# Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2023 QP

> Grade 12 Life Sciences Paper 2 question paper from the Eastern Cape Mock Exam 2023 (isiXhosa), 16 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-p2-gr12-qp-sept2023-isixhosa/bb8b9b70-dfeb-4c6c-933d-319f2c7803df
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Life Sciences
- Grade: Grade 12
- Language: Isixhosa
- Document type: Question paper
- Year: 2023
- Exam period: Eastern Cape Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 16

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Life Sciences](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/life-sciences) › [Life Sciences Grade 12 P2 Eastern Cape Mock 2023 QP](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-p2-gr12-qp-sept2023-isixhosa/bb8b9b70-dfeb-4c6c-933d-319f2c7803df)

## About this document

Life Sciences · Grade 12 · Eastern Cape Mock Exam · 2023 · isixhosa. Question paper, 16 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

NATIONAL
                      SENIOR CERTIFICATE

                           IBANGA 12

                       SEPTEMBA 2023

                      LIFE SCIENCES P2

AMANQAKU: 150

IXESHA:   2½ iiyure

                      Eli phepha linamaphepha ali 16.

### Page 2

2                                 LIFE SCIENCES P2                       (EC/SEPTEMBA 2023)

IMIYALELO NENGCACISO

Funda le miyalelo ilandelayo ngononophelo phambi kokuba uphendule imibuzo.

1.    Phendula YONKE imibuzo.

2.    Bhala ZONKE iimpendulo kwiNCWADI YEEMPENDULO yakho.

3.    Qala impendulo yombuzo NGAMNYE ekuqaleni kwephepha ELITSHA.

4.    Sebenzisa inombolo mpendulo ngokwenkqubo               yokubhala   amanani
      esetyenzisiweyo kwiphepha lemibuzo.

5.    Bhala iimpendulo zakho ngokwemiyalelo yombuzo ngamnye.

6.    Yenza YONKE imizobo ngepensile uze ulabhelishe nge inki eblu okanye
      emnyama.

7.    Zoba imizobo, iitayble okanye iiflow tshats kuphela xa kuceliwe.

8.    Imizobo yeli phephe AYIZOTYWANGA ngokwe sikeyli.

9.    UNGAYISEBENZISI igraf pheypha.

10.   Ungayisebenzisa ikhatyhulayitha engaprogranywanga, iprotrekta nekhampus
      apho kukho imfuneko.

11.   Zonke iikhalityhuleyishini mazi roundwe ukuya kwii decimali EZIMBINI.

12.   Bhala ngocoselelo nangokucacileyo.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                         Nceda Tyhila

### Page 3

(EC/SEPTEMBA 2023)                          LIFE SCIENCES P2                                    3

ICANDELO A
UMBUZO 1
1.1    Iindlela ezahlukileyo zinikwe njengeempendulo ezinokuchaneka kwimibuzo
       elandelayo. Khetha impendulo echanekileyo ze ubhale unobumba kuphela
       ecaleni kwenombolo yombuzo (A–D) ecaleni kwenombolo yemibuzo
       (1.1.1–1.10) kwiNCWADI YOKUPHENDULELA, umzekelo 1.11 D.

       1.1.1    Isikhokelo esingezantsi sibonisa ezona khomponenti zeDND moletyhuli
                kunye nokomelela kweebhondi ezizidibanisileyo.

                                               ISIKHOKELO

                      Iibhond            iibhond   shuga       fosifeyiti   nitrogenous
                     engomelelanga      ezomeleleyo             group        base

                Yeyiphi kwiidayagram ezilandelayo ebonisa indibanisela
                yeekhomponenti yeDNA moletyhuli echanekileyo?

                     A                                     B

                     C                                     D

       1.1.2    Umthetho’ kaLarmark of use ne disuse ne inheritance of acquired
                characteristics waa …

                A        gatywa,   kuba    ziimpawu   ezinceda   inzala kuphela
                         ezinokufunyanwa njengemfuza.
                B        awugatywanga, kuba ubungqina bubonisa ukuba iimpawu
                         ezifunyenweyo zinokufunyanwa njengemfuza.
                C        gatywa, kuba ziimpawu kuphela ezikhowudwe kwiDNA
                         ezinokufunyanwa njengemfuza.
                D        ayigatywanga, kuba ithiyori kaDarwin ixhasa izimvo
                         zikaLamarck.
Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                Nceda Tyhila

### Page 4

4                                 LIFE SCIENCES P2                            (EC/SEPTEMBA 2023)

     1.1.3    Uphawu olunoluhlu lweephenotype ngumzekelo we ...

              A    continuous variation continuous variation
              B    discontinuous variation. discontinuous variation.
              C    complete dominance. complete dominance.
              D    codominance. codominance.

