# isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 isiZulu HL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2018, 10 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2018-final-memo/bcbdbdef-6c4a-4dcc-a0bc-374bddb3996c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: isiZulu HL
- Grade: Grade 12
- Language: Isizulu
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 10

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [isiZulu HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/isizulu-hl) › [isiZulu HL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2018-final-memo/bcbdbdef-6c4a-4dcc-a0bc-374bddb3996c)

## About this document

Isizulu Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · isizulu. Memorandum, 10 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [IsiZulu HL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2018/934df415-2360-4801-aa8f-c938a58b7159) — QP · 2018 · isiZulu

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                       IBANGA LE-12

                          ISIZULU ULIMI LWASEKHAYA (HL)

                               IPHEPHA LESITHATHU (P3)

                                       NOVEMBA 2018

                           UMHLAHLANDLELA WOKUMAKA

AMAMAKI: 100

                            Lo mhlahlandlela unamakhasi ayi-10.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                              Pheqa ikhasi

### Page 2

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                               2                                                   DBE/Novemba 2018
                                                                                            NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU A: INDABA

UMBUZO 1

QAPHELA:
• Ngaso sonke isikhathi sebenzisa irubhrikhi uma umaka umbhalo wokuziqambela (Iphepha lesi-3, ISIQEPHU A).
• Amamaki ukusuka ku: 0–50 ahlukaniswe ngokwamazinga amahlanu ngokwezinkomba.
• Okubonwa ngakho: okuqukethwe nolimi, inkomba ngayinye kumazinga amahlanu ihlukaniswe izingxenye ezimbili kuye
  ngokwabiwa kwamamaki. Kunengxenye engenhla kanye nengezansi.
• Isakhiwo sona asithinteki ekuhlukaniseni ngokwezingxenye. Ayikho ingxenye engenhla noma engezansi.
AMARUBHRIKHI OKUHLOLA I-ESEYI ULIMI LWASEKHAYA [AMAMAKI ANGAMA-50]

 Okungabonwa ngakho                                   Okungavamile                 Okunekhono                 Okusendimeni               Okuqalisayo                  Akwanelisi
 OKUQUKETHWE                                             28–30                        22–24                      16–18                     10–12                         4–6
 KANYE                                          -Impendulo enembayo           -Impendulo yakheke kahle    -Impendulo eyenelisayo     -Impendulo ikhombisa       -Impendulo enhlanhlathayo

                           Ingxenye engenhla
 NAMALUNGISELELO                                ngaphezu kobe kulindelekile   impela                      -Imibono inakho            ukungahlangani             -Imibono edidayo
                                                -Imibono ekhaliphile,         -Imibono eshaya             ukulandelana nokushaya     -Imibono engacacile        nenganembi
 (Izimpendulo kanye                             echukuluza ingqondo kanye     emhlolweni nehlabahlosile   emhlolweni                 nekungeyona                -Akuzwakali
                                                nekhombisa ukuvuthwa          enokuvuthwa komqondo        -Ihleleke ngokusendimeni   eyokuzisungulela           kunophindaphinda
 nemibono)
                                                komqondo                      -Ihleleke kahle kakhulu     kanye nokulandelana        -Kukhona okukhombisa       -Akukho ukuhlela kanye
 Ukuhlela imibono                               -Ihleleke ngobunyoninco       kanye nokulandelana         (nokuxhumana)              ukuhlela okuncane          nokulandelana.
 uyihlelela                                     kanye nokulandelana           (nokuxhumana)               kubandakanya isingeniso,   nokulandelana.
 amalungiselelo                                 (nokuxhumana) kubandakanya    kubandakanya isingeniso,    umzimba kanye
 Ukuqonda inhloso,                              isingeniso, umzimba kanye     umzimba kanye               nesiphetho.
 izethameli kanye nesimo                        nesiphetho.                   nesiphetho.
                                                          25–27                        19–21                       13–15                      7–9                         0–3
 AMAMAKI ANGAMA-                                -Impendulo yinhle kakhulu     -Impendulo yakheke kahle    -Impendulo eyenelisayo     -Impendulo engashayi       -Ayikho imizamo
 30                                             kepha intula izimpawu         -Imibono ehambisanayo       kodwa intula ukucacisa     emhlolweni                 ekhombisa ukuphendula
                                                ze-eseyi enembayo             nendaba nehlabahlosile      -Imibono iyalandelana      -Imibono ithanda ukuba     ngesihloko

