# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2025, 41 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2025
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 41

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2025 · isizulu. Memorandum, 41 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
         NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                            ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                       IPHEPHA LESIBILI (P2)

                              NHLABA/NHLANGULANA 2025

                            UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

                                                                    AMAMAKI: 80

                  Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi angama-41.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 2

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   2                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

Imiyalelo yokumaka leli iphepha

1.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
          ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
          (Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo
          omfushane encwadini eyodwa/efanayo)

2.        Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
          ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.

3.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emifushane noma emibili emide
          esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
          impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
          impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
          omfushane kanye nomude uphenduliwe.

4.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
          ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
          uyayiyeka eyesibili.

5.        Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
          izinombolo zikhonjiswe umhlahlandlela.

6.        Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
          ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
          wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.

7.        Imibuzo emide
          Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
          lamagama anikeziwe ungamphuci amamaki ngoba vele useziphuce yena.
          Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
          bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
          Sebenzisa irubhriki eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
          ombuzo omude walowo ohlolwayo.

8.        Imibuzo emifushane
          Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
          ukuba acaphune, ungamphuci amamaki.

9.        Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
          NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI.     Isizathu/ukwesekela/ukwenaba yikhona
          okunikezwa amamaki.

10.       Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
          UMBONO/IQINISO. Isizathu, ukwesekela/ukwenaba yikhona okunikezwa
          amamaki.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 3

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   3                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

UMBUZO 1: UMBUZO OMUDE

'ISIZIBA SENHLAKANIPHO' – EJ Mhlanga

•     Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
•     Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
•     Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-40 ukumaka i-eseyi.

(Ohlolwayo makakhombise ukuthi uyasiqonda isitatimende, ahlaziye abhekise
enkondlweni ebuziwe.)

Kuyiqiniso ukuthi uma umuntu efuna ukufunda kumele adele konke njengoba imbongi
idele ikhaya iyofuna ulwazi.

Imbongi inethemba lokuthola ulwazi ngokuvuka ekuseni kakhulu ukuze iye
esikhungweni semfundo njengoba ithi, 'Kusempondozankomo …'. Imbongi
iyayilangazelela imfundo ngoba iyaphokophela ngokuhamba indlela ende iyofuna
kwezinye izindawo ezikude nekhaya njengoba ihamba yenyusa 'amaqele' ihamba le
ndlela ukuze iyothola ukukhanyiseleka engqondweni ngemfundo ejulile yingakho ithi,
'Ngiyoncel' amanzi ngobhaqa.'

Imbongi ibuye ikhombise ukudideka ngenxa yokuthi imfundo iyadida ngoba akukho
muntu ongathi usefunde ngokwanele usazi yonke into emhlabeni njengoba ithi,
'Uyimpambankwici weNjulase.' Imbongi inentshisekelo ngenxa yokuthi yona
yakhetha ukuqhubeka nokufunda yashiya owabo/ontanga bezidlalela 'osebeni,
bedoba izinhlanzi'. Imbongi iyabalisa ngenxa yokuthi iyokuthola nini ukuphumula
ngoba nomzimba usuyazwela ukukhathala ngokuba ihlezi ifunda njalo yingakho ithi,
'… osufohlok' umhlandla.'

Imbongi ikhombisa ukuba nethemba lokuthi kungenzeka kube khona abangafunda
balithole iqiniso noma ulwazi ngale ndida eyimfundo njengoba ikhuluma ngemfumbe
nempicabadala'. Iphinde imbongi ibe nethemba lokuthi mhlawumbe uma seyidlulile
emhlabeni abasele bayokwazi ukuthola iqiniso ngokujula kwemfundo.

Imbongi iyaqhubeka ibonakala inokudideka ngoba isho ukuthi imfundo
'iyimpicabadala' ngenxa yokuthi imfundo iyinkinga kubantu abancane nakwabadala
ngoba ngisho noma ifundisiwe kepha luyakhohlwakala ulwazi olufundile.

Imbongi ikwazile ukukhetha amagama agqamisa umoya. La magama agqamisa
umoya wokulangazelela, wokudideka nentshisekelo. Imbongi ephokophelele ngayo
ukuzuza imfundo ephezulu etholakala ezindaweni ezikude.

[Ohlolwayo angasebenzisa namanye amagama akule nkondlo]

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha]                                                                   [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 4

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   4                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)

'UTHUNYWE NGUBANI?' – KNN Gcumisa

2.1       Umbizi / i-Aphostrofi
          Imbongi ikhuluma nokufa engathi ibhekene nakho ngqo.

          [Nikeza amamaki amabili uma esigagulile isifengqo wanikeza nencazelo]                     (2)

2.2       •   Umqondo oqukethwe umugqa wesi-4 owokuthi la mandla amakhulu
              kangaka kuwatholaphi ukufa.
          •   Emgqeni wesi-5 ilinganisa amandla okufa namandla anjengawamabutho
              akwaMandlakazi.

          [Nikeza amamaki amabili uma ewuchazile umqondo wemigqa]                                   (2)

2.3       Imbongi ibihlose ukukhombisa ukuxakeka/ukudideka yilobu bubi namandla
          ukufa okunawo angaziwa ukuthi akwazi kanjani ukubulala nabantu abadala
          nabaphile saka.

          [Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso]                                            (2)

2.4       Le     migqa     ingelekelele ukuqonda    ukuthi   imbongi    inomoya
          wokudideka/wokudumala/wokukhathazeka ngenxa yokuthi abanye bayakwazi
          ukuthi ukufa sekuke kwavakasha bengazange bavume ukuthi bavakashelwe.

          [Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umoya]                                              (2)

2.5       Imbongi iphumelele kahle ukusethulela indikimba yokufa ngoba ikhuluma
          nakho ngqo ukufa. Ize izibuze nemibuzo engadingi mpendulo mayelana
          nakho. Isho nokuthi akukhethi kuthatha abancane kanye nabadala futhi
          baningi asebezithole behlaselwa ngukufa.

          [Nikeza amamaki amabili uma echazile ngendikimba yokufa]                                  (2)
                                                                                                    [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 5

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   5                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)

'IDWALA LIKASHAKA' – JM SIKAKANE

3.1       Ukwenzasamuntu/isenzasamuntu.

          [Nikeza imaki elilodwa uma esishilo isifengqo]                                            (1)

3.2       Umqondo oqukethwe yibinza lesi-3 owokuthi kuleli dwala kulapho iNkosi
          uShaka abikezela khona ukuqhamuka kwabelungu okwabe sekwenzeka
          nangempela sebelunguza olwandle ayebabone emi phezu kwaleli dwala.

          [Nikeza amamaki amathathu uma echaze kafushane umqondo]                                   (3)

3.3       Inhloso yembongi yokusebenzisa le-enjambamenti ukuxhumanisa umqondo
          oqale emgqeni we-14 kuya kowe-16 nokufunda ngokushesha/ukunganqamuli
          umqondo/ukwakha ilukuluku.

          [Nikeza amamaki amabili uma eyishilo inhloso ye-injambamenti wasekela]                    (2)

3.4       La magama angelekelele ukuba ngiqonde umoya wokuzigqaja. Imbongi
          izigqaja ngemvelo eyidwala equkethe umlando wesizwe lapho amabutho
          ayeziqeqeshela khona.

