# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Question Paper

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2022, 32 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022/716dabc5-ae95-489e-bb72-f5b76f280596
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 32

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2022 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022/716dabc5-ae95-489e-bb72-f5b76f280596)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · isizulu. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022-mg/38abf8da-b73f-4b78-be9f-b79a166c7f48) — Memo · 2022 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                  IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                        LWEZI 2022

AMAMAKI: 80

ISIKHATHI: Amahora ama-2½

                            Leli phepha linamakhasi angama-32.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             2                          DBE/Lwezi 2022
                                            NSC

IMIYALELO KANYE NOLWAZI KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle imiyalelo ngaphambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.        Ungafundi imibuzo yonke yephepha. Qala ubheke uhla lokuqukethwe
          olukhonjisiwe bese ukhetha imibhalo oyifundile kulo nyaka. Emuva kwalokho,
          funda imibuzo yaleyo mibhalo bese ukhetha imibuzo ozoyiphendula.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINTATHU:

          ISIQEPHU A:       Izinkondlo                   (30)
          ISIQEPHU B:       Inoveli/Ubuciko bomlomo      (25)
          ISIQEPHU C:       Umdlalo                      (25)

4.        Phendula imibuzo EMIHLANU isiyonke: ISIQEPHU A: Imibuzo EMITHATHU,
          ISIQEPHU B: Umbuzo OWODWA, ISIQEPHU C: Umbuzo OWODWA
          njengoba kukhonjisiwe ngezansi.

          ISIQEPHU A: IZINKONDLO
          IZINKONDLO EZIMISELWE – Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI.
          INKONDLO ENGAMISELWE – UPHOQELEKILE ukuphendula lo mbuzo.

          ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
          Phendula umbuzo OWODWA.

          ISIQEPHU C: UMDLALO
          Phendula umbuzo OWODWA.

5.        INDLELA YOKUPHENDULA IMIBUZO YESIQEPHU B (INOVELI/UBUCIKO
          BOMLOMO) KANYE NEYESIQEPHU C (UMDLALO).

              Phendula KUPHELA umbuzo wenoveli/ubuciko bomlomo kanye nomdlalo
               owufundile.
              Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
               OMFUSHANE.      Uma     ukhetha   ukuphendula     umbuzo     omude
               ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo omfushane ESIQESHINI C.
               Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omfushane ESIQESHINI B, kufanele
               uphendule umbuzo omude ESIQESHINI C. Sebenzisa uhla oluyinkomba
               lokuphendulwa kwemibuzo ukuze lukwelekelele ekukhetheni imibuzo.

6.        UBUDE OBULINDELEKILE BEZIMPENDULO

              Impendulo yombuzo omude ezinkondlweni mayibe ngamagama ayi-190
               kuya kwangama-240.
              Izimpendulo zemibuzo emide enovelini/ebucikweni bomlomo kanye
               nasemdlalweni mazibe ngamagama angama-340 kuya kwangama-390.
              Ubude bezimpendulo zemibuzo emifushane buyolekelelwa amamaki
               anikeziwe okuyiwona ayolawula ohlolwayo ukuthi kumele aphendule
               kangakanani. Abafundi mabaqaphele ukuthi bangathemelezi kodwa
               baphendule okubuziwe.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            3                           DBE/Lwezi 2022
                                           NSC

7.        Landela ngokucophelela imiyalelo oyinikeziwe ekuqaleni kwaleso naleso
          siqephu.

8.        Qaphela    ukuthi  izinombolo    ozisebenzise    ezimpendulweni    zakho
          ziyahambisana nalezo ezisetshenziswe abahlolayo emibuzweni.

9.        Qalisa isiqephu NGASINYE ekhasini ELISHA.

10.       Ukusetshenziswa kwesikhathi kungahlelwa ngale ndlela:

          ISIQEPHU A:       Imizuzu engama-40
          ISIQEPHU B:       Imizuzu engama-55
          ISIQEPHU C:       Imizuzu engama-55

11.       Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              4                            DBE/Lwezi 2022
                                             NSC

OKUQUKETHWE
Leli khasi liyolekelela abahlolwayo ukuba bakhethe imibuzo abazoyiphendula ngaphandle
kokufunda imibuzo yephepha lonke.
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
Izinkondlo ezimiselwe: Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo EMIBILI.
       INOMBOLO YOMBUZO                      UMBUZO           AMAMAKI        INOMBOLO
                                                                              YEKHASI
1.   'KwaNdongaziyaduma'                      Umbuzo omude          10           6
2.   'Izibongo zikaKufakwezwe'              Umbuzo omfushane        10             8
3. 'Nyuvesi yaKwaZulu'                      Umbuzo omfushane        10            10
4. 'Nkosi sikelel' i-Afrika                 Umbuzo omfushane        10            12
                                            KANYE
Nenkondlo engamiselwe: Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo.
5. 'Alele amaQhawe'                   Umbuzo omfushane          10            14
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE. Uma
            ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo
            omfushane ESIQESHINI C. Phendula umbuzo OWODWA ESIQESHINI B kanye
            nowodwa ESIQESHINI C.
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI: Phendula umbuzo OWODWA kule noveli emiselwe.
6. Bengithi Lizokuna             Umbuzo omude                       25            15
7.   Bengithi Lizokuna                     Umbuzo omfushane         25            15
8.   Usumenyezelwe-ke Umcebo               Umbuzo omude             25            17
9.   Usumenyezelwe-ke Umcebo               Umbuzo omfushane         25            17
10. Kunjalo-ke                             Umbuzo omude             25            19
11. Kunjalo-ke                             Umbuzo omfushane         25            19
12. Impi Yabomdabu Isethunjini             Umbuzo omude             25            21
13. Impi Yabomdabu Isethunjini             Umbuzo omfushane         25            21
                                            NOMA
UBUCIKO BOMLOMO:              Phendula umbuzo OWODWA kolobu buciko bomlomo obumiselwe.
14. Uju Lwezizukulwane                     Umbuzo omude             25         23
15. Uju Lwezizukulwane                     Umbuzo omfushane         25            23
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA kule midlalo emiselwe.
16. Kudela Owaziyo                 Umbuzo omude                     25            26
17. Kudela Owaziyo                         Umbuzo omfushane         25            26
18. Awuwelwa UMngeni                       Umbuzo omude             25            28
19. Awuwelwa UMngeni                       Umbuzo omfushane         25            28
20. Ubhuku Lwamanqe                        Umbuzo omude             29            30
21. Ubhuku Lwamanqe                        Umbuzo omfushane         29            30
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE
         ESIQESHINI B kanye NASESIQESHINI C. Akuvumelekile ukuphendula imibuzo
         EMIBILI emide noma EMIBILI emifushane.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          5                        DBE/Lwezi 2022
                                         NSC

Uhla oluyinkomba yokuphendulwa kwemibuzo.
Emuva kokuphendula imibuzo yaleli phepha sebenzisa lolu hla oluyinkomba
yokuphendulwa kwemibuzo ukuze ube nesiqiniseko sokuthi uyikhethe ngokufanele
imibuzo okulindeleke uyiphendule.

