# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Question Paper

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2017, 31 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2017/ffffd8e9-bdac-4261-99b1-da85f200ae72
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 31

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2017 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2017/ffffd8e9-bdac-4261-99b1-da85f200ae72)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · isizulu. Question paper, 31 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2017-memo/24930573-6384-45e3-abf0-604b637299e6) — Memo · 2017 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                  IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       NOVEMBA 2017

AMAMAKI: 80

ISIKHATHI: Amahora ama-2½

                            Leli phepha linamakhasi angama-31.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             2                       DBE/Novemba 2017
                                            NSC

IMIYALELO KANYE NOLWAZI KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle imiyalelo ngaphambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.        Ungafundi imibuzo yonke yephepha. Qala ubheke uhla lokuqukethwe
          olukhonjisiwe bese ukhetha imibhalo oyifundile kulo nyaka. Emuva kwalokho,
          funda imibuzo yaleyo mibhalo bese ukhetha imibuzo ozoyiphendula.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINTATHU:

          ISIQEPHU A:       Izinkondlo                        (30)
          ISIQEPHU B:       Inoveli/Ubuciko bomlomo           (25)
          ISIQEPHU C:       Umdlalo                           (25)

4.        Phendula imibuzo EMIHLANU isiyonke: ISIQEPHU A: Imibuzo EMITHATHU,
          ISIQEPHU B: Umbuzo OWODWA, ISIQEPHU C: Umbuzo OWODWA
          njengoba kukhonjisiwe ngezansi.

          ISIQEPHU A: IZINKONDLO
          IZINKONDLO EZIMISELWE – Phendula imibuzo EMIBILI.
          INKONDLO ENGAMISELWE – UPHOQELEKILE ukuphendula lo mbuzo.

          ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
          Phendula umbuzo OWODWA.

          ISIQEPHU C: UMDLALO
          Phendula umbuzo OWODWA.

5.        INDLELA YOKUPHENDULA IMIBUZO YESIQEPHU B (INOVELI/UBUCIKO
          BOMLOMO) KANYE NEYESIQEPHU C (UMDLALO).

          •    Phendula KUPHELA imibuzo yenoveli/ubuciko bomlomo kanye
               neyomdlalo owufundile.
          •    Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
               OMFUSHANE.      Uma     ukhetha   ukuphendula     umbuzo     omude
               ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo omfushane ESIQESHINI C.
               Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omfushane ESIQESHINI B, kufanele
               uphendule umbuzo omude ESIQESHINI C. Sebenzisa uhla oluyinkomba
               lokuphendulwa kwemibuzo ukuze lukwelekelele ekukhetheni imibuzo.

6.        UBUDE OBULINDELEKILE BEZIMPENDULO

          •    Impendulo yombuzo omude ezinkondlweni mayibe ngamagama ayi-190
               kuya kwangama-240.
          •    Izimpendulo zemibuzo emide enovelini/ebucikweni bomlomo kanye
               nasemdlalweni mazibe ngamagama angama-340 kuya kwangama-390.
          •    Ubude bezimpendulo zemibuzo emifushane buyolekelelwa amamaki
               anikeziwe okuyiwona ayolawula ohlolwayo ukuthi kumele aphendule
               kangakanani. Abafundi mabaqaphele ukuthi bangathemelezi kodwa
               baphendule okubuziwe.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            3                       DBE/Novemba 2017
                                           NSC

7.        Landela ngokucophelela imiyalelo oyinikeziwe ekuqaleni kwaleso naleso
          siqephu.

8.        Qaphela    ukuthi  izinombolo    ozisebenzise    ezimpendulweni     zakho
          ziyahambisana nalezo ezisetshenziswe abahlolayo emibuzweni.

9.        Qalisa isiqephu NGASINYE ekhasini ELISHA.

10.       Ukusetshenziswa kwesikhathi kungahlelwa ngale ndlela:

          ISIQEPHU A:       Imizuzu engama-40
          ISIQEPHU B:       Imizuzu engama-55
          ISIQEPHU C:       Imizuzu engama-55

11.       Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            4                        DBE/Novemba 2017
                                           NSC

OKUQUKETHWE
Leli khasi liyolekelela abahlolwayo ukuba bakhethe imibuzo abazoyiphendula
ngaphandle kokufunda imibuzo yephepha lonke.
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
Izinkondlo ezimiselwe: Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo EMIBILI.
      INOMBOLO YOMBUZO                 UMBUZO             AMAMAKI          INOMBOLO
                                                                            YEKHASI
1.   'UNoxolo/UNoluxolo'                 Umbuzo omude           10             6
2.   'Uthando'                         Umbuzo omfushane         10             7
3.   'Nyuvezi YakwaZulu'               Umbuzo omfushane         10             8
4.   'Imfihlo'                         Umbuzo omfushane         10             9
                                          KANYE
Nenkondlo engamiselwe: Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo.
5. 'Sadalelwa Ukuhlupheka?'         Umbuzo omfushane            10              10
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE. Uma
         ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo
         omfushane ESIQESHINI C. Phendula umbuzo OWODWA ESIQESHINI B kanye
         ESIQESHINI C.
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI: Phendula umbuzo OWODWA kule noveli emiselwe.
6. Bengithi Lizokuna              Umbuzo omude                  25              11
7.   Bengithi Lizokuna                 Umbuzo omfushane         25              11
8.   Usumenyezelwe-ke Umcebo             Umbuzo omude           25              14
9.   Usumenyezelwe-ke Umcebo           Umbuzo omfushane         25              14
10. Kunjalo-ke                           Umbuzo omude           25              16
11. Kunjalo-ke                         Umbuzo omfushane         25              16
12. Impi Yabomdabu Isethunjini           Umbuzo omude           25              18
13. Impi Yabomdabu Isethunjini         Umbuzo omfushane         25              18
                                          NOMA
UBUCIKO BOMLOMO:            Phendula umbuzo OWODWA kolobu buciko bomlomo obumiselwe.
14. Uju Lwezizukulwane                   Umbuzo omude           25           20
15. Uju Lwezizukulwane                 Umbuzo omfushane         25              20
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA kule midlalo emiselwe.
16. Kudela Owaziyo                 Umbuzo omude                 25              25
17. Kudela Owaziyo                     Umbuzo omfushane         25              25
18. Awuwelwa UMngeni                     Umbuzo omude           25              27
19. Awuwelwa UMngeni                   Umbuzo omfushane         25              27
20. Ubhuku Lwamanqe                      Umbuzo omude           25              29
21. Ubhuku Lwamanqe                    Umbuzo omfushane         25              29
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE
         ESIQESHINI B kanye NASESIQESHINI C. Akuvumelekile ukuphendula imibuzo
         EMIBILI emide noma EMIBILI emfushane.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          5                    DBE/Novemba 2017
                                         NSC

Uhla oluyinkomba yokuphendulwa kwemibuzo.

Emuva kokuphendula imibuzo yaleli phepha sebenzisa lolu hla oluyinkomba
yokuphendulwa kwemibuzo ukuze ube nesiqiniseko sokuthi uyikhethe ngokufanele
imibuzo okulindeleke uyiphendule.

               ISIQEPHU                INOMBOLO       INANI        THIKA
                                       YEMIBUZO     LEMIBUZO
                                                  EPHENDULIWE
 A:     IZINKONDLO
        (Ezimiselwe)                     1–4           2
 A:     INKONDLO
        (Engamiselwe)                     5            1
 B:     INOVELI
        (Umbuzo omude NOMA               6–13          1
        omfushane)
 B:     UBUCIKO BOMLOMO
        (Umbuzo omude NOMA              14–15          1
        omfushane)
 C:     UMDLALO
        (Umbuzo omude NOMA              16–21          1
        omfushane)

 QAPHELA: ESIQESHINI B no C, qinisekisa ukuthi uphendule umbuzo OWODWA
          OMUDE kanye nombuzo OWODWA OMFUSHANE. Awuvumelekile
          ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI
          emifushane.

