuleni abantu abahlwempu.

ISIPHETHO: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe. Umbhali ubusebenzise
kahle ubuhlakani obutholakala kulobu buciko bomlomo obungenhla.

[Ohlolwayo anganika nezinye izibonelo ezinembayo ngobuhlakani obutholakala kulobu
buciko bomlomo]

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha]                                                       [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2023-mg/00cfc782-a4e0-4001-9316-69fafe857664) — isiZulu HL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2023-mg/038776b6-5079-4e52-8d5f-43174bade79f) — isiZulu HL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isizulu/ea19b2db-c90c-47a4-8a56-6181b4e90aee) — isiZulu HL · Memo · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2019-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isizulu/cd3827f5-57e3-4ed0-94f0-544b2ba575e8) — isiZulu HL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2018-memo/4c6b5013-44af-462f-b8af-de6dcb802fac) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2017-memo/cdfe93f1-0a3e-43f6-8ad4-64546f084f49) — isiZulu HL · Memo · 2017 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