     1.1.4    IDown Syndrome sisiphumo se(e):

              A    gamete engenakhromozom 21 edibanisa kunye negamete
                   eqhelekileyo
              B    gamete eqhelekileyo edibanisa negamete enekhromozom 21
                   eyongezelelweyo
              C    gamete ezimbini, inye inechromosome 21 eyongezelelweyo
                   ezidibana kunye.
              D    kukho iikhromozom 21 ezi3 kwigamete

     1.1.5    Igrafu engezantsi ibonisa amaxesha okuzala kweentlobo ezahlukileyo
              zamasele.

                                  Wood       Forest      Tree          Bull
                                  Frog       Frog        Frog          Frog

              Igrafu engentla ibonisa umzekelo we ...

              A    biogeography.
              B    natural selection.
              C    speciation.
              D    reproductive isolation.

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Nceda Tyhila

### Page 5

(EC/SEPTEMBA 2023)                      LIFE SCIENCES P2                                5

       1.1.6    Loluphi uhlobo lwehominin oluchithe elona xesha lide Emhlabeni
                ngokwe timeline engezantsi?

                A    Homo erectus
                B    Ardipithecus ramidus
                C    Australopithecus afarensis
                D    Homo sapiens

       1.1.7    Kwiimpuku umbala woboya obrown ubalasele kumbala woboya
                omhlophe. Ukuba impuku eheterozygous brown idityaniswa izihlandlo
                ezininzi nempuku emhlophe kwaye iimpuku eziyi 80 zizalwe, zingaphi
                ezilindeleke ukuba zibemhlophe?

                A    80
                B    40
                C    0
                D    20

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                        Nceda Tyhila

### Page 6

6                                 LIFE SCIENCES P2                             (EC/SEPTEMBA 2023)

      IMIBUZO 1.1.8 KUNYE               1.1.9       BABHEKISELELA    KWIPEDIGREE
      DAYAGRAM ILANDELAYO.

      I-Albinism sisifo seskin esibangelwa yirecessive allele kwiautosome.
      Ipedigree dayagram engezantsi imele ukufuzwa kwealbinism kwifemeli.

                                                                 Unaffected female

                                                                 Affected female

                                                                 Unaffected male

                                                                 Affected male

                                                Y         Z

      1.1.8     Zingaphi izizukulwana ezimelwe yidayagram engentla?

                A     1
                B     2
                C     3
                D     4

      1.1.9     Iprobhabilithi yabantu uY noZ babenomntwana onealbinism ngu …

                A     25%
                B     50%
                C     75%
                D     100%

      1.1.10    Iihomologous straktsha zibonakalisa ukuba ii …

                A     zitraktsha zifunyanwa kuzo zombini iikhromathidi
                B     oganizim zifumana iiallel ezifanayo kubazali bobabini.
                C     oganizim zine ancestor enye
                D     oganizim zisebenzisa istraktsha kumsebenzi ofanayo.
                                                                                (10 x 2)    (20)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                               Nceda Tyhila

### Page 7

(EC/SEPTEMBA 2023)                       LIFE SCIENCES P2                                   7

1.2    Nika ithem yebhayoloji echanekileyo ngenkcaza NGANYE kwezilandelayo.
       Bhala ithem kuphela ecaleni kweenombolo zemibuzo (1.2.1 ukuya ku1.2.8)
       KWINCWADI YOKUPHENDULELA.