                           Ingxenye engezansi
                                                -Imibono ekhombisa            -Ihleleke kahle kakhulu     ngokusendimeni futhi       nhlakanhlaka futhi         -Akuhambisani nesihloko
                                                ukuvuthwa komqondo kanye      kanye nokulandelana         iyamukeleka                iyadida                    futhi akufanelene
                                                nokukhalipha                  (nokuxhumana)               -Kukhona okukhomba         -Ukuhlela kanye            -Akuqondene nesihloko
                                                -Ikhombisa ikhono lokuhlela   kubandakanya isingeniso,    ukuhlela kanye             nokulandelana akukho.      futhi kuphithene.
                                                kanye nokulandelana           umzimba kanye               nokulandelana
                                                (nokuxhumana) kubandakanya    nesiphetho.                 (nokuxhumana)
                                                isingeniso, umzimba kanye                                 kubandakanya isingeniso,
                                                nesiphetho.                                               umzimba kanye
                                                                                                          nesiphetho.

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                                                 Pheqa ikhasi

### Page 3

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                Downloaded from hlayiso.com                                                       3                                                              DBE/Novemba 2018
                                                                                                    NSC – Umhlahlandlela wokumaka

AMARUBHRIKHI OKUHLOLA I-ESEYI ULIMI LWASEKHAYA [AMAMAKI ANGAMA-50] (ayaqhubeka)

   Okungabonwa ngakho                                      Okungavamile                     Okunekhono                    Okusendimeni                      Okuqalisayo                      Akwanelisi
 ULIMI, ISITAYELA &                                           14–15                            11–12                          8–9                              5–6                              0–3
 UKULUNGISA                                           -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela
 AMAPHUTHA                                            ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    kanye nolwazimagama
                                                      kuhambisana kahle               kuhambisana kahle               kuhambisana kahle               kuhambisana                     aluhambisani nenhloso,

                                 Ingxenye engenhla
 Ithoni, irejista, isitayela,                         kakhulu nenhloso,               nenhloso, izethameli kanye      nenhloso, izethameli            ngokungagculisi                 izethameli kanye nesimo
                                                      izethameli kanye nesimo         nesimo                          kanye nesimo                    nenhloso, izethameli            -Ulimi aluqondakali
 ulwazimagama
                                                      -Ulimi lukhombisa               -Ulimi lufanelekile kanye       -Ukusetshenziswa kolimi         kanye nesimo                    -Ulwazimagama luncane
 kuyahambisana                                        ukuzethemba,                    nokusetshenziswa                ukudlulisa umqondo              -Ukusetshenziswa kolimi         kakhulu okwenza kube
 nenhloso/umthelela kanye                             luyancomeka kakhulu             kwethoni ngendlela              kusendimeni                     ukudlulisa umqondo              lukhuni ukuqonda.
 nesimo,                                             -Ithoni ekhomba ukuheha          efanelekile                     -Ithoni ifanelekile             akugculisi
 ukukhethwa kwamagama,                               kanye namasu obuciko             -Kukhombisa ukuba               -Kusetshenziswe amasu           -Ithoni nephimbo
 ukusetshenziswa kolimi,                             obunembayo                       namaphushana kanye              obuciko ukukhulisa              akugculisi
 izimpawu zokuloba, uhlelo,                           -Akunamaphutha sanhlobo         nesipelingi                     okuqukethwe.                    -Kusetshenziswe amasu
 isipelingi                                           ohlelweni kanye nesipelingi     -Ibumbeke kahle kakhulu.                                        obuciko ngokungagculisi
                                                      -Ikhombise ikhono                                                                               ukukhulisa okuqukethwe.
                                                      eliphezulu lokubumba.
 AMAMAKI AYI-15
                                                                  13                               10                               7                              4
                                                     -Ulimi lukhombisa                -Ulimi luyahambisana futhi      -Ukusetshenziswa kolimi         -Ukusetshenziswa kolimi
                                                     ukuzethemba,                     lufanelekile                    okusendimeni                    okunamaphutha
                                                     luyancomeka kakhulu              -Ithoni iyahambisana futhi      nokungahlangani                 -Imisho enhlobonhlobo

