# isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Question Paper

> Grade 12 isiZulu HL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2023, 32 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2023/2e5d94ae-bee5-42e8-a121-aa57c71b15b4
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 32

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 2 NSC November 2023 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2023/2e5d94ae-bee5-42e8-a121-aa57c71b15b4)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · isizulu. Question paper, 32 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P2 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2023-mg/038776b6-5079-4e52-8d5f-43174bade79f) — Memo · 2023 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                                  IPHEPHA LESIBILI (P2)

                                        LWEZI 2023

AMAMAKI: 80

ISIKHATHI: Amahora ama-2½

                            Leli phepha linamakhasi angama-32.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                             Pheqa ikhasi

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             2                           DBE/Lwezi 2023
                                            NSC

IMIYALELO KWABAHLOLWAYO

1.        Fundisisa kahle imiyalelo ngaphambi kokuba uqale ukuphendula imibuzo.

2.        Ungafundi imibuzo yonke yephepha. Qala ubheke uhla lokuqukethwe
          olukhonjisiwe bese ukhetha imibhalo oyifundile kulo nyaka. Emuva kwalokho,
          funda imibuzo yaleyo mibhalo bese ukhetha imibuzo ozoyiphendula.

3.        Leli phepha LINEZIQEPHU EZINTATHU:

          ISIQEPHU A:       Izinkondlo                        (30)
          ISIQEPHU B:       Inoveli/Ubuciko bomlomo           (25)
          ISIQEPHU C:       Umdlalo                           (25)

4.        Phendula imibuzo EMIHLANU isiyonke: ISIQEPHU A: Imibuzo EMITHATHU,
          ISIQEPHU B: Umbuzo OWODWA, ISIQEPHU C: Umbuzo OWODWA
          njengoba kukhonjisiwe ngezansi.

          ISIQEPHU A: IZINKONDLO
          IZINKONDLO EZIMISELWE – Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI.
          INKONDLO ENGAMISELWE – UPHOQELEKILE ukuphendula lo mbuzo.

          ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
          Phendula umbuzo OWODWA.

          ISIQEPHU C: UMDLALO
          Phendula umbuzo OWODWA.

5.        INDLELA YOKUPHENDULA IMIBUZO YESIQEPHU B (INOVELI/UBUCIKO
          BOMLOMO) KANYE NEYESIQEPHU C (UMDLALO).

              Phendula KUPHELA umbuzo wenoveli/ubuciko bomlomo kanye nomdlalo
               owufundile.
              Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA
               OMFUSHANE.      Uma     ukhetha   ukuphendula     umbuzo     omude
               ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo omfushane ESIQESHINI C.
               Uma ukhetha ukuphendula umbuzo omfushane ESIQESHINI B, kufanele
               uphendule umbuzo omude ESIQESHINI C. Sebenzisa uhla oluyinkomba
               lokuphendulwa kwemibuzo ukuze lukwelekelele ekukhetheni imibuzo.

6.        UBUDE OBULINDELEKILE BEZIMPENDULO

              Impendulo yombuzo omude ezinkondlweni mayibe ngamagama ayi-190
               kuya kwangama-240.
              Izimpendulo zemibuzo emide enovelini/ebucikweni bomlomo kanye
               nasemdlalweni mazibe ngamagama angama-340 kuya kwangama-390.
              Ubude bezimpendulo zemibuzo emifushane buyolekelelwa amamaki
               anikeziwe okuyiwona ayolawula ohlolwayo ukuthi kumele aphendule
               kangakanani. Abafundi mabaqaphele ukuthi bangathemelezi kodwa
               baphendule okubuziwe.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            3                          DBE/Lwezi 2023
                                           NSC

7.        Landela ngokucophelela imiyalelo oyinikeziwe ekuqaleni kwaleso naleso
          siqephu.

8.        Qaphela    ukuthi  izinombolo    ozisebenzise    ezimpendulweni     zakho
          ziyahambisana nalezo ezisetshenziswe abahlolayo emibuzweni.

9.        Qalisa isiqephu NGASINYE ekhasini ELISHA.

10.       Ukusetshenziswa kwesikhathi kungahlelwa ngale ndlela:

          ISIQEPHU A:       Imizuzu engama-40
          ISIQEPHU B:       Imizuzu engama-55
          ISIQEPHU C:       Imizuzu engama-55

11.       Bhala ngobunono nangesandla esibonakalayo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           4                             DBE/Lwezi 2023
                                          NSC

OKUQUKETHWE
Leli khasi liyolekelela abahlolwayo ukuba bakhethe imibuzo abazoyiphendula ngaphandle
kokufunda imibuzo yephepha lonke.
ISIQEPHU A: IZINKONDLO
Izinkondlo ezimiselwe: Phendula noma ngabe yimiphi imibuzo EMIBILI.
       INOMBOLO YOMBUZO                      UMBUZO           AMAMAKI        INOMBOLO
                                                                              YEKHASI
1.   'Idwala LikaShaka'                    Umbuzo omude             10           6
2.   'Ucu Olumhlophe'                    Umbuzo omfushane           10            7
3. 'We Sinximfi Ndini!'                  Umbuzo omfushane           10            8
4. 'Isiziba Senhlakanipho'               Umbuzo omfushane           10            10
                                         KANYE
Nenkondlo engamiselwe: Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo.
5. 'Ukuthelelana'                    Umbuzo omfushane          10            11
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE. Uma
           ukhetha ukuphendula umbuzo omude ESIQESHINI B, kufanele uphendule umbuzo
           omfushane ESIQESHINI C. Phendula umbuzo OWODWA ESIQESHINI B kanye
           nowodwa ESIQESHINI C.
ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO
INOVELI: Phendula umbuzo OWODWA kule noveli emiselwe.
6. Bengithi Lizokuna              Umbuzo omude                      25            12
7.   Bengithi Lizokuna                 Umbuzo omfushane             25            12
8.   Usumenyezelwe-ke Umcebo           Umbuzo omude                 25            14
9.   Usumenyezelwe-ke Umcebo           Umbuzo omfushane             25            14
10. Kunjalo-ke                         Umbuzo omude                 25            16
11. Kunjalo-ke                         Umbuzo omfushane             25            16
12. Impi Yabomdabu Isethunjini         Umbuzo omude                 25            18
13. Impi Yabomdabu Isethunjini         Umbuzo omfushane             25            18
                                         NOMA
UBUCIKO BOMLOMO: Phendula umbuzo OWODWA kulobu buciko bomlomo obumiselwe.
14. Uju Lwezizukulwane           Umbuzo omude            25         20
15. Uju Lwezizukulwane                 Umbuzo omfushane             25            20
ISIQEPHU C: UMDLALO
Phendula umbuzo OWODWA kule midlalo emiselwe.
16. Kudela Owaziyo                 Umbuzo omude                     25            24
17. Kudela Owaziyo                     Umbuzo omfushane             25            24
18. Awuwelwa UMngeni                   Umbuzo omude                 25            27
19. Awuwelwa UMngeni                   Umbuzo omfushane             25            27
20. Ubhuku Lwamanqe                    Umbuzo omude                 25            30
21. Ubhuku Lwamanqe                    Umbuzo omfushane             25            30
QAPHELA: Phendula UMBUZO OWODWA OMUDE kanye NOWODWA OMFUSHANE
         ESIQESHINI B kanye NASESIQESHINI C. Akuvumelekile ukuphendula imibuzo
         EMIBILI emide noma EMIBILI emifushane.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          5                      DBE/Lwezi 2023
                                         NSC

Uhla oluyinkomba yokuphendulwa kwemibuzo.

Emuva kokuphendula imibuzo yaleli phepha sebenzisa lolu hla oluyinkomba
yokuphendulwa kwemibuzo ukuze ube nesiqiniseko sokuthi uyikhethe ngokufanele
imibuzo okulindeleke uyiphendule.

