# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Question Paper

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2018, 34 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2018/6925323a-0469-4c39-a6bb-50fea443bdf5
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 34

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2018/6925323a-0469-4c39-a6bb-50fea443bdf5)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isizulu. Question paper, 34 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 Nov 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2018-final-memo/9c189541-96e2-4884-a352-f7bfe4ea407b) — Memo · 2018 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       GRAAD 12

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                        IBANGA LE-12

                         ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                  IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                       NOVEMBA 2018

AMAMAKI: 80

ISIKHATHI: Amahora ama-2½

                            Leli phepha linamakhasi angama-34.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             2                       DBE/Novemba 2018
                                            NSC

IMIYALELO KANYE NOLWAZI KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle imiyalelo ngaphambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.        Ungafundi imibuzo yonke yephepha. Qala ubheke uhla lokuqukethwe
          olukhonjisiwe bese ukhetha imibhalo oyifundile kulo nyaka. Emuva kwalokho,
          funda imibuzo yaleyo mibhalo bese ukhetha imibuzo ozoyiphendula.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINTATHU:

          ISIQEPHU A:       Izinkondlo                  (30)
          ISIQEPHU B:       Inoveli/Ubuciko bomlomo     (25)
          ISIQEPHU C:       Umdlalo                     (25)

4.        Phendula imibuzo EMIHLANU isiyonke: ISIQEPHU A: Imibuzo EMITHATHU,
          ISIQEPHU B: Umbuzo OWODWA, ISIQEPHU C: Umbuzo OWODWA
          njengoba kukhonjisiwe ngezansi.

          ISIQEPHU A: IZINKONDLO
          IZINKONDLO EZIMISELWE – Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo
          EMIBILI.
          INKONDLO ENGAMISELWE – UPHOQELEKILE ukuphendula lo mbuzo.

          ISIQEPHU B: INOVELI
          Phendula umbuzo OWODWA.

          ISIQEPHU C: UMDLALO
          Phendula umbuzo OWODWA.

5.        INDLELA YOKUPHENDULA IMIBUZO YESIQEPHU B (INOVELI/UBUCIKO
          BOMLOMO) KANYE NEYESIQEPHU C (UMDLALO).

          •    Phendula KUPHELA imibuzo yenoveli/yobuciko bomlomo kanye
               neyomdlalo owufundile.
          •    Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
               OMFUSHANE. Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI
               B, kufanele uphendule umbuzo omfushane ESIQESHINI C. Uma ukhetha
               ukuphendula umbuzo omfushane ESIQESHINI B, kufanele uphendule
               umbuzo omude ESIQESHINI C. Sebenzisa uhla oluyinkomba
               lokuphendulwa kwemibuzo ukuze lukwelekelele ekukhetheni imibuzo.

6.        UBUDE OBULINDELEKILE BEZIMPENDULO.

          •    Umbuzo omude ezinkondlweni mawuphendulwe ngamagama ayi-190
               kuya kwangama-240.
          •    Imibuzo emide enovelini/yobuciko bomlomo kanye nasemdlalweni
               mayiphendulwe ngamagama angama-340 kuya kwangama-390.
          •    Ubude bezimpendulo zemibuzo emifushane buyolekelelwa amamaki
               anikeziwe okuyiwona ayolawula ohlolwayo ukuthi kumele aphendule
               kangakanani. Abafundi mabaqaphele ukuthi abathemelezi, kodwa
               baphendula okubuziwe.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            3                       DBE/Novemba 2018
                                           NSC

7.        Landela ngokucophelela imiyalelo oyinikeziwe ekuqaleni kwaleso naleso
          siqephu.

8.        Qaphela    ukuthi  izinombolo    ozisebenzise    ezimpendulweni     zakho
          ziyahambisana nalezo ezisetshenziswe abahlolayo emibuzweni.

9.        Qalisa ISIQEPHU NGASINYE ekhasini ELISHA.

10.       Ukusetshenziswa kwesikhathi kungahlelwa ngale ndlela:

          ISIQEPHU A:       Imizuzu engama-40
          ISIQEPHU B:       Imizuzu engama-55
          ISIQEPHU C:       Imizuzu engama-55

11.       Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           4                      DBE/Novemba 2018
                                          NSC

OKUQUKETHWE
Leli khasi liyolekelela abahlolwayo ukuba bakhethe imibuzo abazoyiphendula
ngaphandle kokufunda imibuzo yephepha lonke.
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
Izinkondlo ezimiselwe: Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo EMIBILI.
      INOMBOLO YOMBUZO                 UMBUZO             AMAMAKI       INOMBOLO
                                                                         YEKHASI
1.   'Ugqozi'                           Umbuzo omude         10             6
2.   'KwaNdongaziyaduma'               Umbuzo omfushane      10             8
3.   'Ngizw' Uthando'                  Umbuzo omfushane      10             10
4.   'Nkosi Sikelel' i-Afrika'         Umbuzo omfushane      10             11
                                         KANYE
Nenkondlo engamiselwe: Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo.
5. 'Ngiyazithoba'                   Umbuzo omfushane         10              13
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE. Uma
         ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo
         omfushane ESIQESHINI C. Phendula umbuzo OWODWA ESIQESHINI B kanye
         ESIQESHINI C.
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI: Phendula umbuzo OWODWA kule noveli emiselwe.
6. Bengithi Lizokuna              Umbuzo omude               25              14
7.   Bengithi Lizokuna                 Umbuzo omfushane      25              14
8.   Usumenyezelwe-ke Umcebo            Umbuzo omude         25              16
9.   Usumenyezelwe-ke Umcebo           Umbuzo omfushane      25              16
10. Kunjalo-ke                          Umbuzo omude         25              18
11. Kunjalo-ke                         Umbuzo omfushane      25              18
12. Impi Yabomdabu Isethunjini          Umbuzo omude         25              20
13. Impi Yabomdabu Isethunjini         Umbuzo omfushane      25              20
                                         NOMA
UBUCIKO BOMLOMO: Phendula umbuzo OWODWA kolobu buciko bomlomo obumiselwe.
14. Uju Lwezizukulwane           Umbuzo omude           25          22
15. Uju Lwezizukulwane                 Umbuzo omfushane      25              23
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA kule midlalo emiselwe.
16. Kudela Owaziyo                 Umbuzo omude              25              27
17. Kudela Owaziyo                     Umbuzo omfushane      25              27
18. Awuwelwa UMngeni                    Umbuzo omude         25              29
19. Awuwelwa UMngeni                   Umbuzo omfushane      25              29
20. Ubhuku Lwamanqe                     Umbuzo omude         25              32
21. Ubhuku Lwamanqe                    Umbuzo omfushane      25              32
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE
         ESIQESHINI B kanye NASESIQESHINI C. Akuvumelekile ukuphendula imibuzo
         EMIBILI emide noma EMIBILI emfushane.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           5                    DBE/Novemba 2018
                                          NSC

Uhla oluyinkomba yokuphendulwa kwemibuzo.

Emuva kokuphendula imibuzo yaleli phepha sebenzisa lolu hla oluyinkomba
yokuphendulwa kwemibuzo ukuze ube nesiqiniseko sokuthi uyikhethe ngokufanele
imibuzo okulindeleke uyiphendule.

