# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 memorandum from the NSC November Exam 2022, 33 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022-mg/38abf8da-b73f-4b78-be9f-b79a166c7f48
- Updated: 2026-10-29
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 33

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022-mg/38abf8da-b73f-4b78-be9f-b79a166c7f48)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isizulu. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022/716dabc5-ae95-489e-bb72-f5b76f280596) — QP · 2022 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE
                                        NATIONAL

                                       IBANGA LE-12

                           ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                   IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                        LWEZI 2022

                           UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

AMAMAKI: 80

                  Lo mhlahlandlela wokumaka unamakhasi angama-33.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 2                       DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

Imiyalelo yokumaka leli iphepha

1.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo engaphezulu kwalena ebekumele
          ayiphendule, maka kuphela impendulo yokuqala/okokuqala okuphenduliwe.
          (Ohlolwayo akumele aphendule umbuzo omude kanye nombuzo
          omfushane encwadini eyodwa/efanayo)

2.        Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine esiqeshini A, (izinkondlo
          ezimiselwe), maka kuphela ezimbili zokuqala.

3.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili emifushane noma emibili emide
          esiqeshini B no C, maka impendulo yokuqala ngesiqephu bese uyayiyeka
          impendulo yesibili. Uma ohlolwayo ephendule yonke imibuzo emine, maka
          impendulo yokuqala kuphela isiqephu ngasinye, uma kuya ngokuthi umbuzo
          omfushane kanye nomude uphenduliwe.

4.        Uma ohlolwayo ephendule imibuzo emibili bese impendulo yokuqala
          ingashayi emhlolweni kanti eyesibili ishaya emhlolweni, maka eyokuqala bese
          uyayiyeka eyesibili.

5.        Uma ohlolwayo ebhale izinombolo zemibuzo ngokungeyikho, maka njengoba
          izinombolo zikhonjiswe umhlahlandlela wokumaka.

6.        Uma isipelingi siguqule umqondo wempendulo, makanganikwa amamaki
          ohlolwayo. Uma isipelingi sinamaphutha kodwa singawuguquli umqondo
          wempendulo, makanikwe amamaki agcwele ohlolwayo.

7.        Imibuzo emide
          Uma ohlolwayo ephendule umbuzo omude waba mfushane kunenani
          lamagama anikeziwe ungamphuci amamaki ngoba vele useziphuce yena.
          Uma impendulo iyinde kakhulu maka ubheke umqondo oqukethwe impendulo
          bese uxoxisana nalowo ophethe iqembu labamakayo (Senior marker).
          Sebenzisa irubhriki eyisingezelelo A no B ukumaka nokunikeza amaphuzu
          ombuzo omude walowo ohlolwayo.

8.        Imibuzo emifushane
          Uma ohlolwayo engasebenzisi omacaphuna (inverted commas) uma ecelwe
          ukuba acaphune, ungamphuci amamaki.

9.        Imibuzo evulekile, awekho amamaki anikezwa u-YEBO/QHA noma
          NGIYAVUMA/ANGIVUMELANI.    Isizathu/ukwesekela/ukwenaba yikhona
          okunikezwa amamaki.

10.       Awekho amamaki atholwayo ngo-YIQINISO/AKULONA IQINISO noma
          UMBONO/IQINISO. Isizathu, ukwesekela/ukwenaba yikhona okunikezwa
          amamaki.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 3                     DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

UMBUZO 1: UMBUZO OMUDE

'KWANDONGAZIYADUMA' – EJ Mhlanga

     Ungasebenzisa la maphuzu kanye namanye njengomhlahlandlela wokumaka lo
      mbuzo. Izimpendulo zingahluka ngokuthi umfundi uyiqonde kanjani inkondlo.
     Sebenzisa irubhrikhi yokuhlola lo mbuzo esekhasini lama-32.

ISINGENISO: Ohlolwayo makaxoxe ngekhono lembongi lokwethula isigqi .

Isigqi- Umgqumo omnandi wenkondlo. Isigqi singashesha noma sinense/sicothoze.
Isigqi singathulwa yizimpawu zokuloba, ubude nobufushane bemigqa, umoya wenkondlo
kanye nomqondo wenkondlo. Kule nkondlo isigqi sakhona sixubile.

UMZIMBA
   Ibinza loku-1- Isigqi sale nkondlo siyashesha ngenxa yomoya wokujabula nemigqa
    evalekile yonke, inezimpawu zokuloba nokweqiwa konkamisa. Imbongi ijatshuliswa
    ukuthola ulwazi oluqaqa ingqondo yayo.

     Ibinza lesi-2 - Isigqi siyanensa ngenxa yomoya wokukhathazeka/wokubalisa
      nemigqa evalekile yonke enezimpawu zokuloba nokweqiwa konkamisa. Imbongi
      ikhathazwa ukuthi kunamaqhawe akwaZulu adlula emhlabeni elwela isizwe
      angazange athole ulwazi futhi engaganwanga.

     Ibinza lesi-3 - Isigqi siyashesha ngenxa yomoya wokuncoma, izimpawu zokuloba
      nokweqiwa konkamisa. Imbongi incoma ukuthi le mfundo iletha ukukhanya kubantu
      abafunda baze bafika emazingeni aphakeme, bayeka ukulwa.

     Ibinza lesi-4 -Isigqi siyashesha ngenxa yomoya wokubonga, nezimpawu zokuloba
      nokweqiwa konkamisa . Imbongi iyabonga ukuthi sebefunde baphumelela ngenxa
      yemfundo. Sebesezikhundleni eziphezulu, bahlezi kahle, sebelinde ukuba bathole
      ingcebo.

     Ibinza lesi-5- Isigqi siyashesha ngenxa yomoya wokuncoma. Kunezimpawu
      zokuloba nokweqiwa konkamisa. Imbongi incoma ukufundiswa ngabantu
      abahlukene babanika imfundo esezingeni eliphezulu. Imbongi inethemba lokuthi
      ekugcineni bazosebenza.

Impendulo kumele ibe nezibonelo ezifanele.

ISIPHETHO/UVO LOMFUNDI: Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe.
Imbongi isebenzise imigqa, izimpawu zokuloba kanye nokweqiwa konkamisa ukwethula
isigqi senkondlo.

[Makunikezwe amamaki aphelele ngempendulo esekelwe kahle]

[Impendulo eyi-eseyi ehleleke kahle ngokwemigomo yokubhalwa kwe-eseyi. Mayibe
namagama ayi-190 kuya kwangama-240]                                           [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 4                       DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 2: UMBUZO OMFUSHANE

'IZIBONGO ZIKAKUFAKWEZWE' – MSS Gcumisa

2.1       Indikimba yale nkondlo ubuqhawe.
          [Nikeza imaki ELILODWA uma egagule indikimba.]                                   (1)

2.2       Imbongi kule nkondlo ibongela ubuqhawe benkosi eseyakhothama
          yakwaGcumisa ngeqhaza eyalibamba ukuletha ukuthula ezweni layo. Incoma
          ukuletha ukuzwana okwaba khona emuva kwezimpi ezase ziqede abantu
          abaningi zabhubhisa nemizi eminingi. Iphinde iveze nokuthi kukhona
          abazama ukuyidukisa ngokuyinika izeluleko okungezo.
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma echazile umqondo otholakala kule
          nkondlo.]                                                                        (3)