       1.2.1    Izitraktsha ezifumaneka kwinucleus ezenziwe yiDNA moletyhuli kunye
                neeproteni

       1.2.2    Icandelo leDNA moletyhuli ekhowudela uphawu oluthile

       1.2.3    Usosayensi owacebisa ngeprinsipli yeindependent assortment

       1.2.4    Ibhondi eyenzeka phakathi kweeamino asidi ezimbini

       1.2.5    Iibuilding block (monomers) zeDNA

       1.2.6    Iiundifferentiated seli zezilwanyana ezikwaziyo ukutshintsha naluphi na
                uhlobo lweseli

       1.2.7    Ukuba nomhlathi ongasentla okanye osezantsi ophumele ngaphambili
                ngokungaqhelekanga

       1.2.8    Inkcazo yokuba iintlobo zezilwanyana zifumana ixesha elide ngaphandle
                kokutshintsha,    elandelwa     lixesha    elifutshane    lokutshintsha
                ngokukhawuleza
                                                                                 (8 x 1)   (8)

1.3    Bonisa ukuba inkcazo nganye ekuKHOLAMN Ι, isebenza kuA KUPHELA, kuB
       KUPHELA, BOBABINI uA noB, okanye AKUKHO nanye ithem kuKHOLAM ΙΙ.
       Bhala A kuphela, B kuphela, bobabini uA noB, okanye akukho nanye ecaleni
       kweenombolo      zemibuzo     (1.3.1   ukuya     ku1.3.3)   KWINCWADI
       YOKUPHENDULELA.

                      KHOLAM 1                                KHOLAMN ΙΙ
       1.3.1    Ibangelwa yigene mutation          A:   Haemophilia
                                                   B:   Down Syndrome
       1.3.2    Somatic cell                       A:   Haploid
                                                   B:   Skin cell
       1.3.3    Iialleles ezibonakaliswa kuphela   A:   Recessive
                xa kukho iikopi ezimbini           B:   Heterozygous
                                                                                 (3 x 2)   (6)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Nceda Tyhila

### Page 8

8                                 LIFE SCIENCES P2                     (EC/SEPTEMBA 2023)

1.4     Qwalasela idayagram yeekhromozom ezimbini ezingezantsi.

                                             D

                        A

                                         p           P

                                         q           Q
                                         C
                        B
                                         r           R
                                                     D
                                         s           S

                                         t           T

                                                 C

        1.4.1   Xela iprosesi eyenzekayo kwidayagram engentla.                       (1)

        1.4.2   Kungesiphi isigaba semeiosis ekwenzeka ngaso le prosesi?             (1)

        1.4.3   Nika iileyibheli zendawo:

                (a)     A                                                            (1)

                (b)     B                                                            (1)

                (c)     C                                                            (1)

        1.4.4   Zoba ichromatid D ekupheleni kwemeiosis.                             (3)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Nceda Tyhila

### Page 9

(EC/SEPTEMBA 2023)                      LIFE SCIENCES P2                               9

1.5    Kwimivundla ufuzo lweempawu ezimbini lwaaqwalaselwa, umbala weenwele
       kunye nombala wamehlo. Nganye kwezi mpawu zinokwahluka okukabini.

       Iinwele zinokuba ngwevu okanye zibemhlophe kwaye amehlo abemnyama
       okanye abebomvu ngombala. Iisimboli uG no g zisetyenziselwa ukwahluka
       kubini kombala weenwele ze iisimboli B no b zisetyenziselwe ukwahluka kubini
       kombala wamehlo.

       Xa imivundla emibini eyayi-heterozygous kumbala weenwele kunye nombala
       wamehlo yakhroswayo, ezi ziphumo zilandelayo zafunyanwa:

                      Inani labantwana                          Iimpawu
        Iinwele eziNgwevu kunye namehlo aMnyama                    9
        Iinwele eziNgwevu kunye namehlo aBomvu                     3
        Iinwele eziMhlophe kunye namehlo aMnyama                   3
        Iinwele eziMhlophe kunye namehlo aBomvu                    1

       1.5.1    Xela ithem yegenetic cross obandakanya iimpawu ezimbini.              (1)

       1.5.2    Nika zonke iigametes ezinokubakho zabazali?                           (2)

       1.5.3    Nika ii:

                (a)   Allele ebalaseleyo yombala weenwele                             (1)

                (b)   Genotype yomvundla onwele zimhlophe, amehlo abomvu              (2)

                (c)   Phenotype yomvundla oheterozygous kumbala weenwele
                      nohomozygous dominent kumbala wamehlo                           (2)

                                                            LILONKE ICANDELO A:       50

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                       Nceda Tyhila

### Page 10

10                                LIFE SCIENCES P2                           (EC/SEPTEMBA 2023)

ICANDELO B
UMBUZO 2
2.1   Idayagram engezantsi         ibonisa   inxalenye   yeprosesi   ebandakanyekayo
      ekwenzeni iprotheni.