             ISIQEPHU                  INOMBOLO       INANI        THIKA
                                       YEMIBUZO     LEMIBUZO
                                                  EPHENDULIWE
A:     IZINKONDLO
       (Ezimiselwe)                      1–4           2
A:     INKONDLO
       (Engamiselwe)                      5            1
B:     INOVELI
       (Umbuzo omude NOMA                6–13          1
       omfushane)
B:     UBUCIKO BOMLOMO
       (Umbuzo omude NOMA               14–15          1
       omfushane)
C:     UMDLALO
       (Umbuzo omude NOMA               16–21          1
       omfushane)

QAPHELA: ESIQESHINI B no C, qinisekisa ukuthi uphendule umbuzo OWODWA
         OMUDE kanye nombuzo OWODWA OMFUSHANE. Awuvumelekile
         ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI
         emifushane.

               ESIQESHINI B, khetha phakathi kwenoveli nobuciko bomlomo,
               uphendule UMBUZO OWODWA, ungaphenduli ngazo zombili lezi
               zinhlobo zemibhalo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                 Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            6                     DBE/Novemba 2018
                                           NSC

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

IZINKONDLO EZIMISELWE

Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI kulena emine ebuziwe elandelayo.

UMBUZO 1: UMBUZO OMUDE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula umbuzo olandelayo.

UGQOZI – BW Vilakazi

1         Emasangweni akwaDukuza,
2         Emzin' omkhulu kaNdaba,
3         Ngem' othangweni ngakhuleka,
4         Ngakhuleka laze layoshona.
5         Kwaqhamuka insila yenkosi,

6         Yangiyal' ukuba ngilinde.
7         Kwangen' emakhalen' am' iphunga,
8         Kwakhany' engqondweni yam' efiphele.
9         Kwafika kim' uMkabayi emuhle,
10        Wangithatha phansi wangiphonsa phezulu.
11        Ngabon' umlind' masango evula,

12        Ngangena ngishwaben' ulimi,
13        Ngahlala ngaphakathi kwakho Dukuza.
14        Angikwazang' ukubonga
15        njengobabamkhulu,
16        Ukudabuka nezinhlungu angikuzwanga.
17        Ngenaba ngazicabanga ngiyinkosi;
18        Ngalala, ngaphupha ngeny' imini

19        Ngingaphandle kwamasango kaDukuza.
20        Ngamfun' uMkabayi ngangambona;
21        Ngawabuk' amasango ngawabona,
22        Ngawabon' evaliwe noDukuz' esefile.
23        Lwagcwal' umlom' ulimi lwami;
24        Ngathi ngiyakhuluma ngayisimungulu;
25        Kanti sengintshontsh' amandl' ezimbongi.

26        Namhla kangikwaz' ukuthula noma
27        Lapho ngilele ngikwesikaBhadakazi,
28        Ngivuswa nguMkabayi ethi kimi:
29        'Vuka wena kaMancinza!
30        Kawuzalelwanga ukulal' ubuthongo,
31        Vuk' ubong' indaba yemikhonto!
32        Nank' umthwal' engakwethwesa wona.'

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 7                       DBE/Novemba 2018
                                                NSC

Xoxa ngekhono le mbongi ekusebenziseni imifanekisomqondo ukugqamisa umoya
wale nkondlo ethi, 'Ugqozi'.

Impendulo yakho          mayibe        ubude   obuphakathi   kwamagama   ayi-190   kuya
kwangama-240.
Impendulo yakho mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
•   Makuchazwe ukuthi iyini imifanekisomqondo.
•   Makuchazwe ukuthi uyini umoya wenkondlo.
•   Makuphendulwe kuxoxwe ngekhono lembongi ekusebenziseni                    izinhlobo
    zemifanekisomqondo ukugqamisa umoya wenkondlo.
•   Makuvezwe uvo lwakho esiphethweni sempendulo.
    (Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi hhayi ngokwamaphuzu.)                                  [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            8             DBE/Novemba 2018
                                           NSC

UMBUZO 2: UMBUZO OMFUSHANE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

KWANDONGAZIYADUMA – EJ Mhlanga

1         Zijiyile ezixoxwa namuhla,
2         Zinohlonze lezi engizizwayo,
3         Zizwakala samthomb' ugobhoza,
4         Yimuphi lowo mthomb' engiwuzwayo,
5         Othombulul' izingqotho ezinginqalile,
6         Uthombulul' amaketang' angiqalangile?
7         Mthombo wakwaNdongaziyaduma gobhoza.

8         Sewazisul' izinyembezi,
9         Ebezizikhunge ethala lesizwe,
10        Yeka lezo zinsizwa zamaqhawe,
11        Ezasal' emaqeleni kwaNgcedomhlophe,
12        Zingabonaze zaphunyuzwa,
13        Nalezo zicoc' ezomela phansi,
14        Zingabonaze zaganwa,
15        Zizam' ukubuyis' isizotha,
16        Sezigodlo zikaZulu,
17        Zinxanel' udumo nezibongo.

18        Ubuthe leyo mikhonto,
19        Wayiphons' ethala yagqwala,
20        Izintombi nezinsizwa zosapho,
21        Wazibuthela kwesakh' isigodlo,
22        Yonk' imiqondo wayihlohl' ikhwezi.
23        Waba yinkundl' egiyel' amaqhawe,
24        Ezidla ubhedu lwakwaNgqondonkulu,
25        Kunamuhla ziqholosh' isiqholoshakade,
26        Zikhulum' ulim' oludeph' ulwandle.

27        Namuhla siphezu kwamabhilidi,
28        Izinqanaw' ezikhoth' amayezi phezulu,
29        Sinanel' ilanga nobuhle balo,
30        Sinanel' inkanyezi nobuhle bazo,
31        Konke sikubuka ngeso lokukhanya,
32        Sibong' ukusichathazela kwelakho,
33        Usicakulel' usikisiki olufak' ugqozi,
34        Usihlomis' idlingozi lokulubalubel'
35        Ukuqoph' intaba yakwaNgcebonkulu,
36        Laph' usizo lomuntu lukhona.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                           Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          9                         DBE/Novemba 2018
                                         NSC

37        Noma sisalind' ukuvuleka,
38        Kwalezo zicabha zesigodlo,
39        Lapho zonk' izandla ziyogcwala,
40        Zigcwalis' izinqolobane zesizwe,
41        Lwaze lwamnandi ubisi,
42        Lwezinkomazi zakho,
43        Ezimabelemad' okwensengwakazi,
44        Yezibaya zasendulo,
45        Okungath' ungatshinga naleyo mikhonto,
46        Esagcwel' igazi nehlule,
47        Ilanga liqhakaz' ukuqhakaza,
48        Sithakasel' ukuba munye,
49        Esigodlweni kwaNdongaziyaduma.