2.3       Imbongi isebenzise i-enjambamenti ukukhombisa ukuthi umqondo walokhu
          ekushoyo uphelela emigqeni elandelayo. Imbongi igqamisa ukukhathazeka
          ngoba okhokho bayo uma bengavuka bengajabha ukubona izwe labo
          seligcwele amathuna abantu abafa ngenxa yezimpi ezalwa ngesikhathi
          kubusa inkosi uKufakwezwe.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma echazile i-enjambamenti wasekela
          ngokwemigqa.]                                                                    (2)

2.4       Umoya oqukethwe umugqa wama-34 ukuya kowama-37 owokutusa ngoba
          imbongi itusa inkosi ukuthi ingumuntu ophokophelayo noma ngabe kukhona
          izinto eziyithiyayo kodwa iyaphokophela ize iphumelele.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewuchazile umoya wase esekela impendulo
          yakhe.]                                                                          (2)

2.5       Imbongi iwakhethe kahle amagama akule migqa ngoba aveza ukuthi inkosi
          uKufakwezwe beyesekwa umfowabo omncane uMlindeli ekubuseni kwayo.
          [Nikeza amamaki amabili uma ephawulile ngokukhethwa kwamagama.]                  (2)
                                                                                           [10]

UMBUZO 3: UMBUZO OMFUSHANE

'NYUVESI YAKWAZULU' – LF Mathenjwa

3.1       Indikimba yale nkondlo imfundo.
          [Nikeza imaki ELILODWA uma egagule indikimba.]                                   (1)

3.2       Imbongi ibonga isikhungo semfundo ephakeme iNyuvesi yaKwaZulu ebizwa
          ngoNgoye. Imbongi ibonga lesi sikhungo ngokuvula iminyango yaso kuzo
          zonke izinhlanga ezikhona. Ithi lesi sikhungo simise kabi ezinye ngenxa
          yezinga laso eliphezulu. Imbongi iphinde ifisele lesi sikhungo unwele olude
          ukuthi sime njalo.
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma exoxile ngomqondo wale nkondlo.]                   (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 5                             DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

3.3       Imbongi isebenzise isingathekiso 'umzondo abawunyathele …' ukugqamisa
          ukuthi izenzo zale nyuvesi zifana nephunga elisabalale ezindaweni
          ezahlukene okubalwa kuzo emaXhoseni nasebeSuthwini baze bazenyeza.
          Imbongi iphinde yasebenzisa isingathekiso 'ilangab' elihangul' izikhotha ...'
          ukugqamisa ukuthi amagalelo ale nyuvesi kukhulunywa ngawo ngisho
          nasemanyuvesi aphesheya kwezilwandle.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma uchaziwe umfanekisomqondo wasekelwa.]                      (2)
3.4       Le migqa iqukethe umoya wokubonga, nowokujabula. Imbongi ayazi ukuthi
          ingayibonga ithini le nyuvesi esisize abantu abaningi kangaka ngemfundo
          yize kuba khona abambalwa abagcina bengaphumelelanga.

          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewuhumushile umoya wasekela.]                              (2)
3.5       Isigqi saleli binza siyanensa/siyacothoza ngenxa yemigqa emide enamagama
          amade kanye nokungabibikho kwezimpawu zokuloba ekugcineni kwemigqa.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ehlaziyile isigqi wasekela.]                               (2)
                                                                                                 [10]
UMBUZO 4: UMBUZO OMFUSHANE
'NKOSI SIKELEL' I-AFRIKA'
4.1       Indikimba yale nkondlo inkolo
          [Nikeza imaki ELILODWA uma ekwazile ukugagula indikimba enembayo.]                     (1)
4.2       Le nkondlo isamthandazo wabantu base-Afrka. Abantu base-Afrika
          bayakhuleka banxusa uMdali ukuthi aze akhumbule i-Afrika ezinkingeni
          eziningi zonke ebhekene nazo. Imbongi ithi ithemba elikhulu kubantu
          base-Afrika ukuthi ngelinye ilanga imikhuleko yabo izophendulwa. Imbongi
          ifanisa ama-Afrika, ikakhulukazi lawo angamakholwa nezimvu ezigobodisile.

          [Nikeza amamaki AMATHATHU                uma    ekwazile   ukuxoxa   ngomqondo
          otholakala kule nkondlo.]                                                              (3)
4.3       Ngicabanga ukuthi imbongi isebenzise imvumelwano-siqalo u'ba' ukwenza
          umgqumo omnandi osamculo kanye nokugqamisa ukungezwani kwalaba
          bantu.
          [Nikeza   amamaki    AMABILI    uma     ekwazile  ukuchaza     isizathu
          sokusetshenziswa kwemvumelwano siqalo.]                                                (2)
4.4       Imbongi ikhethe amagama '… indonsa nekhwezi' izinkanyezi eziphuma
          entathakusa. Ngalezi zinkanyezi imbongi igqamisa ukuthi laba bantu
          banethemba lokuthi ngemuva kwezinkinga kuzoba khona izixazululo.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma echazile ukukhethwa kwamagama
          wesekela.]                                                                             (2)
4.5       Imbongi iyisebenzise kahle impindwa ethi 'Nkosi sikelela i-Afrika, kule nkondlo
          ukugcizelela/ukugqamisa     ukuthandaza,     ukunxusa       kwayo       imbongi
          kuNkulunkulu ukuthi azwele i-Afrika ezinkingeni ebhekene nazo ukuze
          ziphele.
          [Nikeza amamaki AMABILI ngokuphawula ngokusetshenziswa kwempindwa
          wasekela.]                                                                             (2)
                                                                                                 [10]
                                             KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 6                           DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 5: UMBUZO OMFUSHANE

'ALELE AMAQHAWE' – HEA Made

5.1       Le nkondlo iyisonethi ngoba inemigqa eyi-14.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma egagulile uhlobo lwenkondlo wasekela.]                   (2)

5.2       Umqondo wokuthi kunabantu abakhombisa ubuqhawe abaziwayo ngisho
          nanamuhla ngoba bazinikela ngokugcwele belwela inkululeko.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ekwazile ukuchaza kafushane umqondo.]                    (2)

5.3       Imbongi   ihlose  ukugqamisa    isigqi   esinensayo      ngoba kumoya
          wokukhathazeka.Ukukhathazeka okubangelwa ukungatuswa kwemisebenzi
          yabantu abazidela
          [Nikeza amamaki AMABILI uma eyichazile inhloso yesigqi.]                             (2)

5.4       Imbongi isebenzise imvumelwano-sigcini u'yo' eletha umgqumo nomculo
          omnandi nokugcizelela ukuthi ukunganconywa nokungaziswa kwamaqhawe.
          [Nikeza   amamaki     AMABILI     uma   ekuchazile   ngokusetshenziswa
          kwemvumelwano wasekela]                                                              (2)

5.5       Isifenqo esiyisenzasamuntu sisetshenziswe kahle ngoba siveza ukuthi yize
          bebaningi abantu abadlulayo emhlabeni kodwa ukufa kuyaqhubeka nomhlaba
          awudeli, uyaqhubeka nokubawolela uma bengcwatshwa.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ehlaziyile ukusetshenziswa kwesifenqo
          wasekela.]                                                                           (2)
                                                                                               [10]

                                                                   AMAMAKI ESIQEPHU A:         30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 7                     DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
UMBUZO 6: UMBUZO OMUDE

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

     Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo
      mbuzo.
     Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
     Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-33 ukumaka i-eseyi.