               ISIQEPHU                INOMBOLO       INANI        THIKA
                                       YEMIBUZO     LEMIBUZO
                                                  EPHENDULIWE
 A:     IZINKONDLO
        (Ezimiselwe)                     1–4           2
 A:     INKONDLO
        (Engamiselwe)                     5            1
 B:     INOVELI
        (Umbuzo omude NOMA               6–13          1
        omfushane)
 B:     UBUCIKO BOMLOMO
        (Umbuzo omude NOMA              14–15          1
        omfushane)
 C:     UMDLALO
        (Umbuzo omude NOMA              16–21          1
        omfushane)

 QAPHELA: ESIQESHINI B no C, qinisekisa ukuthi uphendule umbuzo OWODWA
          OMUDE kanye nombuzo OWODWA OMFUSHANE. Awuvumelekile
          ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI
          emifushane.

                ESIQESHINI B, khetha phakathi kwenoveli nobuciko bomlomo,
                uphendule UMBUZO OWODWA, ungaphenduli ngazo zombili lezi
                zinhlobo zemibhalo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                  Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            6                            DBE/Lwezi 2022
                                           NSC

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

IZINKONDLO EZIMISELWE

Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI kulena emine ebuziwe elandelayo.

UMBUZO 1: UMBUZO OMUDE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula umbuzo olandelayo.

KWANDONGAZIYADUMA – EJ Mhlanga

1         Zijiyile ezixoxwa namuhla,
2         Zinohlonze lezi engizizwayo,
3         Zizwakala samthomb' ugobhoza,
4         Yimuphi lowo mthomb' engiwuzwayo,
5         Othombulul' izingqotho ezinginqalile,
6         Uthombulul' amaketang' angiqalangile?
7         Mthombo wakwaNdongaziyaduma gobhoza.

8         Sewazisul' izinyembezi,
9         Ebezizikhunge ethala lesizwe,
10        Yeka lezo zinsizwa zamaqhawe,
11        Ezasal' emaqeleni kwaNgcedomhlophe,
12        Zingabonaze zaphunyuzwa,
13        Nalezo zicoc' ezomela phansi,
14        Zingabonaze zaganwa,
15        Zizam' ukubuyis' isizoth,
16        Sezigodlo zikaZulu,
17        Zinxanel' udumo nezibongo.

18        Ubuthe leyo mikhonto,
19        Wayiphons' ethala yagqwala,
20        Izintombi nezinsizwa zosapho,
21        Wazibuthela kwesakh' isigodlo,
22        Yonk' imiqondo wayihlohl' ikhwezi,
23        Waba yinkundl' egiyel' amaqhawe,
24        Ezidla ubhedu lakwaNgqondonkulu,
25        Kunamuhla ziqholosh' isiqholoshakade,
26        Zikhulum' ulim' oludeph' ulwandle.

27        Namuhla siphezu kwamabhilidi,
28        Izinqanaw' ezikhoth' amayezi phezulu,
29        Sinanel' ilanga nobuhle balo,
30        Sinanel' inkanyezi nobuhle bazo,
31        Konke sikubuka ngeso lokukhanya,
32        Sibong' ukusichathazela kwelakho,
33        Usicakulel' usikisiki olufak' ugqozi,
34        Usihlomis' idlingozi lokulubalubel'
35        Ukuqoph' intaba yakwaNgcebonkulu,

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          7                    DBE/Lwezi 2022
                                         NSC

36        Laph' usizo lomuntu lukhona.
37        Noma sisalind' ukuvuleka,
38        Kwalezo zicabha zesigodlo,
39        Lapho zonk' izandla ziyogcwala,
40        Zigcwalis' izinqolobane zesizwe,
41        Lwaze lwamnandi ubisi,
42        Lwezinkomazi zakho,
43        Ezimabelemad' okwensengwakazi,
44        Yezibaya zasendulo,
45        Okungath' ungantshinga naleyo mikhonto,
46        Esagcwel' igazi nehlule,
47        Ilanga liqhakaz' ukuqhakaza,
48        Sithakasel' ukuba munye,
49        Esigodlweni kwaNdongaziyaduma.

Xoxa ngekhono lembongi lokwethula isigqi sale nkondlo.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ibe namagama ayi-190 kuya
kwangama-240.                                                                    [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                              Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           8                         DBE/Lwezi 2022
                                          NSC

UMBUZO 2: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

IZIBONGO ZIKAKUFAKWEZWE – MSS Gcumisa
(Umnewethu inkosi yakwaGcumisa engasekho)
1         Ingqungqulu eyabhul' amaphiko
2         Phezu komuzi esangwen' eTsheni
3         Zonk' izinyoni zakhothamis' amakhanda.
4         Ngimthande ebagax' izinsimbi nanxa
5         Sebecel' intethelelo.
6         Ingulule egijime yeqa izintaba
7         Abesifazane nezingane bapheza
8         Ukulal' ezintabeni,
9         Kwanqamuka nengelezane
10        Yokugeleza kwegazi ezweni.
11        Ithole, elikaLubanjane, elikaSigobhe,
12        ElikaManyosi, elikaSalimani,
13        ElikaMahlomehlathini njengohlanya,
14        Elikhale phezu komfula uMqeku,
15        Kwakhuphuk' indlezane yakoMapholoba
16        Emalangeni yalilabalabela.
17        Kanti izoliphahlaza ngelinomantshu
18        Izolibhakela ngenselw' enodaka.
19        Indaba eyenziwe abafokazana nezinduna,
20        Inkosi abaze bayikhombisa inxeba,
21        Yathi iyalihlaba kanti isiyaphimpiliza.
22        Isibeka luphawu lwesibazi,
23        Esingaseyuphela sishabalale,
24        Kazi nxa amaliba angaqhibuka namuhla
25        Baphume oMbabal' egweb' igijima,
26        NoNomadlikidlikana bangathini?
27        Nxa sebeqhamuk' elab' izwe
28        Seliziduliduli okungath' ezemihlwa
29        Okuthunqa kuzo intuthu,
30        Lapho kwashabalala khona
31        Awabo amahlathi ayengashunqi ntuthu.

32        Ukufakwezwe abamethe igama kanti uzolilandela,
33        Bath' ukufakwezwe izwe life ngaye kungabi ndaba zalutho.
34        Umvuli wezicabh' esengaphakathi
35        Wakhab' onobhadul' esengaphakathi
36        Zivalwe amadod' amabili phesheya kweNgoje
37        Enye eyakwaMgwaz' eMthini emide,
38        Enye eyakwaLuthuli eMathulini.
39        UMadondolozela: ngentong' encane
40        Kwezakwabo ekhohlwa
41        Ngob' udondolozela ngomfowabo uMlindeli.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            9                       DBE/Lwezi 2022
                                           NSC

2.1       Gagula indikimba etholakala kule nkondlo.                                   (1)

2.2       Xoxa kafushane ngomqondo oqukethwe yile nkondlo.                            (3)

2.3       Chaza ngokusetshenziswa kwe-enjambamenti emgqeni wama-27 kuya
          kowama-29.                                                                  (2)

2.4       Chaza umoya oqukethwe umugqa wama-34 kuya kowama-37.                        (2)

2.5       Phawula ngekhono lembongi lokukhethwa kwamagama anothile atholakala
          emgqeni wama-39 kuya kowama-41.                                             (2)
                                                                                      [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                   Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            10                                DBE/Lwezi 2022
                                           NSC

UMBUZO 3: UMBUZO OMFUSHANE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

NYUVESI YAKWAZULU – LF Mathenjwa

1         INgqungqul' eshay' amaphiko phezu koMhlathuze
2         UMhlathuze wakhophoza
3         Ukhozi oluvul' amaziphokazi ezintabeni zoNgoye,
4         UNgoye lwesaba nokulwehlela
5         Ubhakubha olungezindlu zinde zishay' ezulwini
6         Inkunz' egweba ngepensela ezinye zigweba ngophondo
7         Indab' engiyizwe ngimncane ngakhula ngayibona ngamehlo.

