# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Question Paper

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2021, 28 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2021/b80cc957-f0ac-42ca-b1bc-70d790e2451e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2021
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 28

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2021 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2021/b80cc957-f0ac-42ca-b1bc-70d790e2451e)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2021 · isizulu. Question paper, 28 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2021-mg/83b06236-62c6-4922-b531-655cb7637472) — Memo · 2021 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                  IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                        LWEZI 2021

AMAMAKI: 80

ISIKHATHI: Amahora ama-2½

                            Leli phepha linamakhasi angama-28.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             2                          DBE/Lwezi 2021
                                            NSC

IMIYALELO KANYE NOLWAZI KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle imiyalelo ngaphambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.        Ungafundi imibuzo yonke yephepha. Qala ubheke uhla lokuqukethwe
          olukhonjisiwe bese ukhetha imibhalo oyifundile kulo nyaka. Emuva kwalokho,
          funda imibuzo yaleyo mibhalo bese ukhetha imibuzo ozoyiphendula.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINTATHU:

          ISIQEPHU A:       Izinkondlo                        (30)
          ISIQEPHU B:       Inoveli/Ubuciko bomlomo           (25)
          ISIQEPHU C:       Umdlalo                           (25)

4.        Phendula imibuzo EMIHLANU isiyonke: ISIQEPHU A: Imibuzo EMITHATHU,
          ISIQEPHU B: Umbuzo OWODWA, ISIQEPHU C: Umbuzo OWODWA
          njengoba kukhonjisiwe ngezansi.

          ISIQEPHU A: IZINKONDLO
          IZINKONDLO EZIMISELWE – Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI.
          INKONDLO ENGAMISELWE – UPHOQELEKILE ukuphendula lo mbuzo.

          ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
          Phendula umbuzo OWODWA.

          ISIQEPHU C: UMDLALO
          Phendula umbuzo OWODWA.

5.        INDLELA YOKUPHENDULA IMIBUZO YESIQEPHU B (INOVELI/UBUCIKO
          BOMLOMO) KANYE NEYESIQEPHU C (UMDLALO).

              Phendula KUPHELA umbuzo wenoveli/ubuciko bomlomo kanye nomdlalo
               owufundile.
              Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
               OMFUSHANE.      Uma     ukhetha   ukuphendula     umbuzo     omude
               ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo omfushane ESIQESHINI C.
               Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omfushane ESIQESHINI B, kufanele
               uphendule umbuzo omude ESIQESHINI C. Sebenzisa uhla oluyinkomba
               lokuphendulwa kwemibuzo ukuze lukwelekelele ekukhetheni imibuzo.

6.        UBUDE OBULINDELEKILE BEZIMPENDULO

              Impendulo yombuzo omude ezinkondlweni mayibe ngamagama ayi-190
               kuya kwangama-240.
              Izimpendulo zemibuzo emide enovelini/ebucikweni bomlomo kanye
               nasemdlalweni mazibe ngamagama angama-340 kuya kwangama-390.
              Ubude bezimpendulo zemibuzo emifushane buyolekelelwa amamaki
               anikeziwe okuyiwona ayolawula ohlolwayo ukuthi kumele aphendule
               kangakanani. Abafundi mabaqaphele ukuthi bangathemelezi kodwa
               baphendule okubuziwe.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            3                         DBE/Lwezi 2021
                                           NSC

7.        Landela ngokucophelela imiyalelo oyinikeziwe ekuqaleni kwaleso naleso
          siqephu.

8.        Qaphela    ukuthi  izinombolo    ozisebenzise    ezimpendulweni     zakho
          ziyahambisana nalezo ezisetshenziswe abahlolayo emibuzweni.

9.        Qalisa isiqephu NGASINYE ekhasini ELISHA.

10.       Ukusetshenziswa kwesikhathi kungahlelwa ngale ndlela:

          ISIQEPHU A:       Imizuzu engama-40
          ISIQEPHU B:       Imizuzu engama-55
          ISIQEPHU C:       Imizuzu engama-55

11.       Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             4                            DBE/Lwezi 2021
                                            NSC

OKUQUKETHWE
Leli khasi liyolekelela abahlolwayo ukuba bakhethe imibuzo abazoyiphendula
ngaphandle kokufunda imibuzo yephepha lonke.
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
Izinkondlo ezimiselwe: Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo EMIBILI.
      INOMBOLO YOMBUZO                 UMBUZO             AMAMAKI             INOMBOLO
                                                                               YEKHASI
1.   'UNoluxolo/UNoxolo'                  Umbuzo omude              10            6
2.   'Ngibonga ngiyanconcoza'           Umbuzo omfushane            10             7
3.   'Imfihlo'                          Umbuzo omfushane            10             8
4.   'Ugqozi'                           Umbuzo omfushane            10             9
                                           KANYE
Nenkondlo engamiselwe: Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo.
5. 'Ubude abuphangwa'               Umbuzo omfushane          10             10
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE. Uma
           ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo
           omfushane ESIQESHINI C. Phendula umbuzo OWODWA ESIQESHINI B kanye
           nowodwa ESIQESHINI C.
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI: Phendula umbuzo OWODWA.
6. Bengithi Lizokuna                      Umbuzo omude              25             11
7.   Bengithi Lizokuna                  Umbuzo omfushane            25             11
8.   Usumenyezelwe-ke Umcebo              Umbuzo omude              25             13
9.   Usumenyezelwe-ke Umcebo            Umbuzo omfushane            25             13
10. Kunjalo-ke                            Umbuzo omude              25             15
11. Kunjalo-ke                          Umbuzo omfushane            25             15
12. Impi Yabomdabu Isethunjini            Umbuzo omude              25             17
13. Impi Yabomdabu Isethunjini          Umbuzo omfushane            25             17
                                           NOMA
UBUCIKO BOMLOMO: Phendula umbuzo OWODWA.
14. Uju Lwezizukulwane           Umbuzo omude                       25             19
15. Uju Lwezizukulwane                  Umbuzo omfushane            25             19
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA.
16. Kudela Owaziyo                        Umbuzo omude              25             23
17. Kudela Owaziyo                      Umbuzo omfushane            25             23
18. Awuwelwa UMngeni                      Umbuzo omude              25             25
19. Awuwelwa UMngeni                    Umbuzo omfushane            25             25
20. Ubhuku Lwamanqe                       Umbuzo omude              25             27
21. Ubhuku Lwamanqe                     Umbuzo omfushane            25             27

QAPHELA:         Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE
                 ESIQESHINI B kanye NASESIQESHINI C. Akuvumelekile ukuphendula imibuzo
                 EMIBILI emide noma EMIBILI emifushane.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           5                             DBE/Lwezi 2021
                                          NSC

Uhla oluyinkomba yokuphendulwa kwemibuzo.

Emuva kokuphendula imibuzo yaleli phepha sebenzisa lolu hla oluyinkomba yokuphendulwa
kwemibuzo ukuze ube nesiqiniseko sokuthi uyikhethe ngokufanele imibuzo okulindeleke
uyiphendule.