                                Ingxenye
                                                     -Akunamaphutha ohlelweni         ifanelekile                     okumbalwa                       imbalwa noma ayikho
                                                     kanye nesipelingi                -Kunamaphutha ambalwa           -Ithoni ifanelekile kanye       -Ulwazimagama
                                                     -Ikhombise ikhono                ohlelo kanye nesipelingi        nokusetshenziswa                olunomkhawulo.
                                engezansi            eliphezulu lokubumba.            -Ibumbeke kahle.                kwamasu obuciko
                                                                                                                      okunomkhawulo.
 ISAKHIWO                                                          5                               4                                3                              2                              0–1
                                                     -Ukuthuthuka kwesihloko          -Ukuthuthuka nokugeleza         -Ukuthuthuka kwendaba           -Amaphuzu ambalwa               -Amaphuzu awatholakali
 Izimpawu zethekisthi,                               okunembayo                       kwendaba                        okusendimeni                    azwakalayo                      -Imisho kanye nezigaba
 ukuthuthuka kwezigaba                               -Ukucacisa okunembayo            -Ukucacisa okuhle,              -Imisho, izigaba                -Imisho kanye nezigaba          kunamaphutha
 kanye nokwakhiwa                                    -Imisho, izigaba kwakheke        -Imisho, izigaba                kwakheke kahle                  kunamaphutha                    -I-eseyi ayinamqondo.
                                                     kahle kakhulu.                   kuyalandelana futhi             -I-eseyi isenawo                -I-eseyi isenawo
 kwemisho
                                                                                      kuxubile.                       umqondo.                        umqondo noma
                                                                                                                                                      inamaphutha.
 AMAMAKI AYISI-5

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                                                                      Pheqa ikhasi

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P3                  4                                 DBE/Novemba 2018
                                    NSC – Umhlahlandlela wokumaka

Amakhodi angasetshenziswa uma kumakwa                                    AMAKHODI AMAMAKI
                                                                         Q = 30
SP – (dwebela)-isipelingi esingamukelekile.                              L = 15
PH – uphawu lokubhala olungemukelekile.                                  SK = 05
L – (dwebela)- ulimi olungemukelekile.                                        50
// – khombisa isigaba esisha.
NK – inkathi engemukelekile.
AP – i-aphostilofi engemukelekile.
GL – amagama awalandelani ngokufanele.
R – irejista.
KM – akwenzi mqondo.
ISIV. – isivumelwano esingahambisani.
AK – akudingekile.
^ – kunegama elingekho.
GN – igama elingcono.
NQ – nqamula amagama ngendlela engafanelekile ekugcineni komugqa.
    – ukuhlanganisa amagama
/ – hlukanisa amagama
√ - ulimi oluhle
PND- ukuphindaphinda amagama.

OKULINDELEKILE MAYELANA NESAKHIWO SEMIBHALO (ISIQEPHU A)

•    Isingeniso:   Siyaheha, sinamandla, siyisigaba esisodwa, singenisa         indikimba,   sinobude
                   obukhombisa ukuthi indaba iyethulwa/iyangeniswa.

