# Setswana HL Grade 12 North West Mock 2019 Memo

> Grade 12 Setswana HL memorandum from the North West Mock Exam 2019, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-memorantamo-september-2019/b7a156e9-edd9-418d-bf81-ade03ba6874c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: North West Mock Exam
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 North West Mock 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-memorantamo-september-2019/b7a156e9-edd9-418d-bf81-ade03ba6874c)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · North West Mock Exam · 2019 · setswana. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                    NATIONAL
                               SENIOR CERTIFICATE

                                    MOPHATO 12

                           SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                              PAMPIRI YA NTLHA (P1)

                                    LWETSE 2019

                                   MEMORANTAMO

MADUO: 70

                        Memorantamo o o na le ditsebe di le 8.

Kwalololo e ileditswe                                            Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya gae(HL)/P1             2                                 NW/Lwetse 2019
                                    NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mokgwa wa go tshwaya Tekatlhaloganyo

·     Motlhatlhojwa a se sokelwe dirope fa dikarabo di na le mopeleto o o
      fosagetseng le diphoso tsa puo ntle le fa diphoso di fetola bokao gonne go
      tobilwe go tlhaloganya (Diphoso di nne di supiwe).
·     Fa motlhatlhojwa a dirisa mafoko a puo e sele mo go e e tlhatlhobiwang,
      ikgatholose mafoko ao, mme fa karabo e santse e tlhaloganyega, o se ka wa
      mo jela maduo. Fela, lefoko le le tswang mo puong e sele le a amogelesega fa
      le dirisitswe mo setlhangweng e bile le tlhokega mo karabong.
·     Mo dipotsong tse di bulegileng, dikarabo tsa EE/NNYAYA kgotsa KE A
      DUMELA/GA KE DUMELANE di se abelwe maduo. Lebaka/tshegetso ke yona
      e e tshwanetseng go tsewa tsia.
·     NNETE/FOSAGETSE kgotsa NTLHA/KAKANYO e se abelwe leduo lepe.
      Lebaka/tshegetso ke yona e e tshwanetseng go tsewa tsia.
·     Fa go tlhokega karabo ya lefoko le le lengwe mme motlhatlhojwa a neetse
      polelo yotlhe, mo tshwae ka nepagalo fa e le gore lefoko le le nepagetseng le
      thaletswe/le ntshofaditswe.
·     Fa go tlhokiwa dintlha di le pedi/tharo mme go tlhagisitswe tse dintsi, go
      tshwaiwe fela tse pedi/tharo tsa ntlha.
·     Amogela dipharologanyo tsa diteme.
·     Mo dipotsong tse go tlhopiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona, amogela
      tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA karabo e e
      kwadilweng ka botlalo.

POTSO 1
1.1
    1.1.1 A/GPO                                                                     (1)

    1.1.2    Kgwebo e ne e tsamaya sentle a lemoga fa a tshwanetse go dira
             madi ka pele/O ne a tsamaisa kgwebo ya gagwe ya marukgwe.              (2)

    1.1.3    Mothosu .                                                              (1)

    1.1.4    Ke ntlha, gonne a ne a tlhokometse lelapa la kwa Ga-Mosetlha le la kwa
             200 Ramasodi/O ne a dira kwa GPO mme gape a dira kgwebo kwa thoko
             go oketsa letseno.                                                  (2)

    1.1.5    A ne a sa tlhoke go sidilwa morago ga go tlhatswiwa.                   (2)

    1.1.6    O ne a bulelwa tsela jaaka kgosana.                                    (1)
             O ne a sa tlhole a gakololwa ka mafega gore a tlamele ka botlalo le
             ka nako.                                                               (1)

    1.1.7    Ke kgongwana ya makgoa e e ilang lesaka.                               (1)

    1.1.8    Bontsi jwa batho ba ba kapotseng ga bo a boela mo Tshwane gonne
             dikonteraka di ba isitse gosele.                                (2)

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya gae(HL)/P1                3                              NW/Lwetse 2019
                                       NSC – Memorantamo

      1.1.9     O ne a tshwanetse go tlamela ba Ga-Mosetlha kgwedi le kgwedi.      (1)
                O ne a tlhokomela lelapa la ko 200 Ramasodi ka botlalo.            (1)

      1.1.10 Emthonjeni.                                                           (1)

      1.1.11 Ke a ganetsa, gonne fa motho e le tsala ya gago ga a kitla a go eletsa go
             dira dilo tse di sa siamang jaaka go rekisa talane gonne go le kotsi. (2)