          [Nikeza amamaki amabili uma echazile umoya wasekela]                                      (2)

3.5       Imbongi iphumelele kahle ukudlulisa indikimba yobuqhawe/yomlando
          weNkosi uShaka eyabumba isizwe samaZulu ngendlela enobuhlakani
          isebenzisana nebutho layo, yalinda ukufika kwabelungu ukuze ivikele isizwe
          sayo.

          [Nikeza amamaki amabili uma ephawulile ngendikima wesekela]                               (2)
                                                                                                    [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 6

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   6                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)

'UCU OLUMHLOPHE' – CT MSIMANG

4.1       I-okzimoroni

          [Nikeza imaki elilodwa uma egagulile isifengqo]                                           (1)

4.2       Imvumelwano siqalo 'Lu …' idala umgqumo omnandi osamculo ogcizelela
          ukuthi lolu cu yilona oluhlanganisa izithandani futhi luyisivumelwano salokho
          ezikuthembisile.

          [Nikeza amamaki amathathu uma echazile ngemvumelwano]                                     (3)

4.3       Isenzasamuntu sinomthelela wokuthi ngiqonde ukuthi uthando luqala
          kancane kancane. Intombi ize ibe namahloni okuyibuka ngqo insizwa
          ezinhlamvini zamehlo njengoba emsulwa, ethambile, enganasici futhi edinga
          ukuphathwa kahle inakekekelwe.

          [Nikeza amamaki amabili uma echazile ngesenzasamuntu]                                     (2)

4.4       Ngicabanga ukuthi umyalezo uthi, 'uthando luphathwa kahle'/uluhloniphe uma
          ungalwazisi noma ungaluphathi kahle nangenhlonipho luyogqashuka
          okuwuphawu lokuphela kothando bese konakala izinto kakhulu zibe
          inhlakanhlaka zingalungiseki.

          [Nikeza amamaki amabili uma enikezile umyalezo wasekela]                                  (2)

4.5       Le nkondlo inesigqi esinensayo ngenxa yomoya wokukhathazeka kwentombi
          ebhekene nobunzima bokuhlulwa uthando lwensizwa. Ibuka ubunzima
          okumele idlule kubona uma yakha lolu cu oluwuphawu lothando uma isiqoma
          insizwa. / Siyanensa ngenxa yomoya wokuzwa uthando alwakhayo uze
          amxwayise kanti inemigqa eminingi evalelike, eminingi imigqa inamagama
          amane.

          [Nikeza amamaki amabili uma esihlaziyile isigqi wasekela]                                 (2)
                                                                                                    [10]

                                               KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 7

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   7                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)

'YEBO-KE NSIZWA' – GC NYANDA no JJ THWALA

5.1       Uncoma ubuhle ubabaza ubuhlakani,
          Uhluphekile impela ngiyezwa,
          Imvumelwanosiqalo.

          [Nikeza amamaki amabili uma etomulile washo uhlobo]                                       (2)

5.2       Imbongi isebenzise isikhawu/isizura u- ',' ukuphumula nokuhlukanisa ukuveza
          ubunzima bendlela le nsizwa esiyihambile yeshela, ifuna uthando kule
          ntombi.

          [Nikeza amamaki amabili uma echazile ukusetshenziswa kwesikhawu/isizura]                  (2)

5.3       Imbongi isebenzise ukuxhumanasiqalo kanye nokuxhumanamaphakathi
          'Noma ngingenawo …' ukugqamisa /ukugcizelela ukuthi noma ingenabo
          ubuciko nobugagu bokuqophisana nale nsizwa eyisesheli kepha inakho efisa
          ukukusho.

          [Nikeza amamaki amabili uma ekuchazile ukusetshenziswa kokuxhumana]                       (2)

5.4       Imbongi ihlose ukuqhathanisa izigaba zokukhula kwentombi ukuthi lo
          oweshelwayo angeke avume ngisho noma ngabe ukusiphi isigaba okungaba
          esokuqoma noma esokudlulelwa yisikhathi sokugana.

          [Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso yokusebenza kwamagama]                      (2)

5.5       Imbongi iphumelele kahle ukuveza umqondo wothando ngoba ithi noma
          ngabe isisezingeni lokuthanda umuntu wesilisa kepha yona ayinalo uthando
          lwale nsizwa. Iphinde ithi ukugqoka kahle kwayo akusho ukuthi isuke ifuna
          ukuheha le nsizwa ngoba ayikakafuni ukugqoka izingubo ezinde nokuthwala
          ekhanda. Yingakho-ke ithi lobu buhle obubonwa yile nsizwa obokujabulisa
          abanye abantu.

          [Nikeza amamaki amabili uma ephawulile wasekela]                                          (2)
                                                                                                    [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 8

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   8                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)
BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

•     Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
•     Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
•     Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-41 ukumaka i-eseyi.

(Ohlolwayo angasebenzisa la maphuzu alandelayo namanye amayelana nendlela
abalingiswa abenze ngayo izinto kule noveli.)

Kuyiqiniso ukuthi uma umuntu ekwazile ukuzikhethela impilo akabi nokusola abanye
abantu. Kule noveli kunabalingiswa abazikhethele impilo abayiphilayo okube
nemiphumela eyahlukene.

UMhlengi Ngidi uyisoka likaNontobeko unothando lokuphila impilo yokuba ngumuntu
wesifazane. Ngaphambi kokuba ayoziguqula ubulili akavele nje anyamalale emehlweni
kaNontobeko kepha ufika efulethini lakhe umtshela ukuthi mabehlukane nakuba
engamtsheli isizathu. Uphinda wenza ubulungiswa uya kuManqoba Ngidi, uyise,
ngenhloso yokumtshela ngempilo ayiphilayo. UMhlengi ulalela uNgidi uma
emkhombisa isipho sakhe amthengele sona, ipulazi. Kunokuba asijabulele isipho
ubuza uNgidi ukuthi umthanda ngokweqiniso na? Uma evuma uNgidi uMhlengi
umtshela ukuthi u'gay'. UNgidi uyamxosha. UMhlengi uyaxolisa, umtshela ukuthi
uyamthanda njengoyise kepha uphuma esenyobozela, abuke umuzi wakubo
kwangathi uwubuka okokugcina.

UNontobeko uyehluleka ukwamukela ukwaliwa nguMhlengi, wephula ilungelo lokuphila
ngoba uphuma efulethini lakhe uziphonsa emgwaqeni, ashayiswe imoto kaNkululeko.
Uvuma ukuthandana noNkululeko kepha ambekele umbandela wokuthi aze
angaphatheki kabi uma ehluleka ukuqhubeka nothando lwabo ngoba inhliziyo yakhe
isanamathele kuMhlengi. Uvuma ukushada noNkululeko, amale ngaphambi kosuku
lomshado qede ahambe ngabo lobo busuku ukuyofuna uMhlengi. Ufika kwaNgidi
eGcilima, ufuna uMhlengi ngoba enethemba lokuthi bazobuyelana baqhubeke
nothando lwabo. Ugcina ngokumthola uMhlengi kodwa usenguMahlengi, usephila
impilo yokuba ngumuntu wesifazane, akhale.