2.1       Yisho ukuthi ngesinjani isigqi esitholakala ebinzeni loku-1 bese usekela
          impendulo yakho.                                                               (2)

2.2       Chaza kafushane okushiwo yimbongi emgqeni we-10 kuye kowe-17.                  (2)

2.3       Chaza ukuthi amagama abhalwe ngokugqamile emgqeni wama-24 alekelele
          kanjani ukugqamisa umoya waleli binza.                                         (2)

2.4       Yini inhloso yembongi ekusebenziseni ukuxhumana okusekuqaleni emgqeni
          wama-29 nowama-30?                                                             (2)

2.5       Phawula ngokushiwo imbongi emgqeni           wama-41kuye     kowama-44
          ukugqamisa indikimba yale nkondlo.                                             (2)
                                                                                         [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             10                      DBE/Novemba 2018
                                            NSC

UMBUZO 3: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
NGIZW' UTHANDO – JM Masikane
1         Ngizw' uthand' olujulileyo,
2         Lungisa kwezidephil' iziziba,
3         Lungisibekela ngenkung' ethe khuhle,
4         Ngimfom' izithukuthuk' ezipholileyo.
5         Ngizw' uthand' oluzonzobele,
6         Lungidoba lungiqhwebaqhweba,
7         Ngizibe nje ngingazibe lutho,
8         Ngithule nje ngingathule cwaka.
9         Ngizw' uthando oluntofontofo,
10        Lungintofoza lunginwayanwaya,
11        Ngizwe ngiswakama wonk' umzimba,
12        Ngijuluk' ungiyojuluka.
13        Ngizw' uthando lungiphenduphendula,
14        Ngibe ngiyathe ngiyalala ngingalali,
15        Ngibe ngiyathe ngiyazumeka ngingazumeki,
16        Ngiqwash' ungiyoqwasha.
17        Ngizw' uthando solokhu lungibelesele,
18        Lungiphendul' isiduphunga sansondo,
19        Lungiphaphathekisa lungiphuphuthekisa,
20        Ngizul' izinkalo nezinkangala.
21        Ngizw' uthando lungithi nsi fumbe,
22        Ngomthwal' engingenakuwuthwala;
23        Ngisho ngisebenza ungisind' ungisithibeze,
24        Imicabango yam' izul' unozulane.
25        Ngizw' uthand' olungumzwangedwa,
26        Lunginakile ludlala ngami,
27        Lungiphehl' enhliziyweni,
28        Ngingawuthi mbibi ngisho nowami nje.
29        Ngizw' uthand' olusanganisayo
30        Lungiphonsa la lungiphonse le,
31        Lungihlome phezulu lungihlome phansi,
32        Lungimise ngekhanda ngizululeke.
3.1       Gagula uhlobo lwesifengqo esitholakala emgqeni wesi-2 bese unika incazelo
          yaso ngokwenkondlo.                                                             (2)
3.2       Nikeza okufanayo ngokomqondo oqukethwe yibinza-lesi-4 nebinza lesi-8.           (2)
3.3       Chaza ukuthi ukusetshenziswa kwefanangwaqa elisemgqeni wama-23
          kulekelele kanjani ekubumbeni leli binza.                                       (2)
3.4       Yini ehloswe ukugqanyiswa yimbongi ngokukhethwa kwamagama asemgqeni
          wama-25?                                                                        (2)
3.5       Phawula ngekhono lembongi ekusebenziseni isenzukuthi ebinzeni lesi-2.           (2)
                                                                                          [10]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          11              DBE/Novemba 2018
                                         NSC

UMBUZO 4: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

'NKOSI SIKELEL' I-AFRIKA' – CT Msimang
1         Bathwele bayasisitheka;
2         Ijoka nalo yingcindezi;
3         Ezimbukwini bayabisha;
4         Udondolo lwabo yithemba,
5         Ukholo lwabo luwubhoko,
6         'Nkosi sikelel' i-Afrika!'
7         Inkulu inkolo nethemba,
8         Kukhulu nokukhamelela,
9         Amakhand' agobodisile
10        Okwezimv' ezibala linye,
11        Ezingemelane nelanga,
12        Ilanga elibuka konke!
13        Imilomo iyizigidi,
14        Iphimbo labo lona linye,
15        Izwi labo lingumqukuthu,
16        Abezinhlanga nezilimi
17        Bathandaza ngamoya munye:
18        'Nkosi sikelel' i-Afrika!'
19        Isaho enhlonhlweni yezwe,
20        Senanelwa eziqongweni;
21        Senanelwa ezigodini;
22        Simumethwe nayimifula;
23        Sifukulwa nayimimoya;
24        Sifukulelwa kuy' indlebe.
25        Baphuhle phezu kwendumalo,
26        Nanxa ubusuku bubude;
27        Balindel' indonsa nekhwezi.
28        Nanxa ubusika bubude;
29        Balindel' uMfumfu noLwezi:
30        'Nkosi sikelel' i-Afrika!'
31        Bayahlangana behlakazwa;
32        Bayehlukana behlangene;
33        Bayakluluzana bemunye;
34        Bayahlaselana bemunye;
35        Bamemeza ongabonwayo
36        Ongabenza babe yimbumba.
37        Zoba yisis' izinyembezi,
38        Zohwamukela emafini,
39        Zoshoqongana zibe yifu,
40        Ifu liyophenduk' umvimbi,
41        Kumile ithemba elisha,
42        Izwakale imithandazo:
43        'Nkosi sikelel' i-Afrika!'
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                           Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           12                      DBE/Novemba 2018
                                          NSC

4.1       Gagula uhlobo lokuxhumana olutholakala ebinzeni lokuqala bese ubhala
          phansi imigqa enalokho kuxhumana.                                             (2)

4.2       Nikeza okufanayo okuqukethwe umqondo otholakala emgqeni we-14 nowe –
          15 bese usho ubudlelwane bawo.                                                (2)

4.3       Chaza ukuthi ukusetshenziswa kwezimpawu zokuloba emigqeni eminingi yale
          nkondlo kunamphumela muni esigqini sayo.                                      (2)

4.4       Ngabe ukusetshenziswa kwempindwa kunamsebenzi muni kule nkondlo?
          Sekela impendulo yakho.                                                       (2)

4.5       Hlaziya okushiwo imbongi ebinzeni lokugcina?                                  (2)
                                                                                        [10]

                                        KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            13                            DBE/Novemba 2018
                                           NSC

INKONDLO ENGAMISELWE (Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo)
UMBUZO 5: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.
NGIYAZITHOBA – WM V Ngiba
1         Noma ngibukelwa phansi
2         Yizizwe nezizwana,
3         Nginyathelwa ukhakhayi
4         Ngifis' okwentuthwane;
5         Ngiyazithoba.
6         Noma ngihlal' efukwini,
7         Kuhle kukaThekwane,
8         Ngijuluke ezimuncu
9         Ngizikhandla nsuku zonke;
10        Ngiyazithoba.
11        Noma ngijuluk' iswayi
12        Lize liyosithela,
13        Isabel' indibilishi,
14        Nay' eza ngokuphonswa;
15        Ngiyazithoba.
16        Noma ngihogel' uthuli,
17        Kuyo yonk' imigwaqo,
18        Ngidafuza njengofudu,
19        Konke akusho lutho;
20        Ngiyazithoba.
21        Noma ngiguqa kaningi
22        Lingakashon' ilanga
23        Kungadingeki, ngikhonze
24        Nengan' ebhibhidlayo;
25        Ngiyazithoba.
26        Noma ngephucw' izwe lonke,
27        Umhlaba wawokhokho,
28        Ngilahlwe ezintabeni,
29        La kungamili lutho;
30        Ngiyazithoba.                          [Icashunwe: Imisebe Yelanga, Wm V Ngiba]
5.1       Tomula isifengqo esinokuqhathanisa esitholakala ebinzeni lokuqala bese
          unikeza uhlobo lwaso.                                                                 (2)
5.2       Chaza kafushane ithoni esetshenziswe imbongi ebinzeni lesi-4.                         (2)
5.3       Chaza ukuthi isimo sokukhuluma esiqukethwe umugqa wesi-8 silekelele
          kanjani ekuqondeni leli binza.                                                        (2)
5.4       Iyini inhloso yembongi ekusebenziseni impindwa kule nkondlo?                          (2)
5.5       Phawula ngempumelelo yembongi ekusebenziseni izimpawu zokuloba
          ezitholakala ebinzeni lesi-6.                                                         (2)
                                                                                                [10]
                                                             AMAMAKI ESIQEPHU A:                30
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          14                           DBE/Novemba 2018
                                         NSC

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

Khetha uhlobo OLULODWA lombhalo phakathi KWENOVELI NOBUCIKO BOMLOMO,
uphendule ngokulandela imiyalelo engezansi.