8         Umzondo abawunyathele KwaZulu ukunuka kwezwakala eXhoseni
9         Kuze kwasa abeSuthu kwaMshweshwe beqaqanjelwa amakhanda
10        Ilangab' elihangul' izikhotha zase-Afrika kwasha amabibi phesheya
11        Ngikhuluma namuhla o-Cambridge no-Oxford abawuval' umlomo
12        O-Fort Hare no-Turfloop bakhwacel'
13        Imisidlan' okwengcanga ibon' ikhonde.

14        Gobhoza njalo mfula wolwazi uphuzis' i-Afrika
15        Ngifike isisu simboqo ngaphuma sesimapaklazana
16        Ngeswele ezinkulungwane ngangihuba ngikuhayele sibani soluntu
17        Izinkulungwane ezidlula kuwe aziwuvali chibi lolwazi
18        Bayingcosan' abaphuza kuwe kungacimeki ukoma.

19        Ngitshele mfazindini zingaki ezakho izimbiza?
20        Ngibuze kwelamaXhosa bangawuval' umlomo
21        KwelikaMabuza kaNgwane uyintokaz' eyisilomo
22        AbakoMshweshwe namanje beswel' imilomo
23        Uyadel' ophuze kuleso sizib' esinzonzo sakoNolwazi
24        Uphuthelwe ongacaphunanga kuleyo mbenge yolwazi.
25        Sizib' esimavivane sikaNomfundo noNompumelelo
26        Ngibe ngiyakugasela ngashaywa uvalo kwafik'isiyezi
27        Ngikubon' unyakazisw' inkanyamb'uNolwazi
28        Intengo yezaqheqhe noju lwakho ingilethel' uhlevane
29        Ngitshele Nhlalamafini wena wakoNomfundo yini imfihlo yakho?

30        Eyalo muz' impilo ingamagquma namathafa
31        Babodwa abakaNokungcebeleka nabakaNomfundo
32        Imini nobusuku kulo muzi kuyazifanela
33        Izinkulungwane ziyimisalela yoMhlathuze nama- Semester
34        Ngomzabalazo kufik' abakwasidlodlo kugcwal' ithafa
35        Zigemegeme zomz' omkhulukazi wasoNgoye.

36        Ngikuthanda ngokungacwasi ngabala nabuzwe mfazindini
37        Angibonaze ngikuzwe uhlung' ubandlulula
38        Yonkana eye-Afrika ingabadi izalwa nguwe
39        Khul' uzukhokhobe ngqungqulu yakwaNomfundo
40        Yima njalo mondli wezimpofana nezicebi
41        Mana njalo NYUVESI YAKWAZULU.
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2               11                    DBE/Lwezi 2022
                                              NSC

3.1       Gagula indikimba etholakala kule nkondlo.                                    (1)

3.2       Xoxa kafushane ngomqondo oqukethwe yile nkondlo.                             (3)

3.3       Chaza ngokusetshenziswa kwesingathekiso esidwetshelwe ebinzeni lesi-2
          ukuthi sibe namthelela muni ekuqondeni kwakho umqondo waleli binza.          (2)

3.4       Chaza umoya equkethwe umugqa we-16 kuya kowe-18.                             (2)

3.5       Hlaziya isigqi esitholakala ebinzeni lesi-6.                                 (2)
                                                                                       [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          12              DBE/Lwezi 2022
                                         NSC

UMBUZO 4: UMBUZO OMFUSHANE
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

'NKOSI SIKELEL' i-AFRIKA' – CT Msimang
1         Bathwele bayasisitheka;
2         Ijoka nalo yingcindezi;
3         Ezimbukwini bayabisha;
4         Udondolo lwabo yithemba,
5         Ukholo lwabo luwubhoko,
6         'Nkosi sikelel' i-Afrika!'
7         Inkulu inkolo nethemba,
8         Kukhulu nokukhamelela,
9         Amakhand' agobodisile
10        Okwezimv' ezibala linye,
11        Ezingemelane nelanga,
12        Ilanga elibuka konke!
13        Imilomo iyizigidi,
14        Iphimbo labo lona linye,
15        Izwi labo lingumqukuthu,
16        Abezinhlanga nezilimi
17        Bathandaza ngamoya munye
18        Nkosi sikelel' i-Afrika!'
19        Isaho enhlonhlweni yezwe,
20        Senanelwa eziqongweni;
21        Senanelwa ezigodini;
22        Simumethwe nayimifula;
23        Sifukulwa nayimimoya;
24        Sifukulelwa kuy' indlebe.
25        Baphuhle phezu kwendumalo,
26        Nanxa ubusuku bubude;
27        Balindel' indonsa nekhwezi.
28        Nanxa ubusika bubude;
29        Balindel' uMfumfu noLwezi:
30        'Nkosi sikelel' i-Afrika!'
31        Bayahlangana behlakazwa;
32        Bayehlukana behlangene;
33        Bayakhuluzana bemunye;
34        Bayahlaselana bemunye;
35        Bamemeza ongabonwayo
36        Ongabenza babe yimbumba.
37        Zoba yisis' izinyembezi,
38        Zohwamukela emafini,
39        Zoshoqongana zibe yifu,
40        Ifu liyophenduk' umvimbi,
41        Kumile ithemba elisha,
42        Izwakele imithandazo:
43        'Nkosi sikelel' i-Afrika!'

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                         Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            13                       DBE/Lwezi 2022
                                           NSC

4.1       Gagula indikimba etholakala kule nkondlo.                                    (1)

4.2       Xoxa kafushane ngomqondo oqukethwe yile nkondlo.                             (3)

4.3       Ucabanga ukuthi kungani imbongi isebenzise imvumelwano-siqalo emgqeni
          wama-31 kuya kowama-35?                                                      (2)

4.4       Ngabe ukukhethwa kwamagama atholakala emgqeni wama-27 kukwelekelele
          kanjani ukuba uqonde umqondo waleli binza?                                   (2)

4.5       Phawula ngokusetshenziswa kwempindwa kule nkondlo.                           (2)
                                                                                       [10]

                                        KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           14                                DBE/Lwezi 2022
                                          NSC

NENKONDLO ENGAMISELWE (Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo)

UMBUZO 5: UMBUZO OMFUSHANE

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

ALELE AMAQHAWE – HEA Made

1         Nithi babeyizichwensi yini
2         Abamagam' asemlandweni?
3         Abadela impilo yabo yabo
4         Ngenkolo namazwe akubo?
5         Alele lapha amaqhawe;
6         Kwangomuso kobe kungawe!
7         Ubulukhuni ngobemihla;
8         Akuqali ngawe namuhla.
9         Ngalezo ntombi nezinsizwa
10        Ezazikhonza azakhonzwa
11        YisiNtu esingabongiyo,
12        Nalo mhlaba ongesuthiyo,
13        Ake ucabange ngokunye;
14        Ngokubuza ngomhlomunye.