               ISIQEPHU                INOMBOLO           INANI            THIKA
                                       YEMIBUZO         LEMIBUZO
                                                      EPHENDULIWE
 A:     IZINKONDLO
        (Ezimiselwe)                       1–4               2
 A:     INKONDLO
        (Engamiselwe)                       5                1
 B:     INOVELI
        (Umbuzo omude NOMA                6–13               1
        omfushane)
 B:     UBUCIKO BOMLOMO
        (Umbuzo omude NOMA               14–15               1
        omfushane)
 C:     UMDLALO
        (Umbuzo omude NOMA               16–21               1
        omfushane)

 QAPHELA: ESIQESHINI B no C, qinisekisa ukuthi uphendule umbuzo OWODWA
          OMUDE kanye nombuzo OWODWA OMFUSHANE. Awuvumelekile
          ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI
          emifushane.

                ESIQESHINI B, khetha phakathi kwenoveli nobuciko bomlomo,
                uphendule UMBUZO OWODWA, ungaphenduli ngazo zombili lezi
                zinhlobo zemibhalo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           6                         DBE/Lwezi 2021
                                          NSC

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

IZINKONDLO EZIMISELWE

Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI kulena emine ebuziwe elandelayo.

UMBUZO 1: UMBUZO OMUDE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

 UNOLUXOLO/UNOXOLO – KNN Gcumisa

 1         Udumo lakho luyababazeka
 2         Ufana namanz' apholil' ehla entabeni.
 3         Upholil' uphuzisa bonke abakulangazelelayo,
 4         Ubaph' ukujabul' imizimba yethakase
 5         Bekufumene wena Mduduzi wabadumele.

 6         Lapho kukhon' ukuheleza komoy' obandayo,
 7         Lapho kugelez' igazi emaweni athambekileyo,
 8         Izinyembezi zigeleza ingelezane,
 9         Kubhekenwe ngeziqu zamehlo.
 10        Imilomo ikhafula okumuncu kodwa
 11        Kungazeki okumuncu kodwa
 12        Kungazeki ngubani oyakusiza.

 13        Munye kuphel' ongaba umsizi, UNoluxolo,
 14        Oleth' injabulo kubo bonke abaxabeneyo,
 15        Onhliziyo zabo zibamtoti, ngothando
 16        Oluletha ukufudumala okungunaphakade.
 17        Kuletha ukuthokoza okungeke
 18        Kwalethwa yilutho ngaphandle
 19        Kothando, umusa noxolo

Imbongi iyaye isebenzise amasu anhlobonhlobo obunkondlo njengokusetshenziswa
kwezifengqo, imifanekisomqondo, ukukhethwa kwamagama, imvumelwano kanye
nezimpawu zokuloba ukwethula umqondo wenkondlo.

Xoxa ngala masu angenhla asetshenziswe imbongi ukwethula umqondo wale nkondlo.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ibe namagama ayi-190 kuya
kwangama-240.                                                                           [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          7                           DBE/Lwezi 2021
                                         NSC

UMBUZO 2: UMBUZO OMFUSHANE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

NGIBONGA NGIYANCONCOZA – Imbongi ayaziwa

1         Okweguqa lithath' ubunkunzi,
2         Lisacij' izimpond' okweklwa
3         Licijwa ngomlalazi.
4         Okwenzulu yeziziba ngisajula,
5         Nakhu sebengibek' umgqiki
6         Ebandla lezingengelezi,
7         Bengithwesa isicoco
8         Ngokudla umhlanganiso ngezinduku zomsimbithi.
9         Ngincoma ngiyanconcoza kubaciji bezimpondo,
10        Bezicija ngenjulo yenzulu yosikisiki.
11        Ngiphikelele kwelezinyandezulu,
12        Ningadinwa ukulokhu nicija izimpondo;
13        Umkhondo wokhondolo lwamaklume
14        Uyohluma ngengqakazo yemikhondo yanamuhla,
15        Ngob' inkunz' isematholeni.

2.1       Gagula uhlobo lwesifengqo esitholakala emgqeni woku-1 bese unikeza
          incazelo yaso ngokwenkondlo.                                                    (2)

2.2       Chaza kafushane umoya otholakala emgqeni wesi-5 kuya kowesi-8.                  (2)

2.3       Ngabe umfanekisomqondo oqukethwe umugqa we-15 ukwelekelele kanjani
          ukuqonda le nkondlo? Sekela impendulo yakho.                                    (2)

2.4       Yini inhloso yembongi yokusebenzisa ifana nqwaqa ung no nc       emgqeni
          wesi-9?                                                                         (2)

2.5       Xoxa ngempumelelo yembongi yokusebenzisa ukuxhumana kule nkondlo.               (2)
                                                                                          [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           8                             DBE/Lwezi 2021
                                          NSC

UMBUZO 3: UMBUZO OMFUSHANE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

IMFIHLO – MH Mazibuko

1          Mfihloni len' engaka,
2          Zinyanya zakithi nonkana sitsheleni,
3          Izinyanga nezanusi ziwachitha ziwaqoqe,
4          Kanti kufihlweni?

5          Nonesifuba ugcina esemchathazela umngani,
6          Le mfihlo ayinamngani nasihlobo,
7          Othuke wakwelamela okufihliwe uyihlab' inhlali
8          Nabantabakhe uthi bayozibonela kuhle kwabenyoka.

9          Abalele bayabuya ngamaphupho,
10         Balethe izinhlanhla nemikhokha,
11         Noma kunjalo sebeze baqumbelana,
12         Bengayithi vu ngenhlalo yabo,
13         Kukhulu esafihlelwa khona,
14         Yonke imithetho iyeqiwa, ujeze,
15         Munye vo ongasoze weqiwa
16         Lowo uthi, 'Ngamunye ngamunye wozibonela azizwele'
17         Nesichwensi asichwenseli ngakuwo.

18         Liba izindaba zakho ziyaxaka azixoxeki,
19         Akukho namunye onyonyobayo,
20         Azosihlebela ngenhlalo yangale,
21         Kukhulu okufihlwe ngale kwempilo yomhlaba,
22         Abanye bawuthumela igundane kepha kuwe lingelokothwe.

3.1       Bhala umugqa onesifengqo        esiyi-okzimoroni   ebinzeni   loku-1   bese
          uyasidwebela isifengqo.                                                           (1)

3.2       Chaza kafushane ngamaphuzu AMATHATHU umqondo oqukethwe yibinza
          lesi-2.                                                                           (3)

3.3       lyini inhloso yembongi yokusebenzisa isizura esemgqeni we-14 kule nkondlo?        (2)

3.4       Chaza ithoni equkethwe umugqa we-18 kule nkondlo.                                 (2)

3.5       Phawula ngekhono lembongi ekusebenziseni isenzukuthi emgqeni we-15.               (2)
                                                                                            [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             9                            DBE/Lwezi 2021
                                            NSC

UMBUZO 4: UMBUZO OMFUSHANE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

UGQOZI – BW Vilakazi
1          Emasangweni akwaDukuza,
2          Emzin' omkhulu kaNdaba,
3          Ngem' othangweni ngakhuleka,
4          Ngakhuleka laze layoshona.
5          Kwaqhamuka insila yenkosi,

6          Yangiyal' ukuba ngilinde.
7          Kwangen' emakhalen' am' iphunga,
8          Kwakhany' engqondweni yam' efiphele.
9          Kwafika kim' uMkabayi emuhle,
10         Wangithatha phansi wangiphonsa phezulu.
11         Ngabon' umlind' imasango evula,

12         Ngangena ngishwaben' ulimi,
13         Ngahlala ngaphakathi kwakho Dukuza.
14         Angikwazang' ukubonga
15         njengobabamkhulu,
16         Ukudabuka nezinhlungu angikuzwanga.
17         Ngenaba ngazicabanga ngiyinkosi;
18         Ngalala, ngaphupha ngeny' imini

19         Ngingaphandle kwamasango kaDukuza.
20         Ngamfun' uMkabayi ngangambona;
21         Ngawabuk' amasango ngawabona,
22         Ngawabon' evaliwe noDukuz' esefile.
23         Lwagcwal' umlom' ulimi lwami;
24         Ngathi ngiyakhuluma ngayisimungulu;
25         Kanti sengintshontsh' amandl' ezimbongi.