INOVELI

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 6: UMBUZO OMUDE

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Xoxa ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo senoveli ethi: Bengithi Lizokuna.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

• Ukwethula nokuchaza isakhiwo sendaba.
• Ukuphendula umbuzo ngokucaphuna nokwesekela ngokwendaba.
• Ukuveza uvo lwakho ngesakhiwo sendaba.
(Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi hhayi ngokwamaphuzu.)                                   [25]

UMBUZO 7: UMBUZO OMFUSHANE

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA A

'Hawu Xolani, ushiye izingane zodwa nje?' ebuza ethukile.
'Yebo, but khululeka, they are safe. Bese ngehlulekile ukuzibamba. Enhliziyweni yami
ngizitshela ukuthi uma ngikubone imizuzwana embalwa nje kuyobe kwanele.'
'Ngiyabonga bandla.'
'Ungabongi mina, bonga uMam'unengalo noMgenge laba obahambayo,' 5
eqhumisa uhleko, ebuka uMahlengi omuhle ngokwedlulele-ke namuhla, sekuthi
akasukume amwole ezwe imfudumalo yesifuba sakhe.

Kubonakale ukuthi uMahlengi uyamangala nje ukuthi uXolani ukhuluma ngani.
'Obani labo Mam'unengalo noMgenge okhuluma ngabo?' ebuza ngokumangala.
'Yizinyanga zoduma zalapha eThekwini. They specialise in love portions,' kusho 10
uXolani ehleka. Kuthi akafe yinsini uMahlengi.
'Hawu, waze wangethuka. Ngoba ngenzeni nje bakithi ngize ngethukwe kangaka?'
'Uyazibuzisa, kanti ngilapha nje ngenziwa yini?'
'Wenziwa yini?' emamatheka emuthi laphalazi ngamehlo.
'Kuthiwa phela umuntu ohamba lezi zinyanga uba nomuthi onamandla owenza 15
abadlisiwe baphithane amakhanda, uma bengabazanyane bashiye kwazinganyana
lezo abazigadile,' esho ehleka eyibukisisa le ntokazi esimsanganisile.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           15                         DBE/Novemba 2018
                                          NSC

Bahlale-ke baxoxe kube mnandi kube njeya. Ngesikade abuke iwashi uXolani, ahlahle
amehlo.
'Ngeke, sekufanele ngihambe. Phela ngiwumzanyana namuhla,' esho esukuma 20
eqalaza ikepisi lakhe abelikhumule ngenkathi engena lapha efulethini.
'Zingakanani zona lezi zingane ozigadile?'
'Omdala uneminyaka eyishumi bese elanywa oneyisikhombisa.'
'Kanti ngabantu abadala? Bese ngethukile. Badala labo bantu, sizobe sesihamba nabo
ama-bash kungekudala.'                                                                  25
'Hha, izingane zami ngeke zikwenze lokho,' esho enikina ikhanda ebipha.
'Uma zifuze uyise ngokuhamba ebusuku?'
'Uyise uphoqwa yisimo,' ethi ukuhwaqa.
'Uphoqwa yisimo?' embuza emamamtheka. Athi ukuthula kancane uXolani.
Amgqolozele emehlweni uMahlengi. Ezwe lumjuqa futhi uvalo.                              30
'Ngiphoqwa yisimo Mahlengi. I think I have fallen in love with you. In a very big way,'
esho embamba ngesandla.
'Hawu Xolani!' ebabaza ekhophoza.
Amgqolozele emehlweni uXolani.
'Ngiyazi ukuthi ubungalindele ukuzwa lokhu kuvela kimina. Ikakhulukazi ngoba 35
sihlanganiswe ngumsebenzi nawe. Iqiniso ngukuthi nje kwenzeka okuthile kimina mhla
ngiqala ukukubona. Ngicela ukucabange lokhu engikushilo, sizobuye sixoxe
sibonisane ngokuthi sizokwenzenjani,' esho evula isicabha.
'Mh, Xolani bakithi,' ebalisa uMahlengi, elandela uXolani ngamehlo.
'Are you not going to hug me goodbye?' esho evula izingalo uXolani.                40

7.1       Yimuphi umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshane? Sekela impendulo
          yakho ubhekise kumlingiswa onguXolani.                                            (2)
7.2       Yini umsebenzi womlandi kulesi siqeshana? Nikeza isizathu sempendulo
          yakho.                                                                            (2)
7.3       Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU udweshu lwangaphakathi olwaba
          kumlingiswa onguXolani emuva kokuhlangana kwakhe okokuqala
          noMahlengi.                                                                       (3)
7.4       Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguNdumiso kanye
          nomlingiswa onguNontobeko. Nikeza izizathu zempendulo yakho.                      (3)
7.5       Iyini inhloso yombhali yokwethula indikimba yothando kule noveli? Bhekisa
          impendulo yakho kumlingiswa onguNdumiso noNkululeko.                              (3)
7.6       Qhathanisa indlela umlingiswa onguMandla noMhlengi ababuka ngayo izinto
          mayelana nothando okwagcina kwenze ubungani babo buphele.                         (3)
7.7       Ngabe amazwi akhulunywa nguXolani abhalwe ngokugqamile anabudlelwane
          buni ngokwesimo senhlalo?                                                         (2)
7.8       Ucabanga ukuthi wawungaba njani umphumela wothando empilweni
          kaNdumiso ukuba akayibambanga inkunzi kwaNgidi?                                   (2)
7.9       Uyavumelana yini nokuthi izenzo zomlingiswa onguXolani             zimveza
          njengomuntu onguthathekile? Sekela impendulo yakho.                               (2)
7.10      Phawula ngempumelelo yombhali yokwethula isiphetho sale noveli.                   (3)
                                                                                            [25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          16                           DBE/Novemba 2018
                                         NSC

UMBUZO 8: UMBUZO OMUDE

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Xoxa ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo senoveli ethi: Usumenyezelwe-
Ke Umcebo. Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340
kuya kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Ukwethula nokuchaza isakhiwo sendaba.
• Ukuphendula umbuzo ngokucaphuna nokwesekela ngokwendaba.
• Ukuveza uvo lwakho ngesakhiwo sendaba.
(Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi hhayi ngokwamaphuzu.)                                   [25]