                ESIQESHINI B, khetha phakathi kwenoveli nobuciko bomlomo,
                uphendule UMBUZO OWODWA, ungaphenduli ngazo zombili lezi
                zinhlobo zemibhalo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          6                       DBE/Novemba 2017
                                         NSC

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

IZINKONDLO EZIMISELWE

Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI kulena emine ebuziwe elandelayo.

UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula umbuzo olandelayo.

UNOXOLO/UNOLUXOLO – KNN Gcumisa

1       Udumo lakho luyababazeka
2       Ufana namanz' apholil' ehla entabeni.
3       Upholil' uphuzisa bonke abakulangazelelayo,
4       Ubaph' ukujabul' imizimba yethakase
5       Bekufumene wena Mduduzi wabadumele.

6       Lapho kukhon' ukuheleza komoy' obandayo,
7       Lapho kugelez' igazi emaweni athambekileyo,
8       Izinyembezi zigeleza ingelezane,
9       Kubhekenwe ngeziqu zamehlo.
10      Imilomo ikhafula okumuncu kodwa
11      Kungazeki okumuncu kodwa
12      Kungazeki ngubani oyakusiza.

13      Munye kuphel' ongaba umsizi, UNoluxolo,
14      Oleth' injabulo kubo bonke abaxabeneyo,
15      Onhliziyo zabo zibamtoti, ngothando
16      Oluletha ukufudumala okungunaphakade.
17      Kuletha ukuthokoza okungeke
18      Kwalethwa yilutho ngaphandle
19      Kothando, umusa noxolo.

Phawula ngokuphumelela kwembongi ekwethuleni umqondo oqukethwe yile nkondlo.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama ayi-190 kuya
kwangama-240.

Impendulo yakho mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

•    Ukwethula nokuchaza umqondo
•    Ukuphawula ngokucaphuna izibonelo zomqondo wenkondlo
•    Ukuveza uvo lwakho                                                                 [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            7                      DBE/Novemba 2017
                                           NSC

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
UTHANDO – KNN Gcumisa
1         Abasha badume nezothando,
2         Okwalolu thando kuyadumaza,
3         Ngalolu thando sebeyaziqhenya,
4         Abasaluhloniphi nokuluhlonipha
5         Sekungumdlalo wamagendo.
6         Laph'abantu abasha, bethi banothando,
7         Ibhungu linothando lwetshitshi,
8         Bahlulwa yini ukuzihlonipha?
9         Kungani bekhohlisana?
10        Bayaziqhayisa ngalo
11        Omunye ethi ungowomunye?
12        Izimbali zanamuhla zilahlekelwa
13        Ubumbali bazo ngokuphang'umdaka.
14        Ongaphangi mdaka ubukelwa phansi,
15        Akhishwe inyumbazane anyundelwe,
16        Ngokuqinisel'umvuzo uyakuwuzuza,
17        Ekugcineni ebuhlanzweni bayo iyabuyela.
18        Nalapho umzali eqhamuka,
19        Abantu abasha abasamazisi,
20        Kugcwalwa imigwaqo kungaziwa nanyaka,
21        Kumelwe emakhoneni, nasezigxotsheni,
22        Wena mzali awusenasithunzi.
23        Wo, yeka kusadliwa ngoludala!
24        Kusadliwa ngoludala
25        Lwaluhlonishw' uthando.
26        Uthando kwakungolweqiniso,
27        Uthando lwalungaqhayiswa,
28        Abantu abadala babehlonishwa.
29        Kungabe lolu thando
30        Intsha edume ngalo
31        Olweqiniso na?
2.1       Caphuna umugqa osebinzeni loku-1 oqukethe umqondo wokuthi abantu
          abasha sebeluthatha kalula uthando.                                          (1)
2.2       Qhathanisa okungefani okushiwo imbongi emgqeni we-12 kuya kowe-15
          nomugqa wama-23 kuya kowama-28.                                              (3)
2.3       Chaza ithoni etholakala emgqeni wesi-8 kanye nowesi-9.                       (2)
2.4       Yini ehloswe yimbongi ngokukhethwa kwegama elidwetshelwe emgqeni
          we-13?                                                                       (2)
2.5       Xoxa ngempumelelo yesu lombhali lokusebenzisa i-enjambamenti emgqeni
          wama-29 kuya kowama-31.                                                      (2)
                                                                                       [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            8                          DBE/Novemba 2017
                                           NSC

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

NYUVESI YAKWAZULU – LF Mathenjwa
1         INgqungqul' eshay' amaphiko phezu koMhlathuze
2         UMhlathuze wakhophoza
3         Ukhozi oluvul'amaziphokazi ezintabeni zoNgoye,
4         UNgoye lwesaba nokulwehlela
5         Ubhakubha olungezindlu zinde zishay'ezulwini
6         Inkunz'egweba ngepensela ezinye zigweba ngophondo
7         Indab' engiyizwe ngimncane ngakhula ngayibona ngamehlo.
8         Umzondo abawunyathele KwaZulu ukunuka kwezwakala eXhoseni
9         Kuze kwasa abeSuthu kwaMshweshwe beqaqanjelwa amakhanda
10        Ilangab' elihangul' izikhotha zase-Afrika kwasha amabibi phesheya
11        Ngikhuluma namuhla o-Cambridge no-Oxford abawuval' umlomo
12        O-Fort Hare no Turfloop bakhwacel'
13        Imisidlan' okwengcanga ibon' ikhonde.
14        Gobhoza njalo mfula wolwazi uphuzis' i-Afrika
15        Ngifike isis' usimbonqo ngaphuma sesimaplakazana
16        Ngeswele ezinkulungwane ngangihuba ngikuhayele sibani soluntu
17        Izinkulungwane ezidlula kuwe aziwuvali chibi lolwazi
18        Bayingcosan' abaphuza kuwe kungacimeki ukoma.
19        Ngitshele mfazindini zingaki ezakho izimbiza?
20        Ngibuze kwelamaXhosa bangawuval' umlomo
21        KwelikaMabuza kaNgwane uyintokazi' eyisilomo
22        AbakoMshweshwe namanje beswel' imilomo
23        Uyadel' ophuze kuleso sizib' esinzonzo sakoNolwazi
24        Uphuthelwe ongacaphunanga kuleyo mbenge yolwazi.
25        Sizib' esimavivane sikaNomfundo noNompumelelo
26        Ngibe ngiyakugasela ngashaywa uvalo kwafik' isiyezi
27        Ngikubon' unyakaziswa' inkanyamb' uNolwazi
28        Intengo yezaqheqhe noju lwakho ingilethel' uhlevane
29        Ngitshele Nhlalamafini wena wakoNomfundo yini imfihlo yakho?

3.1       Nikeza igama lesifenqo esidwetshelwe emgqeni we-12 kuya kowe-13.                   (1)
3.2       Hlanganisa okufanayo ebinzeni lesi-4 nelesi-5 ukugqamisa indikimba
          yenkondlo.                                                                         (3)
3.3       Chaza umoya wenkondlo oqukethwe umugqa we-16 kuya kowe-18.                         (2)
3.4       Yini inhloso yembongi ekusebenziseni ukuxhumana-okutshekile ebinzeni
          loku-1 emgqeni woku-1 nowesi-2?                                                    (2)
3.5       Yini eyenzekayo emizweni yakho lapho kuphindwa le misindo efanayo?
          Bhekisa empumelwelweni yokusetshenziswa kwefanamsindo u'ng' emgqeni
          wesi-7.                                                                            (2)
                                                                                             [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              9                        DBE/Novemba 2017
                                             NSC

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

IMFIHLO – MH Mazibuko

1         Mfihloni len' engaka,
2         Zinyanya zakithi nonkana sitsheleni,
3         Izinyanga nezanusi ziwachitha ziwaqoqe,
4         Kanti kufihlweni?