       Moletyhuli 1
                           T      G      C       C       A     C      A      C       C

                           A                             C
       Moletyhuli 2

                                                         X
                                                         X

      2.1.1    Nika igama le:

               (a)    Moletyhuli 1                                                          (1)

               (b)    Moletyhuli 2                                                          (1)

      2.1.2    Xela iprosesi eboniswe kwidayagram engentla.                                 (1)

      2.1.3    Kukweyiphi iorganelle kwiseli iprosesi ekhankanywe kuMBUZO 2.1.2
               yenzeka khona?                                                               (1)

      2.1.4    Nika ulandelelwano lwenucleotide kwimolethyuli 2. Bhala
               ulandelelwano olupheleleyo ukusuka ekhohlo ukuya ekunene (qala
               ngesiseko esinikiweyo A).                                                    (3)
               Itheyibhile engezantsi ibonisa iiamino asidi ezikhowudelwe
               yianticodon yetRNA nganye.

                         tRNA anticodon                        Amino Asidi
                              GAA                                Leucine
                              CUU                                 Lycine
                              GGA                                Glycine
                              UGC                                Cystine
                              CGC                                Alanine
                              UAC                                Tyrosine
                              AGG                                Arginine
                              CAC                                 Valine
                              ACC                               Threonine

      2.1.5    Sebenzisa itheyibhile ukufumana ulandelelwano lwe-amino asidi,
               ukusuka ekhohlo ukuya ekunene, ekhowudelwe yimoletyhuli 1.                   (3)

      2.1.6    Cacisa ukuba impazamo kupoyinti X kwimolethyuli 2 iyakuyitshintsha
               njani iprotein eyenzekayo.                                                   (4)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                             Nceda Tyhila

### Page 11

(EC/SEPTEMBA 2023)                        LIFE SCIENCES P2                                   11

2.2    Funda isicatshulwa esingezantsi.

       Icongenital night blindness yisex-linked disorder. Ibangelwa yijini erecessive kwi-
       X-khromozom. Abantu abana le disoder bayasokola ukubona ngokucacileyo
       ebusuku kwaye bafumane ezinye iingxaki zokubona njengokubona kufutshane
       kunye nokulahlekelwa kokubona kabukhali.
       Sebenzisa (N) ukubona okuqhelekileyo ebusuku kunye (n) kwicongenital night
       blindness.

       2.2.1    Xela oku:
                (a)   Igenotype yeallele ebangela icongenital night blindness                (1)
                (b)   Igenotype yomfazi onecongenital night blindness                        (2)
       2.2.2    Nika izizathu eziBINI ezibangela ukuba abantu abana le disoder
                bangakwazi ukufumana iphephamvume lokuqhuba?                                 (2)
       2.2.3    Indoda enecongenital night blindness inonyana nomfazi ongathwali
                iallele yecongenital night blindness.
                (a)   Nika iphenotype yonyana wabo.                                          (1)
                (b)   Cacisa impendulo yakho ku2.2.3 (a).                                    (3)
2.3    Umfazi othile wachaza amadoda amabini anokuba ngootata womntwana wakhe.
       Ngezantsi kukho iziphumo zovavanyo lweDNA profayili paternity kunye
       novavanyo lweblood paternity.

       Iziphumo zovavanyo lwegazi                   Iziphumo zovavanyo lweDNA
                                                Mntwana      Mama Tata 1       Tata 2
                      Uhlobo
                      lwegazi
        Mntwana           O
        Mama              B
        Tata 1           AB
        Tata 2            A

       2.3.1    Usebenzisa iziphumo zeDNA, cacisa ukuba kutheni uTata 2 engutata
                womntwana.                                                                   (3)
       2.3.2    Cacisa ukuba kutheni uTata 1 engenakuba ngutata womntwana
                usebenzisa iziphumo zovavanyo lwegazi.                                       (3)

       2.3.3    Sebenzisa igenetic cross ukubonisa ithuba lepesenteyiji kamama
                notata 2, ukuba babe nomntwana onodidi lwegazi O.                            (6)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Nceda Tyhila

### Page 12

12                                LIFE SCIENCES P2                        (EC/SEPTEMBA 2023)

      2.3.4       Cacisa ukuba kutheni iziphumo zovavanyo lwegazi zingathembekanga
                  ukufumana utata onguye.                                                (2)