                                                   [Imibengo, AT Kheswa no-ETZ Mthiyane]

5.1       Shono ukuthi le nkondlo iwuhlobo luni. Sekela impendulo yakho.                       (2)

5.2       Xoxa kafushane ngomqondo oqukethwe umugqa wesi-1 kuya kowesi-4.                      (2)

5.3       Iyini inhloso yembongi yokusebenzisa izimpawu zokuloba kule nkondlo?                 (2)

5.4       Chaza ngokusetshenziswa kwemvumelwano emgqeni we-11 kuya kowe-12.                    (2)

5.5       Hlaziya ukusetshenziswa kwesifenqo esitholakala emgqeni we-12.                       (2)
                                                                                               [10]

                                                           AMAMAKI ESIQEPHU A:                 30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          15                              DBE/Lwezi 2022
                                         NSC

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

Khetha uhlobo OLULODWA lombhalo phakathi KWENOVELI NOBUCIKO BOMLOMO,
uphendule ngokulandela imiyalelo engezansi.

INOVELI

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 6: UMBUZO OMUDE

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Xoxa ngempumelelo yombhali ekwethuleni isizinda senoveli ethi: Bengithi Lizokuna.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                      [25]

UMBUZO 7: UMBUZO OMFUSHANE

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA A

Wavele wajama phambi kwakhe uNdumiso wavimba indlela. Akagcinanga ngokujama
endleleni kodwa wabuye wadedela nemvula yezibhakela ezamthola engazelele
uXolani, wadiyazela. Akakwazanga nokuvika ngoba wayephethe kabi. Kwaba sengathi
kuyamjabulisa lokhu uNdumiso, wazithela zalandelana ngamawala izibhakela.
'Uyifunani intombi yami?' esho emdikadika ngequpha. Kwawa izimpahla manje              5
kuXolani, iwayini laphihlizeleka esandleni ngenkathi ethi uyavika, lambhunyela
umzimba wonke, nokwenza efake isikibha esimhlophe. Ne-pizza kayizithambisanga
yavele yavuleka, yathi bukululu emzimbeni ishisa injalo.
'Uyifunani intombi yami?' wayelokhu ebuzile uNdumiso eqhubeka nokumnxanxatha
ngesibhakela uXolani owayesopha manje. Wake wazama bandla ukulwa ngenkathi             10
sezikhululekile izandla zingasaphethe lutho. Kwasho nokho ukuthi isiminingi iminyaka
agcina ukulwa, yasina yazibethela ewuNdumiso, yaqinisa kuleli so elase lopha.
Kwaze kwaba sengathi uyamxolela ngenkathi sekukhona abamemezayo
ngaphesheya.
'Myeke bandla, kawuboni yini ukuthi akakwazi ukulwa?' Nebala kwaba sengathi            15
liyamdambisa lelo ekuthukutheleni uNdumiso.
'Uyosindela bona laba abathe kangikuxolele,' esho emvalelisa ngodalimede
wesibhakela owamgqimuza kwaqhasha izinkanyezi uXolani, wayothi dakla ngezinqe
phansi.
'Ngelinye ilanga ngiyovele ngikuhlabe ngenhlamvu,' esho eshingila emshiya kanjalo      20
uXolani efinya igazi elase liza ngamawala. Wazama ukuvuka, wadiyazela, wazama
futhi, kwazameka, watabuzela ezama ukuqhubeka nokuhamba.
'Ha, kanti kawudelanga, usaqhubeka nokuya kule ntombi yami engikukhuza kuyo?'
kusho uNdumiso ebuya esefinqile, ekhomba ngomunwe.
'Bamba oze ngayo. Kengiphinde nje ngikubone lapha!' egcizelela ngokuqhulula            25
inhlamba.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           16                                DBE/Lwezi 2022
                                          NSC

Akadinganga kuphindelwa uXolani ngokuthi akabambe aze ngayo. Wagxawuzela
ngamawala eseqonde emotweni yakhe. Wayidumisa ngewala, yasuka kwakhala
amathaya. Nasendleleni yayilokhu igijime njalo, ewajomba ewajombile amarobhothi
amanye ayengasawaboni nakahle ngenxa yeso elase livuvukale layintaba 30
ngomzuzwana nje. Kayisaphathwa-ke eyegazi, kwase kubomvu imoto. Wafika kwakhe
engasafisi lutho. Akabange esayipaka nemoto, akabange esayikhiya nokuyikhiya.
Empeleni wehla ingakami nakahle nje, wahlaba ngejubane eseqonde endlini.
Wathwala izandla ekhanda umkakhe.
'Yini Xolani, kwenzenjani?' Ebuza ehlahle amehlo.                                  35
'Ngi …' yankwankwaza indoda. Phela endleleni akukho su ayelicabangile lamanga
ayezowaqamba kumkakhe.
'Yini, kwenzenjani?' emphinqela amehlo.
'Hhayi, yindaba ende,' esho ngomunyu esula igazi ngesikibha esase simfoma mfo
ngenxa yegazi sekubonakale kancane nje ukuthi besinombala omhlophe.                40
'Hhayi, kuyozwakala,' kubalisa umkakhe, eqonda e-bathroom eyobheka izinto zokusiza
umyeni wakhe owayeseyisimungulu nje elokhu ehefuzelela phezulu engundaza
ephimisa igazi elalingamnike thuba ligobhoza njengale mvula yezibhakela
ayebhaxabulwe ngazo nguNdumiso.
                                                           [Isahluko sesi-5: Ikhasi 82–84]

7.1       Yimuphi umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana? Sekela impendulo
          yakho ubhekise kumlingiswa onguNdumiso.                                               (2)

7.2       Nikeza umyalezo otholakala kulesi siqeshana. Bhekisa impendulo yakho
          kumlingiswa onguXolani.                                                               (2)

7.3       Chaza kafushane ukuthi uLungile uvezwe njengomlingiswa onjani kulesi
          siqeshana.                                                                            (3)

7.4       Nikeza okufanayo phakathi kothando       lukaNomalanga      kuNgidi kanye
          nothando lukaNontobeko kuMhlengi.                                                     (3)

7.5       Iyini inhloso yombhali yokukhetha isizinda sasemakhaya okuwumuzi kaNgidi
          eGcilima? Sekela impendulo yakho.                                                     (2)

7.6       Chaza isizathu sokuthi uNomthi ashaye uZakithi ngenkathi efika endlini
          kaSbu.                                                                                (2)

7.7       Isinqumo sikaMhlengi sokuguqula ubulili saba namuphi umphumela, kuNgidi
          nakuNontobeko kanye nasempilweni yakhe uqobo? Sekela impendulo yakho
          ngephuzu ELILODWA kumlingiswa ngamunye.                                               (3)

7.8       Ngabe ukusetshenziswa komlingiswa onguNkululeko kuyithuthukise kanjani
          indikimba yethemba kule noveli? Sekela impendulo yakho.                               (3)

7.9       Uyavumelana yini nombono wokuthi ukuba khona komlingiswa onguMahlengi
          empilweni kaXolani kuguqule isimo senhlalo sakwaMpanza? Sekela                        (2)
          impendulo yakho.