26         Namhla kangikwaz' ukuthula noma
27         Lapho ngilele ngikwesikaBhadakazi,
28         Ngivuswa nguMkabayi ethi kimi:
29         'Vuka wena kaMancinza!
30         Kawuzalelwanga ukulal' ubuthongo,
31         Vuk' ubong' indaba yemikhonto!
32         Nank' umthwal' engakwethwesa wona.

4.1       Tomula ukuxhumana okutholakala ebinzeni loku-1 bese usho nohlobo lwakho.          (2)

4.2       Chaza kafushane ngohlobo lwesigqi esigqanyiswe ibinza lesi-2.                     (2)

4.3       Chaza ngokusetshenziswa kwe-enjambamenti etholakala emgqeni we-14 kuya
          kowe-15.                                                                          (2)

4.4       Yini inhloso yembongi yokusebenzisa amagama atholakala emgqeni wama-20?
          Bhekisa impendulo yakho ebinzeni lesi-3 nelesi-4.                                 (2)

4.5       Hlolisisa ngokushiwo yimbongi emgqeni wama-29 kuya kowama-32 ukugqamisa
          ithoni yale nkondlo.                                                              (2)
                                                                                            [10]
                                          KANYE
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            10                        DBE/Lwezi 2021
                                           NSC

INKONDLO ENGAMISELWE (Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo)

UMBUZO 5: UMBUZO OMFUSHANE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

UBUDE ABUPHANGWA – AB Phakathi

1          Izinto zonke zithatha isikhathi;
2          Ilanga liphuma ngesal' isikhathi,
3          Ihlobo liyafika ngesalo lodwa,
4          Nobusika bufika buhamba bodwa;
5          Nawe uzofika phambili ngesakho,
6          Nguyen’ owaziyo uMdali ngalokho,
7          Ubude abuphangwa.

8          Mawungaphang' izinto eziphakeme,
9          Ngoba uzofika nawe kuzo ume,
10         Thatha nje kancane ukuya phambili
11         Bambelelela ngezandla zakho zombili,
12         Uyojabula nawe usufikile,
13         Ngokuqinisela kwakh' usuvunile;
14         Ubud' ungabuphangi.

15         Nawe mfana osaqala isikole,
16         Mana isibindi uyoze uthole
17         Lokho okuhle okubona phambili,
18         Fumbath' isikole ngezandla zombili,
19         Ikhona uyofika phambili nawe,
20         Uze uthole lokho okungangawe;
21         Ubude abuphangwa.

5.1       Gagula uhlobo lwefanamsindo etholakala emgqeni wesi-4 bese usho
          umsebenzi wayo.                                                                  (2)

5.2       Chaza kafushane okushiwo yimbongi emgqeni wesi-8 kuya kowesi-9.                  (2)

5.3       Chaza umoya oqukethwe umugqa we-10 kuya kowe-14 kule nkondlo.                    (2)

5.4       Iyini inhloso yembongi ngokusebenzisa imvumelwano esemgqeni we-15 kuya
          kowe-16?                                                                         (2)

5.5       Phawula ngempumelelo yembongi yokusebenzisa impindwa kule nkondlo.               (2)
                                                                                           [10]

                                                          AMAMAKI ESIQEPHU A:              30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           11                          DBE/Lwezi 2021
                                          NSC

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

Khetha uhlobo OLULODWA lombhalo phakathi KWENOVELI NOBUCIKO BOMLOMO,
uphendule ngokulandela imiyalelo engezansi.

INOVELI

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 6: UMBUZO OMUDE

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Le noveli ethi, Bengithi lizokuna inabalingiswa abagqamisa umyalezo.

Xoxa ngempumelelo yombhali yokwethula lo myalezo othi, 'izinqumo esizithathayo
ngempilo yethu zingaba nemiphumela engemihle kwabanye abantu nakithina uqobo.
Bhekisa impendulo yakho kulaba balingiswa: uMhlengi/uMahlengi, uXolani
noNontobeko.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                   [25]

UMBUZO 7: UMBUZO OMFUSHANE

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA A

Laba ngangonyaka kuNontobeko ihora okwakuthiwe akalilinde. Wayelokhu elijeqeza
iwashi lakhe, enikina ikhanda. Okwakunzima nakakhulu ngukuthi wayengakhululekile
lapha endlini ngoba kwakuphithizela izihlobo nabangani ababeze emshadweni
owawungakusasa. Okwase kungcono nje yikho ukuthi wayengasakhali manje
uNontobeko, kunalokho wayesevele waba nesibindi esikhulu. Kwase kusele khona nje 5
ukuthi kufike uNkululeko baxoxe.
Wathi esamcabanga uNkululeko, lwangena ucingo lwakhe.
'Sengifikile. Sizobonana kanjani ngoba …?' ebuza ehefuzela.
'Ngiyeza lapho esangweni,' esho esukuma eqonda emnyango.
'Hhayi bo, uyaphi umakoti ebusuku? Akwenziwa lokho, khuzani bo!' kubalisa 10
isalukazi esiyisihlobo sikaNontobeko esase sibizwa ngeJaji ngenxa yokuthanda kwaso
ukushaya imithetho. Akasiphendulanga uNontobeko, kunalokho wasikluluza kabi,
wabipha nasebusweni ukukhombisa ukuthi wayeyinyanya kanjani indaba
yokucefezelwa yiJaji.
'Mama,' esho egoba phambi kukanina, 'ngisaya kuNkululeko esangweni, kukhona 15
okuphuthumayo okufanele sikuxoxe,' ebeka ngesineke ezama ukufihla ukuthi
kuyamcasula ukubanjezelwa wunina ngamanangananga angathi shu.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          12                           DBE/Lwezi 2021
                                         NSC

Okuphuthumayo? Akangeni ngani umkhwenyana nizoxoxela lapha endlini? Pho wena
waphatha isikhwama nezikhiye zemoto?' kubuza unina ehlahle amehlo.
Yavele yahleka kancane intokazi yakhe bakithi, yamphulula emahlombe.                     20
'Mama, wase ungenza ingane ngimdala kangaka? Ngiyabuya, ungilindile uNkululeko.
'Zonke lezi zinto engiziphethe sizoxoxa ngazo,' esho evula isicabha eyophuma
ngomnyango. Ngomzuzwana nje wayeselivulile isango waqonda emotweni
kaNkululeko eyayipake emgwaqeni.
'Kwenzenjani s'thandwa?' kubingelela uNkululeko ngokuxwaya ngenkathi engena              25
emotweni uNontobeko ehlala lapha esihlalweni esiphambili.
'Kuyabheda Nkululeko,' esho ebihlika ekhala.
'Yini sthandwa sami? Tshela mina baby. Tshela mina s'thandwa, ngikhona,
ngizokunakekela, ngizo …' esho elula izingalo ethi uyayisingatha ingoduso yakhe
bakithi. Kayizange isondele ingene ezingalweni zakhe njengenjwayelo, kunalokho           30
yaqhela, yashalaza yabheka le.
Lapho ekugcineni iwaphendula amehlo imbuka yasula izinyembezi yamgqolozela
ngalawo mehlo ayo abuka sakufifiyela.
'Ngicela ukuqala ngokuxolisa Nkululeko.'
'Uxoliselani? Yini, kwenze njani ngempela?' kubuza uNkululeko edidekile.                 35