      2.3.5       Xela ezinye iindlela eziZIMBINI zokusetyenziswa kweDNA profayili
                  ngaphandle kovavanyo lotata onguye.                                    (2)

2.4   Idayagram engezantsi ubonisa iseli ekwenzeka kuyo imeiosis.

                                SELI 1                     SELI 2

              X

              A

              B

      2.4.1       Nika inqanaba lemeiosis eliboniswe kwidayagram engasentla.             (1)

      2.4.2       Nika isizathu sibesiNYE ngempendulo yakho kuMBUZO 2.4.1.               (1)

      2.4.3       Nika imisebenzi yeendawo ezilandelayo kwimeiosis:

                  (a)   A                                                                (1)

                  (b)   B                                                                (1)

      2.4.4       Xela uhlobo lwekhromozomal mutation olwenzeka kuX.                     (1)

      2.4.5       Cacisa iiprosesi EZIMBINI eziboniswe kwidayagram ezikhokelela
                  kukwahluka kwenzala.                                                   (4)

      2.4.6       Zingaphi iikhromozom eziya kufumaneka kwiSELI 2 ekupheleni
                  kwemeiosis?                                                           (2)
                                                                                       [50]

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                          Nceda Tyhila

### Page 13

(EC/SEPTEMBA 2023)                        LIFE SCIENCES P2                          13

UMBUZO 3

3.1    Funda isicatshulwa esingezantsi.

       Iqwarha yayiluhlobo oluthile lwezebra yasethafeni. Zazingelwa de zaphela
       ngenkulungwane ye19. Zazinemizimba emifutshane kwaye ebanzi kunezebra
       yasethafeni kwaye zinoboya obumdaka obunamabala amnyama. Izebra
       yasemathafeni inoboya obumhlophe obunamabala amnyama emzimbeni
       wonke. Iqwarha lalinemigca kuphela kwindawo engaphambili yomizimba walo.
       Oososayensi bezikhwelanisa iizebra zasethafeni ezineempawu ezifana nezo
       zeqwarha, ngoku sele zivelise izilwanyana ezimalunga nama200 ezifana
       neqwarha elingasekhoyo eMzantsi Afrika.

                     Izebra yasetafeni                       Iqwarha

       3.1.1    Xela iprosesi esetyenziswa ngoososayensi ukuzalwa kweqwarha.        (1)

       3.1.2    Kwisicatshulwa, nika iimpawu EZIMBINI ezifunwa ngoososayensi
                kwizebra yethafa xa zikhwelaniswa.                                  (2)

       3.1.3    Oososayensi bangafumanisa njani ukuba iqwarha iseluhlobo olunye
                nezebra yasemathafeni?                                              (2)

       3.1.4    Cacisa indlela ukuphela kwezinto okubaneziphumo ezihle ngayo
                kwizinto eziphilayo.                                                (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                      Nceda Tyhila

### Page 14

14                                LIFE SCIENCES P2                            (EC/SEPTEMBA 2023)

3.2   Ngo2012, uNjingalwazi Lee Berger wafumanisa uhlobo olutsha lwehominin,
      eyathiywa igama Australopithecus sediba. Kwiminyaka emithathu kamva,
      ngo2015, kwafunyanwa olunye uhlobo olutsha lwehominin.
      Olu didi lutsha lwathiywa igama Homo naledi. Iifosili zazo zombini ezi ntlobo
      zehominin zafunyanwa kwindawo yoMzantsi Afrika eyaziwa njenge ‘Cradle of
      Humankind’.

      Australopithecus sediba           Homo naledi             Homo sapiens

      3.2.1   Yeyiphi kwezi fosili zimbini (iAustralopithecus sediba okanye iHomo
              naledi) ekucingelwa ukuba ihlobene kakhulu nabantu bale mihla?                 (1)

      3.2.2   Nika isizathu sibesiNYE ngempendulo yakho kuMBUZO 3.2.1.                       (1)

      3.2.3   Chaza     iianatomical   feature    EZINTATHU    engewayezijongile
              uNjingalwazi Berger xa wayephonononga iifosili, ukufumanisa ukuba
              iAustralopithecus sediba yayi bipedal.                                         (3)