7.10      Xoxa ngempumelelo yombhali yokwethula isingeniso kule noveli.                         (3)
                                                                                                [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           17                             DBE/Lwezi 2022
                                          NSC

UMBUZO 8: UMBUZO OMUDE

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Xoxa ngempumelelo yombhali ekwethuleni isizinda senoveli ethi: Usumenyezelwe-ke
Umcebo.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                       [25]

UMBUZO 9: UMBUZO OMFUSHANE

USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA B

Ephephandabeni lwangoLwesine ekuseni waphuma umbiko uhambisana nezithombe
ngoMbhishobhu oNgcwele uChule enweshulwa yizinja. Nakuba waba ngelikhulu
igidigidi lehlaya kwabaningi, kepha abanye bebandla ayewumshumayeli kulo bawotha
ubomvu. Indaba yasha kakhulu ngeSonto ekuseni, khona emagcekeni esonto eMlazi.
Ingakakhali insimbi bahlanganisa amakhanda abashumayeli bevutha bhe. Yebo 5
babevutha abanye, kodwa hhayi njengoMasondo noLuthuli, uXaba noNdaba
noMdunge. Babesigxeka isenzo sikaChule, beshoshozela ukuba ajeziswe
ngokunqunywa ekushumayeleni.
'Lo muntu uyingozi enkulu lapha ebandleni. Leli phekulazikhuni lihlezi nje lihlose
ukuqembula ibandla ukuze liyovula elalo. Uma siphetha inkonzo namuhla akuxoshwe 10
izingane, lithethwe yibandla lonke icala lakhe, achaze ngala manga aluhlaza okuthi
uwumbhishobhi.'

'Yizwi lelo,' bevumelana.
'Akuphakanyiswe kumfundisi ophethe ukuthi akehliswe esikhundleni, emukwe naleli
jazi awakana ngalo,' kuvevezela amadevu kuMadlanduna.                                   15
Insimbi yesonto yanqenqetha, wayibamba intshumayelo uMadlanduna owayekhuluma
kunyakama ubuso, ebila, elokhu ethi ngenhliziyo Chule uyangena, uyangena, do.
Ekuphethweni kwenkonzo izingane zaxoshwa, udaba lwadingidwa. Bavumelana
ngokuba ngeSonto elilandelayo kucelwe umfundisi ukuba abekhona, noChule
azoziphendulela.                                                                        20
Laqala-ke isonto nezakhe uChule owayeqedelwa nayisithombe sephephandaba
ejanduza phansi eshikashikwa yizinja. Isamudla indaba, ezivalele ehhovisi esitolo,
wavakashelwa womunye wabazalwane owayethi akacele kuye ngeminyaka, uMnu.
Sayimoni Gubhela. UGubhela wayekhona ngesikhathi ibandla libhoka likhahlela
ngendaba yaseThusini, nokho yena ewuhlabe inhlali. Wamkhinikela ukusuka nokuhlala       25
ngogobe ayeboshelwe lona, nokuthi obhongoza wobani nobani. Wadalula nokuthi
njengoba uhlelo lwalukhomba ukuthi uyena uChule owayezoshumayela ngesonto
elalilandela, umbimbi lwalubophe ukungahlabeleli lungenakuguqa nalapho esethi
makuthandazwe. UGubhela owabongwa ngebhodlela lebhrendi wamshiya uChule
ehlezi elusizana ebambelele esihlathini. Side isikhathi asihlala kanje edla amathambo   30
ekhanda. Ekugcineni walinikina, wasukuma ehleka yedwa. Kusukela ngaleso sikhathi
imoto emnyama ayibange isaphunyuzwa. Yashaya phansi phezulu. UChule esehamba
noSithole bezivivinyela ukuchitha imicibisholo yoMasondo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           18                                 DBE/Lwezi 2022
                                          NSC

Ngamunye ngamunye ubhongoza uChule wamthinta kusihlwa ngocingo. Waqala
ngoMasondo, wazishaya izinombolo kwakhala kwakhe. 'Nqol' emasondosondo!' 35

Babingelelana kuzwakala ukuthi uMasondo akazimisele ukukhuluma naye. 'Uxolo
kancane nje Masondo, ngithi ake sithi ukuhleba mzalwane ngokuhlwa nje.'
'Hhayi Chule,' Enikina ikhanda ngale, 'Awahlebi amakholwa. Ukhulumelani nami
ngingedwa ibandla likhona?'
'Kanti kuyaye kube kuhle mzalwane uma amadoda engundaza ezawo zangasese 40
ngasese kungaze kuzwe omame. Ake sihlebe-ke Sondo elihle. Mhlawumbe lokhu
engizokusho kuyihlazwana okungebe kuhle uma elizwa umama,' ekhulumela phansi.
'Mina ngithanda izinto sizenze ngesizotha, sihlonipheke, sizihloniphe nathi. Akufanele
sihlambalazane esidlangalaleni.'

                                                             [Isahluko se-10: Ikhasi 96–97]

9.1       Yimuphi umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqesishana? Sekela impendulo
          yakho ubhekise kumlingiswa onguMasondo.                                                (2)

9.2       Nikeza umyalezo otholakala kulesi      siqeshana    ubhekise      kumlingiswa
          onguChule. Sekela impendulo yakho.                                                     (2)

9.3       Chaza kafushane ukuthi uSimoni Gubhela uvezwe njengomlingiswa onjani
          kulesi siqeshana.                                                                      (3)

9.4       Nikeza okungumehluko phakathi komlingiswa onguMeyili nomlingiswa
          onguMaHadebe mayelana nokufuna kwabo umcebo kaNomvula.                                 (3)

9.5       Iyini inhloso yombhali yokukhetha isizinda sasedolobheni eThusini? Sekela
          impendulo yakho.                                                                       (2)

9.6       Chaza isizathu sokuthi umlingiswa onguGenyeza ashaye                    abantu
          bomshwalense, nabamafenisha ngenkathi befika emzini kaDicey.                           (2)

9.7       Isinqumo sikaChule sokuhlela ukubulala uNomvula saba namphumela muni,
          kuDaffo nakuNomvula kanye nasempilweni yakhe uqobo? Sekela impendulo
          yakho ngephuzu ELILODWA umlingiswa ngamunye.                                           (3)

9.8       Ngabe ukusetshenziswa komlingiswa onguMahuzu kuyithuthukise kanjani
          indikimba yomcebo kule noveli? Sekela impendulo yakho.                                 (3)

9.9       Uyavumelana yini nombono wokuthi umculo womlingiswa onguGenyeza
          wasiguqula isimo senhlalo sakwaChule? Sekela impendulo yakho.                          (2)

9.10      Xoxa ngempumelelo yombhali yokwethula isingeniso kule noveli.                          (3)
                                                                                                 [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          19                                 DBE/Lwezi 2022
                                         NSC

UMBUZO 10: UMBUZO OMUDE

KUNJALO-KE – ME Wanda

Xoxa ngempumelelo yombhali ekwethuleni isizinda senoveli ethi: Kunjalo-ke.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                         [25]

UMBUZO 11: UMBUZO OMFUSHANE

KUNJALO-KE – ME Wanda

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA C

'Ngiyathemba ukuthi niwabonile amakhosikazi amathathu abelapha ehhovisi lami
ekuseni ehamba nentombazane.' Bavume othisha.

'Lawo makhosikazi abeqhuba umfundi walapha osesiyekile isikole ngenxa yokuganga
komunye wozakwenu. Umfundi lowo uthi kanti wakhuleliswa uthisha uMoloi. Ngenxa
yokungatholakali kwakhe uthisha ukuba aziphendulele, omame laba sebeze 5
baphoqeka ukuyobika kwabomthetho. Ngakube ukhona phakathi kwenu obe nolwazi
lokuthandana kukathisha uMoloi nomfundi?'     UMemu Mpungose waphakamisa
isandla. UThishanhloko wamgunyaza ukuba akhulume.