•    Umzimba:      (i)   Izigaba zinemiqondo ezwakalayo nenikezelanayo.
                   (ii)  Zihleleke kahle: Isigaba siqala ngomusho bese siba nemisho esekelayo. Masibe
                         nomqondo ophelele.
                   (iii) Umbhalo nombhalo uhambelana nenkathi okumele ubhalwe ngayo.

•     Isiphetho:   (i) Siyisigaba esisodwa.
                   (ii) Makuvele ukuthi umbhalo usuyagoqwa noma uyasongwa.
                   (iii) Selungavela   uvo    lombhali    ngalokho abhala  ngakho            okungaba
                         ukuxwayisa/ukweluleka/ukuxolisa/ukuncoma

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                         Pheqa ikhasi

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P3                 5                     DBE/Novemba 2018
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

UMBUZO 1

OKULINDELEKILE MAYELANA NEZIHLOKO ZEZINDABA (ISIQEPHU A)

1.1       Ohlolwayo makakhombise ukuthi uyasiqonda isimo sokukhuluma. Inhlanhla
          emehlele/ eyamehlela ayengayilindele. Isb. Waphelezela umnewabo eyofuna
          itoho kodwa kwagcina sekuqashwe yena engalindele/Wathunywa ukuyodlala
          ilotho, kwathi izinombolo zakhe ayeziqagelile kwayizona eziwinayo, njl.          [50]

1.2       Ohlolwayo makakhombise ukuthi uyayiqonda ingqikithi yesihloko. Angachaza
          izigameko ezenzeka ngosuku olwandulela ukuphuma kwemiphumela.
          Anganikeza isithombe esicace bha ukuthi kwenzekani ngalolu suku
          (kubafundi abalindele imiphumela, abazali, othisha kanye nezinhlelo
          zikahulumeni, njl.)                                                              [50]

1.3       Ohlolwayo makakhombise ukuthi uyasiqonda isihloko. Ohlolwayo angachaza
          isimo ayekusona ngaleso sikhathi. Angasho ukuthi kwakwenzakalani futhi yini
          le eyayenza kungabi lula. Kungavela ukuthi usephumile kuleso simo
          ayekusona kodwa akasikhohliwe. Kungaphinde kuvele ukuthi ufundeni
          ngaleso simo adlule kusona, njl.                                                 [50]

1.4       Ohlolwayo angakhetha uhlangothi olulodwa oluzofakazela ukuvumelana
          noma ukuphikisana nesihloko:

          Ukuvumelana:     Ohlolwayo    angaveza    izibonelo  zosomabhizinisi
          asebeyizimpunyela ngenxa yokuba abalimi. Angaphinde aveze nezinhlelo
          zezolimo ezisungulwe uhulumeni nezinhlangano zemifelandawonye
          zokusungulwa kwezivande ukuze kudayiswe kuxoshwe nekati eziko.
          Angabuye abhale nangezimbiwa ezahlukene.

          Ukuphikisana: Ohlolwayo angaveza izibonelo zamapulazi abuyiselwe kubantu
          asephenduke amafusi. Angaphinde aveze izinselelo ezikhinyabeza ezolimo
          ezifana nokuguquguquka kwesimo sezulu, ukungabi nolwazi olwanele
          nobuvila, njl.                                                                   [50]

1.5       Ohlolwayo makakhombise ukuthi uyasiqonda isihloko.

          Ohlolwayo angathinta izinhlangothi zombili ngokulinganayo: (Ubuhle nobubi)
          bese kuthi ekugcineni abeke uvo lwakhe ngesihloko.
          (Kungabhalwa ngezinhlobo ezahlukene zemfashini: izinwele, izimoto,
          ifenisha, imizi, umculo nokunye)

          Isibonelo: ubuhle: Imfashini ngokugqoka kuyawufukula umnotho wezwe, isb:
          Uma umkhiqizo uthengwa kakhulu, izinga lokukhiqizwa kwawo liyenyuka
          bese kwanda amathuba emisebenzi.