5         Nonesifuba ugcina esemchathazela umngani,
6         Le mfihlo ayinamngani nasihlobo,
7         Othuke wakwelamela okufihliwe uyihlab'inhlali
8         Nabantabakhe uthi bayozibonela kuhle kwabenyoka.

9         Abalele bayabuya ngamaphupho,
10        Balethe izinhlanhla nemikhokha,
11        Noma kunjalo sebeze baqumbelana,
12        Bengayithi vu ngenhlalo yabo,
13        Kukhulu esafihlelwa khona,
14        Yonke imithetho iyeqiwa, ujeze,
15        Munye vo ongasoze weqiwa
16        Lowo uthi, 'Ngamunye ngamunye wozibonela azizwele'
17        Nesichwensi asichwenseli ngakuwo.

18        Liba izindaba zakho ziyaxaka azixoxeki,
19        Akukho namunye onyonyobayo,
20        Azosihlebela ngenhlalo yangale,
21        Kukhulu okufihlwe ngale kwempilo yomhlaba,
22        Abanye bawuthumela igundane kepha kuwe lingelokothwe.

4.1       Nikeza igama eliyisihlonipho elitholakala ebinzeni loku-1.                       (1)

4.2       Chaza kafushane ukuthi amagama adwetshelwe awugqamisa kanjani umoya
          wale nkondlo.                                                                    (3)

4.3       Bhala umbono wakho ngokusetshenziswa kwe-injambamenti etholakala
          emgqeni wama-15 kuya kwama-16.                                                   (2)

4.4       Chaza ngokusetshenziswa kwesimo sokukhuluma esisemgqeni wama-22
          ukwethula umyalezo wale nkondlo.                                                 (2)

4.5       Hlolisisa okushiwo imbongi emgqeni wesi-9 kuya kowe-10.                          (2)
                                                                                           [10]

                                          KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            10                               DBE/Novemba 2017
                                           NSC

INKONDLO ENGAMISELWE (Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo)

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

SADALELWA UKUHLUPHEKA – JC Dlamini

1         Ngiphakathi kwezitezi ezigwaza izulu
2         Ngigebisa ikhanjana ngizibukabuka;
3         Izinswenya zezimali zikinatelw' emabhangi,
4         Mina ngishaya ngonobhaqa kuklokloza isisu,
5         Ngilala ngivuke ngingakuthanga mbibi.

6         Insebenzwana ngukuphandela emuva,
7         Umsebenzi ngiyawuthola ngingawutholi
8         Abelungu bangidudula ngemikhaba, bheka!
9         Kodwa Nkulunkulu ngiyoze ngiphumulephi?
10        Okwethu okwezandla sadalelwa ukuhlupheka!

11        Besengikhohliwe, angidalwanga ngazalwa,
12        Abadalwa bokuqala babephelele ngokugcwele,
13        Ngokomzimba ngokwengqondo, ngokoMphefumulo;
14        Ngubuqili bukaSathane obeza nezinhlupheko,
15        Ofulathela ubuqili bukaSathane UYAPHILA.

16        Angiyeke ubuqili ngiphile ngokugcwele ngensebenzo,
17        Angiyeke umona ngiphile ngokugcwele ngobudlelwane,
18        Angiyeke inzondo ngiphile ngokugcwele ngoZENZELE!

                                       [Icashunwe encwadini ethi: Sadabuka Isizwe, JC Dlamini]

5.1       Tomula imvumelwano etholakala ebinzeni loku-1 bese usho uhlobo lwayo.                    (2)

5.2       Nikeza kafushane umoya olethwa imifanekisomqondo emgqeni we-4
          usebenzise amagama akho.                                                                 (2)

5.3       Chaza ukuthi ukusetshenziswa kwe-okzimoroni ebinzeni lesi-2 kukwelekelele
          kanjani ekuqondeni isimo salo muntu? Sekela impendulo yakho.                             (2)

5.4       Humusha ukusetshenziswa kwemigqa evalekile emigqeni we-11 kuya
          kowe-15.                                                                                 (2)

5.5       Phawula ngokuhlolisisa okushiwo imbongi ebinzeni lokugcina.                              (2)
                                                                                                   [10]

                                                               AMAMAKI ESIQEPHU A:                 30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          11                           DBE/Novemba 2017
                                         NSC

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

Khetha uhlobo OLULODWA lombhalo phakathi KWENOVELI NOBUCIKO BOMLOMO,
uphendule ngokulandela imiyalelo engezansi.

INOVELI

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Xoxa ngempumelelo yombhali ekusebenziseni udweshu ukukhulisa indaba yakhe kule
noveli ethi: Bengithi Lizokuna.

Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390. Ulindeleke ukuba uphendule lo mbuzo njenge-eseyi.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Ukuchaza udweshu nezinhlobo zalo.
• Ukuphendula umbuzo ngokucaphuna nokwesekela ngokwencwadi.
• Ukuveza uvo lwakho nempumelelo yombhali ekusebenziseni udweshu ukukhulisa
   indaba.                                                                                 [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA A

Ngaphambi kokuba alale, wabuye wakhipha iselula esikhwameni. Phela wayekade
eyivalile indlela yonke, enqena ukulokhu ephazanyiswa ngukushayelwa ngabantu
abababaza lesi simanga asenzile. Kwase kunenqwaba yemiyalezo eyayishiywe
ngababeshaye kabamthola. Wayivula imiyalezo, wayilalela. Eminingi yayiphuma
kuNkululeko, ekhala, encenga, ebalisa, eqanganisa.                           5
'Ngiyaxolisa Nkululeko bandla. Ngiphoqwa yisimo nami,' exolisa ngenhliziyo,
kuhlengezela izinyembezi.

Waqeda ukulalela imiyalezo leyo, washayela unina owayekhihla isililo, ephithanelwe
yingqondo, ebalisa ngehlazo athelwe ngalo yindodakazi yakhe. Wambekela isineke
uNontobeko, wamchazela konke abakuxoxe noNkululeko. Wake wazama bandla unina 10
ukumbonisa, ukumncenga, ukumkhalela.
'Ngeke ngisaguquka kulesi sinqumo mama,' esho ngezinyembezi, kuzwakala nokho
ukuthi iphimbo lakhe linokuzimisela okukhomba khona ukuthi isinqumo asesithathile
sekungesokugcina, akasenakuguquka kuso ngisho esencengwa kangakanani.
'Izwe lizothini kodwa bakithi?' kubalisa unina, edazuluka kakhulu futhi.           15

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          12                         DBE/Novemba 2017
                                         NSC

'Kangisenandaba nezwe mama. Okubalulekile yinjabulo engifuna ukuba nayo
esikhathini esizayo.'
'Awu, kodwa bakithi!'
'Sengizovalelisa-ke mama. Ngicela ukusho ukuthi le namba ngizobe
ngingasatholakali kuyo kusukela kusasa. Ngiyode nginithinta-ke mina, ngisho ukuthi 20
ngisaphila yini, ngizwe nokuthi nina ninjani.'
'Awu, kodwa bakithi!'
'Ngiyaxolisa kakhulu mama.'
'Awu, bakithi!'
Emva kwalokho wavula isikhwama sakhe, wahosha isithombe sikaMhlengi 25
okwakulokhu kungavumanga ukuba ahlukane naso ngisho esethandana
noNkululeko. Kwaba eside isikhathi esigqolozele isithombe sikaMhlengi. Naye
uMhlengi wamgqolozela, embuka ngalawo mehlo akhe athambile, ebusweni
emamatheka kancane, kuvela lawo mazinyo akhe angaphambili athanda ukuba
yizixheke. Wasigqolozela isithombe uNontobeko, wasibamba ngazo zombili, 30
wasibeka esifubeni esase simanzi te yizinyembezi. 'Awu, ngangikwenzeni kodwa
Mhlengi uze ungilaxaze, ungishiye nobuhlungu benhliziyo obungaka, nesizungu
esingaka, nothando olungaka? Ngangikone ngani s'thandwa sami?' ebihlika
kakhulu ekhala.