'Thishomkhulu, besinalo ulwazi lokuthandana kukathisha uMoloi noDumazile.
Ngiyethemba ukuthi uthishomkhulu uzokhumbula ngenkathi sifika lapha ehhovisi 10
sinoMisi Hlophe sihamba naye uDumazile.' Avume uthishanhloko.

'Thishomkhulu, asithandanga thina ukugeqa amagula singemuki. Esabona kubalulekile
nje kwakuwukuzinquma amakhanda sizishiye. Ukungena shi ezindabeni zabantu
thishomkhulu kuyahlupha. Ugcina nawe sekuthiwa fakaza ngokukhulelisana kwabo
kade ungekho ngenkathi begila leyo mikhuba. Lokho-ke kuyinto ebucayi kabi futhi 15
nengathandeki ukufakaza ngayo. Kwakungelula-ke ukuba kube yithina esasizosho
ukuthi nguMoloi owakhulelisa uDumazile. Ngiyabonga.'

Wathula kancane uthishomkhulu. Wathatha wathi:

'Nokho ngiyabonga bothisha ngokuqaphela kwenu nakwazi ukubona izambane
elibolile esakeni. Ngiyathemba ukuthi nami ngathatha isinqumo esifanele sokuba 20
ngilikhiphe izambane elibolile esakeni lingaze libolise amanye. Lesi kwakungesona nje
isinqumo sami sakoMzobe, kodwa kwakuyisinqumo esathathwa ngabazali behlangene
emhlanganweni ngonyaka odlulile. Amaminithi alowo mhlangano nginawo akhona.
Isinqumo sabazali ngisihlonipha kakhulu. Lesi sinqumo bafinyelela kusona kunzima
kakhulu, isikole sisehlazweni elinyanyisayo. Ngiyathemba nisakhumbula bothisha 25
ukuthi kwakwenzekeni.' Bavume othisha. UThishanhloko waqhuba wathi:

'Ngithanda ukuninika izwi eliyisexwayiso bothisha. Uma abazali belethe izingane zabo
lapha esikoleni, basuke bezilethele ukuba zizoqeqeshwa ngokwemfundo, hhayi
imikhuba.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            20                               DBE/Lwezi 2022
                                           NSC

Thina singabazali lapha esikoleni. Akukhathaleki noma ubukeka uyingane 30
kangakanani ngenxa yokushesha kwakho ukungena esikoleni, iqiniso wukuthi umi
endaweni yomzali. Yiba ngumzali-ke thisha. Umzali wangempela uyayinakekela futhi
ayithande ingane yakhe. Uyithanda ngothando lobuzali. Uyayikhulisa, ayikhombise
indlela enhle ebheke ebudaleni.'

Athi ukuthula kancane uthishanhloko esafuna ukubona ukuthi le nto ayishoyo 35
iyayithola yini indawo. Kubonakale abanye othisha besilisa begwajaza sakukhophoza.
Aqhubeke futhi uthishanhloko:

'Umphakathi ulindele ukuba senze umsebenzi wokufundisa abantwana babo ukuze
babe ngabaholi abaqotho bakusasa. Thina kufanele siziphathe kahle, sibe yisibonelo
esihle kubantwana. Uthisha uMoloi akakwazanga ukusimela kahle njengothisha 40
esikoleni. Mina, njengothishanhloko wakulesi sikole ngiyaphoqeka ukuba lolu daba
ngilubikele amalunga omkhandlu owengamele isikole. Sekuyiwona-ke ayokhipha
umhlahlandlela. Ngiyabonga, seningakhululeka.' Basukume othisha baphumele
phandle.

                                                           [Isahluko sesi-3: Ikhasi 48–50]

11.1      Yimuphi umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqesishana? Sekela impendulo
          yakho ubhekise kumlingiswa onguThishanhloko.                                          (2)

11.2      Nikeza umyalezo otholakala kulesi siqeshana. Sekela impendulo
          ngokubhekisa kumlingiswa onguMoloi okukhulunywa ngaye kulesi siqeshana.               (2)

11.3      Chaza kafushane ukuthi umlingiswa          onguMemu   Mpungose        uvezwe
          njengomlingiswa onjani kulesi siqeshana.                                              (3)

11.4      Nikeza okufanayo phakathi kothando lukaSithole noDumazile kanye nothando
          lukaMtalaselwa noDumazile.                                                            (3)

11.5      Iyini inhloso yombhali yokukhetha isizinda sasemakhaya eMzimkhulu emzini
          kaKheswa? Sekela impendulo yakho.                                                     (2)

11.6      Chaza isizathu sokuthi uSithole ashaye uMoloi ngenkathi evakashele emzini
          kaDumazile.                                                                           (2)

11.7      Isinqumo sikaDumazile sokududana noMthovovo ngobugebengu ababenza
          saba namuphi umphumela kuMthovovo nasempilweni kaSithole kanye
          nasempilweni yakhe uDumazile uqobo? Sekela impendulo yakho ngephuzu
          ELILODWA ngomlingiswa ngamunye.                                                       (3)

11.8      Ngabe ukusetshenziswa komlingiswa onguSithole kuyithuthukise kanjani
          indikimba yesimilo kule noveli? Sekela impendulo yakho.                               (3)

11.9      Uyavumelana yini nombono wokuthi umlingiswa onguLizy usiguqulile isimo
          senhlalo sakwaSithole? Sekela impendulo yakho.                                        (2)

11.10     Xoxa ngempumelelo yombhali yokwethula isingeniso kule noveli.                         (3)
                                                                                                [25]
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          21                             DBE/Lwezi 2022
                                         NSC

UMBUZO 12: UMBUZO OMUDE

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

Xoxa ngempumelelo yombhali ekwethuleni isizinda senoveli ethi: Impi Yabomdabu
Isethunjini.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                     [25]