          Isibonelo: ububi: Abantu bagcina sebenza ubugebengu ngenxa yokuthi
          bafisa ukuphila izinga eliphakeme elihambisana naleyo mfashini. Abanye
          abantu bachitha imali belandela imfashini ngenxa yokuthi iyafika iphinde
          yedlule futhi abantu abalandela kakhulu imfashini bagcine sebenengcindezi,
          njl.                                                                             [50]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                        Pheqa ikhasi

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P3                 6                         DBE/Novemba 2018
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

          1.6.1       Ohlolwayo makabukisise kahle isithombe bese ebhala indaba
                      ehambisana nesithombe. Makayinike isihloko indaba yakhe.

                      Makungachazwa isithombe.                                                 [50]

          1.6.2       Ohlolwayo makabukisise kahle isithombe bese ebhala indaba
                      ehambisana nesithombe. Makayinike isihloko indaba yakhe.

                      Makungachazwa isithombe.                                                 [50]

          1.6.3       Ohlolwayo makabukisise kahle isithombe bese ebhala indaba
                      ehambisana nesithombe. Makayinike isihloko indaba yakhe.

                      Makungachazwa isithombe.                                                 [50]

                                                                   AMAMAKI ESIQEPHU A:         50

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                            Pheqa ikhasi

### Page 7

IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P3
                                 Downloaded from hlayiso.com                7                                                                                    DBE/Novemba 2018
                                                             NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU B: IMIBHALO EMIDE EDLULISA IMIYALEZO
INCWADI YOBUNGANI/IKHARIKHULAMU VITHAYE NENCWADI EHAMBISANA NAYO/AMAMINITHI OMHLANGANO/INKULUMO ELUNGISELWE/I-INTHAVYU/INCWADI
YOMSEBENZI