Esakhala kanjalo welula isandla, wathatha iselula yakhe, wacupha i-alamu kuselula 35
ukuba imvuse ngonkwi, wavula isikhwama, wakhipha amaphilisi okulala ngoba
wayengangabazi ukuthi buzogoloza ubuthongo ukufika. Wasukuma, waphephuka
eseqonde kusinki, wavula umpompi wawaphuza amaphilisi ayesethembele kuwo
ukuthi azomlamulela ekuqwasheni okwakumnyonyobela. Emva kwalokho
waphindela embhedeni wazishaya phansi, walala zwi. Waze waphazanyiswa yiyo 40
iselula eyaqandula entathakusa isimkhumbuza ukuthi ubelale efuna ukuvuka
kungakasi. Nebala wazamula, wazelula, wavuka walungela ukuhamba. Emva
kwemizuzu embalwa wayeselungile, wangena emotweni yakhe wayishaya yazulu
esebambe wona umgwaqo omkhulu obheke ezansi.

Nanxa kwakusemnyamana, base bubonakala futhi ubuhle bamagquma ale ndawo. 45
Wabukabuka lobu buhle bendawo, wakhumbula mhla ebubona ehamba noMhlengi
besanda kuthandana. Wacabanga uMhlengi wazibona eseyibhula kakhulu imoto.
Nansiyana idweba kuthelawayeka, yagijima njalo iyodlula koMargate, Ramsgate.
Wabuye wayichezukisa imoto, wangena egaraji wathela uphethroli, wangena
naphakathi erestorenti yalapha egaraji, wabiza ikhofi namasemishi, wazama ukudla. 50

7.1       Shono izinto EZIMBILI eziveza ukuthi         umlingiswa   onguNontobeko
          usamkhathalele unina ngokwalesi siqeshana.                                      (2)

7.2       Shono imbangela yokuthi umlingiswa uNontobeko avale ucingo lwakhe
          ngokwalesi siqeshana.                                                           (2)

7.3       Yikuphi okufanayo mayelana nothando phakathi komlingiswa onguNontobeko
          noNomalanga?                                                                    (2)

7.4       Fingqa ngamaphuzu AMANE ukuvezwa kwesizinda ngokwesikhathi kulesi
          siqeshana.                                                                      (4)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           13                        DBE/Novemba 2017
                                          NSC

7.5       Chaza ukuthi isenzo sikaDlaba sibe namthelela muni ekugqamiseni indikimba
          yethemba yale noveli.                                                           (3)

7.6       Ucabanga ukuthi isigameko esifihlelwe umlingiswa onguXolani mayelana
          nokushintsha ubulili bukaMhlengi sisize kanjani ukuthuthukisa indaba?
          Sekela impendulo yakho.                                                         (3)

7.7       Chaza umphumela wokuveza umlingiswa onguNontobeko ekudluliseni
          umyalezo omayelana nokuthatha izinqumo kule noveli.                             (2)

7.8       Iyini inhloso yombhali ekwethuleni ikhono lesu lokubikezela emazwini
          kaNontobeko athi 'uyangethembisa ukuthi ngeke ungilwise uma ngehluleka
          endleleni'?                                                                     (2)

7.9       Ngabe uyavumelana yini ukuthi udweshu olwaluphakathi kukaXolani
          noNdumiso ngenkathi beficana efulethini likaMahlengi yilona olwadala
          ukuboshwa kukaNdumiso? Sekela impendulo yakho.                                  (2)

7.10      Uyazwelwana noNontobeko kulesi simo azithola ebhekene naso emuva
          kokuthola uMahlengi? Yikuphi owawungakwenza ukuba kwakunguwe
          uNontobeko ubhekene nalesi simo?                                                (3)
                                                                                          [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             14                           DBE/Novemba 2017
                                            NSC

UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
Xoxa ngempumelelo yombhali ekusebenziseni udweshu ukukhulisa indaba yakhe kule
noveli ethi: Usumenyezelwe-ke Umcebo.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390. Ulindeleke ukuba uphendule lo mbuzo njenge-eseyi.
Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Ukuchaza udweshu nezinhlobo zalo.
• Ukuphendula umbuzo ngokuphawula ngempumelelo yombhali, ukucaphuna
   nokwesekela ngokwencwadi.
• Ukuveza uvo lwakho nempumelelo yombhali ekusebenziseni udweshu ukukhulisa
   indaba.                                                                                        [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA B
Bahlezi bobabili noNtombi, indlu ibasinda, wakhumbula unina. Imoto wayigcwalisa futhi
ngokudla, wanikela eMangwaneni eyoncenga uyise ukuba avume unina adamane
ezobahlalisa. Yangena ekhaya inyinyitheka izinhlobonhlobo zokudla nenyama.
Wayibuka uMeyili kwaqhilika izihlathi. Wayezwile ukuthi ifa lonke selihlangane
nelikaChule lalibuyele kuNomvula, wandisiwe umcebo wakwaMazibuko. Kwaba 5
wukubabingelela nje uNomvula wangena ephinifeni wabaphekela izibiliboco ezehla
ngesiphundu. Badla banambitha benambithile.
'Esesi mani. Ngacishe ngenza iphutha ngamnqabela umntanami ukuba ayogana
isigebengu,' esho behlezi noMaHadebe kwaMaHadebe belokhu belunguza efasiteleni
besibona isilwane semoto sigcwele ibala, ukudla kugcwele indlu.                              10
'Sonke sasiyisola ingane sithi ifa ilithuthela ezigebengwini,' kwenanela uMaHadebe.
'Kanti elakwethu elihlakaniphile alisitsheli ukuthi lisebenzela ekhaya. Lisibuyisele yonke
yize isihlakaniphi sasithi sisiphatha ngodaka emehlweni.'
'Dasithi.'
'Mina ngibona sengathi yithuba lokugcina leli. Simlethelwe yiNkosi. Angazi-ke ukuthi         15
uthini namuhla? Noma usasebenzisa leyo nhliziyo engasoze yakucebisa?'
'Ngabe ngenzenjani ngoba ngikhuluma nje kugcwele indlu ukudla? Nasi nesitofu
sakwanokusho umntwana usithengele. Kanti ufunani?'
'Wabuza wazi? Ifa leziwula lidliwa yizihlakaniphi. Abantu lapha phandle abahlezi
ngezindlebe. Bezwile ukuthi uNomvula usewumzimbukhalizimali kakhulu kunakuqala.              20
Lizohamba.'
'Bese ngithi sedlula lapho.'
Kufanele ungamzweli umntanami ngoba uyindoda. Indoda phela iyaye ithi izele isho
kungavundlanga lutho lapha esiswini. Lapha kuwe akuthi diki ngokuthi umntanami
wafela ize ethi uyokuzamela ifa.'                                                            25
'Ngabe ngenzenjani?'
'Sekunoguquko oselwenzekile. UNomvula useyizele indlafa. Baxoshise ngembuzi.
Mhlabise, mina ngizobaphekela. Uzosala nathi umntwana lona ukuze silidle kahle ifa
kuthiwa siyamkhulisa engasoze akhula.'
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            15                          DBE/Novemba 2017
                                           NSC