Impilo ekhethwe nguXolani imlethela izinkinga empilweni yakhe. Wephula isethembiso
asenze noLungile oyinkosikazi yakhe ngesikhathi ethamele umhlangano
wosomabhizinisi abasafufusa ukuze bathuthukise ibhizinisi labo lokuthutha izimpahla.
Wehluleka ukulalela umhlangano, usanganiswa ukubona intokazi enhle enguMahlengi.
Uthatha ikhadi elinemininingwane kaMahlengi, ukhohlwa iphoyinti abenalo noLungile
nezingane. Ukhetha impilo yokukhohlisa uLungile uma emshayela ucingo uthi kukhona
okumbambile yingakho engekho ekhaya. Uvakashela uMahlengi efulethini afike
aphuze utshwala, abuye ebusuku emzini wakhe. Aphinde avakashele uMahlengi
ebusuku eshiya izingane zodwa ebusuku zigcine zisha nendlu, zishone aye kodla
noMahlengi eJohn Dory's atshelwe nguMahlengi ukuthi uyamthanda.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 9

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                   9                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UNgidi ukhetha ukungaganwa ngemuva kokushiywa ngunina kaMhlengi embeletha
ngoba enothando lokukhulisa uMhlengi ukuze angahlushwa ngabanye omama. Kepha
uyehluleka ukwamukela inkulumo kaMhlengi uma emtshela ukuthi uyi 'gay'.
Uyamxosha umthembisa isibhamu, uthi angaphinde abeke unyawo lwakhe emzini
wakhe. Uthembisa ukwesula uMhlengi emafeni akhe. Wamukela uNontobeko,
umhlalisa kwakhe, akamkhuzi noma futhi akambonisi uma ebona udaba lubhalwe
ephephandabeni 'Ifa Lamehlo' ngesenzo asenzile sokushiya umshado ngayizolo.
Wephula isethembiso sokulobola uNomalanga Ndlovu njengoba ebethembisile ngoba
umshiya engamazisi ngesinqumo asithathile sokufuna uMhlengi. Ubuye axolise
kuNomalanga aqhubeke bahambe naye ukuyofuna uMahlengi/ Mhlengi.

Impela kuyiqiniso ukuthi uma umuntu ekwazile ukuzikhethela impilo akabi nokusola
abanye abantu. Kule noveli kunabalingiswa abazikhethele impilo okube nemiphumela
eyahlukene empilweni yabo. Abanye babe nokuzisola ngokuzikhethela impilo
njengoNontobeko noXolani.

(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
ehambisana nesitatimende sombuzo.)

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha]                                                                   [25]

                                               NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 10

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  10                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 6 (UMBUZO OMFUSHANE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya
7.1       Umlandi usingenisela indaba ngokusichazela isimo sikaXolani ayeseyiso
          emuva kokubonana noMahlengi. Usichazela ukuthi uyacabanga konke
          obekukade kwenzeka aze agicne esehleka yedwa.
          [Nikeza amamaki amabili uma ewuchazile umsebenzi womlandi]                                (2)

7.2       Izehlakalo ezaholela uXolani ukuthi athandane noMahlengi:
          •   UMahlengi wanikeza uXolani ikhadi lakhe lebhizinisi elinenombolo
              yocingo.
          •   UMahlengi wavuma ukuvakashelwa nguXolani ngemuva komhlangano.
          •   UMahlengi wabamba ucingo lukaXolani yize wayenesoka lakhe
              uNdumiso.
          •   UMahlengi wavuma ukuphuma noXolani beyodla isidla sakusihlwa eJohn
              Dory’s.

          [Nikeza amamaki amathathu uma efingqile isigameko kulesi siqeshana]                       (3)

7.3       La mazwi aveza isimo senhlalo esihle nesihambisana nendlela okwenzeka
          ngayo njengoba uMahlengi ekhombisa ukukhululeka, utshela uXolani ukuthi
          wamukelekile uma efuna ukuvakasha.

          [Nikeza amamaki amabili uma ewavezile amazwi]                                             (2)

7.4       Uthando abanalo ngoXolani alufani. uLungile athanda ngalo uXolani
          olomshado njengoba bevezwe bengabashadikazi. Uyinkosikazi yakhe
          ethembekile futhi emhloniphayo umyeni wayo. Uthando uMahlengi analo
          ngoXolani olungamukelekile ngoba lwagcina seluphazamisa umshado.
          UMahlengi naye wayethandana noNdumiso kepha uma uthando lukaXolani
          selumehlula ubhala incwadi yokwala isoka lakhe elinguNdumiso.

          [Nikeza amamaki amathathu uma eqhathanisile uthando lwabalingiswa]                        (3)

7.5       Ngiyazwelana naye ngoba uzithola esengena ezindlekweni abekade
          engazilindele. Kwase kumele alungise imoto yakhe. Angagcini lapho azame
          ukuthola isikhathi sokuvakashela uNontobeko esibhedlela okwabe
          engakuhlelele. Ngangiyokhokha zonke izindleko zesibhedlela.
                                                  NOMA
          Angizwelani naye ngoba uNontobeko nguyena owaziphonsa emotweni
          kaNkululeko ngenxa yokwaliwa nguMhlengi. Kwakungelona iphutha
          likaNkululeko. Ukube ngangiwuNkululeko ngangingeke ngiye esibhedlela
          ngoba kwakuzongidlela isikhathi, imali futhi kungiphazamise nasezinhlelweni
          zami.
          [Nikeza amamaki amabili uma ekuvezile ukuzwelana /nokungazwelani]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 11

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  11                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

7.6       Isigameko esiyisingeniso sale siqeshana esokubamba inkunzi kukaNdumiso
          epulazini likaNgidi. UNdumiso owabe eqambe amanga ezibize ngokuthi
          unguSibalukhulu ubamba inkunzi, uthatha imali kaNgidi.

          [Nikeza amamaki amabili uma eshilo isigameko esitholakala esingenisweni]                  (2)

7.7       UNdumiso      uvezwe     njengomlingiswa  onobugebengu/     onesihluku/
          ongenanembeza/onomona. Ubamba uNgidi inkunzi, uthatha imali esisefweni.
          Ubuye avezwe njengomlingiswa odelelayo, uyanxapha, asikaze uNgidi uma
          embiza ngoSibalukhulu. Aphinde avezwe njengomlingiswa onomona, uma
          ebona imali kaNgidi aze ancincize.

          [Nikeza amamaki amabili uma eshilo ukuvezwa komlingiswa]                                  (3)

7.8       Umbhali uhlose ukugqamisa ukuthi abangabukelwa phansi abantu abaphila
          nokugula/ukukhubazeka ngoba nabo bangabantu abakwazi ukulekelela uma
          kunesidingo. UNyambose uyalekelela kwaNgidi uma ebona ukuthi isango
          lishiywe lingalivaliwe, uyalivala.

          [Nikeza amamaki amabili uma eyinikezile inhloso yombhali]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (2)

7.9       Ngicabanga ukuthi wawuzoba muhle. UNgidi wayezokwamukela, aqhubeke
          nokuthanda uMhlengi, andise amapulazi akhe, ebonisana noMhlengi.
          Ayengeke abanjwe inkunzi nguNdumiso owayefuna ukulobola uMahlengi.