UMBUZO 9: UMBUZO OMFUSHANE

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA B

       'Thula-ke,' ethatha umshiza nemvubu. 'Sizoke sibone ukuthi uwuntombi
zimkitaz' udebe yini, noma uwumvubu imenway' isinqe. Izincwasimende woSathane.
Emhlabeni ayikho into eziyikhonze njengemali. Angazi ukuthi zithi angenzenjani ngalo
Miliyemu ezimfunayo. Noma zifuna ngize ngibulale umuntu, ngiboshwe, bese
zimthatha kahle sengisejele. Abantu ebengibabhekile, oSkiti neNkanyamba yasoNdini,     5
yibona ababengakangikhathazi. Ngimelwe yizitha engingabonaze ngizicabange.
Ethukuthele ecinene akabange esayibona nentatheli nomthwebuli abangasheshanga
ukuphindela emsebenzini ngokucacelwa ukuthi umsebenzi wawusemkhulu ngapha
kwaDicey. Esachaza uMirriam ukuthi kwakungani engasazimisele ukuxoxa namuntu
omunye wesilisa ngale kwesoka, watheleka okaMvundlana kwancane indawo.                 10
Wawuhlakaza ngokuphazima kweso umhlangano. Umthwebuli wephephandaba
wabeba ngesithombe abasemsakazweni bephuma nyova bephakamise imishini.
       Ntambama wafika uDicey nephephandaba lesiNgisi lasekuseni.
Lalinezithombe ezimbili zoMirriam noGenyeza, ngaphansi kwesihloko esithi
'Ezicongweni nasemaxhaphozini obucebi'. Kwakusobala ukuthi ezicongweni                 15
kwakungesikhathi uMirriam amukela isheke. Emaxhaphozini kwakuyilapho esezama
ukutatamisa uGenyeza eseduze kohobo ababecinga ukudla emgqonyeni wezibi.
UGenyeza wakhonjiswa izithombe, waba nothuthuva ethi akakhonjiswe intatheli
emthwebulile azoyititinya. Wamhleka usulu uDicey.
       Kwahlwa uNtshangase eziqethukele embhedeni kwaCampbell. Umzimba                 20
wawufutha, kuqaqamba inyama nomphefumulo. Esebalisile ngenhliziyo, efunga
egomela, esonga, waphola. Esabhocobele, ukhona owangqongqoza emnyango.
Wacasuka ecabanga ukuthi kwase kuwuHlulintombi futhi esezombikela ngolunye
utaku. 'Ubani lowo?'
       Izwi lowayewiliza laphendula lathi, 'Yimina uKhekhe mfowethu.'                  25
       Wasukuma uGenyeza wavula. Yangena le ntondolo yensizwa izibongela ithi,

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           17                         DBE/Novemba 2018
                                          NSC

'Wangena ntombi ziyakunambitha ingabe zakuzwani! Wangena mfo kaMvelase,
khekhe elabhakwa eBathenjini kanti umama akazi ukuthi ulibhakela uJabu
noJabulile.' Lolu fahlayiya lwensizwa olwalugodle isiginci lwaluhambisana noswahla
lwendoda yebhunu eyayinqwaze ngeduku ekhanda, ifake iziqhaza, ezinyaweni ishaya 30
ngezimbadada ezinamabhande amhlophe. Insizwa lena eyisifundiswakazi
yayiwuJohan Wessels owayeyimeneja efemini endawondawo eThekwini. Wayegqoka
kanje nje ngoba ezifihla kwabanye abelungu ababemthatha ngokuthi wayebehlisa
ngokusina nezinsizwa eyimeneja nokusho.
  'Khekhe, ungilethele uFezela omkhulu,' Kusho uGenyeza embuka ngokumthakasela. 35
'Fezela omkhulu ongenasihlungu nasihluku. Fezela ongenasibiba nabuthi!'
Uwena ongaziyo nsizwa. Uphi umqombothi sidlale ingoma siphuza?'
Wayesho nje uJohan wayezifikela emqombothini, eshushumbiselwa ukhamba
lobemisebenzi yeThongo obugayelwa ehlathini laseThusini ngoba abaqashi
bengazivumeli izisebenzi ukuba zibuphisele emagcekeni azo.                         40

9.1       Yimuphi umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshane? Sekela impendulo
          yakho ubhekise kumlingiswa onguGenyeza.                                           (2)

9.2       Yini umsebenzi womlandi kulesi siqeshana? Nikeza isizathu sempendulo
          yakho.                                                                            (2)

9.3       Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU udweshu lwangaphakathi olwaba
          kuMaNdelu emuva komhlangano womndeni wokuwina ijackpot kukaNomvula.               (3)

9.4       Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguMaHadebe kanye
          nomlingiswa onguChule. Nikeza izizathu zempendulo yakho.                          (3)

9.5       Iyini inhloso yombhali yokwethula indikimba yomcebo? Bhekisa impendulo
          yakho kumlingiswa onguMaHadebe noChule.                                           (3)

9.6       Qhathanisa indlela uMaSkhakhane noMaHadebe ababuka ngayo izinto
          mayelana nobuntu.                                                                 (3)

9.7       Ngabe la mazwi abhalwe ngokugqamile kulesi siqeshana anabudlelwane buni
          nesimo senhlalo?                                                                  (2)

9.8       Ucabanga ukuthi yayingaba njani impilo kaGenyeza ukuba akazange
          aphumelele emculweni wakhe?                                                       (2)

9.9       Uyavumelana yini nokuthi izenzo zomlingiswa onguMeyili             zimveza
          njengomlingiswa oyindilinga kule noveli? Sekela impendulo yakho.                  (2)

9.10      Phawula ngempumelelo yombhali yokwethula isiphetho sale noveli.                   (3)
                                                                                            [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          18                           DBE/Novemba 2018
                                         NSC

UMBUZO 10: UMBUZO OMUDE

KUNJALO-KE – ME Wanda

Xoxa ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo senoveli ethi: Kunjalo-ke.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Ukwethula nokuchaza isakhiwo sendaba.
• Ukuphendula umbuzo ngokucaphuna nokwesekela ngokwendaba.
• Ukuveza uvo lwakho ngesakhiwo sendaba.
(Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi hhayi ngokwamaphuzu.)                                   [25]

UMBUZO 11: UMBUZO OMFUSHANE

KUNJALO-KE – MJ Wanda

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA C

'Ayidle izibekele Nozulu!' Sekushweleza uSithole.
     'Idle izibekele ini, inja? Aphinde ashweleze futhi uSithole.
     'Isenzo sakho simbi kabi wena! Ungcole kabi! Awuhlukene nokuthi ugange
nengane yakho! Angikaze mina ngiyibone into enjena!'
     'Nozulu ngiyashweleza ezinyanyeni zonke zakwaKheswa. Ngizimisele ukukhipha        5
konke enginakho ngishweleze ngakho kwabalele.'
     Kuthi cosololo kumnumzane uKheswa. Wabheka ngakumkakhe, wathatha wathi:
     'MaNdovela, udinga ukuhlawuliswa lo muntu. Udinga inhlawulo. Akuyona
eyami le ngane adlale ngayo, ngekababa.'
     'Yiqiniso yise kaDumazile. Kufanele umntwana ahlawulwe nje.' Umnumzane            10
uKheswa wabheka ngakuyena uSithole, wathatha wathi:
     'Ngizofuna izinkulungwane ezinti zamalandi.' Esho emisa iminwe emithathu.
USithole adonse isikhwanyana sakhe ekhukhwini elisenqulwini, akhiphe amaphuphu
ezikhova wodwa, athi:
     'Ngicela into yokubeka.'                                                          15
     'Thatha ithileyi MaNdovela.' Nempela asukume alithathe, alibeke phansi phambi
kukaSithole. Aqale-ke ukuyibhacaza imali uSithole. Kwathi ingaphelela isibalo leso,
uKheswa wayithatha ngethileyi wayibeka emsamo, wabuya wahlala phansi.
     'MaNdovela, angazi noma iyabongwa yini into enjena?' esho ebheke phansi
ebambelele ngezandla ebunzini. UMaNdovela wathatha wathi:                              20
     'Siyabonga-ke bandla' esho ebheke kuSithole.
     Wabonakala uSithole esencibilika, kwazise phela amaphaphu ayesephezulu.
UDumazile waxoxa nonina.
     'Uphi uLerato ma?'
     'Awu uLilatho uselele. Sewuyombona ekuseni.' Kwale kuDumazile, afune              25
ukuyombona ngaso leso sikhathi umntwana wakhe. Wathatha usana lwakhe
walugonisa uyise walo, baphuma benonina sebeya endlini lapho kulele khona uLerato.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          19                        DBE/Novemba 2018
                                         NSC