                                                                    [Isahluko 2:37–38]

7.1       Shono umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana. Sekela impendulo
          yakho.                                                                            (2)

7.2       Chaza kafushane umsebenzi womlandi          ubhekise   impendulo     yakho
          kuNontobeko noNkululeko kulesi siqeshana.                                         (2)

7.3       Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU ukulandelana kwezigameko ezaholela
          ekutheni kube nalesi sigameko esitholakala kulesi siqeshana.                      (3)

7.4       Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguXolani kanye
          nomlingiswa onguNontobeko ekugqamiseni indikimba yale noveli.                     (3)

7.5       Chaza umyalezo wombhali esiphethweni sale noveli. Bhekisa kumlingiswa
          onguNontobeko.                                                                    (3)

7.6       Iyini inhloso yombhali yokusebenzisa umlingiswa onguNomalanga kule
          noveli?                                                                           (3)

7.7       Ngabe amagama agqamile akulesi siqeshana asiveza njengomlingiswa onjani
          isalukazi esibizwa ngeJaji? Sekela impendulo yakho.                               (2)

7.8       Ucabanga ukuthi wawungaba njani umphumela wothando lukaNontobeko
          noMhlengi ukuba uMhlengi akanqumanga ukuluqeda uthando lwabo? Sekela
          impendulo yakho.                                                                  (2)

7.9       Ngabe ukuziphatha komlingiswa onguS’bu kokuba nezintombi eziningi
          nokuphuza kwamukelekile kuwena? Sekela impendulo yakho                            (3)

7.10      Uyazwelana nesimo esibhekene noNkululeko sokwaliwa uNontobeko
          ngosuku olwandulela olomshado? Yikuphi owawungakwenza ukuba
          kwakunguwe obhekene nalesi simo?                                                  (2)
                                                                                            [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          13                           DBE/Lwezi 2021
                                         NSC

UMBUZO 8: UMBUZO OMUDE

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Le noveli ethi, Usumenyezelwe-ke Umcebo inabalingiswa abagqamisa umyalezo.

'Xoxa ngempumelelo yombhali yokwethula lo myalezo othi,' ukuthanda imali
ngokweqile kungaba nemiphumela engemihle kwabanye abantu nakithina uqobo.'
Bhekisa impendulo yakho kulaba balingiswa: uChule, uDaffo noMaHadebe.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                       [25]

UMBUZO 9: UMBUZO OMFUSHANE

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA B

   Liphakama ilanga uGenyeza wangena kwaDicey. Akukho nduduzo ayeyilethele
uNomvula ngaphandle kokumbalisela nokushiswa yisikhwele ngesikhathi uNomvula
elambele, omele ukumiswa isibindi nethemba.
Wayembelesele ngoChule ayembiza ngesithunywa sikaSathane.
'Sithandwa, phezu kwazo zonke lezi zidumo nokushonelwa wumfowethu, awungilileli         5
nakungililela. Ebuka ngezinyembezi.'
'Ayingazi kahle le ndoda. Angilalanga ngiyicabangela.'
'Ungacabangi nangamasu okungephula embizeni engigxabha kuyona?'
‘Ngikhulule umuntu esha amashushu embizeni yothando aluthandayo?'
'Awungishayise ngomoya Genye ngisaxakekile.'                                            10
Waduba wabona aze ngayo uGenyeza. Ngemuva kwengxenye yehora uChule wathi
memfu esangweni, waqonda koMirriam noHlulintombi ehamba ethalaza izinja.
Wababingelela, wayesecela uxolo kuMirriam.Wabashiya uHlulintombi bengena endlini
yokuphumula.
'Ninjani kodwa themba negugu lomphefumulo?'                                             15
'Sikhona singekho Chule nezidumo zalapha eThusini.'
'Nilale kahle kodwa emuva kwezigigaba zayizolo?'
'Ngabe nginamanga mntanabantu – ukubuthi quthu nje.'
'Kodwa uthi ngabe nenzeke esami? Angizange ngilale Nomvula yimifanekiso
yezidumbu zasemakhazeni ingijamele ubusuku bonke.'                                      20
'Usifica siphandle nje Chule sesaba ngisho nokuhlala endlini.
Osekungenza ukuthi angizisakaze manje,' wabibitheka, 'wukuthi le mali isiyinkasa
yohuduhudu losizi nokufa. Angisaphumule. Sengiyinyamazane. Umama ngale
emakhaya uphekwa ngobhojwana, ulindelwe wukufa nanini. Umfowethu usemakhazeni
ngikhuluma nje. Uma kunje emhlabeni, nami angisazi ngizokwenzenjani,' simshuka          25
isifo sokudikibala.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2         14                           DBE/Lwezi 2021
                                        NSC

Welula isandla uChule wambutha, ikhanda lakhe walicamelisa esifubeni, wamphulula
izinwele ethi, 'Thula Nomvula. Thula sithandwa. Ungabi thembalifuphi. Thembela
eNkosini. Ngilapha nje ngoba ngikhathazekile ngawe, ngiyakuthanda. Ukukhathazeka
kwakho kungokwami, namahlaba emphefumulweni nasemzimbeni wakho ahlaba 30
nakimi. Nokho Nomvula, njengoba uMdali esesiqondanisile nje usuzokhululeka
ududuzeke. Yimina esengizoba yimbongolo, ngikuthwalele imiqiqingo esindayo, ngibe
wuJosefa wase-Aramathiya. Njengoba ngikubona usukhathele kanje, sikubhuquza lesi
siphambano abakwethese sona beyokulengisa kuso, ngizokuvusa, ngikuthwalele sona,
ngikuse naso endaweni yakho yokuphumula, nalapho uyofela khona ngokuthula.' 35
Wamesula izinyembezi ngesithupha. Ziminineka, wakhipha iduku wamesula ubuso,
wayesemtomotomota izihlathi nesilevu.
Esikhathini eside empilweni kaMirriam kwakukade kugqibelana ukukhathazeka.
Uthando ayelwazi kwakungolukanina kuphela.
                                                              [Isahluko 14:133–134]

9.1       Shono umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana. Sekela impendulo
          yakho.                                                                         (2)

9.2       Chaza kafushane umsebenzi womlandi       ubhekise   impendulo     yakho
          kuGenyeza noNomvula kulesi siqeshana.                                          (2)

9.3       Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU ukulandelana kwezigameko ezaholela
          ekutheni kube nalesi sigameko esitholakala kulesi siqeshana.                   (3)

9.4       Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguChule kanye
          nomlingiswa onguDaffo ekugqamiseni indikimba yale noveli.                      (3)

9.5       Chaza umyalezo wombhali esiphethweni sale noveli. Bhekisa kumlingiswa
          onguChule.                                                                     (3)

9.6       Iyini inhloso yombhali yokusebenzisa umlingiswa onguMaSikhakhane kule
          noveli?                                                                        (3)

9.7       Ngabe amagama agqamile akulesi siqeshana amveza njengomlingiswa
          onjani uGenyeza? Sekela impendulo yakho.                                       (2)

9.8       Ucabanga ukuthi wawungaba njani umphumela wothando lukaNomvula
          noGenyeza ukuba akahambanga noChule ukuya eMlazi? Sekela impendulo
          yakho.                                                                         (2)

9.9       Ngabe ukuziphatha komlingiswa onguMeyili        kokuxosha    uNomvula
          kwamukelekile kuwena? Sekela impendulo yakho.                                  (3)

9.10      Uyazwelana nesimo esibhekene noNomvula sokuhlukunyezwa umndeni
          wakhe ngenxa yemali ayiwinile? Yikuphi owawungakwenza ukuba
          kwakunguwe obhekene nalesi simo?                                               (2)
                                                                                         [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          15                            DBE/Lwezi 2021
                                         NSC

UMBUZO 10: UMBUZO OMUDE

KUNJALO-KE – ME Wanda

Le noveli ethi, Kunjalo-ke inabalingiswa abagqamisa umyalezo.