                                                  NOMA

          Ngicabanga ukuthi wawuzoba mubi. Kwakuzodingeka ukuba uNgidi aphile
          impilo yokuzenzisa. Kwakuzomphoqa ukuba azame ukwamukela lesi simo
          sendodana yakhe.

          [Nikeza amamaki           amathathu    uma    ewuvezile     umphumela     empilweni
          yabalingiswa]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (3)
7.10      Umbhali uphumelele kahle ukuphetha le ndaba kuvuthondaba ngoba inkinga
          ebibhekene nomlingiswa omkhulu ixazululekile. Bonke abalingiswa abekade
          bekhathazekile balitholile iqiniso lokuthi wayekade engumuntu wesilisa kodwa
          usezishintshile waba ngumuntu wesifazane.

          [Nikeza amamaki amathathu uma ekwazile ukuphawula wasekela]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (3)
                                                                                                    [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 12

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  12                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

•     Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
•     Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
•     Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-41 ukumaka i-eseyi.

(Ohlolwayo angasebenzisa la maphuzu alandelayo namanye amayelana nendlela
abalingiswa abenze ngayo izinto kule noveli.)

Kuyiqiniso ukuthi uma umuntu ekwazile ukuzikhethela impilo akabi nokusola abanye
abantu. Kule noveli kunabalingiswa abazikhethele impilo abayiphilayo okube
nemiphumela eyahlukene.

UNomvula uyaye athole ithuba lokugembula naye uma ethunywe abaqashi bakhe.
Uzizuzela izizumbulu zemali nje ngoba kwathuka kuqondana ukuba ithikithi lakhe
kuyilo eliphumelele. Uzithola esevakashelwa ngabantu abahlukene, belandela umcebo
wakhe. Uxabana noGenyeza oyisoka lakhe ngoba enesikhwele uma efica oChule
noSkiti ayebasola ngokuthi bacuthele imali kaNomvula. Ushiya uGenyeza, uthutha
izimpahla engamazisanga, uhamba noChule, ahlale emzini wakhe eMlazi ebe
engashadile naye. Ubuka umculo kaGenyeza kumabonakude, okudala isikhwele
kuChule agcine exabana naye. Akaqali ngokwakhela unina uMaNdelu indlu ukuze
amkhiphe enkingeni yokuhlala noMaHadebe noMeyili ababemhlukumeza njengoba
kwakushone uyise wakhe.

Wakhela uMeyili umuzi wesitini nomuzi. Uhlukunyezwa uChule, angamzileli uChule
uma eshonile ngokucindezelwa imoto, ubuyelana noGenyeza, ashade naye. UChule
uzenza uMbhishophi bese efune ukuphila impilo esezingeni eliphezulu ngokuqola
abafelokazi imali ababeyishiyelwe abayeni babo okugcina kumhlukanise nomkakhe
uMaMkhabela. Ukhetha ukushada noMaDludla umshadombumbulu ukuze afinyelele
emalini yakhe, ayishiyelwa umyeni wakhe. Uqhamuka nocebo lokubulala uNomvula
ngokulihlanganisa noDaffo ngoba efuna ukumqedela ukuphila ngokumbulala ukuze
kube nguyena othola imali kaNomvula njengoba wayesola ukuthi uNomvula
uzobuyelana noGenyeza njengoba uNomvula wayebukela umculo kaGenyeza
kumabonakude.

UMeyili uxosha uNomvula emzini wakhe ngoba ekhulelwe ingane engashadile. Uphila
ngokulawula uMaNdelu ngoba ashonelwa ngumyeni wakhe ongumfowabo kaMeyili.
Akwenza kuMaNdelu akwamukelekile njengoba exabana naye ngoba ethi kungani
uNomvula abhalele yena emazisa ngomcebo awuzuzile. Wenza okungekuhle ngoba
uthatha imali kaMaNdelu yonke okugcina kumxabanisa nomkakhe uMaHadebe
Akamukeli uma uNomvula elotsholwa, ucasukela abakhongi ubabuza ukuthi
babehlaleleni bengamloboli uNomvula engakabi nomcebo. Okuhle nokwamukelekile
akwenzayo ukuthi akahambisani noMaHadebe uma efuna ukubulala uNomvula
noMaNdelu ngokubadlisa ushevu.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 13

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  13                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMaHadebe uphila impilo yokuba nomona. Uhlela ukuba kubulawe uMaNdelu
noNomvula ngokubadlisa ushevu. Uphinde uthumela uMahuzu okungumfana wakhe
ukuba ahambe nabangani bakhe uMsonteni noMchitheni ukuyobulala uNomvula
eThekwini. Ubulala inja yabo ngokudla ushevu abebezitshela ukuthi uzodliwa
nguMaNdelu. Leso senzo sakhe sigcina simfake enkingeni ngoba ujuqwa isisu
ngokudla ushevu obusale ozipheni lwakhe ngenkathi ehlephula inkukhu. Ungena
esibhedlela, abuye axolise emndenini.

Impela kuyiqiniso ukuthi uma umuntu ekwazile ukuzikhethela impilo akabi nokusola
abanye abantu. Kule noveli kunabalingiswa abazikhethele impilo okube nemiphumela
ehlukene empilweni yabo. Abanye babe nokuzisola basizwa ngabanye
njengoMaHadebe noChule engakafi.

(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
ehambisana nesitatimende sombuzo.)

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha]                                                                   [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 14

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  14                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
9.1       Umlandi usilandisa/usixoxela ngokwakwenzeka emzini kaChule njengoba
          uNomvula ozela. UChule umkhombisa ikamelo lokulala. Uphinde asitshele
          ngemizwa kaNomvula ongajabuli, ozeyayo uma ebona ikamele elikhulu
          azolala kulo elinempahla emangalisayo phakathi.
          [Nikeza amamaki amabili uma ewuchazile umsebenzi womlandi]                                (2)
9.2       •   UChule wayezenza uMbhishobhi eqola abafelokazi izimali zabo. Ubona
              ephephandabeni ukuthi uNomvula uwine i-pic six, usefika endlini yakhe
              njengomfundisi.
          •   UGenyeza uyavutha bhe wala ukhasha, akafuni muntu osondela
              kuNomvula ngoba baningi abafuna ukuqola uNomvula imali yakhe.
              Ngakho-ke ufuna ukuthola umuntu ozogada uGenyeza ukuze athole
              ithuba lokungena amqole imali yakhe.
          •   UChule ufika endlini kaNomvula ukuzomkhohlisa ukuthi akahambe naye
              njengoba uGenyeza engazange azwelane naye uma eshonelwe
              ngumfowabo uMahuzu.
          [Nikeza amamaki amathathu uma efingqile izehlakalo]                                       (3)