     'Hawu, usekhule kangaka umntanami bantu!'
     'We mame …! Uklekhule kangaka umntanakho, angithi ubungasabuyi
ukuzombona ekhula!' Ahleke uDumazile uma ezwa unina ekhuluma kanjena. 30
Wanyakazisa indodakazi yakhe, yaphaphama.
     'Muntuza, uyambona uma?' Acikice amehlo uLerato bese elala futhi. Kubonakale
nje ukuthi umntwana uphazanyiswe esesebuthongweni bakhe obumnandi kabi.
Bamyeka, bammbathisa ingubo. Baphuma behamba bezixoxela nje.
     'Kodwa mama, ubaba ubengeke esalinda kuze kuse bese kuyima ekhokhisa 35
uSithole le mali?'
'Wukuthi uyihlo ubedinwe kabi! Umqondo wakhe uye uphambane uma kukhona
okumcasulile. Ngimkhuze esethi uthatha umkhonto ukuyobhokoda uSithole.'
'Hhayi bo ma! Kanti besekunjalo?'
'Nyaniso! Awumazi wena uyihlo ukuthi unjani uma esethukuthele!                    40
Isenzo sakho kodwa mtanami sibe sibi kabi!
'Indoda endala kangaka pho?'
UDumazile waqala esinye isihloko sendaba.

11.1      Yimuphi umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshane? Sekela impendulo
          yakho ubhekise kumlingiswa onguKheswa.                                           (2)

11.2      Yini umsebenzi womlandi kulesi siqeshana? Nikeza isizathu sempendulo
          yakho.                                                                           (2)

11.3      Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU udweshu lwangaphakathi lukaDumazile
          ngenkathi uDumazile esafunda eMbumbulu.                                          (3)

11.4      Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguMisi Hlophe kanye
          nomlingiswa onguMaNzimande. Nikeza izizathu zempendulo yakho.                    (3)

11.5      Iyini inhloso yombhali yokwethula indikimba yesimilo esixegayo? Bhekisa
          impendulo yakho kumlingiswa onguMoloi noSithole.                                 (3)

11.6      Qhathanisa indlela umlingiswa onguMaNdovela noDumazile ababuka ngayo
          izinto mayelana nezinkolelo zokusetshenziswa kwemithi.                           (3)

11.7      Ngabe amazwi kaKheswa abhalwe ngokugqamile anabudlelwane buni
          nesimo senhlalo?                                                                 (2)

11.8      Ucabanga ukuthi wawungaba njani umphumela wothando empilweni
          kaDumazile ukube akazange azange athandane noSithole?                            (2)

11.9      Uyavumelana yini nokuthi izenzo zomlingiswa onguMaShandu zimveza
          njengomlingiswa oyindilinga? Sekela impendulo yakho.                             (2)

11.10     Phawula ngempumelelo yombhali yokwethula isiphetho sale noveli.                  (3)
                                                                                           [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           20                          DBE/Novemba 2018
                                          NSC

UMBUZO 12: UMBUZO OMUDE

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

Xoxa ngempumelelo yombhali ekubumbeni isakhiwo senoveli ethi: Impi Yabomdabu
Isethunjini. Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340
kuya kwangama-390.

Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:

• Ukwethula nokuchaza isakhiwo sendaba.
• Ukuphendula umbuzo ngokucaphuna nokwesekela ngokwendaba.
• Ukuveza uvo lwakho ngesakhiwo sendaba.
(Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi hhayi ngokwamaphuzu.)                                    [25]

UMBUZO 13: UMBUZO OMFUSHANE

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA D

'Kahle Thatha, mina bengi …'
    'Kahle Thatha bani. Angiyena mina uThatha, nginguThathezakhe.'
    'Ngiyaxolisa wethu. Bengiqonde ukuthi Thathezakhe.'
    'Kungenzeka futhi ukuthi kwabona omakhelwane bakho babe phezulu kakhulu,
ngakho sonke isigodi kube yisigodi sabantu abaqandayo. Uma kunjalo, kungakuhle          5
uphume ndoda ufune omakhelwane kubantu abaphansi, yize besekudeni
ngokwakhelana. Uma ungakwenzi lokho Mbomvu, lobu bukhulu bakho
buzozichofoza izingane zakho.'
    'Yini indaba kungathi umhlahlo usudla mina, kanti mina ngibona owakwami
njengomuntu obhekisa izinto eceleni. Kungabe ngempela le mbedumehlwana emzini           10
wami idalwa yimi?
    'Ushaye khona impela Mnumzane Ngubane. Uma wenza nje, usushaya
emhlolweni. Yiqiniso kuphela eliyosikhulula kuzinkimbinkimbi zezinkiyankiya.
Ngiyathanda ukuba ngibuyele futhi kulesiya sicaphuno sikaPhawula. UPhawula uthi
'Uthando aluzikhukhumezi, aluzigabisi.' Kungabe unjani ngalapho Mbomvu?                 15
Kunjani kuwe ukuzikhukhumeza? Kungabe sekwehla?'
    'Wo Dinangwe, ngiyethemba ufuna iqiniso. Uma kunjalo, kungathi thina
nowakwami sibuthaka ngakuleyo ndawo.'
    'Musa ukufaka owakwakho njengamanje ngoba ngiselapha wena kuphela.
Ngizothi ngidlulela kuye, ngizobe sengikwelaphile wena. Indaba yakho                    20
yokuzikhukhumeza ngingeke ngavuma ukuthi yafika kwaNgubane nowakwakho. Mina
ngikwazi kahle wena, thina safika eManzimtoti Training College wena uyiqoqo.
Wawusibiza ngemisila, izinto ezithanda umdaka, uthi yithi laba esasiletha izimbungulu
emadomi.' Wagwajaza uNgubane ekhumbula kahle ukuthi ngesabo isikhathi abasha
bebenyukwa ngempela.                                                                    25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          21                        DBE/Novemba 2018
                                         NSC

    'Uthi nje usabakhumbula abangani bakho bethi kithi zizofeyila zonke lezi zinto
ezithi zizokwenza ufomu 4, besithusa sifika. Wena wawuliprefekthi elaliziqhenya,
lingakhulumisi muntu. Mina ngangithi wena ungowaseGoli, noma koLamontville
noChesterville noma ungowaseMphithi. Ngamangala ngizwa ukuthi kanti
ungowaseMpaphala, siwumoyamunye. Noma sisoNgoye, wawusazithwele Mbomvu, 30
ikakhulu ngenkathi uthandana naloluya swazi lwentombi yaseGoli. Ngiyakhumbula
ngelinye ilanga sidla inyama laphaya ngasechibini lokubhukuda. Wena nentombi
yakho yaseGoli nenqaba ukwehla niye ezansi lapho kwakosiwa khona inyama.
Wena wabiza omunye wangakini wathi makakulethele inyama khona laphaya phezulu.
Wenqaba omunye wangakithi. Wenqaba ukwehla ukuyocosha inyama Ngubane, 35
ngoba uthi nina anidli nabantu abanjengathi abangenamakhozi nabangameji. Wena
nentombi yakho nanimeja phela. Ngiyazi ukuthi lowo ngumlando osewadlula. Lowo
mlando zimpande zokwenza kwethu Ngubane.Uma ufuna ukulungisa umndeni wakho,
kuzodingeka ukuba wehle mfowethu, wehle kule nkabi yokuzithwala oyigibele.'