               ISIQEPHU                INOMBOLO       INANI        THIKA
                                       YEMIBUZO     LEMIBUZO
                                                  EPHENDULIWE
 A:     IZINKONDLO
        (Ezimiselwe)                     1–4           2
 A:     INKONDLO
        (Engamiselwe)                     5            1
 B:     INOVELI
        (Umbuzo omude NOMA               6–13          1
        omfushane)
 B:     UBUCIKO BOMLOMO
        (Umbuzo omude NOMA              14–15          1
        omfushane)
 C:     UMDLALO
        (Umbuzo omude NOMA              16–21          1
        omfushane)

 QAPHELA: ESIQESHINI B no C, qinisekisa ukuthi uphendule umbuzo OWODWA
          OMUDE kanye nombuzo OWODWA OMFUSHANE. Awuvumelekile
          ukuphendula imibuzo EMIBILI emide noma imibuzo EMIBILI
          emifushane.

                ESIQESHINI B, khetha phakathi kwenoveli nobuciko bomlomo,
                uphendule UMBUZO OWODWA, ungaphenduli ngazo zombili lezi
                zinhlobo zemibhalo.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          6                          DBE/Lwezi 2023
                                         NSC

ISIQEPHU A: IZINKONDLO

IZINKONDLO EZIMISELWE

Phendula noma yimiphi imibuzo EMIBILI kulena emine ebuziwe elandelayo.

UMBUZO 1 (UMBUZO OMUDE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

IDWALA LIKASHAKA – JM Sikakane

1         Yidwala likaShaka
2         EliseSibubulungu,
3         Elahlul' abelungu
4         Ukuliqhephula.

5         Yidwala likaShaka
6         Elengamel' ulwandle
7         Kuhle kwenkos' imele
8         Imikhosi yempi.

9         Yidwala likaShaka
10        Elabikezel' umLungu,
11        Nempela wathi lungu
12        Emanzin' olwandle.

13        Yidwala likaShaka
14        Elalibuk' amabutho
15        Ezam' ukwenz' ufutho
16        Kumadlamb' olwandle.

17        Yidwala likaShaka
18        Eligezw' amagagasi,
19        Won' adl' aMaqaqasi
20        Ejutshwa yiLembe.

21        Yidwala likaShaka
22        Eliyiseyisisekelo.
23        Liseyisizekelo
24        NgoShaka kashayeki.

Ake uncome ikhono lembongi lokusebenzisa imifanekisomqondo ukugqamisa
umqondo wale nkondlo.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ibe namagama ayi-190 kuya
kwangama-240.                                                                           [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                     Pheqa ikhasi

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              7                        DBE/Lwezi 2023
                                             NSC

UMBUZO 2 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

UCU OLUMHLOPHE – CT Msimang

1         Kwakhethw' uzi oluwusinga lobumhlophe;
2         Kwaqokw' ubuhlal' obugabis' ubumhlophe;
3         Yeka leyo minjunju yothando kutshutshwa,
4         Luny' uhlamvu lwesiqalo nolwesiphetho,
5         Lolu cu alunasiqalo nasiphetho.

6         Ngamehlwana amhlophe luthi cwayicwayi;
7         Ngamehlwana amsulwa luthi phayiphayi;
8         Lungumhlanganisi kanye nomxhumanisi,
9         Luyisibopho sezifungo isibili;
10        Luyisizinda sezinhliziy' ezimbili.

11        Uzi oluhlanganise la maqanda wolwazisa,
12        Ungaluphatha gadalala luyogqashuka,
13        Ubuhlalu koba yisanhlaka senhlakanhlaka,
14        Kochitheka uphoka lwakwamfazi!

2.1       Tomula ifanamsindo elitholakala emgqeni wesi-2.                                (1)

2.2       Chaza kafushane ngamaphuzu AMABILI ukuthi umugqa wesi-3 kuya
          kowesi-5 uyigqamisa kanjani indikimba yale nkondlo.                            (2)

2.3       Ngabe impindamqondo etholakala emgqeni wesi-6         kuya     kowesi-7
          ikwelekelele kanjani ukuqonda umoya wale nkondlo?                              (2)

2.4       Iyini inhloso yembongi ngokusebenzisa imvumelwanosiqalo emgqeni we-11
          kuya kowe-13?                                                                  (2)

2.5       Hlaziya isigqi esitholakala kule nkondlo.                                      (3)
                                                                                         [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             8            DBE/Lwezi 2023
                                            NSC

UMBUZO 3 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

WE SINXIMFI NDINI! – MSS Gcumisa

1         Qhumuk' uhleke
2         We Sinximfi ndini!
3         Uyisigqila somona,
4         Umon' ongumthakathi.

5         Yithi klibhi klolo
6         We Sichwensi ndini!
7         Ayisengangamlomo
8         Bakubonil' abanamehlo.

9         Nximfa unximfile
10        We Sinximfi ndini!
11        Uyozuf' usongizandla,
12        Uyozuf' ungahlabananga.

13        Ngifel' umona
14        We Sifamona
15        Wen' ophila ngokwethekela
16        Abanye bephila ngezithukuthuku.

17        Cekeful' uzidelise
18        We Sicekefuli ndini!
19        Wen' obon' olwam' ugongolo,
20        Ucashelw' olwakh' usibi.

21        Gubhela kwesakho
22        We Gubhela ndini!
23        Kuhlafun' owakh' umhlathi
24        Eyabany' ingahlafuni.

25        Ngibamb' emehlweni
26        We Qili ndini!
27        Uthi lala lulaza
28        Bayokwengul' abakwengulayo.

29        Ngikhohlikhohlise
30        We Sikhohlisani!
31        Uthi kulele ngakunye
32        Kanti kulele ngaku bili,

33        Ngiluth' ungithonye
34        We Sithonyi ndini!
35        Abant' abayi nganxanye
36        Bengemanz' egobhoza.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                         Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            9                        DBE/Lwezi 2023
                                           NSC

37        Ngenzel' ugomolophonjwana
38        We Liphixiphixi ndini!
39        Bangiwezil' abangangifeli mona,
40        Sengize ngahlabana sengikhohliwe.

3.1       Tomula imvumelwano etholakala ebinzeni loku-1.                               (1)

3.2       Chaza kafushane umqondo oqukethwe yibinza lesi-2.                            (2)

3.3       Chaza umyalezo otholakala ebinzeni lesi-3.                                   (2)

3.4       Iyini inhloso yembongi yokusebenzisa i-enjambamenti emgqeni we-15 kuya
          kowe-16?                                                                     (2)

3.5       Ngokwakho ukubona ngabe imbongi ilusebenzise ngempumelelo uphawu
          oluwumbabazi kule nkondlo?                                                   (3)
                                                                                       [10]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           10                           DBE/Lwezi 2023
                                          NSC

UMBUZO 4 (UMBUZO OMFUSHANE)
Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIZIBA SENHLAKANIPHO – EJ Mhlanga
1         Sizib' esijulile Njulase,
2         Ngiphum' emzini kababa,
3         Kusempondozankomo ngovivi lokusa,
4         Ngithwel' izihlabath' ekhanda,
5         Kwathiw' angonyus' amaqele,
6         Ngiyoncel' amanzi ngobhaqa;
7         Ngisuthisa wena Nzibase.
8         Kunamuhla lokhu ngisahamba,
9         Ngisathulula lesi sihlabathi,
10        Engisigeza ngamanz' omfula,
11        Olokhu kwasa ugobhoza.
12        Uyimpambankwici weNjulase,
13        Ngokuhlomel' ekudepheni.
14        Buph' ubunzulu bakho
15        Lapho ngohlala ngiphumule,
16        Nginethezeke ngobuqhawe;
17        Lokh' ungafun' ukujula
18        Oseku ngixabanise nowethu,
19        Engabashiy' osebeni,
20        Bezidobel' inhlanzi ngodobo.
21        Ngiyokuthola nin' ukuphumula,
22        Komzimb' osufohlok' umhlandla,
23        Ngithungathana nenjulo yokudepha
24        Kwakho Nzuluse?
25        Sizinda sami ngiyophephelaphi,
26        Uma ngingaphepheli kuwena?
27        Hleze ngothi sengiyithongo,
28        Basale bedalul' imfumbe
29        Yobunzulu bakho siziba,
30        Ngoba namuhl' uyimpicabadala.