9.3       La mazwi aveza isimo senhlalo esihle, esikhombisa ukuthi uphila kahle
          njengoba uChule enemali eningi. Unomuzi omkhulu onesitezi nezindawo
          zokugezela phezulu naphansi. UChule utshela uNomvula ukuthi indawo
          yokugezela ikhona lapha ngaphakathi ekamelweni azolala kulo.
          [Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wamagama nesizinda]                          (2)
9.4       Uthando uChule noGenyeza abanalo noMirriam alufani. UChule uthanda
          uNomvula ngothandombumbulu , ufuna ukumqola imali yakhe. UGenyeza
          umthanda ngokweqiniso uMirriam futhi enesikhwele ngaye. Wayelwa
          emvikela koheshane abasebezisondeza kuNomvula.
          [Nikeza amamaki amathathu uma eqhathanisile uthando lwabalingiswa]                        (3)
9.5       Ngiyazwelana ngoba ulahlekelwa yindodana yakhe uMahuzu. Utshele
          uMahuzu ukuthi akabuye eGoli ukuze aye eThekwini ayodlisa uNomvula
          umuthi ukuze ahlanye azothola umcebo kaNomvula. Endleleni uMahuzu
          noMsonteni   bahlangabezana      nengozi    yemoto,    bayashona. Mina
          nginguMaHadebe ngangiyokwaneliswa enginakho ngoba wayenaye umyeni
          osebenzayo sasingekho isidingo sokuthi afune imali kaNomvula.
                                                  NOMA
          Angizwelani naye ngoba umuntu uvuna lokho akutshalile. Nguyena
          owathumela indodana yakhe ukuba iyohlasela uNomvula eThekwini.
          Ngangingeke ngithumele indodana yami ukuba iyohlasela udadewabo.
          [Nikeza amamaki amabili uma ekuvezile ukuzwelana /ukungazwelani]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 15

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  15                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

9.6       Udweshu olutholakala kulesi siqeshana ludalwa ukufika kukaChule eze
          kuHlulintombi, amphoxe ngokumtshela ukuthi angamthathi noma ikanjani.
          UHlulintombi uyacasuka wala uyaphetha uthi akafuni ukubulawa
          nguNtshangase.

          [Nikeza amamaki amabili uma eshilo ukuthi udweshu ludawla yini]                           (2)
9.7       Izenzo zomlingiswa onguHlulintombi zimveza njengomlingiswa ongenaqiniso
          nodelelayo. Uphikisana noChule uma emtshela ukuthi nguyena ozogada
          emnyango ukuthi akaqhamuki yini uGenyeza. Ubiza uChule ngekhehla,
          uChule amtshengise incwadi yokungethembeki kwakhe kuGenyeza
          abeyibhalele uNomvula ngenhloso yokumshela.

          [Nikeza amamaki amathathu echaze kafushane izenzo zomlingiswa]                            (3)
9.8       Umbhali uhlose ukugqamisa ukuthi kwesinye isikhathi abantu abasebenza
          ngokuqola izimali baba nomona uma bebona abantu bethola imali yamafa.
          Uhlela isu lokuthola umcebo kaMirriam uzenza udokotela Ndambula
          Sengwayo agcine eshaywa nguGenyeza.

          [Nikeza amamaki amabili uma eyinikezile inhloso yombhali]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (2)
9.9       Ngicabanga ukuthi wawuzoba mubi. UMeyili wayengagcina engenayo indlu
          yesitini njengoba agcina eyakhelwe nguNomvula ngemuva kokuthola
          umcebo. UNomvula wayengahlala ekhaya angasebenzi hleze agcine
          enezinye izingane eziningi esehlupheka.
                                                  NOMA
          Ngicabanga ukuthi wawungaba muhle ngoba hleze uNomvula wayeyovuka
          azithathe, afunde aqede enze izinto ezinhle zokumbonga.
          [Nikeza amamaki amathathu uma ewuvezile umphumela]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (3)
9.10      Le ndaba iphetha ngopholavuthondaba. Zonke izinkinga ezibhekene
          noNomvula ziyaxazululeka, kuba nokuxolelana nokubuyisana. UNomvula
          ushada noGenyeza bathenga umuzi omkhulu eThusini. Abenzi bobubi
          bayajeza, uChule uyafa, uDaffo uyagwetshwa ngesenzo sokuzama ukubulala
          uNomvula.
          [Nikeza amamaki amathathu uma ekwazile ukuphawula wasekela]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (3)
                                                                                                    [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 16

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  16                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

•     Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
•     Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
•     Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-41 ukumaka i-eseyi.

(Ohlolwayo angasebenzisa la maphuzu alandelayo namanye amayelana nendlela
abalingiswa abenze ngayo izinto kule noveli.)

Kuyiqiniso ukuthi uma umuntu ekwazile ukuzikhethela impilo akabi nokusola abanye
abantu. Kule noveli kunabalingiswa abazikhethele impilo abayiphilayo okube
nemiphumela eyahlukene.

UDumazile uqoma uthisha uMoloi ebe eyingane yesikole ebe eshiye ikhaya lakubo
wayoqasha eMbumbulu lapho kunesikoleni samabanga aphezulu. Lokho kwenza
kwakhe kwenze waxoshwa esikoleni. Wathola umsebenzi esitolo sikaSithole. Ufika
kwaSithole wamqoma uma emshela ebe emsizile wamnika umsebenzi esitolo sakhe
futhi azi ukuthi ushade noMaNzimande waze wakhulelwa okwesibili wathola uLerato.
Wenza into engeyinhle ngokuhlangana noMthivovo ambathe ngubo yinye naye, ahlele
isu lokushisa isitolo sikaSithole okwaletha ukuhlupheka kuSithole njengoba
umshwalense wala ukumkhokhela. Uthe uSithole eboshiwe ushada noMtalaselwa
Zuma bahlala emzini waseMlazi owawuthengwe nguSithole. Akamvumeli uSithole
ukuba ahlale naye ngoba eseshadile.

Uhlangana noMoloi obezoqwashisa abasebenzi esibhedlela lapho esebenza khona
eze ngodaba labantu asebehlaselwe yileli gciwane emphakathini. Wamvumela
babuyelana ebe kade wayemshiye emkhulelisile. Uvumela uSithole uma ebuya ejele
ukuba afike ukuzobona uMtholephi. Lokho kwenza kwakhe kudala ukuba uMoloi
noSithole baficane balwe agcine eshaywe ngumyeni wakhe uMtalaselwa ngoba
kuficane oyise bezingane zakhe emzini wakhe, izingane zakhe zasala zodwa uLerato
waphuma nasesikoleni. UDumazile wenza okubi ubuyela koyise bezingane zakhe
ubathelela ngegciwane lesandulela ngculazi alidlulisela kumyeni wakhe uMtalaselwa.

Uthisha uMoloi uthandana noMisi Hlophe ofundisa kuso lesi sikole asebenza kuso
aphinde athandane noDumazile ebe enenkosikazi ayishiye ekhaya eGoli. Ukukhetha
ukuphila impilo yokuqonywa kwenza uMisi Hlophe axoshe uDumazile ekilasini lakhe
le-Geography futhi atshele omemu ngesenzo sokungethembeki kwakhe.

Akayifaki inothisi yokwesula emsebenzini, uvele uyanyamalala ashiye izingane
dengwane kanye noDumazile osemtshele ukuthi ukhulelwe. Ubonana noDumazile
ngenkathi emfica emsebenzini ezobazisa ngenkampani i'New Life'. Ubuyelana
noDumazile, akamhloniphi ukuthi useshadele kuMtalaselwa Zuma, ulwa noSithole
phambi kukaMtholephi noLerato.