'MaHadebe, awukahle ngamawala. Umntanami ucele ukuxoxa nami ekuseni. Ngeke 30
sazi. Mhlawumbe abakwethu sebemkhanyisele. Kukhona kumbe afisa ukusenzela
kona ngesihle. Yona leyo nyama uzoyifaka kusiphi isisu njengoba sonke sisuthi
kumanje.'
'Iqatha nje layo esiswini sakhe lanele. Wazi ngani? Mhlawumbe uzocela ukuthatha
unina ambalekise ayohlala naye esilungwini. Siyophinde silitholephi ithuba elinje? 35
Umuntu uvuma kalula kwezabanye izingane, angingize uma usuthi akwehle
ngamphimbo munye nangeyakhe.'
'Hhayi ngamawala. Asingamdlinzeli. Asizwe ngaye.'
'Ngizamela wena ukuba uyeke ukushovana nebhayisikili imihla uyogqilazwa
amathilogo akwaLoliwe. Noma mhlawumbe usafuna ukubonana nentombazana 40
yezinhloko zengulube eyabhubhisa izimali zamalobolo?'
'Elinjani leli elithethwa lingapheli? Awungiphumuze.'
Namuhla uNomvula owayepheka edidizela ukuze bangaphekelwa wuMaHadebe.
Balala inhliziyo igaya izibozi kunina. Yayifuna ifa, ilifuna lingelakwakhe. Ukusa kwaziwa
uNomvula, wavuka wabasa isitofu, wabavusa ngetiye nokudla kwasekuseni abazali. 45
Kusenjalo enconywa, wabakhumbuza ngesicelo sakhe sodatshana ayecela
luhlanganelwe luxoxwe. NoMaHadebe wavuka watatazela wabamba isibhuklabhukla
sesikhukhukazi wasichutha wapheka.
Kwahlanganwa, uNomvula wakhala ngesizungu nokwesaba anakho ngokuhlala yedwa
esiqhimuqhimini somuzi eThekwini.                                                         50
9.1       Nika izizathu EZIMBILI ezenza umlingiswa onguNomvula afune ukuya
          eMangweni ngokwalesi siqeshana.                                                     (2)
9.2       Shono imbangela yokuthi umlingiswa uMaHadebe athi ingane kaNomvula
          kumele ihlale nabo ngokwalesi siqeshana.                                            (2)
9.3       Yikuphi okungumehluko mayelana nokufuna umcebo phakathi komlingiswa
          onguMeyili noMaHadebe?                                                              (2)
9.4       Fingqa ngamaphuzu AMANE ukuvezwa kwesizinda ngokwesikhathi kulesi
          siqeshana.                                                                          (4)
9.5       Chaza ukuthi isenzo sikaSkiti sibe namthelela muni ekugqamiseni indikimba
          yale noveli.                                                                        (3)
9.6       Ucabanga ukuthi isigameko esifihlelwe umlingiswa onguDaffo sokubhala
          incwadi kukaChule azenze uHK sasingaba namuphi umphumela kuDaffo
          ukuba wagcina azile?                                                                (3)
9.7       Chaza umphumela wokuqanjwa komlingiswa onguNomvula ekuphikiseni
          umyalezo wobubi bomona kule noveli.                                                 (2)
9.8       Iyini inhloso yombhali ekwethuleni ikhono lesu lokubikezela emazwini omculo
          kaGenyeza atholakala kule noveli athi, 'Ngakutshela ngathi angihambile'?            (2)
9.9       Ngabe uyavumelana yini ukuthi udweshu phakathi kukanoNomvula
          noMahuzu yilona olwagcina lwenze uNomvula ehlukene noGenyeza? Sekela
          impendulo yakho.                                                                    (2)
9.10      Uyazwelwana noMaHadebe kulesi simo azithola ebhekene naso emuva
          kokudla umuthi wediphi? Yikuphi owawungakwenza ukuba kwakunguwe
          uMaHadebe ubhekene nalesi simo?                                                     (3)
                                                                                              [25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           16                          DBE/Novemba 2017
                                          NSC

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
Xoxa ngempumelelo yombhali ekusebenziseni udweshu ukukhulisa indaba yakhe kule
noveli ethi: Kunjalo-ke.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390. Ulindeleke ukuba uphendule lo mbuzo njenge-eseyi.
Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Ukuchaza udweshu nezinhlobo zalo.
• Ukuphendula umbuzo ngokuphawula ngokuphumelela kombhali, ukucaphuna
   nokwesekela ngokwencwadi.
• Ukuveza uvo lwakho nempumelelo yombhali ekusebenziseni udweshu ukukhulisa
   indaba.                                                                                   [25]
UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)
KUNJALO-KE – ME Wanda
Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA C
USithole wafika e-Adams esefikile uMaNzimande. Wayezenamele nje kade ethole
umsebenzi.
'Sewubuyile MaNzimande? Awu washesha namhlanjena!'
UMaNzimande wanganaka nje, waziqhubekela nalokho ayekwenza.
'Eyi nami ngiwutholile umsebenzi wokushayela.' Athi qwebu amehlo uMaNzimande,           5
wafisa manje ukuzwisisa kahle.
'Uzoshayela ntoni?'
'Ngizoshayela amaloli ukuthutha inkucunkucu elokishini.' Kuthi cosololo ukuzwa ukuthi
uSithole akasezukuba ngumthwalo nezindleko kuyena. Wayeka yonke into ayeyenza,
walungisa ukudla. Ngakusasa ekuseni uSithole wavukela khona emsebenzini.                10
Wawuqala-ke umsebenzi wokuthutha inkucunkucu. Babezungeza yonke indawo
elokishini laseMlazi.
Ngelinye ilanga uSithole esenhlabakhefini, wathatha iloli waqonda ngqo emzini
kaDumazile. Wafika wama emgwaqweni ngasenhla komuzi, washaya ihudi.
Kwavela umsebenzi emnyango. USithole wakhiphela ingalo ngaphandle, wamqhweba.           15
Weza esekhaphuzela. Babingelelana, baphilelana.
'Ngingamthola uDumazile?'
'Yebo. Ngizothi ucelwa ngubani?'
'Mtshele ukuthi ubizwa nguyise kaMtholephi.' Umsebenzi wabuyela endlini. Wamfica
uDumazile eselungiselela ukuya emsebenzini. Wayesebenza ebusuku kulelo sonto.           20
'Kunobaba othi angikubize sisi.'
'Ubaba?'
'Yebo Sisi! Uthe unguyise kaMtholephi.'
'Kodwa uyaphi nje bakithi? Nx, hhayi suka!' Washo uDumazile kwabonakala ukuthi
ucikekile. Waphuma endlini uDumazile waqonda elolini phandle.                           25
'Sawubona!' kubingelela uDumazile izinhlonze seziyimvingqi esiphongweni.
'Yebo sawubona! Hawu waqhamuka wedwa, uphi umfana?'
'Uyadlala ngalena kwendlu.'
'Nami bengithi angizonilunguza nje ninomfana. Manje ngangayibona iveni yami
ebaleni, ikuphi?'                                                                       30
'Umkhwenyana wami wathumela kwabasezikilebheni ukuba bazoyidonsa.'
Wathi dlengelele uSithole ukuzwa uDumazile ekhuluma kanje.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            17                        DBE/Novemba 2017
                                           NSC