ISINGENISO: Ohlolwayo makachaze isizinda akhombise ukuthi unalo ulwazi
ngendawo, isikhathi kanye nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.

UMZIMBA
Indawo: Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene eGcilima, eThekwini, eMlazi,
eNtuzuma naseKapa. Yenzeka edolobheni nasemakhaya.

EGcilima:
     UMhlengi utshela Ngidi ukuthi u'gay', uNgidi uyamxosha.
     UNdumiso ubamba uNgidi inkunzi, udubula uNyambose.
     UNontobeko uyothungatha uMhlengi ngethemba lokuthi bazobuye bathandane.
EThekwini
   UMhlengi ufika efulethini likaNontobeko umtshela ukuthi abehlukane.
   UNgidi uhamba noNontobeko ukuzofuna uMhlengi efulethini lapho agcina ehlala
    khona.
EMlazi naseNtuzuma
   UNgidi uhamba noNontobeko uzofuna uMhlengi kumngani wakhe uPhumlani.
   UNgidi ufuna uMhlengi kumngani wakhe uMandla.
Ekapa:
       UMhlengi uguqula ubulili, ushintsha ipasi, uzibiza ngoMahlengi Ngidi.
Isikhathi: Le ndaba yenzeka esikhathini samanje.
    UMhlengi uvuka ekuseni uzilungiselela ukuya eKapa ukuyoshintsha ubulili ukuze
     aphile njengomuntu wesifazane.
    UNontobeko uhlukana noNkululeko ebusuku, ungena emotweni yakhe, uvala
     iselula.
    UXolani unebhizinisi lokuthutha izimpahla.
    Kukhona abesilisa abazalwe bengabantu besilisa kepha banemizwa yabantu
     besifazane njengoMhlengi owagcina ethathe isinqumo sokuthi kungcono
     aziguqule azenze umuntu wesifazane.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 8                    DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

     Abantu    abamnyama       abaningi   bazibandakanya     futhi bayathuthuka
      kwezamabhizinisi. Lokhu kufakazelwa ukuthi uXolani unebhizinisi lokuthwala
      impahla. UNdumiso ubephila ngokuthola amathenda. UNgidi unamapulazi
      aqashe kuwo abantu abamsebenzelayo futhi kukhona nalelo alithengele
      uMhlengi.
     Kukhulunywa ngemiqhudelwano emikhulu yomhlaba yezemidlalo njengale Ndebe
      yoMhlaba yezi-2010 eyayizoba khona.
     Kunemidlalo emikhulu yebhola njengalowo okwakwehlulwe kuwo iqembu le-
      Orlando Pirates okwagcina kudale ukuba uNkululeko ashayise uNontobeko
      ngemoto.
     Abalingiswa abangoXolani, uMahlengi, uNdumiso nabanye bavamile
      ukusebenzisa isiNgisi uma bekhuluma.
     Abantu besifazane bashayela izimoto, njengoNontobeko. Bayabhema, baphuza
      utshwala bagqoka amabhulukwe njengoMahlengi.
     Ukuthengwa kokudla notshwala emarestorenti anjengo-Something Fishy ne-
      Pizza Hut nokulala emahhotela kwandile. UNontobeko noNgidi bangenisa
      ehhotela mhla beyothungatha uMhlengi eBlue Waters. UNdumiso naye mhla
      eyobamba uNgidi inkunzi, wangenisa eParidise Holiday Resort.
     Kunabaseshi abazimele abakwazi ukusiza umuntu athole lowo amfunayo
      njengoShezi osize uNgidi noNontobeko ukuba bathole uMhlengi.
     UNdumiso wasebenzisa isikhathi sakusihlwa ukuthola yonke imininingwane
      kaNgidi.
     Kulalelwa imisakazo ukwethula ezisematheni njengodaba lobugebengu
      obabenziwe uNdumiso. UZakithi wezwa udaba lokubanjwa kukaNgidi unkunzi
      kanye nokubulawa kukaNyambose emsakazweni.            Lokho kwenza ukuba
      ashayele amaphoyisa ucingo, kwase kuba ukuboshwa kukaNdumiso.

Isimo senhlalo/sezinto: Lapha kubhekwe ukuhlalisana kwabantu emphakathini kanye
nasendabeni
    Isimo senhlalo siqala sisihle kuMhlengi. Siguquke lapho esethatha khona
     isinqumo sokuthi kumele aye eKapa.
    Isimo senhlalo siyaguquka kuNontobeko, uMhlengi ufika efulethini lakhe
     uyamala.
    Isimo senhlalo emzini kaNgidi siqala sisihle. Siyaguquka lapho uMhlengi
     emtshela ukuthi 'uyi-gay' uNgidi uyamxosha uthi angaphinde eze emzini wakhe.
    Isimo senhlalo siqala sisihle bambambisene noLungile. Siyaguquka lapho
     uXolani ekhohlwa yiphoyinti obekumele bahambe noLungile nezingane.
     UXolani uxabana noLungile uma ebuya ekhaya enuka utshwala nesiqholo
     sabesifazane i- 'Red Door.'
    Isimo empilweni kaMahlengi noNdumiso siqala sisihle. Siyaguquka lapho
     uNdumiso esola ukuthi kukhona umuntu osethandana noMahlengi. UNdumiso
     ubuyela ebugebengwini, uyaboshwa.
    Isimo sempilo sikaNkululeko sihamba kahle, uthandana noNontobeko
     uyamlobola. Siguquke lapho uNontobeko emala ngosuku olwandulelwa
     olomshado, uNkululeko uyazibulala.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 9                       DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

     Isimo empilweni kaNomalanga izinto zimhambela kahle ngoba sebethembisene
      umshado noNgidi kodwa isimo siyaguquka uma uNgidi esethungatha uMhlengi
      ngaphandle kokumazisa ekubeni wayesethe usemkhiphile enhliziyweni yakhe.
     UNgidi ubuyelwa ithemba lokwakha kabusha ubudlelwano bakhe noMhlengi
      emuva kokufika kukaNontobeko ezomfuna.
     Isimo siyaguquka lapho Isimo uNgidi efica uMhlengi esaba nguMahlengi.

ISIPHETHO: (Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe.)
Umbhali usethule kahle isizinda kule noveli, indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene,
isikhathi samanje kanye nesimo senhlalo esiguquguqukayo.

[Ohlolwayo anganika izibonelo ezahlukene ezinembayo zokwethulwa kwesizinda.]