4.1       Nikeza umoya otholakala ebinzeni loku-1. Sekela impendulo yakho.                  (2)

4.2       Xoxa kafushane ngomqondo ocashile otholalakala emgqeni wesi-8 kuya
          kowe-11.                                                                          (2)

4.3       Ucabanga ukuthi ukukhethwa kwegama elibhaliwe ngokugqamile emgqeni
          we-12 kukwelekelele kanjani ukuqonda le nkondlo?                                  (2)

4.4       Iyini inhloso yembongi yokusebenzisa i-enjambamenti emgqeni wama-23
          kuya kowama-24?                                                                   (2)

4.5       Hlaziya ukusetshenziswa kwethoni emgqeni wama-27 kuya kowama-30.                  (2)
                                                                                            [10]

                                        KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            11                               DBE/Lwezi 2023
                                           NSC

NENKONDLO ENGAMISELWE (Uphoqelekile ukuphendula lo mbuzo)

UMBUZO 5 (UMBUZO OMFUSHANE)

Fundisisa le nkondlo bese uphendula imibuzo elandelayo.

UKUTHELELANA – MD Buthelezi

1         Simakade, Somandla, Nhlalamafini,
2         Uzwa ubuhlung' onqamlezweni,
3         Izingalo zileng' esiphambanweni;
4         Izinyawo zigwaz' izipikili
5         Wabekezela, usifundis' ukuthethelelana.

6         Izinhlangothi zivuz' igazi,
7         Ekhand' uthwel' umqhele wameva,
8         Wena awusijezisanga, awusiqalekisanga
9         Wabekezela, usifundis' ukuthethelelana.

10        Wahlahla yona inyathuko,
11        Wasibekela sona isibonelo;
12        Wasifundis' ubumqoka
13        Bokuthelelana amanzi.

14        Lapho singaboni ngokufana,
15        Lapho siphambana ngokuvumelana;
16        Z'usikhumbuze njalo Nkosi
17        Ubumqoka bokuthethelelana.

                                          [Icashunwe: Imibengo – AT Kheswa & ETZ Mthiyane]

5.1       Tomula ifanamsindo elitholakala emgqeni woku-1 bese ugagula uhlobo lwalo.            (2)

5.2       Nikeza umqondo oqukethwe umugqa wesi-6 kuya kowesi-7.                                (2)

5.3       Iyini inhloso yembongi yokusebenzisa isikhawu/isizura emgqeni wesi-8?                (2)

5.4       Chaza umqondo otholakala kule nkondlo.                                               (2)

5.5       Phawula ngokusetshenziswa kwempindwa kule nkondlo.                                   (2)
                                                                                               [10]

                                                             AMAMAKI ESIQEPHU A:               30

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          12                           DBE/Lwezi 2023
                                         NSC

ISIQEPHU B: INOVELI/UBUCIKO BOMLOMO

Khetha uhlobo OLULODWA lombhalo phakathi KWENOVELI NOBUCIKO BOMLOMO,
uphendule ngokulandela imiyalelo enikiwe.

INOVELI

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 6 (UMBUZO OMUDE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Ukungathembeki kwabantu uma besebudlelwaneni bezothando kuba nemiphumela
engemihle.

Fakazela lesi sitatimende ubhekise kokwenzeka kule noveli.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ibe namagama angama-340 kuya
kwangama-390.                                                                             [25]

UMBUZO 7 (UMBUZO OMFUSHANE)

BENGITHI LIZOKUNA – NG Sibiya

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA A

'Ugade izigebengu phela baba. Ziyavutha bhe,' exwayisa ngelinokukhathazeka bandla,
embukisisa uyise wesithandwa sakhe esukuma eya ngasemnyango. Usevele wezwa
esenokumkhonza okuyisimanga nje nokukhululeka okukhulu uma enaye. Empeleni
sekungathi kade bazana. Asekufisa nje ngukuba afezeke amaphupho akhe okugcina
esengumalokazana wakwakhe. Uma nje kungatholakala uMhlengi!                        5
'Kanti-ke kangiyi kude, ngizoma lapha efoya nje, kengishaywe kahle ngumoya oheleza
phandle. Ngisafuna nokushayela ekhaya ngizwe ukuthi kuhamba kanjani emsebenzini,
ngikwazi nokuhleba ngomakoti wakwami,' esho ehleka eyibuka intokazi eyayisalokhu
iyinhle nanxa yayisinezimpawu zokukhathala.
'Hawu, yihlazo lelo, ubabezala ahlebe ngomakoti!' esho ehleka noNontobeko ebuka 10
uNgidi eyophuma ngomnyango.

Nebala waphuma uNgidi, wabamba ikheshe, waze wayothi cababa ezansi. Waqonda
ezihlalweni ezinofozelayo ezilapha efoya yehhotela, wahlala, wakhipha iselula yakhe,
wasishayela isithandwa sakhe.
'Hello s'thandwa,' ebingelela ngokunqikazi ngenkathi lubanjwa ngalena. 15
Wayengenasiqiniseko sokuthi selubohle kanjani ulwandle obeludlobile ekuseni.
'Yebo,' kuvuma uNomalanga ngalena, kuzwakala nje ukuthi akakancibikali kahle
ekucasukeni abeyikho begcina ukukhuluma ekuseni.
'Ngicela ukuqala ngokuphinde ngixolise bandla ngalokhu okwenzeke ekuseni,'
kuncenga uNgidi ngezwi elidabukisayo.                                                20

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              13                              DBE/Lwezi 2023
                                             NSC

'Ngilalele, khuluma.'
'Ngenziwa yizinkinga s'thandwa, ziqhamuka esikhaleni, zenze umuntu adunyelwe
yikhanda.'
'Akhohlwe nabantu abamthandayo?' ebuza ngokucikeka.
'Hhayi ukuthi usuke ebakhohliwe. Kangikukhohliwe, into nje le nkinga …'            25
'Kawukangitsheli nokuthi yinkingani leyo esikwenze wabona ngingabalulekile ngaleyo
ndlela.'
'Bengithi ngizoyixoxa kahle kusasa sesibonana.'
'Uma ucabanga sisazokwazi ukubonana?'
'Hawu s'thandwa ukhuluma kanjani uma ukhuluma kanje? Ngicela ukukubona bandla, 30
ngikuchazele ukuthi ngibekwa yini lapho eThekwini.'
'UseThekwini?'
'Yebo s'thandwa. Ngizobuya kusasa.'