      3.2.4    Nika igama eliscientific lolunye uhlobo lwehominin eNYE apho iifosili
              zafunyanwa kwiCradle of Humankind.                                             (1)

      3.2.5   Kutheni le ndawo ibizwa ngokuba yi’Cradle of Humankind’?                       (2)

      3.2.6   Cacisa indlela imitochondrial DNA esetyenziswa ngayo ukubonisa
              ukuba abantu bale mihla bavela eAfrika.                                        (4)

3.3   Itheory ye evolution isekelwe kubungqina obuninzi.

      3.3.1   Chaza ibiological evolution.                                                   (2)

      3.3.2   Kutheni iTheory ye-Evolution isaziwa njengescientific theory?                  (2)

      3.3.3   Thabhuleytha umahluko omNYE phakathi kwetheory nehypoyhesis.                   (3)

      3.3.4   Chaza imithombo emiBINI apho oososayensi bafumana ubungqina
              be-evolution.                                                                  (2)

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                              Nceda Tyhila

### Page 15

(EC/SEPTEMBA 2023)                          LIFE SCIENCES P2                                   15

3.4    Izityalo zombona zichatshazelwa yiEuropean corn borer engumbungu omncinci
       otya isityalo sombona kwaye ubangele ukutshatyalaliswa kwezityalo
       ngokupheleleyo kumafama.
       IBt gene efumaneka kwibhakthiriya ivelisa ityhefu ebulala iEuropean corn borer
       ngaphandle kokwenzakalisa abantu. Oososayensi bakwazile ukukhupha le gene
       kwibhaktheriya ze bayifaka kwiDNA yezityalo zombona. Xa iEuropean corn
       borer isitya isityalo sombona, iyakufa ngokukhawuleza.

       3.4.1       Xela iprosesi apho igenetic makeup yeoganizim iguqulwayo ukuze
                   ibandakanye uphawu olutsha.                                                 (1)

       3.4.2       Nika ithem ebhekiselele kwiDNA apho igene yongezelelwa khona.               (1)

       3.4.3       Cacisa indlela ENYE apho umbona oneBt gene unokunceda amafama
                   ngokwezoqoqosho.                                                            (2)

       3.4.4       Cacisa isizathu sibesiNYE sokuba kutheni ukusebenzisa iBt gene
                   kwizityalo zombona kunokuba nefuthe elibi kokusingqongileyo.                (2)

3.5    EMzantsi Afrika ibhakthiriya yesifo sephepha iye yaxhathisa kunyango oluninzi
       lwesiqhelo lweTB. I-Rifampicin okwangoku lelona chiza lisebenzayo ekunyangeni
       iTB. Noxa kunjalo kukho inani leentlobo zebhaktiriya zesifo sephepha ezithe
       zaxhathisa kweli chiza. Ibhaktiriya ekwaziyo ukuxhathisa kwiRifampicin
       inokunyangwa ngebedaquiline.
       Iintlobo ezimbini zonyango lwe-bedaquiline eziyafumaneka:
       • Iipilisi ezinokuthathwa ekhaya yonke imihla.
       • Isitofu apho isigulane kufuneka sibuyele eklinikhi rhoqo ngeveki ukuze
            sitofwe.
       Oososayensi bafuna ukwazi ukuba loluphi unyango olunokuba nelona zinga
       liphezulu lokusindisa emva kweenyanga eziyi24.

       • Iqela labathathinxaxheba abangama200 abanerifampicin resistant TB
         bakhethwa.
       • Bonke abathathinxaxheba bebeneminyaka engama18 nangaphezulu.
       • Izigulane ezili100 zanikwa unyango lwepilisi iinyanga ezili9.
       • Izigulane ezili100 zanikwa unyango lwesitofu iinyanga ezili9.
       • Isimo sempilo sabo sajongwa kwiinyanga ezingama24 emva kokuba beqale
         unyango.
       Itheyibhile engezantsi ibonisa izinga lempumelelo yonyango ngeendlela
       ezimbini.