USithole ukhetha ukudlisa uDumazile ngomuthi awulande enyangeni, okwadala ukuthi
athandane noDumazile ngokumphoqelela. Ukhetha ukushiya umkakhe uMaNzimande,
uthengela uDumazile umuzi eMlazi, ahlale naye. Uthi eshadile, atholise

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 17

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  17                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UDumazile ingane uMtholephi. Ufika emzini kaKheswa ephethe isheke ukulobola
uDumazile. Akagcini ngokuthengela uDumazile umuzi, umthengela imoto ebe
engenazo izincwadi zokushayela, angayifakeli nomshwalense. USithole uthatha
isikhathi somsebenzi awutholile wokushayela ilori lokuthutha udoti kepha ahambe aye
kwaDumazile eMlazi angawenzi umsebenzi awuqashelwe, abe nesikhwele uma
eficana noMoloi agcine elwa naye emzini osekungowakaZuma.

UMaNzimande uphoqa uSithole ukuthi makaxoshe uDumazile ngenxa yezinsolo
azitshelwe nguLizzy. Ulwa noDumazile, umxosha esitolo nasemagcekeni akwakhe
akamniki ithuba lokuba aziphendulele. Ungenisa indoda ekamelweni likaSithole ebe
engahlukanisanga naye. Uphinde uvumela ukumbatha nguboyinye noSithole okwadala
ukuba athole igciwane lengculazi.

Impela kuyiqiniso ukuthi uma umuntu ekwazile ukuzikhethela impilo akabi nokusola
abanye abantu. Kule noveli kunabalingiswa abazikhethele impilo okube nemiphumela
ehlukene empilweni yabo. Abanye babe nokuzisola basizwa ngabanye
njengoDumazile noSithole.

(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
ehambisana nesitatimende sombuzo.)

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha].                                                                  [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 18

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  18                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUNJALO-KE – MJ Wanda

11.1      Umlandi usilandisa ngokwenziwa umlingiswa onguthishomkhulu ezama
          ukuthungatha uthisha uMoloi. Umbheka isikole sonke akamtholi. Uphinde
          umlandi asitshele ngemizwa kathishanhloko lapho edunyelwa ikhanda uma
          ezwa umfundi othi uMoloi ugibele itekisi.

          [Nikeza amamaki amabili uma ewuchazile umsebenzi womlandi]                                (2)

11.2      •   Uthisha uMoloi uthandana noDumazile uphetha ngokukhulelwa.
          •   UMaNdovela benoMaJwara bafika esikoleni bezoxoxa indaba
              yokukhulelwa kwengane kaKheswa ikhuleliswa uthisha.
          •   Uthisha omkhulu uthungatha uMoloi ukuze athole kahle ngalolu daba
              kepha itshe lase lome inhlama.

          [Nikeza amamaki amathathu uma ezifingqile izigameko]                                      (3)

11.3      Isimo senhlalo sihle ngoba bakhombisa ukubambisana phakathi kwesikole
          nabazali nokubambisana komakhelwane njengoba uMaJwara wayephelezele
          uMaNdovela esikoleni.

          [Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wamagama agqamile]                           (2)

11.4      Uthisha uMoloi akanalo uthando lweqiniso kubona bobabili oMisi Hlophe
          noDumazile. Uthisha uMoloi uthandana noMisi Hlophe kodwa ushela
          uDumazile oyingane yesikole asebenza kusona benoMisi Hlophe. Akamtsheli
          uma eseshiya umsebenzi. Kanjalo nakuDumazile, uyamkhulelisa, abaleke,
          engavalelisanga kuye esikoleni.

          [Nikeza amamaki amathathu uma eqhathanisile uthando lwabalingiswa]                        (3)

11.5      Ngiyazwelana naye ngoba uMaNzimande wayezitshela ukuthi uma uSithole
          exosha uDumazile bazoqhubeka nothando lwabo bahlale emzini wabo
          ngokuthula engasekho ophazamisayo. Ukube bengiwuManzimande
          bengingeke ngimxolele uSithole uma esebuyiswa ukuhlupheka ngoba
          akathembekile.

                                                  NOMA

          Angizwelani naye ngoba umuntu uvuna lokho akutshalile. Nguyena
          owavumela ukulalela uLizzy mayelana nokuthandana kukaSithole
          noDumazile okwakungekho. Waqala walwa noSithole okwenza agcine
          esebuka uDumazile ngalelo so lokumthanda. Ngangingeke ngilalele
          okwakushiwo nguLizzy ngaphambi kokuzenzela ucwaningo.

          [Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile ukuzwelana /ukungazwelani]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 19

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  19                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

11.6      Udweshu olutholakala kulesi siqeshana ludalwa ukuthi uDumazile ubuye
          sekudlule isikhathi emsebenzini. Uphendula kabi uSithole umtshela ukuthi
          yena uziphethe, akashadile noSithole futhi uSithole akolawula kuphela
          uMaNzimande lo ashade naye hhayi yena.

          [Nikeza amamaki amabili uma eshilo ukuthi udweshu ludalwa yini]                           (2)

11.7      UDumazile uvezwe njengomlingiswa ongahloniphi/ ongenaso isimilo. Uphoxa
          uSithole onguyise wengane yakhe nokunguye omthengele indlu ahlala kuyo
          eMlazi. Uphinde umtshela ukuthi useyisichaka yingakho ebona kungcono
          ukuthi amshade, afake isehlukaniso noMaNzimande. Angagcini ngalokho
          amtshele emehlweni ukuthi usethandana nenye indoda.

          [Nikeza amamaki amathathu echaze kafushane izenzo zomlingiswa]                            (3)

11.8      Umbhali uhlose ukugqamisa ukuthi kukhona abantu abangathembekile
          emsebenzini wabo. UMthovovo usebenza esitolo sikaSithole akathembeki
          uhlangana noDumazile bashisa isitolo sikaSithole aphinde ambathe ngubo
          yinye noDumazile ebe azi ukuthi uthandana noSithole ongumqashi wakhe.

          [Nikeza amamaki amabili uma eyinikezile inhloso yombhali]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (2)

11.9      Ngicabanga ukuthi wawuzoba muhle. UMtalaselwa wayezoshada nomama
          wengane yakhe. Wayengaphila isikhathi eside hleze angabulawa yingculazi.
          Okunye wayengeke ahlazeke endaweni kuphume izindaba emsakazweni
          zokulwa kwamadoda emzini wakhe.

          [Nikeza amamaki amathathu uma ewuvezile umphumela]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (3)

11.10     Umbhali uphumelele kahle ukuphetha le ndaba ngopholavuthondaba ngoba
          kuba nokuxolelana nokubuyisana. UDumazile ngaphambi kokuba ashone
          uxolisa kuMaNdovela noMaShandu indlela abeziphethe ngayo. Imindeni
          kaDumazile nokaMtalaselwa iyahlangana emgcwabeni kaDumazile.
          UMaShandu umamezala kaDumazile uxolela uDumazile ngakho konke
          ayekusho ngaye. Babonga abakwaKheswa ngokubambisana.

          [Nikeza amamaki amathathu uma ekwazile ukuphawula wasekela]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (3)
                                                                                                    [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 20

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  20                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

•     Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
•     Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
•     Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-41 ukumaka i-eseyi.

(Ohlolwayo angasebenzisa la maphuzu alandelayo namanye amayelana nendlela
abalingiswa abenze ngayo izinto kule noveli.)