Kwake kwathuleka umzuzwana, uNgidi esekhumbula ukuthi konje ubengalitholanga
ithuba lokusho kwandaba yokuya eThekwini leyo, uNomalanga yena esacikwe ukuthi 35
uNgidi usengahamba aye kude kangaka engashongo, engasathumeli na-sms nje
eshoyo. Kusho khona ukuthi …
'Hhayi-ke bengingakwazi nalokho ukuthi useThekwini.'
                                                                 [Isahluko 6, ikhasi 98–100]

7.1       Gagula umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana. Sekela impendulo
          yakho.                                                                                (2)

7.2       Nikeza isizathu esenza ukuthi isimo senhlalo singabi sihle phakathi kukaNgidi
          noNomalanga ngokwalesi siqeshana.                                                     (2)

7.3       Chaza kafushane ngamaphuzu AMATHATHU imiphumela yezenzo zikaSbu
          zokuba nezintombi eziningi ezindaweni ezahlukene.                                     (3)

7.4       Nikeza okufanayo phakathi kukaNontobeko noNgidi mayelana nokuthuthukisa
          indikimba yale noveli.                                                                (3)

7.5       Qhathanisa isigameko         sokushaywa   kukaXolani   kanye   nesokushaywa
          kukaZakithi kule noveli.                                                              (3)

7.6       Iyini inhloso yombhali yokusebenzisa umfokaNhlumayo kule noveli?                      (2)

7.7       Ngabe amazwi abhalwe ngokugqamile anamthelela muni ekuqondeni lesi
          siqeshana?                                                                            (2)

7.8       Ucabanga ukuthi uthando lukaNkululeko ngoNontobeko lunamthelela muni
          emndenini wakubo kaNkululeko? Sekela impendulo yakho.                                 (3)

7.9       Ngabe ukuziphatha kukaNomalanga kulesi siqeshana kwamukelekile yini
          kuwena? Nikeza isizathu sempendulo yakho.                                             (2)

7.10      Uyazwelana yini noLungile mayelana nokuqonywa kukaXolani? Yikuphi
          ongakwenza uma ungahle ubhekane nalesi simo?                                          (3)
                                                                                                [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                             Pheqa ikhasi

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           14                              DBE/Lwezi 2023
                                          NSC

UMBUZO 8 (UMBUZO OMUDE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
Akubona bonke abantu abathi uma sebecebile bashintshe indlela abaziphatha ngayo.
Hlaziya lesi sitatimende ubhekise kokwenzeka kule noveli.
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ibe namagama angama-340 kuya
kwangama-390.                                                                                 [25]

UMBUZO 9 (UMBUZO OMFUSHANE)
USUMENYEZELWE-KE UMCEBO – MJ Mngadi
Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA B
Elokuthela uMirriam ngoyaba lwezinswelaboya lagxila engqondweni. Ukubonisana
noMazibuko ngalo wakubona kuwukuzichithela isikhathi nje. Wakhetha kona ukuba
wutatalambu wesiziba esihamba buthule. Yamehlula eyedwa, walomela usizo lomyeni.
Wayengathandabuzi ukuthi uMeyili wayemthanda, emehlula ngolimi. Ngakho wamfaka
umoya, wamgqugquzela ukuba kufunwe izindlavini ezazizothelekela uNomvula, zifike 5
zimbambe ngesidlozana zimdlise ngomuthi ohlanyisayo. UMeyili owayevele
emehloluhlaza, eyilambele le mali, walilalelisisa icebo lomkakhe, wagcina
ngokulamukela.
Inkinga ngokusho kukaMaHadebe yayingekho. Nezigebengu zazingezukuthengwa
nakude, sikhona sizelwe ekhaya. Kwaba wukuvumelana nje babiza indodana yabo 10
yesithathu, uMahuzu owayeyisigebengu eGoli. Yatheleka emaNgwaneni ngokushesha.
UMaHadebe owayeyisigebengu ngenhliziyo wabusebenzisa ubuthakathaka bayo
bobugelekeqe ngokuphila ngokugqekeza, ukweba nokubulala labo abayizithikamezo
empilweni yayo. UMahuzu owayeshaya ngeyezicebi imoto wayizwa incazelo kanina
ngomcebo kwayena awubona uyisikhwebu esasidlala imfene. Njengoba naye 15
wayefuna ukuhlomula, akamfihlelanga unina ukuthi kwakungafa umuntu uma
ezokwenziwa isigqila sokusebenzela inkosana yakwabo uBhekameva ayembiza
ngesiphukuphuku 'sebhari' eyayazi kuphela imvilophi yomholo.
Imoto yabe seyehla yenyuka, uMahuzu elubopha eluqeda uzungu nezinye izigebengu.
Dukuduku indodana yamhlebela unina ezazimphatha uthotholwana. Kwakuzohanjwa 20
esontweni elalizoqalwa, ngezithuba zasekuseni, agcwelezwe kahle uMirriam
besemsebenzini abelungu.
Kuzo lezo zinsuku futhi uMaNdelu esemthonjeni, walunywa indlebe yinkosikazi thize
ayengayazi: 'Ungisize MaNdelu le mfihlo ungayithi vu. Nami ngiyitshelwe
ngisedolobheni izolo umuntu waseMamfemfetheni othe indodana yenu lena njengoba 25
uyibona igcwele iBergville ngemoto nje, izolayisha izigebengu kuyobulawa uNomvula.
Uthi lo muntu nendodana yakhe bese iqashiwe kepha yabuye yagwiqika. Vuka ekuseni
lokhu okusayo uye edolobheni uyoshayela uNomvula ucingo eposini, ukhulume naye
umlomo nomlomo, umtshele ukuthi manje sesiphelile isikhathi sokusebenza. Akashiye
umsebenzi lowo, abaleke ayobhaca lapho engase abhace khona. Itshe limi ngothi 30
nkombose kababa. Uma ecabanga ukuthi uphephile, uyazikhohlisa. Yisigebengu lesi
uma ngabe anazi, umenzi wezinto eGoli. Siyamazi thina. Sihlala khona.'
                                                            [Isahluko 12, ikhasi 118–119]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2            15                            DBE/Lwezi 2023
                                           NSC

9.1       Gagula umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana. Sekela impendulo
          yakho.                                                                            (2)

9.2       Nikeza isizathu esenza ukuthi isimo senhlalo singabi sihle kulesi siqeshana
          phakathi kukaMaHadebe noMeyili.                                                   (2)

9.3       Chaza kafushane ngamaphuzu AMATHATHU                 imiphumela    yezenzo
          zikaMaHadebe yokuzizuzela umcebo kaNomvula.                                       (3)

9.4       Nikeza okufanayo phakathi kukaMahuzu             noMaHadebe       mayelana
          nokuthuthukisa indikimba yale noveli.                                             (3)

9.5       Qhathanisa isigameko sokushaywa kukaHlulintombi noDaffo nguGenyeza
          kule noveli.                                                                      (3)

9.6       Iyini inhloso yombhali yokusebenzisa umlingiswa onguDicey kule noveli?            (2)

9.7       Ngabe amazwi abhalwe ngokugqamile anamthelela muni ekuqondeni lesi
          siqeshana? Sekela impendulo yakho.                                                (2)

9.8       Ucabanga ukuthi umculo kaGenyeza waba namthelela muni ebudlelwaneni
          bukaChule noNomvula? Sekela impendulo yakho.                                      (3)

9.9       Ngabe ukwenza kwenkosikazi eyahlangana noMaNdelu emthonjeni kulesi
          siqeshana kwamukelekile yini kuwena? Nikeza isizathu sempendulo yakho.            (2)

9.10      Uyazwelana yini noNomvula nokuthandana noGenyeza isikhathi eside
          engamloboli? Yikuphi ongakwenza uma ungahle ubhekane nalesi simo?                 (3)
                                                                                            [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           16                            DBE/Lwezi 2023
                                          NSC

UMBUZO 10 (UMBUZO OMUDE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

Ukungathembeki kwabantu uma besebudlelwaneni bezothando kuba nemiphumela
engemihle.