Xoxa ngempumelelo yombhali yokwethula lo myalezo othi, 'ukungabi nesimilo kungaba
nemiphumela engemihle kwabanye abantu nakithina uqobo.'
Bhekisa impendulo yakho kulaba balingiswa: uDumazile, uMoloi noSithole.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                        [25]

UMBUZO 11: UMBUZO OMFUSHANE

KUNJALO-KE – ME Wanda

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA C

   Kwenzeka konke lokhu nje uDumazile akekho lapho, kodwa usemajukujukwini
emicabango:
'Mh, kanti kuyiqiniso ukuthi yizintaba kuphela ezingahlangani? Ngizokumbizela
amaphoyisa ngempela phela mina. INkosi ngizombopha ngempela mina. INkosi,
ngizombopha ngempela! Anginakudlala yena, ungathi angenza nje!' Kwathi                   5
ukuba uphele umhlangano, kwahlakazekwa.
UDumazile waqonda ngqo kulo mfokazi owayehlezi nomunye umhlengikazi emotweni
yakhe kanokusho. Umhlengikazi wayethathekile yincazelo ezofuna usizo lokuxhaswa.
'Sawubona!' kubingelela uDumazile izinhlonze seziyimivingqi esiphongweni.
'Yebo sawubona!' Sekuvuma le nsizwa ngokusola okuthile.                                  10
'Angazi noma usangibona yini?' Iqale ithule le nsizwa isambukisisa, ikhumule izibuko
emehlweni, bese ithi:
'Konje ngizothi ngangikubona kuphi?' Avele acikeke uDumazile. Wacabanga ukuthi
insizwa lena imenza isiphukuphuku.
'Wawungibona eZenzele High School eMbumbulu ngenkathi wena usafundisa khona.             15
Awusamkhumbuli uDumazile Kheswa?' UDumazile echaza nje, uMoloi kudala
ekhumbulile. Waswela umgodi wokucasha. UMoloi ngokubona ukuthi uzohlazeka kulo
mhlengikazi ozocela ukusizwa, wabe esemcela ukuthi babuye babonane naye
ngesinye isikhathi, waphuma emotweni. Kwabe sekungena uDumazile.
'Kodwa thisha, nguwena ngempela lona?'                                                   20
'Yimina Dumazile. Ngiyalazi icala lami. Ngiyisiboshwa ngizihambela nje. Ngicabanga
ukuthi sizodinga isikhathi esanele ukuba sixoxe ngakho konke okwenzeka, bese
sibonisana-ke ukuthi singawalungisa kanjani lawo maphutha adalekayo. Njengamanje
ngisaphuthuma komunye umhlangano engiwuhlele nabahlengikazi basekuHlengeni.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           16                            DBE/Lwezi 2021
                                          NSC

Kunganjani ukuba unginike inombolo yakho yocingo ukuze ngikuthinte 25
ngemfonomfono?'
'Anginikani inamba yocingo lwakwami. Ngikhuluma nje ayibhaliwe emabhukwini ngoba
ngingafuni ukushayelwa yinoma ngubani nje!'
'Nami angiqondile ukuthi ngizokushayela noma yikanjani nje, ngenzela ukuba ngikwazi
ukulungisa amademesha adalekayo ...'                                                30
Aqale athule uDumazile esacabanga ukuthi kufanele yini ukuba amnikeze inombolo
yocingo lwakwakhe. Hhayi akamnike. UMoloi wakhipha ipeni lakhe lohlobo oluphambili
kanye nedayari, wabe esethi:

'Awungiphindele inamba.' Ayiphinde futhi uDumazile.
Abhale. Bavalelisane. Bahlukane.                                                          35
                                                                   [Isahluko 9:150–151]

11.1      Shono umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana. Sekela impendulo
          yakho.                                                                            (2)

11.2      Chaza kafushane umsebenzi womlandi          ubhekise   impendulo      yakho
          kuDumazile noMoloi kulesi siqeshana.                                              (2)

11.3      Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU ukulandelana kwezigameko ezaholela
          ekutheni kube nalesi sigameko esitholakala kulesi siqeshana.                      (3)

11.4      Nikeza okufanayo mayelana nezenzo zomlingiswa onguMaNzimande
          nomlingiswa onguSithole ekugqamiseni indikimba yale noveli.                       (3)

11.5      Chaza umyalezo wombhali esiphethweni sale noveli. Bhekisa kumlingiswa
          onguDumazile.                                                                     (3)

11.6      Iyini inhloso yombhali yokusebenzisa umlingiswa onguMaJwara kule noveli?          (3)

11.7      Ngabe amagama agqamile akulesi siqeshana amveza njengomlingiswa
          onjani uDumazile? Sekela impendulo yakho.                                         (2)

11.8      Ucabanga ukuthi wawungaba njani umphumela wothando lukaMoloi
          noDumazile ukube uMoloi wabhekana nesimo sokukhulelwa kukaDumazile?
          Sekela impendulo yakho.                                                           (2)

11.9      Ngabe ukuziphatha komlingiswa onguKheswa kokuxosha              uDumazile
          kwamukelekile yini kuwena? Sekela impendulo yakho.                                (3)

11.10     Uyazwelana nesimo esibhekene noDumazile sokuphinda abone uMoloi
          emuva kokuba emshiye kabuhlungu emkhulelisile eseyingane yesikole?
          Yikuphi owawungakwenza ukuba kwakunguwe obhekene nalesi simo?
                                                                                            (2)
                                                                                            [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               17                      DBE/Lwezi 2021
                                              NSC

UMBUZO 12: UMBUZO OMUDE

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

Le noveli ethi, Impi Yabomdabu Isethunjini inabalingiswa abagqamisa umyalezo.

Xoxa ngempumelelo yombhali yokwethula lo myalezo othi, 'ukungawazisi umndeni
wakho kungaba nemiphumela engemihle kwabanye abantu nakithina uqobo.'
Bhekisa impendulo yakho kulaba balingiswa: uBafana noPoppie.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                    [25]

UMBUZO 13: UMBUZO OMFUSHANE

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA D

Babonana-ke oJonny noMaMthunzi ngele-10. UJonny wayibeka indaba yakhe
ngokuthi, 'Ngizocela ukuthatha ezinye izimpahla zami ngoba ngisathanda ukuba
ngiyohlala eMashishini. Ngithole ikamelo khona, noma nje lilincane lizonganela
isikhashana sisalungisa le ndaba yethu.'