13.1      Yimuphi umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshane? Sekela impendulo
          yakho ubhekise kumlingiswa onguNgubane.                                         (2)

13.2      Umbhali ubasebenzise kanjani abalingiswa kulesi siqeshana ukuveza imizwa
          yabo? Nikeza isizathu sempendulo yakho.                                         (2)

13.3      Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU udweshu lwangaphakathi ngenkathi
          uNgubane esebuyele kwakhe eMlazi.                                               (3)

13.4      Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguThathezakhe
          Mdlalose kanye nomethiloni Mkhize. Nikeza izizathu zempendulo yakho.            (3)

13.5      Iyini inhloso yombhali yokwethula indikimba yobuntu? Xoxa ubhekise
          kumlingiswa onguNgubane noPoppie.                                               (3)

13.6      Qhathanisa indlela umlingiswa onguBen Martin noNgubane ababuka ngayo
          izinto mayelana nempilo ephilwa ngabantu basemalokishini abantulayo.            (3)

13.7      Ngabe amazwi abhalwe ngokugqamile ashiwo uDokotela               Mdlalose
          anabudlelwane buni nesimo senhlalo yakwaNgubane?                                (2)

13.8      Ucabanga ukuthi wawungaba njani umphumela wothando empilweni
          kaMelody ukuba akazange aqhubeke nokufunda?                                     (2)

13.9      Uyavumelana yini nokuthi izenzo zomlingiswa onguCele zimveza
          njengomlingiswa owuthandayo umndeni wakhe? Sekela impendulo yakho.              (2)

13.10    Phawula ngempumelelo yombhali yokwethula isiphetho sale noveli.                  (3)
                                                                                          [25]

                                                         AMAMAKI ESIQEPHU B:              25

                                       NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           22                     DBE/Novemba 2018
                                          NSC

UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba
Phendula umbuzo OWODWA.
UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)
Ubuciko bomlomo bungafundisa ngomlando wokudabuka kwezinto ezithinta impilo
yomphakathi nezici zezilwane ezithile. Xoxa ubhekise enganekwaneni ethi, 'Inkosi
Yezinyoni' nezibongo 'zikaGcina Mhlophe' kanye nehubo, 'Noma kunzima':
ISIQESHANA E
IZIBONGO: 'IZIBONGO ZIKAGCINA MHLOPHE'
1         Isihlahla somdlebe esimayikayika,
2         Esiyikazela ngenhlobonhlobo zezithelo,
3         Ngoba siyikazele ngobuhle be-Afrika.
4         Usihlahla esigabe ngezithelo zaso,
5         Umkhiwane omuhle ongenazimpethu
6         Eminye yoniwa zibungu.
7         Abadla kuso abadeli,
8         Nezithelo zaso azipheli.
9         Usihlahla abaphumula kuso
10        Bamila izimpande.
11        Isihlahla esikhulise
12        Safukamela nezinyoni zase-Afrika,
13        Saye safukamela nezinyoni
14        Zamajalimane namantaliyane,
15        Abadala nabancane bethi sixolele.
16        Isihlahla abasibone eLandane basichelela,
17        NaseNyuvesi yaseThekwini basivukuzela
18        Isihlahla esimpande zaso zisabalele
19        Zinabele kwejulile
20        imithombo
21        Amaqabunga aso
22        Akhephuzela uthando,
23        Sithe singesakwaMhlophe
24        Samane sabamhlophe,
25        Siphethe okumhlophe!
Noma Kunzima
Igosa: Noma kunzima,
Abasebenzi: Siyaya noma kunzima siyaya.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama-340 kuya
kwangama-390.
Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
•   Ukwethula nokuchaza umlando nokudabuka kwezinto ezithinta impilo nezici
    zezilwane ezithile kubhekiswe enganekwaneni, ezibongweni kanye nasehubeni.
• Ukuphendula umbuzo ngokucaphuna nokwesekela ngokwezinganekwane,
    izibongo kanye nehubo.
• Ukuveza uvo lwakho ngobuciko bomlomo ngabunye.
(Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi hhayi ngokwamaphuzu.)                               [25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             23                           DBE/Novemba 2018
                                            NSC

UMBUZO 15: UMBUZO OMFUSHANE

IZINGANEKWANE: 'AMAHLAYA ALALA INSILA'

Fundisisa lesi siqeshana senganekwane bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA F

Umxoxi: Kwesukasukela …
Abalaleli: Cosu!

Kudala ngezikhathi zeNkosi uShaka, kuthiwa kwakukhona indoda yakwaNzimande
eyayihlekisa nangento engafanele. Igama layo kwakunguVelaphansi. UVelaphansi              5
wayehola abantu bakwaNzimande ngalezo zikhathi zikaShaka. Abantu
bakwaNzimande badume ngezithakazelo zoGwala kanye noMphephethe.
AMaphephethe ayengasebenzi. Ayenekhono lokukhetha usawoti esihlabathini.
Isithakazelo sikaMphephethe savela ngoba babephephetha isihlabathi solwandle
kusawoti. Uma-ke usawoti sebewunekile waze woma, babewuthatha bawusonge                   10
ngezikhumba bawuyise eNdlunkulu. ISilo uShaka wayebathanda abantu
bakwaNzimande ngenxa yokuthi wayekhonze uVelaphansi. Phela uVelaphansi
wayehola aMaphephethe futhi edume ngokuba noteku. UShaka wayezifela ngomuntu
otekulayo. ISilo sagcina sikwenze kwaba wumthetho ukuthi uVelaphansi abe
ngusomahlaya waseNdlunkulu. UVelaphansi wayesholo isilo amahlaya njalo uma                15
siphumulile noma kukhona izivakashi. Sesiyohleka-ke iSilo kujabule wonke umuntu.
Akekho ongeke ajabule uma ebona okaNdaba emoyizela.
Langa limbe uVelaphansi wacabanga ukuthi uzosihlekisa ngani iSilo uma esebizwa
ukuzokwenza amahlaya. Wacabanga wacabanga, do ukufika ihlaya elisha. Akufuneki
phela ukuthi asho ihlaya elidala futhi elaziwayo eNdlunkulu. Kubi kakhulu uma lelo        20
hlaya selake lashiwo nguyena. Akufuneki ukuthi adlale ngezindlebe zeSilo. Wafika
umcabango ngokushesha. Wahlala yedwa umfo kaMphephethe. Wayesephumile
osizini ngoba ihlaya elisha seliqhamukile. Wadumela amaqaqa amabili azifele
wawasonga ngesikhumba esikhulu sengwe. Safika ngaleso sikhathi isithunywa esivela
eNkosini uShaka. INkosi yayifuna ukuthi uVelaphansi enze adume ngakho. 'Hlanga            25
Lezwe! Ngiphathele iNkosi yami engiyithandayo futhi engiziqhenya ngayo isipho esihle
kabi,' washo uVelaphansi evula isikhumba sengwe kuthaphuka umsanka odabula
ukhakhayi.
Phela amaqaqa ayesedlulele ngokubola. Lavimbanisa iququ endlini kwavakasha
izimpethu ngokushesha.ISilo sahleka inhlinini ngesenzo sikaVelaphansi. Izinduna           30
zesaba     ukwenanela    ngokuhleka       ngoba   zabona     ukuthi   uMphephethe
unamagangangozi. Kwahlukwana esephelile amahlaya.