Hlaziya ngokuhlolisisa lesi sitatimende usiyamanise nokwenzeka kule noveli.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ibe namagama angama-340 kuya
kwangama-390.                                                                                [25]

UMBUZO 11 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUNJALO-KE – ME Wanda

Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA C

Kuthi xhifi enhliziyweni kamnumzane uKheswa. Azwakale esethi:

'Ngangivele ngishilo kodwa MaNdovela!' Asukume, aphume esecikekile eya endlini
yabo yokulala. Basale bexoxa oDumazile benonina.
'Umbona ephuma nje uyihlo mntanami usecasukile.'
'Ucasulwa yini mama?'                                                            5
'Ucasulwa wukuthi awusaqedanga ukufunda eMbumbulu phezu kwemizamo yethu
engaka siwa sivuka, silala singadlile ngoba sithi senzela wena ukuba uqhubeke
nokufunda. Uyihlo wayesenqumile ukuba ungaphindeli esikoleni ngonyaka odlulile.'

'Wayethi ngizohlala ekhaya ngenzeni?'
'Wayethi sewukhule ngokwanele manje.'                                       10
'Okusho ukuthini lokho?'
'Oyihlo laba baye bathathe wonke amawongowongo abawezwa ematshwaleni. Phela
kule ndawo intombazane ithi ingahlosa amabele nje bese becabanga izinkomo.'
'Izinkomo zani mama?'
'Ukugana!'                                                                  15
Ahleke uDumazile. Wabe esethatha ethi, 'Pho wamguqula kanjani kulowo mqondo
ma?'

'Ngavele ngabhoka ngakhahlela, ngathi mina anginayo nje ingane ezolindela umendo
incane kangaka! Ngamtshela ukuthi umendo omuhle kufanele uyifice ingane ibe
ifunda. Wabe eseyathamba-ke, wavuma ukuba uqhubeke nesikole. Kodwa yena 20
wayefuna ukuba uyofunda eMzamo eXobho. Wayethi uyohlala kwababekazi wakho.'

'Egqilazana kanje ngomsebenzi ubabekazi ma!'
'Yingakho nje ngenqaba kuyihlo mntanami.'
'Wenza kahle ma!'
'Ngenza kahleni njengoba ungasaqedanga nje eMbumbulu?                        25
Ngiyazisa! Angizukulala-ke namhlanje ngiqula amacala, uyihlo esina ngethambo
lakho!'

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                          Pheqa ikhasi

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             17                               DBE/Lwezi 2023
                                            NSC

Kuthuleke isikhashana, bese kuzwakala uMaNdovela ethi: 'Thatha nantiya ipuleti
uziphakele imithanjana kabhatata ebhodweni.'

'Ngisuthi kabi ma! Wukuthi kade ngizigcingca ngamagwinya ebhasini!'                             30
'Woshi bo! Bewuwathathephi?'

'Bengiwathenge ngasemakethe komunye u-anti obewadayisa. Ngiwadle kakhulu
ngacishe ngayokoza. Manje inhliziyo imnyama.'

'Washo ngabona khona mntanami ukuthi usuthi.' Lwamuthi heqe uvalo uDumazile.
Wahleka inhlinini. Wacabanga ukuthi kufanele asibophisise isisu ukuze singabonakali 35
ukuthi sesiqala ukuba sikhulu. Babe sebezixoxela nezinye izindaba kwaze kwashaya
isikhathi sokuba baye kolala.

UMaNdovela wamfica umyeni wakhe engakazumeki. Kwakubonakala nje bo ukuthi
uThukela lugola izintethe.

                                                                   [Isahluko 2, ikhasi 25–27]

11.1      Gagula umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana. Nikeza isizathu
          sempendulo yakho.                                                                      (2)

11.2      Nikeza isizathu esenza ukuthi isimo senhlalo singabi sihle kulesi siqeshana.           (2)

11.3      Chaza kafushane ngamaphuzu AMATHATHU imiphumela yezenzo
          zikaDumazile zokuba nobudlelwano noSithole kanye noMoloi ngemuva
          kokushada noZuma.                                                                      (3)

11.4      Nikeza okufanayo phakathi kukaDumazile noMoloi mayelana nokuthuthukisa
          indikimba yale noveli.                                                                 (3)

11.5      Qhathanisa isigameko sokushaywa kukaDumazile nguMtalaselwa kanye
          naleso sokushaywa kukaMoloi nguSithole.                                                (3)

11.6      Iyini inhloso yombhali yokusebenzisa umlingiswa ongubabekazi kaDumazile,
          uMaKheswa kule noveli?                                                                 (2)

11.7      Ngabe amazwi abhalwe ngokugqamile anamthelela muni ekuqondeni lesi
          siqeshana?                                                                             (3)

11.8      Ucabanga ukuthi ukuqashwa kukaDumazile kwaSithole kwaba namthelela
          muni empilweni kaMaNzimande noMpisendlini? Sekela impendulo yakho.                     (2)

11.9      Ngabe ukuziphatha kukaMaNdovela kulesi siqeshana kwamukelekile yini
          kuwena? Nikeza isizathu sempendulo yakho.                                              (2)

11.10     Uyazwelana yini noMaShandu mayelana nokunukwa nguDumazile? Yikuphi
          ongakwenza uma ungahle ubhekane nalesi simo?                                           (3)
                                                                                                 [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           18                              DBE/Lwezi 2023
                                          NSC

UMBUZO 12 (UMBUZO OMUDE)
IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
Le noveli ikhuluma ngokukhuliswa kwezingane emndenini onokuthula nenhlonipho
kanye nasemndenini onokungezwani nokungahloniphani.
Hlaziya ngokuhlolisisa lesi sitatimende ubhekise kokwenzeka kule noveli.
Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ibe namagama angama-340 kuya
kwangama-390.                                                                                 [25]

UMBUZO 13 (UMBUZO OMFUSHANE)
IMPI YABOMDABU ISETHUNJINI – JC Buthelezi
Fundisisa lesi siqeshana senoveli bese uphendula imibuzo elandelayo.
ISIQESHANA D

'Sizobagcina oHlanganisani, u-Uzithelile noMaKhumalo. Singabe sibangcwaba bephila
abantabomntanami uma sibasa kwaNgubane ko-BA eMlazi.'
'Usho njalo baba?' kubuza uMaKhumalo engakayitholi neze indaba kaBafana.
'Yebo ngisho njalo nina kaBangizwani. Lezi zingane zizohlala nathi, zifunde khona
lapha eShowe, zithi seziqedile ziyofunda oNgoye ukuze ziyiphaphamise indawo 5
yakithi, futhi zingenise nesinkwa kuleli khaya, emndenini wakithi nasemphakathini
wakithi. Sizodla ngalezi zingane thina kanye nezizukulwane ezizayo. Uma imfundo
ingasho lokho mkami, mina ngibona sengathi leyo mfundo ifile. Bheka nazi izihlahla
ezatshalwa ngoHlanganisani no-Uzithelile. Bathi izithelo zazo zodliwa zindimbane
zabantu abasebenza emshinini wephepha eMandeni. Nami angazi ukuthi lezi zingane 10
zazi ngani ukuthi thina sisasebenza eMandeni sasidla inyule, imbunyane, uphuthu
nesitambu. Sasingalokothi sidle izithelo. Namanje angazi ukuthi abahleli bokudla
kwethu babengasifakeli ngani izithelo. Sizohlala nazo lezi zingane mkami.'

'Kodwa sizozikhulisa ngani nje thina lezi zingane? Thina sobabili asisasebenzi, siphila
ngemali yempesheni. Nasi isimoba sethu siyatetema, izincwadi zesikole ziyadula, futhi 15
nezifo zihlasele yise kaBangizwani. EyasoNgoye yona angiyicabangi nokuyicabanga.
Singethi sehluleka ukukhokhela ibhasi lezingane zesikole ziyodlala eMandeni bese
sikwazi ukukhokhela imfundo yasoNgoye.'
'Anginakuyiphendula imibuzo yakho Ntungwa elihle. Eminingi imibuzo emhlabeni
singeyiphendule thina ngobumpumputhe bethu. Thina esingakwenza ngukuba 20
siyidlulisele koyimpendulo nomazi wayo yonke imibuzo.'