'Usuyabaleka futhi Jonny? Kodwa yini ubugwala kangaka? Wena ungumuntu onjani 5
ohlala ngokubaleka njalo uma kunezingxaki. Mina angiyiboni nje into ekuxosha lapha
ekhaya. Zona izingane zonile ngokuthatha imoto zingayicelile. Ukubaleka ngeke
kuyixazulule le nkinga. Thina nawe kufanele sibambane siyixazulule sobabili le nkinga.
Masithathe abameli sizwe ukuthi bona bathi singaphuma kanjani kule ndaba.'
'Kulungile nalokho singakwenza, kodwa okwamanje ngicela izimpahla. Kuzothi 10
sengihlelile kahle ngikushayele ucingo, ngibone ukuthi yini into esingasizana ngayo.'

'Yini ekwenza ukuba uyohlala wedwa eMashishini? Yini singahlali sonke lapha
ekhaya?'

'Singengene kulokho namuhla ngoba emsebenzini ngicele ukuba ngizolanda
izimpahla. Kunganjani ngithathe izimpahla manje, sobuye sikuhlele okunye ngelinye 15
ilanga.'

'Kulungile zithathe izimpahla zakho Jonny.'

Waziqoqa izimpahla zakhe uJonny wazifaka ebhuthini yemoto, kwathi ezimbalwa
wazifaka esihlalweni esingemuva. UMaMthunzi akazange amelekelele uNgubane kule
nto ayeyenza. Wavalelisa uNgubane wethembisa nokuthi uzoyobona uPrisca 20
esibhedlela.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2         18                            DBE/Lwezi 2021
                                        NSC

Ngenkathi imoto kaJonny idlula esiteshini wayengazi uJonny ukuthi uyaphi ngempela.
Kwathi lapho efika empambano-mgwaqo wazithola esethatha umgwaqo oya
eThekwini. Yaqandula iToyota Camry ibheke eRooi Point, yehla isibheke ezansi
eKilbhashane. Uvalo lwamnyenyezela ukuba ayinike amafutha, yavuma isihamba nge- 25
180km ibheke koSun Set Rest. Wayethanda ukuba eme aphumule e-Sun Set Rest
kodwa wabona ukuthi kuseduze neNewcastle. Wayethi lapho ecabanga ukuthukuthela
kukaMgwazeni ashaywe uvalo.
Kwathi eseseMgungungundlovu uJohnny wangena ethilumu wathola okokukhohlisa
ithumbu. Wadlela emotweni isibheke koCamperdown. Manje waseqala ukucabanga 30
ngeTheku. Kwakuthi uma kufika indawo yase-La Lucia ashaywe nguvalo.

                                                               [Isahluko 12:214–215 ]

13.1      Shono umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana. Sekela impendulo
          yakho.                                                                          (2)

13.2      Chaza kafushane umsebenzi womlandi        ubhekise   impendulo     yakho
          kuNgubane noMaMthunzi kulesi siqeshana.                                         (2)

13.3      Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU ukulandelana kwezigameko ezaholela
          ekutheni kube nalesi sigameko esitholakala kulesi siqeshana.                    (3)

13.4      Nikeza okungumehluko mayelana nezenzo zomlingiswa onguNgubane kanye
          nomlingiswa onguCele ekugqamiseni indikimba yale noveli.                        (3)

13.5      Chaza umyalezo wombhali otholakala esiphethweni sale noveli. Bhekisa
          kumlingiswa onguPoppie noBafana.                                                (3)

13.6      Iyini inhloso yombhali yokusebenzisa umlingiswa onguMaXakushe kule
          noveli?                                                                         (3)

13.7      Ngabe amagama agqamile akulesi siqeshana amveza njengomlingiswa
          onjani uMathunzi? Sekela impendulo yakho.                                       (2)

13.8      Ucabanga ukuthi wawungaba njani umphumela wothando lukaMaMthunzi
          noJonny ukuba akanqumanga ukumshiya uMamMthunzi? Sekela impendulo
          yakho.                                                                          (2)

13.9      Ngabe ukuziphatha komlingiswa onguPoppie ngenkathi ecela uBafana ukuba
          abuyele ekhaya kwamukelekile yini kuwena? Sekela impendulo yakho.               (3)

13.10     Uyazwelana nesimo esibhekene noJonny sokusatshiswa uMgwazeni emuva
          kokulinyalelwa imoto yakhe? Yikuphi owawungakwenza ukuba kwakunguwe
          obhekene nalesi simo?                                                           (2)
                                                                                          [25]

                                         NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             19                        DBE/Lwezi 2021
                                            NSC

UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

Phendula umbuzo OWODWA.

UMBUZO 14: UMBUZO OMUDE

Ukuxoxa izinganekwane kwabe kuwukudlulisa umyalezo.

Xoxa ngomyalezo othi, 'kumele usebenzise amathuba owatholayo ngobuhlakani ukuze
uphumelele' uweyamanise nalobu buciko bomlomo:

            Inganekwane: 'Inkinga Yeselesele'
            Izibongo: 'Izibongo Zenkosi u-Albert Luthuli'

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama    angama-340   kuya   kwangama-390    sekuhlangene   impendulo
yenganekwane nezibongo.                                                                  [25]

UMBUZO 15: UMBUZO OMFUSHANE

INGANEKWANE: IMPISI EYISIMINZI

Fundisisa lesi siqeshana senganekwane bese uphendula imibuzo elandelayo ngezansi.

ISIQESHANA E

Umxoxi: Kwesukasukela …
Abalaleli: Cosu!

Kwakukhona impisi eyayihlala ehlathini laseNtshonalanga. Le mpisi yabe iyisiminzi
futhi inomona nokudla. Kwase kukaniningi uHlakanyane ebona ukuthi impisi iyisiminzi.
UHlakanyane wayebona indlela impisi edla ngayo uma kunenyama evelile endaweni 5
ukuthi ngempela inomona nokudla. Kwakunzima-ke ukuthi uHlakanyane ayibonise
impisi ngoba yayingazithathi izeluleko ezivela komunye umuntu. Angiyiphathi-ke
ekaHlakanyana ngoba wayenesidumbu esincane futhi edelelekile. Langa limbe
uHlakanyana wahlangana nempisi ehlathini. Impisi yayizingele yaze yakhathala,
imanzi nte ngumjuluko kodwa lutho inhlanhla ukubonwa.                                10
   'Kukhona ihhashi engilibulele ngasemfuleni,' washo uHlakanyane edlula ehamba
eceleni kwempisi ngokushesha. Yamsukela impisi, 'Ungakhulumi indaba ebalulekile
kangaka udlula. Uthi kwenze njani?' yabuza impisi ikhotha izindebe. Inyama
yayithandeka lapha kwelikampisi.
    Wama isikhashana uHlakanyane ephendula, 'Ngiyobiza abangani bami amanqe 15
ukuze bazokudla inyama. Alicebile ihhashi, ngilibone kahle namuhla. Uma ngilibala,
lizoze litholwe ngabanye,' wahlaba ngejubane uHlakanyane engasavalelisanga.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            20                             DBE/Lwezi 2021
                                           NSC