15.1      Chaza isethulo sale nganekwane ethi, 'Amahlaya alala insila'.                       (2)

15.2      Shono imbangela yodweshu lukaVelaphansi olutholakala kulesi siqeshana.              (2)

15.3      Chaza kafushane ukuthi ihlaya likaVelaphansi lixhumana kanjani nesisho
          esithi: ukungena nenja esontweni.                                                   (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            24                      DBE/Novemba 2018
                                           NSC

15.4      Qhathanisa le nganekwane ethi, 'Amahlaya Alala Insila' kanye nehubo
          elilandelayo:

          Nkonyane kaNdaba

          Induna: We Nkonyane kaNdaba!
          Ibutho: Kwanyakaz' umkhonto, we Nkonyane kaNdaba
          Induna: We Nkonyane kaNdaba!
          Ibutho: Kwanyakaz' umkhonto, we Nkonyane kaNdaba.                              (3)

15.5      Ngabe isaga esithi, 'Intuthwane iyayithwala indlovu' sihambisana kanjani
          nomyalezo wale nganekwane? Sekela impendulo yakho.                             (3)

15.6      Uyazwelana nomlingiswa onguVelaphansi? Yikuphi ongakwenza uma ungase
          ubhekane nalesi simo?                                                          (2)

                                        KANYE

Fundisisa lobu buciko bomlomo obulandelayo bese uphendula imibuzo elandelayo
ngezansi:

ISIQESHANA G: (Sihlanganisa izibongo, ihubo, nezithakazelo)

IZIBONGO:       'IZIBONGO ZENKOSI U-DKT. SIBONGILE ZUNGU'

1         Umfazi omabelemade,
2         Umbele ugwansile;
3         Nonganeno komful' uyancela,
4         Nongapheshey' komful' uyanela.
5         Ungalifun' ukhala nal' emlonyeni,
6         Omuny' ulidukluza ngezibhakela,
7         Omuny' aliklwebhe ngezinzipho
8         Eth' ujezis' unina
9         Kant' uzilambisa yena.
10        Inkunzi kayihlehli
11        Engafani nopikiliyeza,
12        Ngob'oncinde kuy' akafi,
13        Isigqobhela esigcine ugwayi wesizwe,
14        Abantongela kuso babheme bakholwe,
15        Ngiyafis' ukwazi ngentelezi abakuchela ngayo,
16        Nezibib' abakubhemisa zona.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           25               DBE/Novemba 2018
                                          NSC

          IHUBO: ISISU ESIHLE

          IZITHAKAZELO: 'ZWANE!'

          1     Zwane!
          2     Nsele kaLindamkhonto!
          3     Mthanti!
          4     Nduna ngokuthwal' isala sensele!
          5     UNsel' akangakanani,
          6     Ngoba nasothini lomkhont' angahlala.
          7     Nin' enadlel' encazeni!
          8     Nin'eniphakel' umyen' odengezini,
          9     Ngoba ningabenkosi.
          10    Zikode kaNdabansele!
          11    Mabhayi kawalingani
          12    Nawangaphansi nawangaphezulu,
          13    Mangethe!
          14    Mntung' oluhlaza
          15    Nina bakwaMngunikazi ngilinde
          16    Ngiyothath' ezami,
          17    Nina bakwamfaz' oshay' abafan' ekwaluseni
          18    Ngingakaze ngimbon' olokotha leso senzo,

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            26                      DBE/Novemba 2018
                                           NSC

15.7      Yisiphi isaga esihambelana negama elibhalwe ngokugqamile kulezi zibongo
          zikaDkt. Sibongile Zungu?                                                      (2)

15.8      Ngabe umugqa odwetshelwe ulekelela kanjani ukuqonda umyalezo walezi
          zibongo?                                                                       (2)

15.9      Bhala ukuxhumana okusekuqaleni okulandelanayo kulezi zithakazelo
          zakwaZwane bese usho ukuthi iyini inhloso ekusebenziseni lokhu kuxhumana
          kulezi zithakazelo.                                                            (3)

15.10     Humusha indikimba yehubo, 'Isisu Esihle'.                                      (3)
                                                                                         [25]

                                                         AMAMAKI ESIQEPHU B:             25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             27                         DBE/Novemba 2018
                                            NSC

ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.
UMBUZO 16: UMBUZO OMUDE
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
Xoxa ngempumelelo yombhali ekwethuleni isizinda salo mdlalo othi: Kudela Owaziyo.
Impendulo yakho mayibe ubude obuphakathi kwamagama angama–340 kuya
kwangama-390.
Impendulo mayibhekiswe kulokhu okulandelayo:
• Ukuchaza isizinda somdlalo.
• Ukuphendula umbuzo ngokuphawula nangokwesekela ngokwencwadi.
• Ukuveza uvo lwakho mayelana nempumelelo yombhali ekwethuleni isizinda.
(Impendulo mayihlelwe njenge-eseyi hhayi ngokwamaphuzu.)                                       [25]

UMBUZO 17: UMBUZO OMFUSHANE
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
Fundisisa lesi siqeshana somdlalo bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA H

(Ewadini yimbe esibhedlela somphakathi kwaDukuza, uMbhebhezeli uhlezi esihlalweni
uxoxa noChivenga yena olele lubule embhedeni) (Ewadini yimbe esibhedlela
somphakathi kwaDukuza, uMbhebhezeli uhlezi esihlalweni uxoxa noChivenga yena
olele lubule embhedeni)
CHIVENGA:             (Uyagquma, uyahlina, ubambe isandla usezinhlungwini)                 5
MBHEBHEZELI:          (Ngomoya ophansi) Ungethuki mfowethu ukuvakashelwa yilo
                      muntu oyimina ongasondelene neze naye futhi ongamejwayele.
                      NginguMbhebhezeli Mdluli mina nginomuzi elokishini lase Dark City
                      eMandeni.
CHIVENGA:             (Usesimweni esidabukisayo) Yebo-ke ngiyathokoza ukwazana             10
                      nawe Mdluli.
MBHEBHEZELI:          Ngithi angizozwa ngesimo sempilo ndoda yamadoda kwazise phela
                      bese ngiwutholile umbiko ngawe komunye woSomatekisi
                      waseMandeni onetekisi elithuthela eThekwini.
CHIVENGA:             (Uyahlina, usezinhlungwini, usikhuluma ubukwerekwere isiZulu)        15
                      Eish! Kunjengoba ubona nje ntanga yamashinga, akukabi bikho
                      bungcono. Khona ngike ngawuthola umjovo wokudambisa
                      iminjunju kanye namaphilisi okuthoba izinhlungu kodwa umehluko
                      kube ngokwesikhashana nje. Eqinisweni lilonke ekwemukelweni
                      kwami lapha esibhedlela bekungathi isitapamunwana esingiphethe       20
                      ngaze ngazinika ithemba lokuthi kuzosheshe kushabalale. Okubi
                      kakhulu manje ukuthi isandla siya ngokudlebeleka nokubola
                      esikhundleni sokukhombisa ubungcono.
MBHEBHEZELI:          (Udangele) Wewu! Ngikhalisana kanye nawe mfanakithi kulobu
                      buhlungu okubo.                                                      25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2018/774aa5a7-7659-4449-a4a9-fccc2c469d92) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2018/934df415-2360-4801-aa8f-c938a58b7159) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2018/28e1d557-735f-4783-b4aa-520fe1c6f1b5) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-feb-march-2018/be0cabec-c046-44a1-a7ec-f175d590d71b) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2023/2e5d94ae-bee5-42e8-a121-aa57c71b15b4) — isiZulu HL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022/716dabc5-ae95-489e-bb72-f5b76f280596) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [IsiZulu P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-possible-answers/fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025-mg/adef4117-1c9d-4dbd-bba0-301fd76318ea) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025-mg/f7ee88c8-ffa7-40ce-b8aa-ae25259e7d2d) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/11f41a62-9c6b-4f49-9f11-861e0b53249a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