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha.]                                                         [25]

UMBUZO 7: UMBUZO OMFUSHANE

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

7.1       Umoya wokuthukuthela. UNdumiso uthukutheliswa nguXolani oze entombini
          yakhe, uyamshaya aphinde amthuke.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewushilo umoya wasekela.]                            (2)

7.2       Umyalezo otholakala kulesi siqeshana owokuthi, uma wenza izenzo ezimbi
          ugcina uthole umvuzo. UXolani wayesebonana noMahlengi eqamba amanga
          kuLungile inkosikazi yakhe. Wathola umvuzo ngokushaywa kabuhlungu
          yisoka likaMahlengi uNdumiso.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewunikezile umlayezo wasekela impendulo
          ngokubhekise kuXolani.]                                                          (2)

7.3       ULungile uvezwe njengomlingiswa onozwelo yize ayebalisa kodwa waya e-
          bathroom eyobheka izinto zokusiza umyeni wakhe owayengasakwazi
          ukuchaza ngemuva kokushaywa kabuhlungu nguNdumiso.
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma echaze kafushane ukuvezwa
          komlingiswa wasekela.]                                                           (3)

7.4       Bobabili banothando lweqiniso. UNomalanga wayesenqume ukuqeda
          ubudlelwano bakhe noNgidi ngenxa yokuthi engasifezanga isithembiso sakhe
          kodwa kwathi uma uNgidi esemncenga wamxolela. Kanjalo noNontobeko
          wathi esephoxwe nguMhlengi ngokumala wanquma ukuhamba ayomfuna
          kubo eGcilima.
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma eqhathanisile wasekela.]                           (3)

7.5       Umbhali uhlose ukubonisa ukuthi abantu basemakhaya basabambisene,
          basenobuntu, bayazana futhi bayasizana. UNdumiso bamemukela endaweni
          yize bengamazi lokho kukhombisa ubuntu. Ukudutshulwa kukaNyambose
          kwenza ukuthi omakhelwane baphuthume bayomsiza baze basiza noNgidi.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma eyivezile inhloso yokusetshenziswa
          kwesizinda wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                                (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 10                     DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

7.6       Isizathu ukuthi uNomthi unesikhwele, akathandi ukubangiswa kuS'bu oyisoka
          lakhe.
          [Nikeza amamaki AMABILI umaesichazile isizathu wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                               (2)

7.7       Saba nomphumela omubi kubantu abasondelene naye.
            UNgidi walahlekelwa yindodana yakhe, namaphupho akhe okuba
              nomakoti nabazukulu ashabalala.
            UNgidi waphazamiseka othandweni lakhe olusha noNomalanga ngenxa
              yokuthi wahamba wayofuna uMhlengi.
            UNontobeko wahlukumezeka kakhulu waziphonsa emotweni yamshayisa
              walimala kakhulu.
          [Nikeza amaphuzu AMATHATHU uma ewunikezile umphumela wasekela.]                 (3)

7.8       Ukusetshenziswa kukaNkululeko kuyithuthukise kahle indikimba yethemba.
          UNkululeko wayenethemba lokuthi uzogcina esenalo uthando lwakhe
          uNontobeko.     Ngempela ithemba ayenalo lafezeka ngoba bagcina
          sebebathandana.
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma elivezile iqhaza lokuthuthukiswa
          kwendikimba wasekela.]                                                          (3)

7.9       Ngiyavumelana ngoba umndeni wakwaMpanza wabe uhleli ngokuzwana
          kepha kwathi uMahlengi esevuma ukubonana noXolani isimo senhlalo
          saguquka uXolani noLungile baqala ukuxabana okwaholela ekutheni kushe
          umuzi nezingane zashona ngenkathi uXolani ehleli noMhlengi ayesethandana
          naye.
          [Nikeza amamaki amabili uma ewuvezile umbono womlingiswa
          wokuvumelana wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                               (2)

7.10      Umbhali uphumelele kahle ukwethula isingeniso sale noveli ngoba
          umlingiswa omkhulu uMhlengi uyethulwa, inkinga abhekene nayo ukuthi
          unemfihlo anayo yokuthi uyi-gay okuba yisisusa sodweshu. EThekwini isimo
          senhlalo siyaguquguquka, siqala sisihle, uMhlengi uthandana noNontobeko.
          Siguquka singabi sihle lapho uMhlengi exabana nesithandwa sakhe
          uNontobeko.
          [Nikeza amamaki amathathu uma exoxile ngempumelelo yombhali wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                               (3)
                                                                                          [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 11                 DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 8: UMBUZO OMUDE

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

   Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
   Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
   Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-33 ukumaka i-eseyi.

ISINGENISO: Ohlolwayo makachaze isizinda akhombise ukuthi unalo ulwazi
ngendawo, isikhathi kanye nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.

(Abahlolwayo bengasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda kule
noveli )

UMZIMBA
Indawo: Le ndaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka             edolobheni
laseThekwini, eThusini, eMlazi kanye nasemakhaya emaNgwaneni.

EmaNgwaneni:
 UNomvula wakha indlu yesitini akhela uMeyili.
 UChule uthumela oDaffo ukuba bayomlobolela uNomvula, bafike bashaywa ngoba
  bekhoke imali yelobolo ewopondo abangamashumi amabili nohlwezana.

EThekwini – eThusini:
 UNomvula/Mirriam usebenzela uDicey nowakwakhe uBrenda.
 UNomvula uwina i-pick- six, uthenga umuzi eThusini.

EMlazi:
 UNomvula ushada noChule bahlala emzini omkhulu.
 UChule unesuphamakethe kwaSicingamazibuko.

Isikhathi: Le ndaba yenzeka esikhathini samanje kodwa kusenobandlululo
kusadingeka     izimvume zokusebenza edolobheni. Kuningi okwenziwa abalingiswa
abehlukene kule ndaba okufakazela inkathi yamanje.

   UNomvula/Mirriam udlala umjaho wamahhashi nabeLungu bakhe, ugcina ewine
    ipick-six.
   UNomvula wayefunde kancane ngoba wayekwazi ukubhala incwadi nokushayela
    imoto.
   UNomvula noChule bashada umshado ohlanganisa amafa.
   Kufika abazodayisela uNomvula imishwalense, amafenisha nezimoto emuva
    kokuwina ipick-six.
   Kudlange ubugebengu, njengabefundisimbumbulu abafuna imali yabafelokazi
    neyabanye abantu besifazane abayizigwili.
   UChule waqola uMaDludla imali ayeyishiyelwe umyeni wakhe uCindi ngokuthi
    azenze umfundisimbumbulu.
   Waqhubeka nalobu bugebengu wafuna imali kaNomvula ngakho ukuzenza
    umfundisimbumbulu.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 12                     DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

Isimo senhlalo/sezinto: Lapha kubhekwe ukuhlalisana kwabantu emphakathini kanye
nasendabeni
Isimo senhlalo/sezinto siyaguquguquka kule ndaba. (umona, isikhwele, ubuthakathi,
ukubulala noxolo)
 Isimo senhlalo siqala sisihle uNomvula usebenza ehlala emzini kaDicey.
 UmkaDicey utshela uNomvula ukuthi uwine i-pick-six.
 Isimo senhlalo siyaguquka lapho uNomvula esenemali uGenyeza uba nesikhwele
    ushaya abantu abeze kuNomvula.
 UNomvula ugcina ehambe noChule ngoba uyahlukumezeka.
 Isimo emzini kaChule noNomvula siqale sisihle. Siyaguquka lapho uChule elwisa
    uNomvula uma elalela umculo kaGenyeza.
 UChule uba nesikhwele, uzama ukubulala uNomvula kugcina ngokuba kufe
    uChule epitshizwa yimoto.
 Emzini kaMeyili isimo siqala singesihle, siqhubeke nokungabi sihle uma uNomvula
    esenemali.
 UMaHadebe uba nomona, uzama ukubulala uMaNdelu noNomvula ngokubadlisa
    ushevu, kugcina ngokuba kugule uMaHadebe.
 Isimo senhlalo kuNomvula sigcina sisihle ngoba ubuyelana noGenyeza baze
    bashada.

ISIPHETHO: (Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe.)
Umbhali usethule kahle isizinda sendawo kule noveli, indaba yenzeka ezindaweni
ezahlukene, esikhathini samanje kanye nesimo senhlalo esiguquguqukayo.

[Ohlolwayo anganika izibonelo ezahlukene ezinembayo zokwethulwa kwesizinda.].