Impisi yasuka ngelikhulu ijubane ibheke ngasemfuleni ukuyobheka leli hhashi
okukhulunywa ngalo. Kwase kuvuke nesifo sayo esidala sokuba nomona. Iwazi kahle
amanqe ukuthi uma engafika, angashiya amathambo emhlophe qwa ngokuphazima                   20
kweso. Igijima nje impisi ayiyekile ukuqalaza phezulu. Icabanga ngamanqe ahlale
ezula ethungatha isilwane esifile. Asebizwa ngokuthi ayizinhloli. Impisi yagijima igudla
umfula ilule umqala futhi iqalaza lapho isidumbu sehhashi sidindilize khona.
Impisi yalibona ihhashi lilele phansi yacabanga ngokushesha ukuthi amanqe
azoyibangisa uma engatheleka kusenjena. Yacabanga futhi ukuhlaba ngejubane                  25
iphikelele ekhaya iyobiza inkosikazi kanye nezingane bazozitika ngenyama ethambile
yehhashi. Impisi yacabanga isu lokuhudula ihhashi iyolimboza ngotshani kude
ngaphambi kokubiza izingane nenkosikazi. Uma ingakwazi ukulihudula ilisuse kule
ndawo, kuzobe sekungelayo. Liyasinda ihhashi kodwa izozama ukulidonsa. Impisi
yabophela umsila wayo iwuhlanganisa nowehhashi, yaguqa phansi ibambelele                    30
ezidindini ukuze ithole amandla amaningi okulidonsa. Yadonsa kakhulu impisi, lutho
ihhashi ukunyakaza. Yazabalaza impisi ibambelele otshanini kwaze kwasiphuka
izidindi.
  Thushukiyane uHlakanyane esikhaleni isematasa injalo impisi.
  'Aphi amanqe ukuze angilekelele, selingehlulile leli hhashi?' Impisi yabuza               35
uHlakanyane ikhefuzela.
Ungena kuphi wena ehhashini lami? Usuze ungibuze ngamanqe nje, ufunani la?
Konke lokhu uHlakanyane ukubuza eme kude nehhashi.
   Gubhubhu! Kuphaphama ihhashi, livuswa ngumsindo wempisi noHlakanyane.
Lavuka lahlaba ngejubane lihudula impisi. Ihhashi lahudula impisi lidabula ezihlahleni      40
ezinameva. Impisi yakhala, imemeza ngezinhlungu zameva. Ukubanga umsindo
okwenziwa yimpisi kwenza ukuthi ihhashi lifake umfutho kunakuqala ekugijimeni.
Ekugcineni, ihhashi lagijima ematsheni lisayihudula njalo impisi.
Kwase kunzima ngoba ihhashi lalibaleka lingayekile ukuyikhahlela impisi. Ekugcineni
yaphunyuka impisi. Yayopha igazi umzimba wonke. Kwakuphume namazinyo wonke                  45
ngenxa yokushayeka ematsheni nawukukhahlelwa yihhashi.

                                       KANYE NE

SAGA:

Lapho kukhona isidumbu ilapho kukhona amanqe.

INCAZELO: Uma umuntu esenkingeni yilapho abantu bethola injabulo basizakale
ngokuba senkingeni kwakhe.

15.1      Shono umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana bese usekela
          impendulo yakho.                                                                    (2)

15.2      Chaza kafushane ukwethulwa kwesizinda esingenisweni sale nganekwane.                (3)

15.3      Chaza ukuthi lesi saga esingenhla sichazani nokuthi sihambelana kanjani
          nokwenzeka enganekwaneni.                                                           (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          21                          DBE/Lwezi 2021
                                         NSC

15.4      Iyini inhloso yomxoxi yokuphetha inganekwane ngokusebenzisa amagama
          asesiphethweni sale nganekwane athi, 'Wahleka uHlakanyane ngoba wayazi
          ukuthi ihhashi liyaphila futhi wayenzela ukujezisa impisi ngenxa yokuba
          yisiminzi.'                                                                    (3)

15.5      Qamba isiphicaphicwano esinempendulo ehambelana negama eligqamile
          kule nganekwane.                                                               (2)

15.6      Xoxa ngempumelelo yomxoxi ekuvezeni umlingiswa onguHlakanyane.                 (3)

                                       KANYE NE

ISIQESHANA F

Fundisisa lezi zibongo kanye neminye imibhalo yobuciko bomlomo elandelayo bese
uphendula imibuzo engezansi.

 IZIBONGO: Izibongo Zenkosi U-Dkt. Sibongile Zungu

 1      Injini kagandaganda omanxakanxaka
 2      Oth' ushayiswa umuhluzwa
 3      Kwafana nokuthela amanz' edadeni;
 4      Igiy' eliya phambili liyangena
 5      Eliy' emuva alingeni.
 6      Ugandaganda omagiy' aya phambili,
 7      Ugandaganda ongayi emuva.
 8      Isihlahl' esigabe ngezithel' ezimnandi
 9      Inguduza edukuze efwini kwakhanya
 10     Yakhomba indlela kwabona nemvukuzane.
 11     Zachwensa izichwensi zokuchwensa
 12     Badelel' abazazi bona,
 13     Wagwiny' amathe, uDokotela,
 14     Wakhwehlela kanye, zehla izihlathi.

 15     UDokotel' odokotel' isizwe ngemfudumalo
 16     Abanye bedokotela ngezinsungulo,
 17     UDokotel' odokotel' isizwe ngentuthuko
 18     Abanye bedokotela ngezibuko.
 19     Isizwe sonke siwuzwile umjovo
 20     Usijove ngomjovo wothando,
 21     Wasijova ngomjovo wentokozo,
 22     Abangaphilanga yilab' asebeyoxakwa ngobisi.
 23     Awukho umjovo wabangaphilanga ngekhanda.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             22                     DBE/Lwezi 2021
                                            NSC

24      Umfazi omabelemade,
25      Umbele ugwansile;
26      Nonganeno komful' uyancela,
27      Nongaphesheya komful' uyanela.
28      Ungalifun' ukhala nal' emlonyeni,
29      Omuny' ulidukluza ngezibhakela,
30      Omuny' aliklwebhe ngezinzipho
31      Eth' ujezis' unina
32      Kant' uzilambisa yena.

33      Inkunzi kayihlehli
34      Engafani nopikiliyeza,
35      Ngob' oncinde kuy' akafi,
36      Isigqobhela esigcine ugwayi wesizwe,
37      Abantongela kuso babheme bakholwe,
38      Ngiyafis' ukwazi ngentelezi abakuchele ngayo,
39      Nezibib' abakubhemisa zona.

                                       KANYE NE

ZITHAKAZELO: CELE

Ndosi!
Khumbuza!
Dubandlela!
Nkom' isengw' ilele,
Vic' ongagezanga,
Wen' obuye nensil' eThethe!
Sidlek' esihle
Esizalel' amazinyan' amasakabuli!

                                       KANYE NE

HUBO: NOMA KUNZIMA

Igosa: Noma kunzima

Abasebenzi: Siyaya noma kunzima, siyaya.