Yena uthi: 'Bhekani ukuthi izingwababana azihlwayeli, azivuni, azinaxhiba
nanqolobane, kepha uNkulunkulu uyazondla, nina nizidlula kakhulu kangakanani
izinyoni.' 'Yebo izinyoni azivuni, azitshali kodwa ziyesutha. Namuhla ngithe nje
ngazithela phezu kuka-Uzithelile elwa.'                                            25
'Awu kahle baba. Ubelwa nobani namuhla u-Uzithelile?' kubuza uMaKhumalo eshaya
izandla. 'Le ngane izosihlaza emishini uma ivama ukulwa, kungathi yingane eluhlaza
yasesikompulazi. Ubeselwa nobani manje u-Uzithelile? Sengiyabona ukuthi yini
kanti ebengincisha amehlo. Ubeselwa nobani manje?'
'Ubelwa naleli bhobhodleyana lakwaKubheka uKhanjana.'                              30
                                                                   [Isahluko 3, ikhasi 45]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             19                             DBE/Lwezi 2023
                                            NSC

13.1      Gagula umoya otholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana. Sekela impendulo
          yakho.                                                                                 (2)

13.2      Nikeza isizathu sokuba isimo senhlalo singabi sihle kulesi siqeshana.                  (2)

13.3      Chaza kafushane ngamaphuzu AMATHATHU imiphumela yezenzo zika-
          Euthenasia emndenini kaMaXakushe.                                                      (3)

13.4      Nikeza    okufanayo    phakathi     kukaMaKhumalo        noCele     mayelana
          nokuthuthukisa indikimba yale noveli.                                                  (3)

13.5      Qhathanisa isigameko sokuhamba kukaNgubane kwaMaMthimkhulu eLa-
          Lucia kanye naleso sokuhamba kwakhe kwaMaMthunzi, eMadadeni.                           (3)

13.6      Iyini inhloso yombhali yokusebenzisa umlingiswa onguKhanjana kule noveli?              (2)

13.7      Ngabe amazwi abhalwe ngokugqamile anamthelela muni ekuqondeni lesi
          siqeshana? Sekela impendulo yakho.                                                     (2)

13.8      Ucabanga ukuthi indlela yokuphila ngokungabambisani emzini kaNgubane
          inamthelela muni emndenini wakhe? Sekela impendulo yakho.                              (3)

13.9      Ngabe ukuziphatha kukaMaKhumalo kulesi siqeshana kwamukelekile kuwe?
          Nikeza isizathu sempendulo yakho.                                                      (2)

13.10     Uyazwelana yini nomlingiswa onguMaXakushe mayelana nokuxoshwa
          kwakhe emsebenzini? Ukube kwakunguwe ubhekene nalesi simo
          wawuyokwenzenjani?                                                                     (3)
                                                                                                 [25]

                                          NOMA

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                              Pheqa ikhasi

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           20                            DBE/Lwezi 2023
                                          NSC

UBUCIKO BOMLOMO: UJU LWEZIZUKULWANE – KL Makhoba

Phendula umbuzo OWODWA.

UMBUZO 14 (UMBUZO OMUDE)

Ubuciko bomlomo buveza ukuthi kukhona abaphumelelayo empilweni ngokusebenzisa
ubuqili.
Xoxa ngobuqili obuvezwe ezingxenyeni zobuciko bomlomo obulandelayo:
Inganekwane: Inkinga yeselesele
Izibongo: Isiqhingi sase-Roben Island.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokwezigaba ze-eseyi ibe
namagama    angama-340   kuya   kwangama-390    sekuhlangene   impendulo
yenganekwane nezibongo.                                                                     [25]

UMBUZO 15 (UMBUZO OMFUSHANE)

INGANEKWANE: 'UNOGWAJA NEBHUBESI'

Fundisisa lezi ziqeshana ezilandelayo zezinganekwane bese uphendula imibuzo
ehambisana nazo.

ISIQESHANA E

Umxoxi: Kwesukasukela …
Abalaleli: Cosu!

Kwakukhona unogwaja owayehlala ehlathini nezingane zakhe ezimbili. Unogwaja
wayethanda ukuhambahamba nezingane zakhe ehlathini ezifundisa indlela
yokuziphatha ehlathini ngoba kunezingozi eziningi. Unogwaja wayenezitha ukwedlula       5
zonke ezinye izilwane ehlathini. 'lningi lonogwaja lifa liselincane ngenxa yokwanda
kwezitha,' wayeziyala kanjalo izingane zakhe unogwaja. 'Asikho esinye isikhali
onaso ngaphandle kokuhlakanipha, kumele nikwazi ukushesha niyisebenzise
ingqondo, ikakhulukazi lapho nisenkingeni,' waqhubeka ngokuyala unogwaja.
  Kuthe ngelinye ilanga besazihambela njalo ehlathini bezwa umsindo owabethusa          10
bonke. 'Hhi! ... Hhi! ... Hhi! ... Hhi!' Umsindo wawuqhamuka ngasemfuleni. Ajombe
unogwaja ame aqalaze. Kusale okuyizingane kuqube phansi. Aqalaze ephindelela
unogwaja, yize engaboni lutho. Umsindo osholo phansi uyaqhubeka njalo.
   'Wozani zingane siqhubeke nohambo lwethu,' washo unogwaja eqhweba izingane.
'Kufanele sihambe ngokucophelela, kukhona okungalungile lapha ehlathini,'               15
waqhubeka unogwaja ejeqeza macala wonke.
   Babehamba ngokunyonyoba babuye bame baqalaze futhi balalelisise umsindo.
Ngisho nezingane zazilingisa unina ekuhambeni ibangana zibuye ziphakamise
izinyawo zangaphambili zime ngezasemuva ziqalaze. Bathi besahamba onogwaja
bazithela ebhubesini elalilele ngohlangothi phansi.                                     20
   'Hhiiii!' Usho umsindo kube sengathi kundindizela izulu. Yibhubesi eligugile leli,
libanjwe yisihibe, alikwazi ngisho nokunyakaza. Sekuguge utshani kanye nezihlahla
lizabalazela ukuphunyuka kodwa cha, akuphunyukeki.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           21                            DBE/Lwezi 2023
                                          NSC

   'Ngisize nogwaja, ngafa!' Kumemeza ibhubesi ngephimbo elihoshozelayo. Zijombe
izingane zize ziyoma ngemuva kukanina.                                           25
  'Hhi!' Ibhubesi livusa ikhanda libuye lilale phansi.
'Ungibizelani?' Unogwaja ebuza eqalaza macala wonke.
'Ngicela uzongiqaqa,' ibhubesi likhuluma linqamukelana. Aqalazisise unogwaja,
kungenzeka ukuthi nakuba leli bhubebesi libambekile, kukhona elinye elicashile
eduzane.                                                                         30
'Sengihlale lapha ngibambekile inyanga yonke futhi ngingadli lutho. Abadlulayo
bezophuza amanzi abafuni ukungikhumula.'

                                                                            [Ikhasi 92]

                                       KANYE NE

ISAGA:

Injalo iphuma edunjini.

INCAZELO: Ingane ifuza abazali bayo ngezenzo ezinhle noma ezimbi.