        Unyango          Inani labatha-   Inani labatha-   Inani labatha-   Inani labatha-
                          thinxaxheba      thinxaxheba      thinxaxheba      thi nxaxheba
                        abaphindaphin     abangalugqib     abafayo yiTB     abanyangway
                            dwe yiTB      anga unyango                          o kwiTB
        Iipilisi                1                4              24                 71
        Isitofu               2                12               28                x

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                                 Nceda Tyhila

### Page 16

16                                LIFE SCIENCES P2                          (EC/SEPTEMBA 2023)

        3.5.1   Nika i-independent variable.                                              (1)

        3.5.2   Nika isizathu sibesiNYE esibangela ukuba olu phononongo luthathwe
                njengolunokuthenjwa?                                                      (1)

        3.5.3   Khaltyhuleyitha inani labathathinxaxheba     abathathe      unyango
                lokutofa, abaye banyangwa kwiTB.                                          (3)

        3.5.4   Cacisa isizathu sibesiNYE esinokubangela           abantu   abaninzi
                bengalugqibi unyango lwesitofu.                                           (2)

        3.5.5   Cacisa ukuba iibhaktiriya zesifo sephepha zinokukhula njani
                ukuxhathisa i-rifampicin ngokweTheory kaDarwin yeNatural
                Selection.                                                                (5)

        3.5.6   Nika iindlela EZIMBINI apho          oososayensi     banokuphucula
                ukunyaniseka kolu phononongo.                                             (2)

        3.5.7   Cacisa ukuba kutheni imeko           yempilo yabathathinxaxheba
                yarekhodwa emva kweenyanga           eziyi24 kuphela zokuthatha
                unyango?                                                                  (2)
                                                                                         [50]

                                                         LILONKE ICANDELO B:             100
                                                          EWONKE AMANQAKU                150

Akuvumelekanga ukufotokopa eli phepha                                            Nceda Tyhila

## Related documents

- [LIFE SCIENCES P2 GR12 QP SEPT2021 AFR D](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-p2-gr12-qp-sept2021-afr-d/b7cdfe9c-5e90-4696-bc67-e8fca24f68fe) — Life Sciences · QP · 2021 · Afr
- [LIFE SCIENCES P2 QP GR12 SEPT2021 XHOSA D](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-p2-qp-gr12-sept2021-xhosa-d/f43645b2-00fd-4ad4-bdbe-7bc3201c5a62) — Life Sciences · QP · 2021
- [LIFE SCIENCES P2 GR12 SEPT2016 QP Engl FINAL](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-p2-gr12-sept2016-qp-engl-final/660dff8f-a299-49ec-8bcf-9bdb39099fa3) — Life Sciences · QP · 2016
- [Gr12 LFSC P2 S13 QP Eng](https://www.hlayiso.com/library/gr12-lfsc-p2-s13-qp-eng/16f72da9-fb39-41cf-a478-707fa0b6b9df) — Life Sciences · QP · 2013 · Eng
- [LIFE SCIENCES P2 MEMO GR12 SEPT 2025 AFR watermark](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-p2-memo-gr12-sept-2025-afr-watermark/be114f07-9b13-48d1-9cae-e0ae8aec035b) — Life Sciences · Memo · 2025 · Afr
- [Life Sciences P2 Sept2021 Prep Errata](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-p2-sept2021-prep-errata/489c9171-931e-4a91-a798-55846a1144ba) — Life Sciences · Errata · 2021

## More from Grade 12 Life Sciences

- [LEWENSWETENSKAPPE V1 MEMO GR12 SEPT 2025 watermark](https://www.hlayiso.com/library/lewenswetenskappe-v1-memo-gr12-sept-2025-watermark/ee8ac4d1-8b43-4b2a-87fc-d07277b88025) — Memo · 2025
- [Life Sciences Grade 12 NSC P1 MEMO September 2025 Free State](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-grade-12-nsc-p1-memo-september-2025-free-state/ba194139-8ff7-481e-92f4-d961a5c8d23a) — Memo · 2025
- [Life Sciences Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 Free State](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-free-state/470ae841-15a4-4ab3-a87b-abd2294edc20) — Memo · 2025
- [Life Sciences Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 Gauteng](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-gauteng/bbdf9d27-c483-4cd4-af9f-287e699f482e) — Memo · 2025
- [Life Sciences Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 KZN](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-kzn/f412416e-57d1-473d-886a-87c9fbb8823c) — Memo · 2025
- [Life Sciences Grade 12 NSC P2 MEMO September 2025 Mpumalanga](https://www.hlayiso.com/library/life-sciences-grade-12-nsc-p2-memo-september-2025-mpumalanga/17b4cc42-641c-4d7d-9c53-6bac113ce83c) — Memo · 2025

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