15.7      Tomula ukuxhumana okutholakala ebinzeni loku-1 ezibongweni zikaDkt.
          Sibongile Zungu bese unikeza uhlobo lwaso.                                   (2)

15.8      Chaza kafushane okufanayo phakathi kwehubo elithi, 'Noma kunzima'
          kanye nezibongo zikaDkt. Sibongile Zungu ezitholakala emgqeni wesi-4
          kuya kowesi-7.                                                               (3)

15.9      Qhathanisa umqondo ofanayo otholakala emgqeni           odwetshelwe
          ezibongweni kanye nedwetshelwe ezithakazelweni.                              (3)

15.10     Hlaziya ukuthi umugqa obhalwe ngokugqamile uhambelana kanjani
          nomyalezo walezi zibongo zikaDkt. Sibongile Zungu.                           (2)
                                                                                       [25]

                                                        AMAMAKI ESIQEPHU B:            25
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          23                           DBE/Lwezi 2021
                                         NSC

ISIQEPHU C: UMDLALO

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 16: UMBUZO OMUDE

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

'Umbhali uyaye asungule isizinda ukwenza indaba yakhe ikholeke noma ibe noheho.'

Xoxa ngekhono lokusebenzisa isizinda kulo mdlalo.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokomgomo wokubhalwa kwe-eseyi
ibe namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                  [25]

UMBUZO 17: UMBUZO OMFUSHANE

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

Fundisisa lesi siqeshana somdlalo bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA G

(UMdaluli lona ubeyaleze ukuba abizelwe uChivenga namadodakazi akhe uLondiwe,
uKhombephi, noNenelezi okumanje nje sebelindele ukuqhuba ingxoxo noMdaluli. Lona
wesihlanu osebajoyinile nguHlengiwe.)
MDALULI:          (ngezwi elinokuzithoba) Ngiyabonga ukungihlonipha kwenu
                  zivakashi zami nafika lapho ebengicele ukuba niziveze khona           5
                  ngenhloso yokuzoxoxisana ngikhiphe lokhu okungaphakathi kimi.
BOBATHATHU: (kanye kanye.) Yebo baba.
MDALULI:          (athinte kancane isikhwehlela.) Lo mbiko engiqonde ukuwedlulisa
                  namhlanje ngizoqala ngokuwubhekisa kini madodakazi ami
                  ngomuzwa wokuzisola njengomuntu ozibona enecala phambi                10
                  kwamathongo ami naphambi kukaMvelinqangi ngenxa yesenzo
                  sodlame engasenza kini.
BOBATHATHU: (kanye kanye.) Yebo baba!
MDALULI:          (ujabhile.) Lo mbiko engiqonde ukuwedlulisa namhlanje lapha kini
                  ingqikithi yawo isekutheni selokhu ngingenile lapha eselini           15
                  njengomsolwa otokile osalindele ukuqulwa kwecala lakhe, angikaze
                  ngikuthole neze ukuphumula emoyeni.
                  Eqinisweni ngihlaselwa amaphupho amabi ephelekezelwa yizithunzi
                  zabadala abangamathongo omuzi. Bathi manginilande kuzo zonke
                  izinkalo enganichithela kuzo, khona lapho ngizicelele uxolo kini      20
                  ngiphinde ngihlawule ngembuzi yokugeza igceke lomuzi wabo
                  ngenxa yokunihubha kwami ngesikhali emzini wabo. Sengicela
                  ukuzwa kini-ke manje ukuthi ngabe niphawula nithini kuleli lami
                  loxolo. Ngabe niyangixolela zingane zami kumbe nisangibambele
                  inhliziyo namagqubu?                                                  25
                  (Esikhundleni sokuphawula avele abukane emehlweni amadodakazi
                  yimbe.)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              24                                  DBE/Lwezi 2021
                                             NSC

MDALULI:    (Ngezwi lokujabha.) Khulumani phela zingane zami. Inhloso yami
            yokunibizela kule ndawo bekuyikho phela ukuba sizoxoxisana
            ngizwe ukuthi ningibekaphi maqondana nalesi sicelo sami soxolo.   30
BOBATHATHU: (kanye kanye.) Siyakuxolela baba.
MDALULI:    (uhleka ngokuthakasa.) Ngibonga kakhulu zingane zami. Salani
            senibamba ithambo-ke njengophawu lokukhumelana umlotha.
            (Khona manjalo elule isandla esebaxhawula. Ngale nkathi-ke
            sekuheleza umoya woxolo wokubuyisana kubo nakhu phela izihlathi 35
            sezixosha izindlebe ngenxa yenjabulo.)
MDALULI:    Iphuzu abangisolela lona abaphansi nokuyilona eliyisisekelo sakho
            konke ngelokuthi kungani kuthi ngoba nakhu sengaphelelwa
            wumsebenzi ngesizathu leso sokuthutha kwefemu yami seyiphindela
            phesheya, mina-ke bese ngikhiphela kini isibhongo ngokodlame 40
            lwasekhaya ngize ngicishe ngikhiphe izidumbu? Angithi ningizwa
            kahle bantabami?
BOBATHATHU: (kanye kanye.) Sizwa kahle baba.

                                                               [Inkundla Yesi-5, Isigcawu Sesi-3]

17.1      Chaza isizinda       ngokwesimo   senhlalo    esitholakala     ekuqaleni     kwalesi
          siqeshana.                                                                                 (2)

17.2      Yini umsebenzi womlandi kulesi siqeshana? Nikeza isizathu sempendulo
          yakho.                                                                                     (3)

17.3      Chaza kafushane ukuthi ubudlelwane phakathi kukaMdaluli noMbhebhezeli
          buyithuthukise kanjani indikimba yalo mdlalo.                                              (3)

17.4      Fingqa ngamaphuzu            AMABILI     izigameko     ezaholela       ekuboshweni
          kukaMdaluli.                                                                               (2)

17.5      Chaza isizathu sokuba khona komlingiswa onguManqina kulo mdlalo.                           (3)

17.6      Qhathanisa inkulumo kaHlengiwe ngenkathi eshelwa uChivenga etholakala
          kulo mdlalo kanye nesenzo sikaChivenga sokufuna ukuba yisakhamuzi.                         (3)

17.7      Yini inhloso yombhali yokusebenzisa umlingiswa onguLondiwe, uKhombephi
          kanye noNenelezi kulesi siqeshana?                                                         (2)

17.8      Ucabanga ukuthi indlela ashadiswa ngayo                 uHlengiwe       noChivenga
          iyakholakala yini? Sekela impendulo yakho.                                                 (2)

17.9      Uyavumelana nokuthi umlingiswa onguMaMlanduli uvezwe njengomlingiswa
          onothando lukaMdaluli? Sekela impendulo yakho.                                             (2)

17.10     Phawula ngekhono lombhali ekwethuleni isiphetho salo mdlalo.                               (3)
                                                                                                     [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                  Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2021/e6d89753-d13b-4323-900b-a5eb7e3bfbee) — isiZulu HL · QP · 2021 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2021/655836f4-5996-4693-ade7-48ff8f1535ae) — isiZulu HL · QP · 2021 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2023/2e5d94ae-bee5-42e8-a121-aa57c71b15b4) — isiZulu HL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022/716dabc5-ae95-489e-bb72-f5b76f280596) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2019/f20418de-81bb-4905-a290-b43cd6a66b2d) — isiZulu HL · QP · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2018/6925323a-0469-4c39-a6bb-50fea443bdf5) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [IsiZulu P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-possible-answers/fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025-mg/adef4117-1c9d-4dbd-bba0-301fd76318ea) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025-mg/f7ee88c8-ffa7-40ce-b8aa-ae25259e7d2d) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/11f41a62-9c6b-4f49-9f11-861e0b53249a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