15.1      Sizathu sini esenza unogwaja akhathazeke ngokwalesi siqeshana?                   (2)

15.2      Chaza kafushane isimo senhlalo esitholakala kule nganekwane.                     (3)

15.3      Qhathanisa ukuvezwa komlingiswa         oyibhubesi   kanye     nomlingiswa
          ongunogwaja ngokwale nganekwane.                                                 (2)

15.4      Chaza ukuthi lesi saga esingenhla sihambelana kanjani nokwenzeka
          enganekwaneni.                                                                   (3)

15.5      Xoxa ngobuqiniso bamazwi abhalwe ngokugqamile kule nganekwane bese
          usekele ngokwenzeka kule nganekwane.                                             (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2          22                           DBE/Lwezi 2023
                                         NSC

ISIQESHANA F

IZIBONGO: IZIBONGO ZENKOSI U-ALBERT LUTHULI

1         INgqungqul' eshay' amaphiko phezu koMvoti,
2         Kwanyakaz' abamhloph' abeLungu,
3         Kwathi i-American Board
4         Yamthwesa isicoco.
5         Abelungu bakufundisa ulim' lwenkomo kaHaga
6         Kant' uzobaphendukela eziswini njengotshwala.
7         Umkhombi wendlela ayikhathule,
8         Umhambi wendlela ayikhombile.
9         Ongagcinanga ngokuyikhomb' inkululeko,
10        Kodwa wayifaka wayitshikitshela,
11        Indlela yenkululeko.
12        Ngiyasesaba isibindi sakho weMandlanduna!
13        Ndlovu kayibhekeki.
14        Ndlovu edel' ukubusa
15        Yaqoma ukuhlupheka.
16        Indlovu ethe iwela ibheke kwaBulawayo
17        Babeyixokozelela abasekhaya,
18        Indlovu ethe iwela ibheke koNoweyi,
19        Babeyihlanganisela abasezitheni.
20        Nanamhlanje basakhexile ngeNobel Peace Prize.

21        Mqali wezindlela ezenyukelayo,
22        Mqali wezindlel' eziya ku-1994,
23        Uyibekile induku ebandla, wabashaya engeqiwa ntwal' abaMhlophe,
24        Mandlanduna awuseyikubhubha.

25        Inkosi evivise ngepensela,
26        AbeLungu bevivisa ngemijojantaba.
27        Wabengul' inkung' abakithi,
28        Kwath' abeLumbi wabagez' ubebebe,
29        Sewungenisile mfo kaMvumbi.

30        Zaziyishumi kuZibandlea 1961,
31        Bekwethwesa imyezane yokuthula,
32        Kwamangala umhlaba wonke,
33        Awusalweli uKhongolose kuphela,
34        Awusalweli ama-AFRIKA KUPHELA,
35        Sewulwela umhlaba wonke.
36        Uyingqwayingqwayi, uyingqonyela!

                                       KANYE

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2             23                         DBE/Lwezi 2023
                                            NSC

NEHUBO: NOMA KUNZIMA

Igosa: Noma kunzima
Abasebenzi: Siyaya noma kunzima, siyaya.

                                          KANYE

NESIPHICAPHICWANO:

Umphici:   Ngikuphica ngomkhwenyana wami ongathwali masudu                   kodwa
           owashintsha ewashintshile.
Impendulo: Unwabu
Incazelo:  Unwabu lushintsha umbala walo izikhathi zonke uma luhamba.

15.6      Tomula umugqa osebinzeni loku-1 ochaza ukuthi inkosi uAlbert Luthuli
          yanqoba.                                                                        (1)

15.7      Nikeza isithakazelo senkosi uLuthuli esisebinzeni loku-1.                       (1)

15.8      Chaza kafushane okushiwo yizibongo zenkosi uLuthuli emgqeni wesi-5
          nowesi-6 kanye nokushiwo isiphicaphicwano esibhalwe ngenhla.                    (2)

15.9      Chaza ubudlelwane bezibongo zenkosi uLuthuli kanye nehubo elibhalwe
          ngenhla.                                                                        (3)

15.10     Chaza umqondo owethulwa izibongo zenkosi uLuthuli emgqeni wama-25
          kuya kowama-29.                                                                 (3)

15.11     Phawula ngokusetshenziswa kokuxhumanasiqalo emgqeni wama-33 ukuya
          kowama-35.                                                                      (2)
                                                                                          [25]

                                                              AMAMAKI ESIQEPHU B:         25

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                       Pheqa ikhasi

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2              24                         DBE/Lwezi 2023
                                             NSC

ISIQEPHU C: UMDLALO

Phendula umbuzo OWODWA ngencwadi oyifundile.

UMBUZO 16 (UMBUZO OMUDE)

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

'Ukuzicabangela wena wedwa kungaholela ekutheni umuntu alahlekelwe izinto
eziyigugu kuye.

Hlaziya ngokuhlolisisa lesi sitatimende ubhekise kulo mdlalo

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokomgomo wokubhalwa kwe-eseyi
ibe namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                                 [25]

UMBUZO 17 (UMBUZO OMFUSHANE)

KUDELA OWAZIYO – BP Maphumulo

Fundisisa lesi siqeshana somdlalo bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA G

(Emini, kuvulandi wendlu           kaMdaluli, umkakhe   uMaMlanduli nezingane   zabo
bahlanganise amakhanda)

MDALULI:    (Uhleka sengathi akathandi) Ngiyathokoza ukuphinde ngibonane
            nani mndeni wami emveni kwezinsukwana sihlukene ngenxa
            yesizathu leso nani enisaziyo.                                    5
MAMLANDULI/ (Kanye kanye bekhombisa ukuthakasa) Nathi futhi siyathokoza baba.
LONDIWE/
KHOMBEPHI/
NENELEZI:
MDALULI:    (Uhleka inhlinini) Kodwa-ke phela kukhona iqiniso okumele nihlale
            nilazi kumbe-ke nginikhumbuze lona uma kuya ngoba senilikhohliwe.
MAMLANDULI/ (Kanye kanye, bemangele) Qiniso lini lona lelo baba?
LONDIWE/
KHOMBEPHI/
NENELEZI:
MDALULI:    Izinkunzi ezimbili zingehlale esibayeni sinye …                   10
MAMLANDULI: (Enqekuzisa ikhanda) Yiqiniso lelo baba.
KHOMBEPHI/ (Ngokushiyana kwamazwi) Washeshe wavuma nje mame
NENELEZI:   ungakezwa nokuthi ubaba uwagudliselaphi la mazwi akhe. Uyazi
            ukuthini?
            (Kanye kanye) Thina sisadidekile.                                 15
MDALULI:    (Ngezwi eliphakeme) Musani ukudidwa yinto esobala zibe zikhona
            izinto ezixakile okufanele ngabe zinilethela ukudideka. Mina
            nendodakazi yami uLondiwe sibanga ubukhulu kulo muzi, kusobala-
            ke ukuthi sonke sesingomakhonya izinkunzi ezimalundalunda.
            Sekumele kucace-ke manje!                                         20

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2                25                                    DBE/Lwezi 2023
                                               NSC