Kuyiqiniso ukuthi uma umuntu ekwazile ukuzikhethela impilo akabi nokusola abanye
abantu. Kule noveli kunabalingiswa abazikhethele impilo abayiphilayo okube
nemiphumela eyahlukene.

UNjini Cele ungumfowabo kaQophitshe ongumama kaLinono noBafana. Ungumalume
okhethe ukukhulisa uBafana oseyisifundiswa. Ufika emzini kaBafana nomngenandlini
womkhono      wembuzi    ngenhloso   yokuzocelela     uHlanganisani no-Uzithelile
abangabazukulu bakhe indawo yokuhlala nokufunda. UCele akazisoli ngokukhulisa
uBafana futhi akabi nodlame kuBafana ngenkathi emxosha emzini wakhe ngoba ethi
akalenzanga iphoyinti unquma ukudla imihlathi ayolala kuMadonsela. Uthandazela u-
Euthenasia uma embona ukuthi uxinwe yisifuba. Ukhulisa oHlanganisani no-Uzithelile
ngomthandazo. Wamukela u-Euthenasia ngomoya omuhle uma efika eMpaphala,
uyamhlabisa, amfake isiphandla sembuzi. Wamukela uBafana eMpaphala, umtshela
ukuthi kade emlindele. Wamukela uPoppie ofika emzini wakhe esehamba ngenduku,
abahlabise imbuzi benoBafana.

UBafana uxosha umalume wakhe kabuhlungu uma ezocelela izingane zikaLinono
indawo yokuhlala. UBafana akanasikhathi sezingane zakhe ukhetha umsebenzi
wokugada izinja. UBafana uba nomona ngokufunda kukaPoppie utshela uPoppie
ukuthi akangaqhubeki nokufunda. Ukhuza uPoppie uma ehlukumeza uMaXakushe
ngesikhathi emxosha ebusuku emzini wakhe. Akakwazi ukwelekelela uMnumzane
uBen Martin owayefisa ukunikeza usizo umphakathi wabantu abamnyama. Indlela
enza ngayo kuWilliamson asebenza naye, itshengisa ukungamhloniphi ngoba umbiza
ngoMadala. Ukhetha ukushiya uMelody, U-Euthenasia noPoppie, alaxaze nomsebenzi
ngenxa yokungenela uphuzo oludakayo nokwenqaba usizo luka-Terry Lewis. Uthi
engumuntu omnyama kepha angabazisi omakhelwane bakhe. Ukhetha ukuhlalisana
noMaMthunzi ebe engahlukanisanga noPoppie. Walekelela uMaMthunzi ukuhambisa
uPrisca ekolishi ebe ashiya ezakhe izingane u-Euthenasia noMelody engazi noma
ziyafunda yini. Uthi engubaba awashele uMaMsibi izimpahla zakhe zokugqoka
zangaphansi.

UPoppie wenqaba ukwamukela izingane zikaLinono kwala noma ozakwabo
emsebenzini bemncenga ukuthi azithathe. Akabi nesikhathi sokukhulisa izingane
zakhe, ikakhulukazi uMelody oze athole izingane ezimbili engashadile. Uxosha
uMaXakushe ongumzanyana wezingane zakhe, akafuni ngisho alale ngalobo busuku
ngoba engamfuni umuntu osola izingane zakhe. UPoppie uma eshayelwa ucingo
nguHlanganisani efuna ukumazisa ngo-Euthenasia akamemukeli kahle njengelunga
lomndeni. Uthengela u-Euthenasia imoto ngaphandle kokubonisana noBafana.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 21

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  21                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UPoppie ukhombisa ukuba nomona ngoHlanganisani no-Uzithelile ngoba bekhombisa
ikhono eliphezulu emqhudelwaneni wokugijima. Ucabanga nokubathakatha. UPoppie
wakhetha ukushiya iBhayibheli ayeliphiwe uQophitshe emzini wabo eMlazi. UPoppie
ufika emsebenzini kaBafana uthatha izincwadi ngoba efuna ukuthi uBafana afike
ekhaya balungise izinto.

UHlanganisani wamukela u-Euthenasia uma efika e-B.W Vilakazi. Ugoduka naye uya
eMpaphala. Utshela u-Euthenasia ukuthi akulungile ukuhamba ekhaya kungaziwa.
Ugqugquzela u-Euthenasia ukuthi afunde phesheya. Akadlali ngoZamaShenge,
uyamshada umenza inkosikazi yakhe. Ukhulisa izingane zikaMelody, umphindisela
esikoleni ukuthi ayofunda. Uhlalisa uBafana noPoppie eMfangidelile. Indlela
uHlanganisani enze ngayo izinto yamukelekile ngokwamagugu ngenxa yokuthi
ubamba iqhaza lokuhlanganisa umndeni.

Impela kuyiqiniso ukuthi uma umuntu ekwazile ukuzikhethela impilo akabi nokusola
abanye abantu. Kule noveli kunabalingiswa abazikhethele impilo okube nemiphumela
ehlukene empilweni yabo. Abanye babe nokuzisola basizwa ngabanye njengoBafana
noPoppie.

(Ohlolwayo makabeke uvo lwakhe, akhombise ukuthi useyayiphetha impendulo
yombuzo.)

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha].                                                                  [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 22

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  22                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

13.1      Umlandi usilandisa/usixoxela ngemicabango kaPoppie njengoba ekhumbula
          indlela okugcwala ngayo isitimela namatekisi aseShowe. Le micabango
          anayo isuswa ukufika komfana waseShowe ogulayo. Ubuye acabange
          nangoNjini Cele ukuthi akathandi kangakanani ukuhamba ngamatekisi ngoba
          esakholelwa ekuhambeni ngesitimela.

          [Nikeza amamaki amabili uma ewuchazile umsebenzi womlandi]                                (2)

13.2      •   Yingoba wayebona ukuthi uPoppie usibukele phansi isiguli futhi
              akawahloniphi umsebenzi wakhe.
          •   Yingoba wayefuna ukuqinisekisa ukuthi uPoppie akazimisele ngempela
              yini ukuyobheka isiguli sangasemzini wakhe.
          •   Yingoba wayethukile ngenxa yokuthi isiguli sasigula kakhulu sidinga usizo
              ngokushesha.

          [Nikeza amamaki amathathu uma efingqile isigameko kulesi siqeshana]                       (3)

13.3      La mazwi akhombisa isimo senhlalo esingesihle njengoba uPoppie ekhuluma
          isiNgisi enqaba ukuyobheka isiguli ngoba ekhombisa ukuba nobandlululo
          uma kungabantu basemakhaya.

          [Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono wamagama agqamile]                           (2)

13.4      UBafana ube nothando olungafani lwezingane zikaPoppie noMaMthunzi.
          UBafana akabanakekeli oMelody no-Euthenesia, unakekela izinja kuphela
          kwakhe. Kanti uma ekaMaMthunzi ukwazi ukuhambisa uPrisca ekolishi
          ngemoto yakhe.