UMBUZO 13: UMBUZO OMFUSHANE

IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA D

'Kwakubi ukuthi wena awumazi uFarook Vijay Moonsamy ngoba yena ukwazi kahle.
Nguye owakuthengisela lama-LA Gear othi wena wawaphiwa ngumngani wakho.'
'Unamanga. Akazange angithengisele ama-LA Gear mina u-Farook. Lingangidakelwa
mina leli Ndiya. Mina ngizoxabana nalo uma lihamba lisukela abantu,' kusho
u-Euthenesia ngezwi elinokubhonga liphelezelwa ngukufutheka nokujuluka. Ukufaka       5
isandla sakhe sobunxele ngaphansi kwehembe ezibeleni kwamenza wabukeka
santandane edinga ukuvikelwa.
Wanyomula ilisidi uNgubane walinika unina wathi, 'Nanti ilisidi athenga ngalo
ama-LA Gear u-Euthenesia. Yisandla sakhe lesi esasayina laphaya phansi. Lokhu
ngubufakazi obugcwele bokuthi u-Euthy udlala ngathi wazithenga leziya zicathulo.      10
Akaziphiwanga.'
Ekubona lokhu uMaMthimkhulu wasukuma wasondela ku-Euthenasia esethukuthele
wathi, 'Yini ungenze isilima Euthy? Kanti lezi zimpahla ohlale uthi waziphiwa
wazithenga? Yini lena ongenza yona Euthy?'
'Khona ngaziphiwa lezi zimpahla. USusan wangipha imali ngase ngithenga lezi           15
zimpahla ngaleyo mali. Nguye owathi ungipha le mali ukuba ngithenge lezi zimpahla.'
'Kulungile mangimfonele ngizwe ukuthi wakunika malini, wakunikelani loSusan le mali
engaka,' kusho uMaMthimkhulu ethatha ibhuku lakhe lezinombolo zocingo. Wathi
lapho eluphakamisa ucingo wamkhuza uNgubane wathi, 'Ngizocela ukuba
ungamshayeli uSusan. Usengaphuma u-Euthenasia. Ngizokutshela ukuthi le mali           20
ivelaphi. Nezimpahla lezi ebengikhuluma ngazo azithengile u-Euthy nginamaphepha
azo. Ngibona sengathi singaxoxa kangcono sisodwa ingekho le ngane lapha.'
'Awu yaze yasihlaza ingane. Kanti izingane zinjani? Mina angisazi ukuba ngingasazi
uma kunje Ngubane. Kanti umuntu angaze enzeni ezinganeni ukuba zaneliswe?
Kulungile makahambe ayofunda khona uzongitshela ukuthi kanti kwenzekani emzini        25
wami. Ngathi ngibhula lokhu kwaqhamuka lokhu. Hamba. Hamba uyofunda, sokubiza
futhi ukuba uzochaza uma kukhona okuvelayo.'
Esephumile u-Euthenasia, babhekana oNgubane kwasekuqala uMaMthimkhulu wathi,
'Kanti kwenzekani Ngubane. Kwangathi sengiyadideka nje?'
'Kubi mkami, kubi. U-Euthenasia useyiqedile imali kaMaXakushe. Nawa amaphepha         30
akhombisa izingubo ezidlulile ku-R3 000,00 aphezu kokuzithenga. Nami angazi ukuthi
malini ayitshontshile, kodwa kuyacaca ukuthi sekuphele iminyaka emine u-Euthy
edamane ekhwabanisa imali kaMaXakushe. Uma nami ngibheka emuva, ngingathi
u-Euthy waqala kudala cishe eminyakeni emine edlule ukuba ngumuntu osephiwa
izingubo ngamantombazane athile.                                                      35
Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           22                                DBE/Lwezi 2022
                                          NSC

'Sekuyacaca ukuthi la mantombazane akhuluma ngawo nguMaXakushe.'
'Angiyikholwa le nto. Angathini u-Euthy ukuthi azi ukuthi ugogo uMaxakushe uthwele
kanzima bese emephuca lokho okuncane anakho? Angiboni nje ukuthi uyithola kanjani
le mali kaMaxakushe u-Euthy.'

                                                         [Isahluko sesi-8: Ikhasi 124–125]

13.1      Yimuphi umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana? Sekela impendulo
          yakho ubhekise kumlingiswa ongu-Euthenasia.                                           (2)

13.2      Nikeza umyalezo otholakala kulesi siqeshana.           Sekela      impendulo
          ngokubhekisa kumlingiswa ongu-Euthenasia.                                             (2)

13.3      Chaza kafushane ukuthi umlingiswa onguNgubane uvezwe njengomlingiswa
          onjani kulesi siqeshana.                                                              (3)

13.4      Nikeza okungumehluko phakathi kukaBafana noCele mayelana nobudlelwano
          babo nomndeni waseMpaphala.                                                           (3)

13.5      Iyini inhloso yombhali yokukhetha isizinda saselokishini emzini kaBafana
          oseMlazi? Sekela impendulo yakho.                                                     (2)

13.6      Chaza isizathu sokuthi uKhanjana ashaye u-Uzithelile ngenkathi ephuma
          ediphini.                                                                             (2)

13.7      Isinqumo sikaMaMthimkhulu sokuthengela izingane imoto saba namphumela
          muni empilweni kaBafana kanye nekaMelody nasempilweni yakhe uqobo?
          Sekela impendulo yakho ngephuzu ELILODWA ngomlingiswa ngamunye.                       (3)

13.8      Ngabe ukusetshenziswa komlingiswa onguHlanganisani kuyithuthukise
          kanjani indikimba yobuntu kule noveli? Sekela impendulo yakho.                        (3)

13.9      Uyavumelana nombono wokuthi umlingiswa ongu-Uzithelile uyasiguqula
          isimo senhlalo saseMpaphala? Sekela impendulo yakho.                                  (2)

13.10     Xoxa ngempumelelo yombhali yokwethula isingeniso kule noveli.                         (3)
                                                                                                [25]

                                        NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          23                             DBE/Lwezi 2022
                                         NSC

UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

Phendula umbuzo OWODWA.

UMBUZO 14: UMBUZO OMUDE

Xoxa ngempumelelo yombhali ekwethuleni isizinda salobu buciko bomlomo
obulandelayo: Inganekwane: 'Isibindi SikaGala KaNodade', Izibongo: 'Izibongo ZeSilo
UDinizulu.'

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama    angama-340   kuya   kwangama-390    sekuhlangene   impendulo
yenganekwane nezibongo.                                                                    [25]

UMBUZO 15: UMBUZO OMFUSHANE

INGANEKWANE: 'INKOSI YEZINYONI'

Fundisisa lesi siqeshana senganekwane bese uphendula imibuzo elandelayo ngezansi.

ISIQESHANA E

'Singeke sabuswa yiqili thina! Simbonile ungcede ekhosele ekhwapheni lokhozi
ngesikhathi kundizwa. Kungangcono singabi nayo inkosi,' yakhononda impangele.
Okumangalisayo ukuthi ukhozi aluzwanga ukuthi ungcede ukhosele ekhwapheni lwalo
ngesikhathi kundizwa. Lwathukuthela lwagana unwabu ukhozi ngoba luphucwe
ubukhosi ngenxa yobuqili bukangcede.                                            5

Kwasuka isixakaxaka, umona wama ngezinyawo eqoleni. Nalo belisigaqele lesi
sikhundla. Iqola lafuna ukubamba ungcede ngezandla limbulale ngokumhloma
emeveni kuphele kanjalo. Wabaleka ungcede waze wagulukudela emgodini
wemvukuzane waduka phakathi. Wahlula ngisho noma izilwane sezihlangene
ziphanda umgodi, lutho ukuba zimthole. Lasuka lapho iqola ukuzonda ungcede. 10
Liyezwakala nanamuhla lisaqhubeka nokumsongela ngokufa lithi, 'Shik! Shik! Shik!
Ngcede! Ngcede! Kusasa ekuseni, kusasa ekuseni, ngizokuhloma emeveni!' Namuhla
iqola limbulala kabuhlungu ungcede, limbulala ngokumchoma emeveni lize limudle
ngisho esebolile.