IRUBHRIKHI YOKUHLOLA UMBHALO OMUDE ODLULISA UMYALEZO ULIMI LWASEKHAYA [AMAMAKI ANGAMA-25]
 Okungabonwa ngakho                   Okungavamile                     Okunekhono                     Okusendimeni                     Okuqalisayo                       Akwanelisi
 OKUQUKETHWE,                            13–15                            10–12                           7–9                             4–6                               0–3
 AMALUNGISELELO &                -Impendulo enembayo             -Impendulo enhle kakhulu        -Impendulo esendimeni           -Impendulo esezingeni            -Impendulo ikhombisa
 NEFOMATHI                       ngaphezu kobekulindelekile      ekhombisa ulwazi                ekhombisa ulwazi                eliyisisekelo ekhombisa          ukungabi nalo ulwazi
                                 -Amasu akhaliphile kanye        lwezimpawu zohlobo              lwezimpawu zohlobo              ulwazi lwezimpawu zohlobo        lwezimpawu zohlobo
 Impendulo kanye nemibono        nokuvuthwa komqondo             lombhalo                        lombhalo                        lombhalo                         lombhalo
 Ukuhlela imibono ukuze kube     -Ulwazi olubanzi                -Inamathele esihlokweni         -Inamathele esihlokweni –       -Ukunamathela                    -Umqondo uyanhlanhlatha
 namalungiselelo                 lwezimpawu zohlobo              -Kunamaphushana                 inamaphutha esendimeni          kuyabonakala kodwa               kunamaphutha amakhulu
 Inhloso, izethameli, izakhiwo   lombhalo                        -Ukulandelana                   -Ukulandelana kwemibono         kunamaphutha                     -Imibono ayilandelani
 nezimiso kanye nesimo           -Umbhalo unamathele             kokuqukethwe nemibono,          okuqukethwe kufanelekile        amaningana                       sanhlobo
                                 esihlokweni                     kuchazwe kahle futhi            -Ukuchaza okumbalwa             -Ukulandelana                    -Ukuchaza okumbalwa
                                 -Amasu akhombisa                kusekela isihloko               kusekela isihloko               kwamaphuzu okuqukethwe           okusekela isihloko
 AMAMAKI AYI-15                  ukuthelelana kanye              -Ifomathi efanele               -Ifomathi efanelekile kodwa     kubuye kungabonakali             -Akasebenzisanga nhlobo
                                 nokulandelana                   enamaphushana.                  kunamaphutha ambalwa.           -Ukuchaza okumbalwa              imithetho yefomathi.
                                 -Acacisa ngokusobala                                                                            kusekela isihloko
                                 kanye nokusekela isihloko                                                                       -Usebenzise ngokunganele
                                 -Ifomathi efanelekile                                                                           imithetho yefomathi
                                 necacile.                                                                                       -Kukhona okumbalwa
                                                                                                                                 okubalulekile.
 ULIMI, ISITAYELA KANYE                     9–10                             7–8                             5–6                             3–4                              0–2
 NOKULUNGISA                     -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,   -Ithoni, irejista, isitayela,    -Ithoni, irejista, isitayela
 AMAPHUTHA                       ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                    ulwazimagama                     kanye nolwazimagama
                                 kuhambisana kahle kakhulu       kuhambisana kahle               kuyahambisana nenhloso,         kunokungahambisani               akuhambisani nenhloso,
 Ithoni, irejista, isitayela,    nenhloso, izethameli kanye      nenhloso, izethameli kanye      izethameli kanye nesimo         nenhloso, izethameli kanye       izethameli kanye nesimo
 inhloso/umthelela, izethameli   nesimo                          nesimo                          -Kunamaphutha ambalwa           nesimo                           -Kugcwele amaphutha futhi
 kanye nesimo                    -Uhlelo lufanelekile futhi      -Uhlelo lufanelekile futhi      -Ulwazimagama                   -Uhlelo olungafanelekile         kuyadida
 Ukusetshenziswa kolimi kanye    lwakheke kahle kakhulu          lwakheke kahle                  olusendimeni                    olunamaphutha amaningi           -Ulwazimagama
 nezimiso                        -Akunamaphutha sanhlobo.        -Ulwazimagama oluhle            -Amaphutha                      -Ulwazimagama olunganele         aluhambisani nenhloso
 Ukukhethwa kwamagama                                            -Kunamaphushana.                awawuphazamisi umqondo.         -Umqondo awusalandeleki          -Umqondo uyanhlanhlatha
 Izimpawu zokuloba kanye                                                                                                         kahle.                           kakhulu.
 nesipelingi

 AMAMAKI AYI-10

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                                                                                                                    Pheqa ikhasi

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P3                     8                     DBE/Novemba 2018
                                       NSC – Umhlahlandlela wokumaka

ISIQEPHU B: IMIBHALO EMIDE EDLULISA IMIYALEZO

UMBUZO 2

Amamaki azocazwa ngale ndlela:

OKUQUKETHWE, AMALUNGISELELO NESAKHIWO (15)
ULIMI, ISITAYELA, UKUHLELA (10)

OKULINDELEKILE

2.1       INCWADI YOBUNGANI

          •     Ikheli elilodwa lobhalayo.
          •     Ikheli lobhalayo lihamba nosuku. Isb. (02 Lwezi 2018/ 02 Novemba 2018/
                02-11-2018/ 2018-11-02)
          •    Obhalelwayo makabingelelwe sakukhuluma. Nkazimulo
          •    Isingeniso: Makuvele ubuhlobo. Angaqalisa kanje- Ngiyathemba …,
               Ngiyaxolisa …, Ngabonga …(inhloso yokubhala incwadi)
          •    Umzimba: makubhalwe ngengqikithi yencwadi (ukumema nokucela
               umngani wakhe ukuthi azommisa kulo mcimbi).
          •    Isiphetho: ukuphetha incwadi.
          •    Ohlolwayo makasebenzise ulimi lokuhlonipha/irejista efanele.
          •    Makavalelise akhombise ukumazi lowo ambhalelayo.
               Isb. Yimina umngani wakho
                     uNyezi                                                                   [25]