[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha.]                                                        [25]

UMBUZO 9: UMBUZO OMFUSHANE

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

9.1       Umoya wokugxeka. UMasondo wayegxeka isenzo sikaChule sodaba lwakhe
          lokunweshulwa yizinja egqugquzela ukuthi akanqunywe ekushumayeleni.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewushilo umoya wasekela.]                           (2)

9.2       Umyalezo otholakala kulesi siqeshana uthi kukhona abantu abasebenzisa
          ubuqili ukufeza izinhloso zabo. Njengaye uChule usebenzisa ubuqili ezenza
          uMbhishobhi ebe engasiye.
          [Nikeza amamaki amabili uma ewunikezile umlayezo wasekela impendulo
          ngokubhekise kuChule]                                                           (2)

9.3       USimon Gubhela uvezwe njengomlingiswa ongathembekile /ongesilona
          ikholwa leqiniso.
          Kuthi uma kuthathwa izinqumo zokujezisa uChule njengoba onile ebandleni
          yena uyasuka uyohlebela uChule ngobekuxoxwa emhlanganweni wesonto
          uphinde emukele isipho sotshwala kuChule .
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma echaze kafushane ukuvezwa
          komlingiswa wasekela.]                                                          (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 13                 DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

9.4       UMeyili yize ewufuna umcebo kaNomvula kepha usenonembeza ngoba
          akafuni ukuba uNomvula afe kanti uMaHadebe wayewufuna umcebo
          kaNomvula kangangokuthi wayengasenanembeza esefuna ukubulala
          uMaNdelu kanye naye uNomvula.
           [Nikeza amamaki AMATHATHU uma eqhathanisile wasekela.]                     (3)

9.5       Umbhali ukhethe isizinda ngoba uhlose ukubonisa impilo esiguqukile
          esiphilwa ngabantu enobugebengu obahlukahlukene. UMirriam wathi
          angawina i-pick six abantu baseThusini bafuna umcebo wakhe
          ngobugebengu, njengoSkiti owamkhohlisa ngokuthi kufanele akhiphe
          isinyama semali ayiwinile.
          [Nikeza amamaki amabili uma esichazile isizathu wasekela.]                  (2)

9.6       Isizathu ukuthi uGenyeza unesikhwele, akathandi ukubangiswa kuNomvula
          oyintombi yakhe yeminyaka eyi-15 njengoba sekufika abantu abahlukene
          ebasola ngokuthi bagaqele umcebo kaNomvula.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma esiichazile isizathu wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                           (2)

9.7       Saba nomphumela omubi kuChule nakuDaffo.
            UChule kwagcina kufe yena ogibeni ayeluhlelele uNomvula
              ngokupitshizwa yimoto.
            UDaffo waphinda wabuyela ejele ngemuva kokutholwa ngamaphoyisa
              ebhace esihlahleni.
          Saba nomphumela omuhle kuNomvula.
           UNomvula waphunyuka ogibeni lokufa wase ehlangana nesoka lakhe
              lakudala uGenyeza owayemthanda ngokweqiniso baqhubeka nothando
              lwabo bagcina kwaGenyeza sebeshada bakha nomuzi omuhle.
          [Nikeza amaphuzu AMATHATHU uma esichazile isizathu wasekela.]               (3)

9.8       Ukusetshenziswa kukaMahuzu kuyithuthukise kahle indikimba yomcebo.
          UMahuzu uvuma ukusetshenziswa ngunina uMaHadebe ukuze naye azothola
          umcebo kaNomvula ngokuthi abuye eGoli aye eThekwini ayofuna uNomvula
          ukuze amdlise umuthi ukuze ahlomule naye kulo mcebo.
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma elivezile iqhaza lokuthuthukiswa
          kwendikimba wasekela.]                                                      (3)

9.9       Ngiyavumelana ngoba wathi uma esephumelela emculweni, umculo wakhe
          wawulokhu uzwakala emsakazweni nakumabonakude. Lokhu kwashintsha
          isimo senhlalo kwaChule bahlala ngokuxabana kwaholela ekutheni uChule
          abe nesikhwele agcine esola uNomvula ngokuthi usathanda uGenyeza
          njengoba ayelalela izingoma zakhe futhi embuka nakumabonakude.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewuvezile umbono wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                           (2)

9.10      Umbhali uphumelele kahle ukwethula isingeniso sale noveli ngoba
          umlingiswa omkhulu uMirriam uyethulwa. Uwina imali eningi, uphuma
          nasemaphephandabeni aseThekwini eThusini lokhu okuba yisisusa
          sodweshu.
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma exoxile ngempumelelo yombhali
          wasekela.]                                                                  (3)
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                           [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 14                DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 10: UMBUZO OMUDE

KUNJALO-KE – ME Wanda

     Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo
      mbuzo.
     Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
     Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-33 ukumaka i-eseyi.

ISINGENISO: Ohlolwayo makachaze isizinda akhombise ukuthi unalo ulwazi
ngendawo, inkathi kanye nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.

(Abahlolwayo bengasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
noveli )
UMZIMBA
Indawo: Le ndaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka            eMbumbulu,
eMzimkhulu, e-Adams Mission, eMlazi, eMid-Illovo nakwaNongoma.

EMzimkhulu
   UKheswa uvumela uDumazile ukuba aye kofunda eMbumbulu ngokubonisana
    noMaNdovela.
   UMaNdovela uxoshwa uKheswa uma uDumazile ebuya esikoleni ekhulelwe.

E-Adams Mission
   UDumazile usebenza esitolo sikaSithole. ULizy utshela uMaNzimande ukuthi
    uDumazile uthandana noSithole.
   UMaNzimande uxabana noSithole ngodaba lukaDumazile.
   USithole ushiya umuzi wakhe noMaNzimande uhlala noDumazile eMlazi
    eMafezini.
   USithole ubuyela kwakhe ngenkathi ephuma ejele, ufica uMaNzimande
    esesebenza futhi sebehlupheka.

EMlazi (eMafezini)
   UDumazile uhlala noSithole, uSithole uyaboshwa, agcine ehleli noMtalaselwa
    emzini kaSithole.
   UMoloi noSithole bayalwa baze baphume emaphepheni.

KwaNongoma
UDumazile ulaliswe esibhedlela, ushonela khona.

EMid-Illovo (kwaJilafohlo)
UDumazile ungcwatshelwa emzini, kubo kaMtalaselwa

Isikhathi sanamuhla
Le ndaba yenzeka esikhathini sanamuhla.          Kuningi okwenziwa abalingiswa
abehlukene kule ndaba okufakazela isikhathi samanje.
    UDumazile ufunda amabanga aphezulu eZenzele High School uhlala
     emqashweni.
    UMoloi uthandana noDumazile ebe eyingane yesikole uze uyamkhulelisa
    UDumazile uya emsebenzini ngemoto .

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 15                    DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

      UMoloi, UMthovovo, USithole , UMtalaselwa, uMaNzimande ngisho noDumazile
       bayashona ngokuphathwa isifo sengculazi.