'Kanti wawuqinisile ngempela ukuthi sewunendoda?'
UDumazile aqale angaphenduli. Acikeke uSithole.
'Kodwa yayimxake ngani nje imoto yami izimele ebaleni?'                                 35
'Wathi ibanga udoti ebaleni.' Kwathi xhifi futhi kuSithole.
'Kanti ngokabani lo muzi? Niyazi ukuthi mina ngingavele ngiwudayise niphakathi?'
'Cha phela yise kaMtholephi ngeke kwenzeke lokho. Umuzi lona ungowami.
Akuyona neze into esingayibanga leyo.'
'Owakho wawuthathaphi?'                                                                 40
'Ngawuthengelwa nguwena.'
'Sengathi ngenza iphutha. Ngifuna ubuyele kimina umuzi wami lo. Ehhe ngiyawufuna
bo! Okwesibili ngifuna utshele le ndoda yakho ukuthi ngiyayifuna imali yemoto
yami enayidonsela esikilebhuyadi. Ngiyazi ukuthi yakhokhelwa imoto yami lapho.
Okwesithathu ngifuna ingane yami ibuyele kimina ngizondlele yona.' Wathi                45
engakalingwinyi nje, thushu i-ambulense. UDumazile waswela umgodi wokucasha.
Watatazela ngendlela yokuthi wagcina engasazi okufanele akwenze. Kwake kwathi
akayovulela umyeni wakhe isango, kodwa enye inhliziyo yabona ngenye indlela.
UMtalaselwa wazivulela isango, wangenisa i-ambulense ngaphakathi. Kwathi
angangena uMtalaselwa, wacela ukuba enzelwe itiye. Nempela umsebenzi wabeka             50
amanzi ngeketelo.
'Ngubani lona okhuluma nomkami phandle?'
'Uthe unguyise kaMtholephi.'
Kwathi xhifi kuMtalaselwa, wayesethi: 'Hamb'umbize!' Umsebenzi wathi uyombiza,
wahlangana naye uDumazile evele esebuya.                                                55
11.1      Nika izizathu EZIMBILI zokuvakasha komlingiswa uSithole emzini kaDumazile
          ngokwalesi siqeshana.                                                             (2)
11.2      Shono imbangela yokuthukuthela kukaMtalaselwa kulesi siqeshana.                   (2)
11.3      Yikuphi okungumehluko mayelana nobudlelwano            noSithole   phakathi
          komlingiswa onguMaNzimande noDumazile?                                            (2)
11.4      Fingqa ngamaphuzu AMANE ukuvezwa kwesizinda ngokwesikhathi kulesi
          siqeshana.                                                                        (4)
11.5      Chaza ukuthi isenzo sikaLizy sibe namthelela muni ekugqamiseni indikimba
          yale noveli.                                                                      (3)
11.6      Ucabanga ukuthi isigameko esifihlelwe umlingiswa onguSithole sokushiswa
          kwesitolo sasingaba namuphi umphumela kuDumazile ukuba wagcina
          azile uSithole?                                                                   (3)
11.7      Chaza umphumela wokuqamba umlingiswa onguDumazile ekudluliseni
          umyalezo wesimilo esingesihle wale noveli.                                        (2)
11.8      Iyini inhloso yombhali ekwethuleni ikhono lesu lokubikezela emazwini
          atholakala ekuqaleni kwale noveli athi, 'Ngeke ngihlukane nothisha uMoloi'?       (2)
11.9      Ngabe uyavumelana yini nokuthi udweshu olwaluphakathi kukaSithole
          noMoloi lwenza ukuba uDumazile agcine ehlukene noMtalaselwa? Sekela
          impendulo yakho.                                                                  (2)
11.10     Uyazwelwana noMtalaselwa kulesi simo azithola ebhekene naso emuva
          kokuthola ukuthi useyagula? Yikuphi owawungakwenza ukuba kwakunguwe
          uMtalaselwa ubhekene nalesi simo?                                                 (3)
                                                                                            [25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            18                         DBE/Novemba 2017
                                           NSC

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
IMPI YOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
Xoxa ngempumelelo yombhali ekusebenziseni udweshu ukukhulisa indaba yakhe kule
noveli ethi: Impi Yabomdabu Isethunjini.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390. Ulindeleke ukuba uphendule lo mbuzo njenge-eseyi.
Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Ukuchaza udweshu nezinhlobo zalo.
• Ukuphendula umbuzo ngokuphawula ngempumelelo yombhali, ukucaphuna
   nokwesekela ngokwencwadi.
• Ukuveza uvo lwakho nempumelelo yombhali ekusebenziseni udweshu.                             [25]
UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)
IMPI YOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA D
'Cha Ndosi akunjalo. Asinihlinzeli ezibini malume wami okokuphela kwakhe. Indlela
esinibonga ngayo ngeyokubuka sinichathazele ukukhanya esesikuzuzile ngemfundo
nemfundiso yamazwe nobuzwe bezinye izizwe. Sinihlonipha ngokuba sinembulele
imbubhiso egutshezelwe wukungazi. Njengamanje sengikhumbula abaseZimbambwe.
Bona bathi uma udonsa igatsha elinamacembe, wamukele namacembe alelo gatsha. 5
Izingane zikaLinono ngamacembe kaLinono. Uma uLinono emuhle kwaNdlovu,
kwakufanele nezingane zakhe zibe zinhle. Kwakufanele bazithathe.'
'Cha Bafana, akunjalo. Akukhona eZimbabwe lapha. KukwaZulu. Izingane zikaLinono
aziyi kwaNdlovu lapho kwaganela khona uLinono,' kuphika uCele.
    'Kunjalo malume. Awuboni yini wena ukuthi sewenza izingane zikaLinono 10
izimfakabili ngokuzihlukanisa nonina.'
    'Izimfakabili kanjani Bafana?'
    'Izimfakabili ngoba zafa okokuqala zilahlwa ngoyise. Manje sezifa okwesibili
ngokulahlwa ngunina. Uma intandane enhle kungumakhothwa ngunina, izingane
maziphindele kunina. Izingane zikaLinono ziyamdinga unina.'                      15
Noma amagalelo kaBafana ayemuvuthuza uCele, wayenenkolelo yokuthi naye umi
emigqeni angegudlulwe kuyo. Wayezimisela njengendoda, entungela ngisho ophahleni
lwendlu efuna izimpendulo. Walibhekisisa ikhishi ababehleli kulo. Wabona ukuthi
lalilikhulu kungathi yindlu yonke. Ukumenyezela phansi kwamkhumbuza amabhilidi
athile aseThekwini. Wayengaliboni kahle ifiliji ngoba lalifana nawo wonke 20
amakhabethe ayesodongweni lwekhishi. Waze walibona ngenkathi uBafana ekhipha
amaqanda. Nosinki wawubona ngoba uBafana egeza izinkomishi abebephuza ngazo
itiye. Wazibuka izimbulunga zompompi eziluhlaza nezimbomvu. Baxoxa nje uBafana
uthathe ulethisi wase ewusika ngokuwufaka emshinini owaduma kancane.
Waphuma ulethisi usuyizicucwana okungathi utshani. Wagalakadisela namaqhuzwana 25
kashizi kulo mshini nawo ushizi waphuma usuyizicucwana. Wawuvuvuzela kulethisi
loshizi wabe esebeka izincezu zikatamatisi ezimbili kulesi sidlo. Ngenkathi esifaka lesi
sidlo esitsheni sokudla kwasemsebenzini, kwacaca kuCele ukuthi uBafana uzenzela
umphako wosuku. Wafikelwa yivesi eyangasalikhumbuli kahle ukuthi lalikuphi, leli vesi
lalithi ngezikhathi zokugcina abantu bayokudla utshani.                                  30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              19                            DBE/Novemba 2017
                                             NSC

Waliguduza iBhayibheli ezama ukuthola izinkomba namagalelo ayengawokloza ngawo
lesi sisifundiswa esasithi yena Cele-ndini, umvangeli usengumthakathi owenza
izingane zikaLinono izimfakabili. Lenqaba nokho iBhayibheli ukusondela. Wazama
futhi nokuthola izinkomba namagalelo ayengavithiza lesi sifundiswa esasithi yena
mkhulu wabantwana usebenza izimfakabili abazukukulu.                             35
Ngemuva kwalokho kuhlwaya uCele wazizwa esethi, 'Bafana uthi nje uyazi ukuthi
babusisiwe abahawukelayo ngokuba bayakuhawukelwa?'
'Ngikwazi kahle lokho malume,' kuphendula uBafana. Waqhubeka wathi, 'Malume
ngikwazi kahle lokhu. Futhi ngikuqamelisa ekutheni babusisiswe nabalamulayo
ngokuba kuyakuthiwa bangabantwana bakaNkulunkulu.Yikho nje ngilamula mina 40
malume. Labo abayimpi kubantwana ngithanda sibalamule. Masilamule impi phakathi
koyise balezi zingane kanye nezingane zabo. Okukhulu kodwa masilamule impi
phakathi kwezingane nonina. Wena uyaqhatha ngalokhu kwenza.ULinono ngunina
walezi zingane ohleli nazo. Konke okwenzayo kuyimbudane.Kuphambene nesiZulu
esithi intandane enhle ngumakhothwa ngunina.                                    45