Izinyoni zaqasha isikhova ukuthi sigade umgodi okwakungene kuwona ungcede. 15
Isikhova kwakumele sigade lesi sikhohlakali esingungcede ukuze singaphumi
emgodini. Sajamela umgodi isikhova sagcina ngokuzumeka salala. Waphuma
ungcede wabaleka iphoyisa lisathathe isihlwathi. Wabonakala ungcede esehamba
ngokukhululeka yize kungaziwa ukuthi uphunyuke kanjani ephoyiseni eliyisikhova.
                                                                       [Ikhasi 27–28]

15.1      Yimuphi umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana? Sekela impendulo
          yakho ubhekise kumlingiswa oyimpangele.                                          (2)
15.2      Nikeza umyalezo otholakala kulesi siqeshana. Sekela impendulo yakho
          ngokubhekisa kumlingiswa ongungcede.                                             (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           24                               DBE/Lwezi 2022
                                          NSC

15.3      Isenzo sikaMdali simveza njengomlingiswa onjani kule nganekwane? Sekela
          impendulo yakho.                                                                    (3)
15.4      Iyini inhloso yombhali yokusebenzisa isulubezi kule nganekwane?                     (2)
15.5      Ucabanga ukuthi wawuzoba njani umphumela empilweni yezinyoni ukuba
          zagcina ziphethwe ungcede?                                                          (2)
15.6      Uyavumelana yini nombono wokuthi umlingiswa oyidada udale ilukuluku
          kubafundi bale nganekwane? Sekela impendulo yakho.                                  (2)
15.7      Uyazwelana nomlingiswa oyisikhova kule nganekwane? Sekela impendulo
          yakho.                                                                              (3)
                                       KANYE
Fundisisa lezi zibongo kanye neminye imibhalo yobuciko bomlomo elandelayo bese
uphendula imibuzo engezansi.

IZIBONGO: USUKU LWAMAGUGU
1         Ngivumele ngisine ngosiko lwakithi,
2         Ngivumele ngigiye ngokugiya engikwaziyo,
3         Ngivumele ngihlobe ngengizigqaja ngakho,
4         Ngizibonakalise ukuthi mina ngingubani.
5         Noma sengaveteza nje
6         Kodwa akubona ubunjalo bami,
7         Ngubani owakutshela okungesikho ngami?
8         Engehlisa izinga ngamamodeli?
9         Ngibe ngizazi kahle
10        Ngingadinge kubalelwa amamodeli.
11        Mhlanganisi owehlukanise abantu
12        Baveza ubunjalo babo.
13        UmZulu waba ngumZulu ngemvunulo,
14        INdiya kwaba yiNdiya ngemisubelo,
15        IBhunu kwaba yiBhunu ngokhakhi balo,
16        UmXhosa waba ngumXhosa ngobuhlalu,
17        Isizwe saba sinye ngokwehlukana.
18        Nkosi vikela i-Afrika eseNingizimu.
19        Mkhululi okhulule asebekhululekile,
20        Mhlanganisi ohlanganise izinhlanga,
21        Mandulo ngokwandulela izinyanga,
22        Lukufanel' olwamagugu ayizolo nakuthangi,
23        Lukufanel' olokuhlonza amagugu,
24        Sihlangane ngamagugu ahlukene,
25        Sibe munye ebuningini bethu.
                                                                       [Ikhasi 138–139]

15.8      Tomula ukuxhumana okutholakala ebinzeni loku-1 kulezi zibongo bese usho
          nohlobo lwakho.                                                                     (2)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             25                        DBE/Lwezi 2022
                                            NSC

15.9      Fingqa ngamaphuzu AMABILI umqondo oqukethwe ibinza lesithathu kulezi
          zibongo.                                                                       (2)

15.10     Qhathanisa indikimba etholakala ekuqaleni kwenganekwane engenhla ethi,
          'Inkosi Yezinyoni' kanye nebinza lesibili ezibongweni Usuku Lwamagugu.         (3)

                                       IHUBO: UDLILE WETHU

          Induna: Udlile Wethu?
          Ibutho: Ngidlile Wethu!
          Induna: Udlile wethu?
          Ibutho: Hhiya Zulu ngidlile wethu,
          Induna: Udlile na?
          Ibutho: Hhiya Zulu ngidlile wethu.

                                                                       [Ikhasi 156]

15.11     Chaza kafushane isigameko esasingaholela ekutheni ungcede ahube ihubo       (2)
          elingenhla.                                                                 [25]

                                                        AMAMAKI ESIQEPHU B:           25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            26                              DBE/Lwezi 2022
                                           NSC

ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.
UMBUZO 16: UMBUZO OMUDE
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
Ake uncome ikhono lombhali ekusebenziseni udweshu ukuthuthukisa indaba yakhe
emdlalweni othi: Kudela Owaziyo.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                        [25]

UMBUZO 17: UMBUZO OMFUSHANE
KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo
Fundisisa lesi siqeshana somdlalo bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA F

CHIVENGA:          (Wethukile, useqwebule amehlo) Hawu! Yehheni webantu! Yini
                   kodwa lena engiyizwayo madoda?
HLENGIWE:          Kuthiwa-ke lo mkhonyovu uvele emveni kwezikhalo eziqhamuke
                   kwizakhamizi zakuleli ikakhulukazi okungabantu besifazane lapho
                   kuye kubuye amapasi abo esekhomba ukuthi bashadile kuleso             5
                   sibongo esisuke sesivela kulelo nalelo pasi labo, nokuye kuthi uma
                   sebebuzwa ngalokho kumbe bebika ngakho balandule kulanduleke
                   ukuthi bashadile kumbe-ke ukuthi bukhona ubudlelwane nolwazi
                   abanalo yini ngomaqondana babo balezo zibongo ezintsha
                   ezisuke sezivela emapasini abo. Ezibikwa ngabemisakazo                10
                   nabamathelevishini zithi lolu phenyo lusezandleni zabaseshi bophiko
                   lofezela.
CHIVENGA:          (Wethukile, useqwebule amehlo) Wo hhe! Angena amanzi endlini.
                   Safa olwembiza-ke thina makwerekwere ansondo.
HLENGIWE:          (Umangele) Hhayi bo! Washabasheka kangaka nje wena dali wami,         15
                   ngabe udliwa isazelo yini nawe maqondana nalo mkhonyovu
                   obikwayo?
CHIVENGA:          (Uyangingiza) Cha-cha –aku-njalo mayi-thu-lulu!
HLENGIWE:          (Umangele) Pho-ke yini sengathi uyakuzwela nje ukuhangulwa
                   yilangabi lomlilo osha kude nawe?                                     20
CHIVENGA:          (Uhleka engahleki) Wo hhiya, ukuthi ngimzwela ubuhlungu mina lowo
                   mfokazi onukeka kulowo mkhonyovu, yize ngingamazi. Okwenza
                   ngimdabukele wukuthi phela ngeke aze adabule ngempela
                   emacaleni enkohlakalo nawokugwazisa afana nalana ikakhulukazi
                   njengoba kungofezela nje laba abajutshwe ukuyotinyela.                25
HLENGIWE:          (Uhleka kancane) Uyazi ukuthini? Nami futhi ngisazoke
                   ngilulandelisise kabanzi lolu daba lwepasi lami eliqhamuke seliveza
                   ukuthi mina nawe Chivenga sishadile. Ngibona sengathi mkhulu
                   ugcobho okhona lapha kulo … (aphazamiseke).

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2022/d01394ff-3d84-43de-bb43-910b78e1d48b) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2022/72ba242f-9398-4038-9126-7df4449a6fe0) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May June 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2022/c12abdd2-3957-43ac-b9d5-8a4040c4d392) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2023/2e5d94ae-bee5-42e8-a121-aa57c71b15b4) — isiZulu HL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2021/b80cc957-f0ac-42ca-b1bc-70d790e2451e) — isiZulu HL · QP · 2021 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2019/f20418de-81bb-4905-a290-b43cd6a66b2d) — isiZulu HL · QP · 2019 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [IsiZulu P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-possible-answers/fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025-mg/adef4117-1c9d-4dbd-bba0-301fd76318ea) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025-mg/f7ee88c8-ffa7-40ce-b8aa-ae25259e7d2d) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/11f41a62-9c6b-4f49-9f11-861e0b53249a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