Isimo senhlalo/sezinto: La kubhekwe ukuhlalisana kwabantu emphakathini kanye
nasendabeni
    Isimo senhlalo siyaguquguquka kule noveli.
    Siqala sisihle kwaKheswa, uDumazile uhlala emqashweni eMbumbulu ukuqhuba
     izifundo zakhe.
    Siguquke lapho uDumazile enquma ukuthandana noMoloi, akhulelwe, axoshwe
     esikoleni, abuyele ekhaya. UKheswa uyathukethela uxosha uMaNdovela.
    Emzini kaSithole isimo senhlalo siqala sisihle. Siguquka lapho uLizy etshela
     uMaNzimande ukuthi uDumazile uthandana noSithole. UDumazile uxoshwa
     uMaNzimande, uSithole uthenga indlu eMafezini, uhlala noDumazile. Siphinde
     siguquke lapho uSithole eshelwa yisitolo sakhe, aboshwe.
    Emzini kaDumazile isimo siyaguquka. Siqala sisihle uDumazile ushada
     noMtalaselwa. Siguquke lapho uDumazile ebuyelana noMoloi futhi evumela
     uSithole ukuba abone uMtholephi bagcina ngokulwa. Lokho kwenza ukuthi
     uDumazile abaleke kwakhe, uya kwaNongoma ngoba esaba ukubhekana
     noMtalaselwa. Ugcina ngokugula aze ashone.
ISIPHETHO: (Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe.)
Umbhali usethule kahle isizinda kule noveli, indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene,
inkathi yamanje kanye nesimo senhlalo esiguquguqukayo.
[Ohlolwayo anganika izibonelo ezahlukene ezinembayo zokwethulwa kwesizinda.]
[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha.]
                                                                                         [25]
UMBUZO 11: UMBUZO OMFUSHANE
KUNJALO-KE – MJ Wanda
11.1      Umoya wokuphoxeka/ wokudangala. UThishanhloko uphoxwe yisenzo
          sikathisha uMoloi sokuthandana nomfundi aze amkhulelise aqede abaleke.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewushilo umoya wasekela.]                          (2)
11.2      Umyalezo otholakala kulesi siqeshana owokuthi, ayikho impunga yehlathi/
          konke okubi okufihliwe kugcina kuvelile. UMoloi ugcina eselahlekelwa
          ngumsebenzi ngenxa yokuziphatha kabi kwakhe angabi ngumzali ezinganeni
          zesikole ngokuzikhulisa azibonise indlela kepha waqoma ukuthandana
          noDumazile.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewushilo umyalezo wasekela.]                       (2)
11.3      UMemu Mpungose uvezwe njengomlingiswa ongenaso isibindi. Wahluleka
          ukuvikela ingane yesikole enguDumazile yize ayesibona isenzo sikaMoloi
          sokuthandana noDumazile wakhetha ukuthula ngoba egwema ukuba
          ufakazi./Uvezwe njengomlingiswa oqaphelayo. Wakwazi ukubona ukuthi
          uMoloi uthandana nengane yesikole enguDumazile waze wayobika ehhovisi
          likaThishanhloko.
          [Nikeza AMATHATHU uma echaze kafushane ukuvezwa komlingiswa
          wasekela.]                                                                     (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 16                    DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

11.4      Bobabili babemthanda ngokweqiniso uDumazile. USithole wathengela
          uDumazile umuzi omuhle eMafezini, wambuyisela esikoleni waze
          wamthengela nemoto kanjalo noMtalaselwa wanquma ukungalaleli abazali
          bakhe uma bethi ashade nentombi yakwaZungu ayenengane nayo,
          wamshada ngisho esazi ukuthi unezingane ezimbili ezinoyise abahlukene.
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma eqhathanisile wasekela.]                         (3)

11.5      Inhloso yombhali yokukhetha isizinda sasemakhaya eMzimkhulu, ukubonisa
          ukuthi kusekhona abantu abasakholelwa esintwini. UKheswa wayekholelwa
          ekutheni uDumazile angaqhubekeli phambili nemfundo kepha ayogana
          njengokwenkolelo yakhe. Kwathi uma ekhulula uDumazile ukuba ayofunda
          wamphoxa ngokubuya nesisu./ USithole wathi esekhulelise uDumazile ebe
          emthembile ukuba abe ngumzali kuye wamkhulelisa wajika waba nesibindi
          sokuzizela yena mathupha kwaKheswa okwaholela ekutheni uKheswa
          athukuthele acishe ambulale.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma eyivezile inhloso yokusetshenziswa
          kwesizinda wasekela.]                                                          (2)

11.6      Isizathu ukuthi uSithole unesikhwele, ucasulwa ukubona uMoloi esebuyile
          empilweni kaDumazile yize wamshiya ekhulelwe, uSithole wakhulisa uLerato
          wabuyisela noDumazile esikoleni.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma eyichazile imbangela wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                              (2)

11.7      Saba nomphumela omubi kobona bobathathu.
           UDumazile waqala ukuba nesoka emsebenzini wase ehlukunyezwa
              nguSithole owayesehlala ekhaya njengoba ayengasasebenzi.
           UMthovovo wagcina esengene ejele ngoba ngemuva kophenyo
              nasekushisweni kwesitolo, amaphoyisa athola ukuthi waba nesandla
              ekugqekezweni waboshwa.
           USithole wazithola esenguphuya wahluleka nokukhokhela umlungu
              izindleko zemoto eyayishayiswe uDumazile wagcina ngokuboshwa.
          [Nikeza amaphuzu amathathu uma ewunikezile umphumela wasekela.]                (3)

11.8      Ukusetshenziswa komlingiswa onguSithole kuyithuthukise kahle indikimba
          emayelana nesimilo esixegayo. USithole ubethethenjwe uKheswa ukuthi
          ingane yakhe uzoyiphatha kahle ngothando lobuzali kodwa yena wabona
          intombi kuDumazile, ulahla umuzi wakhe ngoba esephendule uDumazile
          umfazi wakhe bebe bengazi abazali bakhe.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma elivezile iqhaza lokuthuthukiswa
          kwendikimba wasekela.]                                                         (2)

11.9      Ngiyavumelana ngoba umndeni wakwaSithole wabe uhleli ngokuzwana
          kepha kwathi uLizy ethunywe nguSithole kuMaNzimande wafika wakhuluma
          ngoDumazile noSithole ukuthi banobudlelwano okusengathi bayathandana
          ngoba bahlala bebobabli. Lokhu kwathukuthelisa uMaNzimande wayeka
          ukuhlonipha uSithole esehlala ngokumchukuluza, sebehlala ngokuxabana.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewuvezile umbono womlingiswa
          wokuvumelana/wokungavumelani wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                              (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 17                    DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

11.10     Umbhali uphumelele kahle ukwethula isingeniso ngoba wethule umlingiswa
          omkhulu uDumazile inkinga abhekene nayo yokuhletshwa ngoMemu
          ngamanga okuthi uthandana nothisha uMoloi okuba yisisusa sodweshu. Isimo
          senhlalo siyaguquka, indawo yaseMbumbulu esikoleni iZenzele. OMemu
          sebexabana naye uDumazile ngoba esegcine ethandana nothisha Moloi .
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma exoxile ngempumelelo yombhali
          wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                              (3)
                                                                                         [25]
UMBUZO 12: UMBUZO OMUDE
IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

     Ungasebenzisa la maphuzu alandelayo njengomhlahlandlela wokumaka lo
      mbuzo.
     Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
     Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama-33 ukumaka i-eseyi.

ISINGENISO: Ohlolwayo makachaze isizinda akhombise ukuthi unalo ulwazi
ngendawo, esikhathini sanamuhla, nesimo senhlalo okuyizingxenye zesizinda.

(Abahlolwayo bengasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda
sale noveli )
UMZIMBA
Indawo: Indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene. Yenzeka eMlazi elokishini
laseThekwini, ezindaweni ezizungeze iTheku, eMadadeni kanye naseMpaphala.