13.1      Nika izizathu EZIMBILI ezenza umlingiswa onguBafana akhumbule izwe
          laseZimbambwe ngokwalesi siqeshana.                                                       (2)
13.2      Shono imbangela          yokusetshenziswa     kwegama      elidwetshelwe     kulesi
          siqeshana.                                                                                (2)
13.3      Yikuphi okungumehluko mayelana              nobudlelwano    bomndeni   phakathi
          komlingiswa onguBafana noCele?                                                            (2)
13.4      Fingqa ngamaphuzu AMANE ukuvezwa kwesizinda ngokwesikhath kulesi
          siqeshana.                                                                                (4)
13.5      Chaza ukuthi isenzo sokufunda kuka-Uzithelile sibe namthelela muni
          ekugqamiseni indikimba yemfundo kule noveli.                                              (3)
13.6      Ucabanga ukuthi isigameko esifihlelwe umlingiswa ongu-Miss Hawkins
          sokuntshontsha imoto sasingaba namuphi umphumela ku-Euthanasia ukuba
          akabanjwanga?                                                                             (3)
13.7      Chaza umphumela wokuqamba umlingiswa onguVukuzithathe ekudluliseni
          umyalezo wemfundo kule noveli.                                                            (2)
13.8      Iyini inhloso yombhali ekwethuleni ikhono lesu lokubikezela emazwini kaCele
          atholakala kule noveli athi, 'musa ukuqala amadlozi, uzivusele ulaka
          lwezithutha mntakadadewethu'?                                                             (2)
13.9      Ngabe uyavumelana yini ukuthi udwehu olwaluphakathi kukaPoppie noBen
          ngenkathi bebanga izincwadi yilona olwaqhubela izinkinga zikaBen phambili?
          Sekela impendulo yakho.                                                                   (2)
13.10     Uyazwelwana noJohnny (uBafana) kulesi simo senhlalo azithola ebhekene
          naso emzini kaMaMthunzi emuva kokulinyalelwa imoto yakhe? Yikuphi
          owawungakwenza ukuba kwakunguwe uJohnny ubhekene nalesi simo?                             (3)
                                                                                                    [25]

                                           NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                 Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2        20                     DBE/Novemba 2017
                                       NSC

UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

Phendula umbuzo OWODWA.

UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)

Ukuxoxa izinganekwane kwabe kungukudlulisa umyalezo. Xoxa ngomyalezo othi
umhobholo awukhokheli uweyamanise nenganekwaneni ethi: 'Impisi Eyisiminzi',
izibongo: 'Isiqhingi Sase-Robben Island'.

Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390 sekuhlangene impendulo yenganekwane nezibongo. Ulindeleke ukuba
uphendule lo mbuzo njenge-eseyi.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Ukuchaza umyalezo odluliswa ubuciko bomlomo.
• Ukuphendula umbuzo ngokuxoxa, ukucaphuna nokwesekela ngokwencwadi
   ngomyalezo odluliswa izinganekwane nezibongo.
• Ukuveza uvo lwakho mayelana nempumelelo yombhali ekuvezeni umyalezo
   emibhalweni yobuciko bomlomo.                                                    [25]

UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUSHANE)

IZINGANEKWANE: 'UNWABU NENTULO'

Fundisisa lesi siqeshana senganekwane bese uphendula imibuzo elandelayo
ngezansi.

ISIQESHANA E

Umxoxi: Kwesukasukela …
Abalaleli: Cosu!

Kudaladala, abantu babebaningi kakhulu futhi bengafi. Abantu babekhula baze babe
badala kakhulu. Okunye futhi okwakwandisa inani labantu ezweni ukuthi zazingekho
izindlela zokuhlela imindeni. Umuntu wayethola izingane njengokuthanda kwakhe. 5
Abantu babeyijabulela leyo mpilo, noMdali wayibona indlela abantu ababejabule
ngayo. Ngakho-ke wafuna isilwane esizogijima siyotshela abantu ukuthi uNkulunkulu
uthi angeke baze bafe, abahlale ngokujabula.
   Izinduna zaphuma ziyofuna isilwane esinejubane elikhulu ukwedlula zonke ezinye
izilwane. Ngempela zahlungwa, kwagcina sekusele intulo kanye nonwabu. 10
Kwavotwa-ke kwase kuphumelela unwabu. Kwaba nentokozo enkulu ezweni ngoba
ngisho noMdali wayevele efuna ukuthumela unwabu ngokwazi ijubane lwalo.
Lwalubaleka unwabu kuphuke izihlahla ubone ngotshani bulala phansi.
   'Ngizothuma wena nwabu, gijima uhlabe ngejubane uyotshela abantu ukuthi
ngiyabonga ukubambisana okukhona phakathi kwami nabo. Ngizokhombisa ukubonga 15
kwami ngokubaphilisa unomphela. Akekho umuntu ozokufa. Ungalibali, ngizothela
amathe phansi, ungalinge-ke ubuye esomile la mathe,' uMdali ekhomba ngekhanda
phandle.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                 Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            21                         DBE/Novemba 2017
                                           NSC

   Lwaphuma selundiza unwabu. Kwaphuka izihlahla, kwangathi ingongoni iyachitheka.
Lwaluthi uma lufika endaweni engumthambeka, lulale ngomhlane lugingqike luze 20
luyofika phansi.
   Lwathi uma seluqonde emafusini,lwezwa iphunga lobukhwebezane. Ngeke lenzeke
iphutha lokuthi lizizwela iphunga lenye into. Unwabu luyazifela ngobukhwebezane,
ngeke lulenze iphutha. Lwathi xhinti ekugijimeni. Lwathi qala qala, luphakamisa
inhlokwana luhogela. Lwazithela esihlahleni sobukhwebezane. Asithelile siyantenga 25
isihlahla, sifuna ukuvuma phansi. Abuvuthiwe ubukhwebezane bujuza amanzana
okwezindoni ezivuthwe kahle.
   'Ngeke ngishiye ubukhwebezane sengibutholile, kunokwenzeka ukuthi ngibuye
sebekhona asebengeqelile. Bazowuthola umyalezo wabo abantu, abake bame
kancane, bahlukane nje nami. Nami phela ngiyafuna ukuzijabulisa,' kusho unwabu 30
seluzikhulumela lungazwanga muntu.

15.1      Yisiphi isizathu esenza inani labantu bande kakhulu emhlabeni?                   (1)
15.2      Chaza kafushane isigameko esenziwa wunwabu esaholela ekuqanjweni
          kwesisho esithi, 'ukuba wunwabu' ubhekise kulesi siqeshana.                      (2)
15.3      Chaza ukuthi impendulo yalesi siphicaphicwano esingezansi ixhumana
          kanjani nomlingiswa otholakala kule nganekwane:
          Ngikuphica ngomkhwenyana wami ongathwali masudu kodwa owashintsha
          ewashintshile.                                                                   (2)
15.4      Phawula ngokusetshenziswa kwesaga esihambelana nale nganekwane.                  (3)
                                         KANYE

Fundisisa lesi siqeshana senganekwane bese uphendula imibuzo elandelayo
ngezansi.

INGANEKWANE: 'ISIBINDI SIKAGALA KANODADE BIYELA'

ISIQESHANA F

 Lasukuma iqhawe lakwaBiyela, uGala, 'BoBiyela abahle ngizimisele ukuya esilweni
uShaka ngiyocela ukuthi sime isibindi ngokusehlele. Ngizosicela sigwinye itshe ngoba
siphelile isizwe sibulawa yindlala.'