2.2       UMLANDO KAMUFI

              • Isihloko: Isibonelo sesihloko
                           Umlando KaThobani Zekhethelo Mnisi
              • Isigaba sokuqala:
                    o Ukuqala ngamagama akhe aphelele
                    o Usuku azalwa ngalo
                    o Amagama abazali bakhe (makuvezwe ukuthi basaphila noma cha)
                    o Indawo azalelwa kuyo
              • Isigaba sesibili:
                    o Izikole afunde kuzona (amabanga aphansi, aphakathi nendawo
                       naphakeme)
              • Isigaba sesithathu:
                     o Iqhaza/igalelo lakhe emphakathini
                     o Izindawo asebenze kuzo
                     o Iqhaza lakhe ekuthuthukiseni umndeni wakhe/umphakathi
                       wangakubo eMkhosini weZempi.
                     o Ukuhlabana kwakhe okwahlukahlukene (uma kukhona)
              • Isigaba sesine:
                      o Usuku adlule ngalo emhlabeni
                      o Abashiyile emhlabeni

          •    Isiphetho makukhonjiswe ukuthi usuyaphethwa umlando            kamufi.
               Angasebenzisa la magama isb: LALA NGOXOLO MVULENI!                             [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                           Pheqa ikhasi

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P3                 9                  DBE/Novemba 2018
                                   NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.3       I-AJENDA NAMAMINITHI OMHLANGANO

          I-Ajenda Yomhlangano kaMasipala Nesigungu Sentsha

          Usuku: 16 Mandulo 2018
          Indawo: Ehholo lomphakathi
          Isikhathi: Ngehora le-10 ekuseni

          1.   Ukuvula
          2.   Amazwi okwamukela
          3.   Abakhona nezixoliso
          4.   Ukufundwa kwamaminithi omhlangano odlule
          5.   Ezivuka emaminithini
          6.   Ezosuku/Ezintsha: Izindlela zokucija amakhono abantu abasha ukuze
               bazibambele umnotho ngokwabo.
               Isb:
               6.1 Ukukhethwa kwekomiti elizokwengamela lo mkhankaso.
               6.2 Izindlela okuzotholakala ngazo uxhaso lwezezimali.
               6.3 Izindlela zokucija abantu abasha ukuba babe osomabhizinisi
                    abasafufusa.
          7.   Ezingxube/Ezixubile
          8.   Umhlangano olandelayo
          9.   Ukuvala

          Ohlolwayo kulindeleke ukuba:
          • abhale amaminithi omhlangano ngenkathi edlule.
          • alandele i-ajenda yamaminithi omhlangano.
          • abhale amaphuzu abalulekile ashiwo yizikhulumi.
          • abhale iziphakamiso kanye nezinqumo.
          • Ukusayinwa kwamaminithi omhlangano nguNobhala kanye noSihlalo.
              Isibonelo:
              uNobhala ...
              uSihlalo …                                                               [25]

2.4       INKULUMO ELUNGISELELWE

          •    Isihloko: Makuvele lokhu: Inkulumo yethulwa ubani, uhlobo lomcimbi,
               usuku, kuhlangenwe kuphi.
          •    Ukubonga ithuba abingelele uzalo nezihlobo ngezikhundla zalo.
          •    Ukungenisa inkulumo yakhe anamathele engqikithini azokhuluma ngayo.
          •    Emzimbeni uveza ukubaluleka kokuzigqaja ngesibongo sakho,
               ukubaluleka kokwazana kwezihlobo kanye nokwazisana.
          •    Angayiphetha ngokunikeza izeluleko mayelana nokubaluleka kokugcina
               umlando wesibongo.
          •    Angavalelisa ngokubonga ithuba lokuba yisikhulumi esimele umndeni
               nenhlonipho ayinikeziwe ukuba beze emhlanganweni.                       [25]