EMlazi
   UCele ufika emzini kaBafana, akamvuleli isicabha sonke kepha usivula uhafu
    umtshela ukuthi kuzomele enze iphoyinti.
   UCele ubuka usinki, indlela uBafana aqoba ngayo okuluhlazana ekhishini lakhe.

E-La Lucia
      U-Euthenasia usuka e-La Lucia uya eLindelani ukuyobheka indlela abantu
      abamnyama abaphila ngayo.

EMadadeni
     UPrisca noNkebelele bantshontsha imoto kaNgubane (Johnny) iyalimala.

KwaMashu
   Imoto kamakhelwane uSibeko ishayiswa imoto kaMaMsibi ngenkathi uNgubane
    eyiwasha.

EMpaphala
   U-Uzithelile ulwa noKhanjana ngenkathi ephuma kohambisa izinkomo ediphini.
   U-Euthenasia ufika eMpaphala uNjini Cele umhlabela imbuzi umfaka isiphandla.

EMthunzini
   Yilapho uNgubane agcina esehlala khona esizwa nguHlanganisani.
   Konke lokhu kukhombisa ukuthi indawo iyathutha.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 18                    DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

Isikhathi: Le ndaba yenzeka enkathini yamanje, emuva kokuthola inkululeko
eNingizimu Afrika.
    UNgubane no-Poppie bahamba ngezimoto zikanokusho oMercedes Benz uma
     beya esontweni.
    UMaXakushe ungumsizi wasendlini wakwaNgubane, welekelela o-Euthenasia
     noHlanganisana ngokubafundisa indlela yokuziphatha, ubafundisa nemisebenzi
     yasendlini.
    UPoppie ungunesi, uqhubeka nokufunda uze uthole iziqu ze-M.A. UNgubane uya
     kwadokotela Mdlalose ofundele ukulapha abantu abanenkinga kwezengqondo
     nokuphathana komndeni.
    UMaMthimkhulu uxosha uMaXakushe emzini wakhe ebusuku avuke amphelezele
     esiteshini ekuseni.
    UNgubane unakekela izinja azihambise kwadokotela uma zigula.
    UNgubane ubuyela esikoleni esemdala ukuyofunda ngokuphathwa kwamapulazi
     esesizwa nguHlanganisani.
Isimo senhlalo/sezinto: Lapha kubhekwe ukuhlalisana kwabantu emphakathini kanye
nasendabeni
 Isimo senhlalo siqala sisihle emzini kaNgubane uBafana Ngubane, bahlezi kahle
    noPoppie futhi bahlukaniselene nomsebenzi.
 Isimo senhlalo siyaguquka ngenkathi uCele efika emzini kaBafana ezocelela
    izingane zikaLinono indawo yokuhlala.
 Uma uPoppie esenza iziqu ze-PhD, uNgubane uba nomona uze amkhumbuze
    ukuthi indawo yakhe isekhishini.
 Siyashuba isimo uma uPoppie esethengela izingane imoto engavumelananga
    noNgubane, uBafana uyabaduba ubuyela eMlazi.
 Isimo senhlalo siyaguquka nasemsebenzini ngenxa yokuthi uNgubane ehluleka
    ukuzithuthukisa ngokwemfundo ugcina ngokuwushiya umsebenzi.
 Isimo siqala sisihle emzini kaMaMthunzi eMadadeni, siguquke lapho uPrisca
    entshontsha okhiye bemoto abanike uNkebelele, igingqike. UNgubane (uJohnny)
    asatshiswe nguMgwazeni mayelana nokufaka icala, uNgubane ahambe
    kwaMaMthunzi.
 Isimo senhlalo siqala sisihle emzini kaMaMsibi, UNgubane uthola isikole
    uyafundisa. Siguquke la uNgubane eshayisa imoto ka-Alice ngenkathi eyingeza
    ishayise ekamakhelwane wakhe uSibeko. UMaMsibi utshela uNgubane ukuthi
    njengoba emqhatha nomakhelwane kuzomele aphindele eMpaphala. Umqashela
    imoto.
 Ekugcineni isimo senhlalo siyaguquka siba sihle kuNgubane noPoppie,
    bamukelwa kahle eMpaphala, badayisa umuzi ose-La Lucia bahlala behlala
    epulazini likaHlanganisani, eMfangidelile.
Isimo siphetha ngokuba sihle noPoppie esebuyile efundisa oNgoye.
ISIPHETHO: (Makuvele ukuthi useyayiphetha impendulo yakhe.)
Umbhali usethule kahle isizinda kule noveli, indaba yenzeka ezindaweni ezahlukene,
isikhathi sanamuhla kanye nesimo senhlalo esiguquguqukayo.
[Ohlolwayo anganika izibonelo ezahlukene ezinembayo zokwethulwa kwesizinda.]
[Nikeza amamaki ngokuveza i-eseyi ehleleke kahle enezimpendulo ezinembayo/
izimpendulo ezinganikeziwe lapha.]
                                                                                         [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 19                       DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 13: UMBUZO OMFUSHANE

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

13.1      Umoya wokuthukuthela. U-Euthenasia uthukutheliswa nguNgubane omtshela
          ukuthi iNdiya elingu-Farook liyamazi futhi limthengisele izingubo. Ukhuluma
          ngezwi lokubhonga nokufutheka uze uyajuluka.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewushilo umoya wasekela.]                             (2)

13.2      Umyalezo otholakala kulesi siqeshana uthi, ayikho impunga yehlathi/konke
          okubi okufihliwe kugcina kuvelile. U-Euthenasia wayenza ubugebengu
          nobuqili bokutshontsha imali kaMaXakushe athenge izingubo ezibizayo.
          Ugcina etholakele nobufakazi bobuqili bakhe buvelile.
          [Nikeza amamaki amabili uma ewushilo umyalezo wasekela.]                          (2)

13.3      UNgubane uvezwe njengomlingiswa onesineke/ongathatheli izinto phezulu.
          Wazinika isikhathi wenza uphenyo mayelana nezingubo ezibizayo
          ezazigqokwa ngu-Euthenesia. Waphinde wenqaba ukuthi uMaMthimkhulu
          ashayele uSusan ucingo phambi kuka-Euthenasia ambuze ngobuqiniso
          bodaba lwemali u-Euthenasia athi uyiphiwa uNgubane.
          [Nikeza amathathu uma echaze kafushane ukuvezwa komlingiswa wasekela.]            (3)

13.4      Umehluko ukukhathalela      nokuba      nobuntu emndenini. UBafana
          akawukhathaleli umndeni, akabathandi abantu bakubo baseMpaphala uze
          wenqaba ukunakekela izingane zikadadewabo uLinono kanti uCele
          uyawukhathalela umndeni wakhe waze wawunakekela, wafundisa izingane
          zikadadewabo uQophitshe.
          [Nikeza amamaki amathathu uma eqhathanisile wasekela.]                            (3)

13.5      Umbhali uhlose ukubonisa ukubaluleka kwawo wonke umuntu ikakhulukazi
          labo abadelelekile nabangafundanga. UMaxakushe wenza umsebenzi
          wasendlini aphinde enze neminye imisebenzi njengokukhulisa izingane
          zakwaNgubane azifundise ngempilo, ukuziphatha nokuba zibe qotho. Konke
          lokhu uMaMthimkhulu wahluleka ukukubona ,wamxosha okwaholela ekutheni
          izingane   ziphume   endleleni   ikakhulukazi     u-Melody./Wayengezwani
          nomakhelwane bakhe kodwa ngemuva kokubuya kudokotela uMdlalose
          wakwazi ukucela upopo komunye womakhelwane bakhe.
          [Nikeza amamaki amabili uma eyivezile inhloso yokusetshenziswa kwesizinda
          wasekela.]                                                                        (2)