          [Nikeza amamaki amathathu uma eqhathanisile uthando lwabalingiswa]                        (3)

13.5      Ngiyazwelana ngoba uMelody akalutholanga uthando lokunakekelwa uPoppie
          noBafana ukuze bamyale, wayesizwa uMaXakushe ambonise ngokukhula
          nokuziphatha kwengane. UPoppie waxosha uMaXakushe wasala
          engenamuntu ombonisayo. Ukube bengiwuMelody bengiyosebenza kanzima
          nginakekele izingane zami ukuze okwenzeke kimi kungenzeki kuzona.
                                                  NOMA
          Angizwelani naye ngoba umuntu uvuna lokho akutshalile. UMelody
          akaphoqwangwa ukuba abe nobudlelwano noPrince noMandla wakwenza
          ngokuthanda futhi efuna ukweqa imithetho kaMaMthimkhulu.
          [Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile ukuzwelana/ukungazwelani]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 23

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  23                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

13.6      Udweshu olutholakala kulesi siqeshana ludalwa ukuthi u-Euthenasia
          untshontshe imoto kaMiss Hawkins. Utshela uBafana ukuthi lokhu akwenzile
          ubeziholela ngoba uMiss Hawkins ubelokhu emthuma engamkhokheli.

          [Nikeza amamaki amabili uma eshilo ukuthi udweshu ludalwa yini]                           (2)

13.7      Okwenziwa u-Euthenasia kumveza njengomlingiswa ongahloniphi ngokuthi
          angaxolisi uma ebuzwa ngokuthatha imoto kaMiss Hawkins. Uphinda alindele
          inkokhelo uma ethunywa umuntu omdala kunaye okumele ngabe umthatha
          njengomzali wakhe.

          [Nikeza amamaki amathathu echaze kafushane izenzo zomlingiswa]                            (3)

13.8      Umbhali uhlose ukugqamisa ubuntu nokwazisana komakhelwane.
          UMadonsela wamukela uCele kahle uma efika kuye ngenkathi exoshwe
          nguBafana emzini wakhe. Umxoxela nendlela okuphilwa ngayo ko-BA
          okwenze uCele aqonde imbangela yesenzo sikaBafana.

          [Nikeza amamaki amabili uma eyinikezile inhloso yombhali]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (2)

13.9      Ngicabanga ukuthi wawuzoba mubi. UBafana wayezogcina engabuyisananga
          nomndeni wakhe waseMpaphala. Wayezoqhubeka ahambe ehlala nabanye
          omasihlalisane mhlawumbe aze agcine esehlala nasemgwaqeni. Hleze
          wayengagcina eshonile angcwatshwe ungazi umndeni wakhe ngenxa
          yamashwa ayemlandela.

          [Nikeza amamaki amathathu uma ewuvezile umphumela]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (3)

13.10     Umbhali uphumelele kahle ukuphetha le noveli ngopholavuthondaba ngoba
          kube noxolo nokubuyisana komndeni waseMpaphala nowaseThekwini.
          Umndeni kaCele wamukela uNgubane njengoba efika eMpaphala,
          bayamhlabela. Baphinde bamukela uPoppie osehamba ngenduku njengoba
          efika eMpaphala ehamba noVikizitha. UNgubane noPoppie bayabuyelana,
          badayisa indlu yabo yase La Lucia bagcine behlala eMthunzini.

          [Nikeza amamaki amathathu uma ekwazile ukuphawula wasekela]

          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukelwa)                                           (3)
                                                                                                    [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 24

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                  24                  DBE/Nhlaba/Nhlangulana 2025
                                   SC/NSC – Umhlahlandlela Wokumaka

UBUCIKO BOMLOMO

UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)

UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

•     Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
•     Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
•     Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-41 ukumaka i-eseyi.

INGANEKWANE: 'IKHUBALO LIKAFUKWE'

(Ohlolwayo angasebenzisa la maphuzu alandelayo namanye amayelana nendlela
abalingiswa abenze ngayo izinto kulobu buciko bomlomo.)

Kuyenzeka kwesinye isikhathi izinto ezenziwa ngabantu nezilwane zisifundise,
zexwayise futhi zedlulise umyalezo othile. Kuyavela nakulobu buciko bomlomo
okufundisayo, okwexwayisayo nokwadlulisa umyalezo.

INGANEKWANE: IKHUBALO LIKAFUKWE

Le nganekwane ifundisa ngokuthi kubalulekile ukuthi uma ungubaba wekhaya uhambe
uyosebenzela umndeni wakho ukuze ungalali ngendlala njengoba kwenza umlimi kule
nganekwane. Uyayidela impilo yakho, umlimi uyidela ngokuyogawula izibonda
zesivande ehlathini elesabekayo futhi elalidume ngokuba nezinhlobo zezilwane
ebezingaba yingozi. Kuthe esagawula ubona izinsizwa ezazihlomile zivula idwala
ngendlela engajwayekile yokucula iculo bese idwala liyavuleka.

Kudingeka ube nobuchule, umlimi akazange abaleke, wangena ehlathini, wacasha
efuna ukubona ukuthi zenzani. Wama walalela wabamba konke okwenzekayo elapho
ehlathini ecashe otshanini.

Ungazuza umcebo ngokulalela/ukubuka indlela okwenziwa ngayo izinto ngabanye
abantu. Umlimi waya edwaleni ngemuva kokuba zihambe izinsizwa wase enza lokhu
okwakwenziwa yizinsizwa ukuze naye akwazi ukuthola imali. Wacula, idwala lavuleka
wangena edwaleni wazitika ngemali eyayilapho engacabangi nanokuthi lezi zinsizwa
zingabuya mhlawumbe zimlimaze. Waphumelela waze wafika ekhaya nemali.

Yize izinsizwa zazinemali engaziwa muntu zazilekelelana ngenkathi zifaka imali
emasakeni okwenza ukuba umsebenzi wazo ube lula futhi usheshe uphele yize imali
yabe iyiningi.

Okunye okugqanyiswa yile nganekwane ukuthi kuhle ukwethembeka nokucabangela
umndeni wakho. Umlimi waxoxela inkosikazi yakhe ngendlela ayethole ngayo imali.
Bayibala belekelelana.

Kuyenzeka senze izethembiso kodwa singazifezi. Inkosikazi yomlimi yacabanga
ukuyoxoxela umfowabo ongusomabhizinisi yize umyeni wayo wayeyiyalile ukuba
ingatsheli muntu. Yathatha izingubo yashaya sengathi iyowasha kanti iyoxoxela
umfowabo. Yanikeza umfowabo indlela yokufinyelela kulo mcebo yize umfowabo
wayecebile.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P2 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isizulu/ea19b2db-c90c-47a4-8a56-6181b4e90aee) — isiZulu HL · Memo · 2024 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2023-mg/c858169f-d296-4f91-9182-d13b2a0e8bca) — isiZulu HL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2019-nsc-june-exam-memorandum-paper-2-isizulu/cd3827f5-57e3-4ed0-94f0-544b2ba575e8) — isiZulu HL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2018-memo/4c6b5013-44af-462f-b8af-de6dcb802fac) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2017-memo/cdfe93f1-0a3e-43f6-8ad4-64546f084f49) — isiZulu HL · Memo · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2016-memo/71b179e9-a852-4cf3-86d9-5393522b92f0) — isiZulu HL · Memo · 2016 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-isizulu/8c1908c5-18c6-4893-ac6f-3a47628e49a2) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