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha                                         Pheqa ikhasi

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
IsiZulu Ulimi Lwasekhaya (HL)/P3                    10                      DBE/Novemba 2018
                                       NSC – Umhlahlandlela wokumaka

2.5       I-INTHAVYU

          Ohlolwayo makaveze la maphuzu alandelayo:
          •    Makabhale isingeniso ngokuqamba abalingiswa, indawo kanye
               nesikhathi.
          •    Makabhale amagama ezikhulumi ngasesandleni sokunxele.
          •    Makasebenzise umugqa omusha ukukhombisa isikhulumi esisha.
          •    Obuza imibuzo (umsakazi) makabuze imibuzo emifushane bese kuthi
               ophendulayo (uthishanhloko) aphendule ngokugcwele.                         [25]

2.6       INCWADI YOMSEBENZI

          •    Ikheli lobhalayo elinosuku.
          •    Ikheli alinikeziwe lenkampani acela kuyona uxhaso lwemali. Mqondisi,
               Mandela Foundation, Private Bag X 7000 Houghton, 2041.
          •    Ukubingelela       umqondisi,     Isb. Mnumzane/Nkosazana/Nkosikazi.
               (Mnu./Nkk./Nksz.)
               QAPHELA: Uma kusetshenziswe izifinyezo, Mnu. /NKK/Nksz, kumele
                             kulandele isibongo.
                             Isb. Mnu. Mkhabela, njl.
          •    Isihloko sengqikithi obhala ngayo Incwadi Yokucela Uxhaso Lwemali
               Yokufunda.
          •    Isingeniso: ukuzethula (makuvele ukuthi ungubani nokwethula ingqikithi
               yodaba.)
          •    Umzimba wencwadi: ukuhlala odabeni nesizathu esenza acele uxhaso.
          •    Isiphetho: ukuphetha akhombise inhlonipho. Isb. Ngiyethemba isicelo
               sami sizokwamukeleka.
          •    Ukuvalelisa. Isb.Yimina ozithobayo
                                  uKwenama Cindi                                          [25]

                                                                  AMAMAKI ESIQEPHU B:      50
                                                                  AMAMAKI ESEWONKE:        100

Akuvumelekile ukukopisha leli phepha

## Related documents

- [IsiZulu HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-nov-2018-final-memo/1dea636e-72a3-4f9b-8528-2b029f966353) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 Nov 2018 FINAL MEMO](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-nov-2018-final-memo/9c189541-96e2-4884-a352-f7bfe4ea407b) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2018-memo/6b878934-494e-4c65-950f-4a416eed91f7) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-feb-march-2018-memo/40b13d1d-88cb-4477-b691-a7ef1592a7b3) — isiZulu HL · Memo · 2018 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2023-mg/e98e91fd-efa1-4a84-aa90-b840d2d4c4d0) — isiZulu HL · Memo · 2023 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-nov-2021-mg/e0382a52-035c-4e4c-8d8a-3d3a02624e0d) — isiZulu HL · Memo · 2021 · isiZulu

## More from Grade 12 isiZulu HL

- [Gr 12 IsiZulu HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-isizulu-hl-atp-2023-24/93ad0a8c-bc03-4c66-8e2f-11bd20f2d951) — ATP
- [Isizulu P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-p1-hl-june-2025-question-paper/51c827b8-016c-4021-a345-cbe82046b794) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p1-may-june-2025/479959e9-839e-4371-bb7d-7914dd40752f) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p2-may-june-2025/4d2d44af-1dfd-4b23-b09d-01188f23b3ee) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/isizulu-hl-p3-may-june-2025/99eafebb-a968-492a-8fd5-a5e0ad21d69e) — QP · 2025 · isiZulu
- [IsiZulu HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-isizulu-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-isizulu/0cd2e3cf-094d-4085-855d-9199d920dc05) — QP · 2025 · isiZulu

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