  Wathi uNsansa ezwa la mazwi, wabaleka naye eshiya umhlangano usaqhubeka.
   Inkosikazi kaGala yahayiza icela ukuthi abomndeni bazame ukumbonisa uGala 5
ngengozi azobhekana nayo. Akekho obhekana neSilo uShaka asinde.
Bakhuza abakwaBiyela behluleka. Kwakungelula ukubonisa uGala uma esethathe
isinqumo, unguxamukavinjelwa. Ngelanga elilandelayo ekuseni, uGala wayeqephuza
ekhuleka esangweni lasesigodlweni.

 'Nodumehlezi kaMenzi! Sesikhale kwaze kwasha namathe ngokukhothama 10
kweNdlovukazi. Gwinya itshe Ndabezitha!' UGala eduduza iSilo uShaka.
  'Isizwe sakho Ndaba sesingaze sife sonke siphele? INkosi yami engiyithandayo
nengiziqhenyayo ngayo izobusa bani ngoba abantu bayo bafa nsuku zonke? Isilo
sizohlasela ngani? Ayaziphephukela ehamba amabutho ngenxa yokudlala
indlala.Gwinya itshe Ndabezitha !' Waqhubeka uGala nokubongelela iSilo uShaka. 15

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              22                        DBE/Novemba 2017
                                             NSC

  Eqeda ukusho lawa mazwi uGala, kwandiza inyoni yahlala ehlombe likaGala
yezwakala ikhuluma ithi, 'Silo, Ndabezitha, lalela izexwayiso nezeluleko ngoba isizwe
sizoshabalala uma ungagwinyanga itshe.' Yasuka yandiza inyoni yabuyela ehlathini.
Wethuswa yilesi senzo senyoni uGala.

  Yajabula inkosi uShaka uma ithola iqhawe elifana noGala futhi elikwazi ukuvusa isilo 20
uma sinhlanhlatha. 'Mdlaka naweNzobo, sekungaze kusuke uGala le eMkhuze
azongibonisa yize nikhona? Ningamadoda anjani angakwazi ukungeluleka?' Sasho
ngolaka iSilo sibhekise koMdlaka.
  Abakwazanga ukuphendula ngaphandle kokuxolisa ngephutha abalenzile.
  'Buyela emzini wakho Gala udle, usenge ubuye usebenze nasemasimini nomndeni 25
wakho,' yasho inkosi uShaka ijamela uGala.Yaqhubeka yathi kuMdlaka, 'Nina tshelani
abantu bami ukuthi ukuzila kuphelile. Kuhle baqale ukudla nokusebenza,' simemeza
iSilo. Wakhuleka uGala wagoduka ethokozile, sabe siyasinda kanjalo isizwe
saKwaZulu endlaleni.

Umxoxi: Cosi, cosi iyaphela.                                                              30
Abalaleli: Yaze yamnandi indaba!

15.5      Gagula uhlobo lwale          nganekwane   engenhla   bese   unika   nesizathu
          sempendulo yakho.                                                                   (2)

15.6      Uyavumelana nombono othi kukhona ubudlelwano phakathi kwale
          nganekwane kanye namahubo athi, 'Uyamemeza okaNdaba'? Sekela
          impendulo yakho.                                                                    (2)
15.7      Phawula ngokubaluleka kanye neqhaza elibanjwe izinganekwane empilweni
          yethu ekugqamiseni indikimba etholakala enganekwaneni ethi 'Unwabu
          nentulo' kanye nenganekwane ethi 'Isibindi sika Gala kaNodade Biyela'.              (3)
                                           KANYE
Fundisisa lobu buciko bomlomo obulandelayo bese uphendula imibuzo ezolandela.
ISIQESHANA G (Sihlanganisa izibongo, ihubo, izithakazelo nesaga.)

IZIBONGO: 'IZIBONGO U-DKT. SIBONGILE ZUNGU'

1         Injini kagandaganda omanxakanxaka
2         Oth' ushayiswa umuhluzwa
3         Kwafana nokuthela amanz' edadeni;
4         Igiya eliya phambili liyangena
5         Eliya emuva alingeni.
6         Ugandaganda omagiy' aya phambili,
7         Ugandaganda ongayi emuva.
8         Isihlahl' esigabe ngezithel' ezimnandi
9         Inguduza edukuze efwini kwakhanya
10        Yakhomba indlela kwabona nemvukuzane.
11        Zachwensa izichwensi zokuchwensa
12        Badelel' abazazi bona,
13        Wagwiny' amathe, uDokotela,
14        Wakhwehlela kanye, zehla izihlathi.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              23                       DBE/Novemba 2017
                                             NSC

15        UDokotel' odokotel' isizwe ngemfudumalo
16        Abanye bedokotela ngezinsungulo,
17        UDokotel' odokotel' isizwe ngentuthuko
18        Abanye bedokotela ngezibuko.
19        Isizwe sonke siwuzwile umjovo
20        Usijove ngomjovo wothando,
21        Wasijova ngomjovo wentokozo,
22        Abangaphilanga yilab' asebeyoxakwa ngobisi.
23        Awukho umjovo wabangaphilanga ngekhanda.
24        Umfazi omabelemade,
25        Umbele ugwansile;
26        Nonganeno komful' uyancela,
27        Nongaphesheya komful' uyanela.
28        Ungalifun' ukhala nal' emlonyeni,
29        Omuny' ulidukluza ngezibhakela,
30        Omuny' aliklwebhe ngezinzipho
31        Eth' ujezisa' unina
32        Kant' uzilambisa yena.

IHUBO: NOMA KUNZIMA

Igosa: Noma kunzima
Abasebenzi: Siyaya noma kunzima, siyaya

IZITHAKAZELO: ZULU!

Zulu!
Mageba!
Nkosinkulu!
Nina bakaMjokwane kaNdaba!
Nina bakaPhunga noMageba!
Sizukulwane sikaNtombela.
Malandela!
Nina bakaSenzangakhona kaJama,
Nin' enizal' uShaka kashayeki
ILemb' eleq' amany' amalembe.

ISAGA

Intuthwane iyayithwala indlovu

15.8      Tomula     uhlobo    lokuxhumana   olutholakala ebinzeni loku-1 ezibongweni
          ezingenhla.                                                                       (1)

15.9      Chaza kafushane okufanayo phakathi kwehubo elithi, 'Noma kunzima' kanye
          nezenzo zikaDokotela uZungu ezitholakala ebinzeni loku-1 ezibongweni.             (3)

15.10     Iyini inhloso yembongi ekusebenziseni amagama adwetshelwe kulezi
          zithakazelo?                                                                      (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2        24                       DBE/Novemba 2017
                                       NSC

15.11     Ngokwakho ukubona ngabe imbongi ifanele yini ukungathekisa imfundo
          ngombele ezibongweni ezingenhla? Sekela impendulo yakho.                   (2)

15.12     Phawula ngesaga esingenhla ukuthi sinamthelela muni emlayezweni
          otholakala kulezi zibongo? Bhekisa impendulo yakho emagameni abhalwe
          ngokugqamile.                                                              (2)
                                                                                     [25]

                                                       AMAMAKI ESIQEPHU B:           25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2017/0bf06019-9224-412f-8f43-600bd35705ba) — isiZulu HL · QP · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2017/3a4bfcca-33f9-436b-bb2b-af3e1fa1bb98) — isiZulu HL · QP · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2017/60f9ef45-9e8c-4859-9362-19888caab180) — isiZulu HL · QP · 2017 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2023/2e5d94ae-bee5-42e8-a121-aa57c71b15b4) — isiZulu HL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022/716dabc5-ae95-489e-bb72-f5b76f280596) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2021/b80cc957-f0ac-42ca-b1bc-70d790e2451e) — isiZulu HL · QP · 2021 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [IsiZulu P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-possible-answers/fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025-mg/adef4117-1c9d-4dbd-bba0-301fd76318ea) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025-mg/f7ee88c8-ffa7-40ce-b8aa-ae25259e7d2d) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/11f41a62-9c6b-4f49-9f11-861e0b53249a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