LONDIWE:           (Amqwebulele amehlo, umangele) Ukuthini?
MDALULI:           (Ngezwi lokubhavumula) Impendulo yalowo mbuzo wakho ilula
                   kakhulu ndodakazi; osekumele kucace manje wukuthi iyiphi ngempela
                   inkunzi ekhonyayo futhi enomhlwenga lapha ekhaya phakathi kwami
                   nawe. Ngaleso sizathu-ke ngithi qoqa konke okungokwakho okukulo 25
                   muzi Londiwe uphume uphele kuleli gceke ugcwale amathafa …
KHOMBEPHI/         (Kanye kanye, sebeqwebule amehlo) Hawu!
NENELEZI:
LONDIWE:    (Usebuyise izinhlonze, usegqoloze uyise) Ini? Angizwanga wumoya!
MDALULI:    (Ngobudlova) Ingani ngikhuluma nawe nje? Ufuna ukubonani kanti?
            Ngithi angisakufuni kulo muzi ngakho-ke qoqa onke amasakana akho                             30
            ubone ukuthi ulibhekisaphi nezwe.
LONDIWE:    (Ngolaka) Ayikho leyo nto!
MDALULI:    (Ngokufutheka) Hheyi wena! Yini engekho manje? Ngithi kukhona
            okude kusina kukujeqeza njalo wena. Ngibeka uzuka wena ubeka
            utiki? Yimihlola kaGambu yini lena?                                                          35
MAMLANDULI: Kodwa nawe mtanami waba yinqaba njalo ngale nkani yakho
            yokuqophisana noyihlo uze ufune ukuba kugcine elakho. Ingani
            ubaba ukhuluma isiZulu esiqondile nesicacile nje uma ngabe ethi
            phuma uphele lapha ekhaya? Kafushane nje usuxoshiwe wena kulo
            muzi. Uma ulokhu uqhubeka futhi nokudazisana noyihlo inkani,                                 40
            usuzobe usuyinyathele emsileni njalo.
KHOMBEPHI/ (Ngokushiyana kwamazwi) Ngeke yenzeke leyo nto! Phinde! Sishaya
NENELEZI:   phansi ngonyawo sithi ngeke! Akahambi udadewethu lapha ekhaya.
            Okungenani singahamba sobathathu phela …
LONDIWE:    (Usediniwe) Kanti mame ungincenga kangaka nje uthi mangixolele                               45
            ubaba ngesule icala uyazi wena ukuthi kukhona umqondo olele kuwo
            nobaba? Ungincenga ukuba ngihoxise icala nje kanti usuvele
            usungakhele ugibe nesihibe nangihlanganisela u-V nobaba?

                                                     [Inkundla Yesi-4, Isigcawu Sesi-3, ikhasi 79–82]

17.1      Nikeza ithoni etholakala ekuqaleni kwalesi siqeshana. Sekela impendulo
          yakho.                                                                                          (2)

17.2      Yamanisa isigameko sokubuya kukaMdaluli nalokho okwenzeka kulesi
          siqeshana.                                                                                      (2)

17.3      Chaza kafushane ukuthi izenzo zikaMdaluli ziyithuthukise kanjani indikimba
          yokucwaswa kwezifiki kulo mdlalo.                                                               (3)

17.4      Fingqa ngamaphuzu AMATHATHU isisusa sodweshu kulo mdlalo.                                       (3)

17.5      Chaza isigameko          esasifihlelwe   umlingiswa      onguLondiwe        ngokwalesi          (2)
          siqeshana.

17.6      Qhathanisa ubudlelwane bukaMdaluli noManqina kanye nobudlelwane
          bukaMdaluli noMbhebhezeli.                                                                      (3)

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                      Pheqa ikhasi

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2         26                          DBE/Lwezi 2023
                                        NSC

17.7      Uhloseni umbhali ngokwethula umlingiswa onguZayeka kulo mdlalo? Sekela
          impendulo yakho.                                                             (2)

17.8      Ukuphawula kukaMaMlanduli kulesi siqeshana kumveza njengomlingiswa
          onjani? Sekela impendulo yakho.                                              (3)

17.9      Ngabe amagama abhalwe ngokugqamile kulesi siqeshana ashiwo uMdaluli
          amukelekile yini kuwe? Sekela impendulo yakho.                               (2)

17.10     Xoxa ngokucophelela ngesisombululo obungasenza ukuba ububhekene
          nesimo sokushintshelwa ipasi njengomlingiswa onguHlengiwe.                   (3)
                                                                                       [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                    Pheqa ikhasi

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P2           27                          DBE/Lwezi 2023
                                          NSC

UMBUZO 18 (UMBUZO OMUDE)

AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa

Lo mdlalo utshengisa ukuthi kukhona amakhosi omdabu abusa ngokwentando yeningi.

Hlaziya lesi sitatimende ubhekise kokwenzeka kulo mdlalo.

Impendulo yakho mayibe yi-eseyi ehleleke kahle ngokomgomo wokubhalwa kwe-eseyi
ibe namagama angama-340 kuya kwangama-390.                                               [25]

UMBUZO 19 (UMBUZO OMFUSHANE)

AWUWELWA UMNGENI – M Gcumisa

Fundisisa lesi siqeshana somdlalo bese uphendula imibuzo elandelayo.

ISIQESHANA H

(KuseTsheni ngakusasa kade kudingidwa ekaMphiliphili ngayizolo. Kusendlini
kwaMaLuzindela. USalimani uhlezi esihlalweni sakhe esililini sakhe. Njengemihla
uchophe uyaconsa. Ngezansana kwakhe kumi umancishana owembozwe ngembenge.
Eceleni kwawo kwenye imbenge kubekwe isikhetho. Esalukile ngengqondo kungene
uNomehlo.)                                                                      5

NOMEHLO:            Dwala libushelelezi ngokushelela amadoda asekhaya. Ngwazi!
                    (Akhuleke qede angene bese ephinda ekhuleka.) Hlobolophatha!
                    (Akhothame.)
SALIMANI:           (Emamatheka ngothotho lwamazinyo akhe amhlophe.)
                    Sekwenzenjani mfokaMgingqika, wangena usugingqika nje?        10
NOMEHLO:            Wena kaMashwilansimbi. Akukonakali lutho. Ngiphangisa nje
                    ngizobika eNkosini ukuthi naba abafowabo beNkosi esangweni.
                    OwakwaNtuthu, owasoDibini, owaseKupholeni, owaseKuphumuleni
                    nowaseNhlambamasoka.
SALIMANI:           Ubamiseleni esangweni? Anginitshelanga yini ukuthi abafowethu 15
                    abangalindiswa esangweni. Akothi uma befika bangeniswe?
                    Batshele bangene!
NOMEHLO:            Yibona abangithume ukuba ngibabike kuqala. Ngwazi!
                    (Akhothame aphume.)
MBONGOLO:           (Baphakamisa izandla ngaphambili kanye kanye.)                20
MNCANJANA           Ngwazi! Hlobolophatha! Mathangakahlangani!
SIKHOVA             Ahlangana ngoba esebona umyeni.
GUNDANE
NODWENGU
SALIMANI:           (Kuhlehla izihlathi.) Ngenani nina bakaMashwilansimbi ingemlenze.
                    Ngenani bafowethu.
ABAFOWABO:          (Bangene qede uSikhova ehlise izikhumba emgibeni bahlale 25
                    phansi.)
SALIMANI:           Mfowethu, Gundane thatha nangu umancishana uphuzise
                    abafowethu.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                      Pheqa ikhasi

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2023/3f446dbc-15d1-44a6-baae-193e62c660c1) — isiZulu HL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2023/ab55eca4-235a-43ae-9945-f35c1c59e72e) — isiZulu HL · QP · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2022/716dabc5-ae95-489e-bb72-f5b76f280596) — isiZulu HL · QP · 2022 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2021/b80cc957-f0ac-42ca-b1bc-70d790e2451e) — isiZulu HL · QP · 2021 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2019/f20418de-81bb-4905-a290-b43cd6a66b2d) — isiZulu HL · QP · 2019 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2018/6925323a-0469-4c39-a6bb-50fea443bdf5) — isiZulu HL · QP · 2018 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [IsiZulu P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-possible-answers/fb8e2fe1-962f-4ce7-8ece-e8248a6089c9) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025-mg/adef4117-1c9d-4dbd-bba0-301fd76318ea) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025-mg/d4920805-f4a8-49f7-b91b-4b694f90ace1) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025-mg/f7ee88c8-ffa7-40ce-b8aa-ae25259e7d2d) — Memo · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-isizulu/11f41a62-9c6b-4f49-9f11-861e0b53249a) — Memo · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