13.6      Isizathu ukuthi uKhanjana ubukela phansi u-Uzithelile ngoba kunguye yedwa
          intombazana elusayo njengoba uKhanjana emphendula kabi u-Uzithelile uma
          embuza ukuthi umshayelani ehlombe ngesagila.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma eyichazile imbangela wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                                 (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 20                  DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

13.7      Saba nomphumela ongemuhle kubona bobathathu.
            UMaMthimkhulu wachithekelwa umuzi wagcina esekhulisa izingane
              yedwa.
            UBafana wanquma ukuwushiya umuzi wakhe wabuyele Emlazi.
            Wagcina esebhungukile eseba nomasihlalisane.
           UMelody wagcina esethola izingane ezimbili engashadile eseyeka
              nesikole.
          [Nikeza amaphuzu AMABILI uma ewunikezile umphumela wasekela.]                 (3)

13.8      Ukusetshenziswa komlingiswa onguHlanganisani kuyithuthukise kahle
          indikimba yale noveli emayelana nobuntu ngokuthi wazisa abazali baka–
          Euthenasia ukuthi weqele eMpaphala, waphinde wasiza izingane
          zikaMaMthimkhulu ukuba zifunde yize uMaMthimkhulu ayengabathandi.
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma elivezile iqhaza lokuthuthukiswa
          kwendikimba wasekela.]                                                        (3)

13.9      Ngiyavumelana ngoba wathi uma esebuya ukuyofunda phesheya wakhetha
          ukucabangela umphakathi wangakubo ngoba ebona indlala ibhokile
          wawuthuthukisa kwezolimo.
          [Nikeza amamaki AMABILI uma ewuvezile umbono womlingiswa
          wokuvumelana/wokungavumelani wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                             (2)

13.10     Umbhali uphumelele kahle ngoba umlingiswa omkhulu uBafana uyethulwa,
          inkinga yakhe ukufika kukamalume wakhe uNjini ezocelela izingane
          zikadadewabo kaBafana indawo okuba yisisusa sodweshu. Isimo senhlalo
          siyaguquka emzini kaBafana ngoba ababoni ngaso linye mayelana nokusiza
          izingane zikaLinono.
          [Nikeza amamaki AMATHATHU uma exoxile ngempumelelo yombhali
          wasekela.]
          (Nezinye izimpendulo ezinembayo ziyokwamukeleka.)                             (3)
                                                                                        [25]

UMBUZO 14: UMBUZO OMUDE

UBUCIKO BOMLOMO

UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

      Ungasebenzisa la maphuzu njengomhlahlandlela wokumaka lo mbuzo.
      Ohlolwayo angaqhamuka nezinye izimpendulo ezishaya emhlolweni.
      Sebenzisa irubhrikhi esekhasini lama33 ukumaka i-eseyi.

ISINGENISO: Ohlolwayo makakhombise ukuthi unalo ulwazi ngesizinda esikhethwe
umbhali kulobu buciko bomlomo obulandelayo: Inganekwane: Isibindi SikaGala
KaNodade, Izibongo: Izibongo ZeSilo UDinizulu.

Abahlolwayo bengasebenzisa la maphuzu alandelayo amayelana nesizinda sale
nganekwane nezibongo)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                 21                      DBE/Lwezi 2022
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMZIMBA
Indawo Le nganekwane yenzeka endaweni yaKwaZulu, emzini wakwaBiyela
nasesigodlweni seSilo uShaka, kwaDukuza.
Emzini kaGala kaNodade: KwaBiyela
UGala wabiza umhlangano womndeni, lapho abatshela khona ukuthi ukuzila
sekufanele kuphele.
Esigodlweni KwaDukuza
UGala waqunga isibindi waya eSilweni wayozikhalela ukuthi asiqede ukuzila ngoba
isizwe siyaphela.
Isikhathi :Le nganekwane yenzeka emandulo/ kudala ngesikhathi kusabusa iNkosi
uShaka.
    Isikhathi sokukhothama kwendlovukazi uNandi owayengunina weSilo uShaka.
    UShaka njengenkosi yamaZulu unamandla okunquma ukuthi akuzilelwe
     iNdlovukazi yesizwe samaZulu.
    Isikhathi lapho inkosi yayithumela amabutho ukuba ashise umuzi wakho abulale
     wonke amalunga omndeni uma ungawulandelanga umthetho wokuzila.
Isimo senhlalo
    Sasisibi kakhulu/ Sasishubile ngoba abantu baphoqwa ukuthi bazile uma
     bengazili bayabulawa.
    Abantu babulawa yindlala ngoba babengakwazi ukulima, ukuvuna ngisho
     nokusenga imbala.
    Abantu bahlalele ovalweni ngoba kukhona nokuqambelana amanga izitha
     ziyokotha enkosini ubulawelwe ize.
    Abozalo lukaGala babenqaba ukumeseka esinqumeni sokuyocela iNkosi ukuba
     iqede ukuzila, babesabela impilo yabo. UNsansa unquma ukubaleka kulo
     mhlangano ngoba esabela impilo yakhe.
    Inkosikazi kaGala icela umndeni ukuba umbonise uGala angayenzi le nto
     asenqume ukuyenza ngoba isabela impilo yomyeni wakhe kanye nomndeni
     wayo.
    Ekugcineni isimo sibuyela kwesejwayelekile, siba sihle. INkosi uShaka
     iyambonga uGala ngokuyibonisa, igcina ngokukhipha izwi lokuthi akuphele
     ukuzila.

IZIBONGO: IZIBONGO ZESILO UDINUZULU

Indawo : Indawo okwenzeka kuyo lezi zibongo eyaKwaZulu lapho kwakubusa khona
isilo uDinuzulu.
      Lapha isilo sibongwa ngezimpi esahlabana kuzo esazilwa ezindaweni
       ezahlukene: kwaNgenetsheni, eBhanganoma, kwaCeza, kwaMandlakazi njl.
      Isilo uDinuzulu ngesasendlini yasoSuthu, iphaka izimpi ezihlasela ngemikhonto
       namahhashi asoSuthu.
Isikhathi: Lezi zibongo zenzeka emandulo/ngesikhathi sakudala kusabusa iSilo
uDinuzulu.
      Isikhathi   lapho   uDinuzulu    alwa    khona    namadodana       kaMaphitha,
       okungabafowabo bakaZibhebhu wabanqoba bonke.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2022-mg/76a71714-9889-40c3-b431-6c5eed7387be) — isiZulu HL · Memo · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2023-mg/038776b6-5079-4e52-8d5f-43174bade79f) — isiZulu HL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2021-mg/83b06236-62c6-4922-b531-655cb7637472) — isiZulu HL · Memo · 2021 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2019-memo/1897f1aa-710a-4676-8176-8ef04156c9af) — isiZulu HL · Memo · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2018-final-memo/9c189541-96e2-4884-a352-f7bfe4ea407b) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2017-memo/24930573-6384-45e3-abf0-604b637299e6) — isiZulu HL · Memo · 2017 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