      1.1.12 Ke ne ke tla ineela ke dire ka thata go tlhokomela bana ba me ba madi.
             (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko)      (2)

      1.1.13 Mpotseng o ne a tlaa rekisa talane a e fitlhile ka thekiso ya marukgwe le
             ditokomane                                                            (2)

      1.1.14 Ba ka feleletsa ba tshwerwe/ Ba ka bolawa ke batho.                   (2)
             (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko)

1.2
          1.2.1 SETLHANGWA A kgwebo e dirwa ke monna fa mo SETLHANGWA B
                kgwebo e dirwa ke mosadi.                                (2)
                SETLHANGWA A monna o rekisa marukgwe le matokomane fa mo
                SETLHANGWA B mosadi a rekisa maungo le merogo.           (2)

          1.2.2 Go dira lotseno go tshedisa balelapa la gagwe.                     (1)

          1.2.3 Merogo/maungo (A batlhatlhojwa ba newe leduo fa ba neetse mefuta ya
                merogo kgotsa maungo)                                            (1)

                                                    PALOGOTLHE YA KAROLO YA A: 30

KAROLO YA B: TSHOBOKANYO

POTSO 2

Mokgwa wa go tshwaya:
Tshobokanyo e tshwanetse go tshwaiwa ka mokgwa o o latelang:
   · Kabo ya maduo
     o Maduo a le 7 a dintlha di le 7
     o Maduo a le 3 a puo
     o Palogotlhe : 10

      ·    Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a dirisitse mafoko a gagwe:
           o Leduo le le 1 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 1–3
           o Maduo a le 2 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 4–5
           o Maduo a le 3 = Fa motlhatlhojwa a nepile dintlha di le 6–7

      ·    Kabo ya maduo a puo fa motlhatlhojwa a nopotse:
           o Leduo (1) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 6–7
           o Lefela (0) = Fa motlhatlhojwa a nopotse dintlha di le 1–5

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya gae(HL)/P1             4                               NW/Lwetse 2019
                                    NSC – Memorantamo

ELA TLHOKO:

    o   Palo ya mafoko
        § Batshwai ba tshwanetse go netefatsa palo ya mafoko a a dirisitsweng.
        § A motlhatlhojwa a se jelwe maduo fa a sa tlhagisa palo e e solofetsweng
           kgotsa fa palo ya mafoko a a dirisitsweng e fosagetse. Fa a fetile palo ya
           mafoko a a lekanyeditsweng, bala go fitlha ka polelo ya bofelo e e tlang
           morago ga tekanyetso mme o ikgatholose karolo e e setseng ya
           tshobokanyo.
        § Ditshobokanyo tse dikhutswane mme di na le dintlhakgolo tsotlhe tse di
           tlhokegang di se ke tsa sokelwa dirope.

                  Dinopolo                        Mafoko a a tshitshintsweng
1   Bakgweetsi ba tshwanetse go             1 Tlhola fa go se ope mo koloing pele
    lebelela ka kelotlhoko fa go se ope       o e palama.
    mo sejanageng pele ba tsena kana
    ba tswa mo go sona.
2   Fa o etela gongwe itsise mongwe         2 Kaela mongwe tsela e o yang go e
    gore o ya go dirisa tsela efe le gore     dirisa.
    bonnye o tla goroga nako mang ko o
    yang gona.
3   Fa o kgweetsa lebelela seipone se       3 Dirisa seipone se se go supetsang
    se bontshang kwa morago ka dinako         kwa morago kgapetsa go bona gore
    tsotlhe go lemoga fa go se sejanaga       ga go ope yo o go setseng morago.
    se se go latetseng.
4   Efoga go kgweetsa o dirisa mogala       4 Go kgweetsa o bua ka mogala go ka
    wa letheka ka o tlaa go kgoreletsa        go itsa go nna malala a laotswe.
    go lemoga fa sengwe se sa tsamaye
    ka tsela.
5   Se kgweetse o butse matlhabaphefo       5 Kgweetsa o tswetse matlhabaphefo
    a sejanaga, kgweetsa o notletse           le go notlela dikgoro.
    mejako ka dinako tsotlhe.
6   Fa o belaela gore mongwe o go           6 Tshabela kwa mapodiseng kgotsa
    setse morago kgweeletsa kwa               kwa go leng batho ba bantsi fa o
    seteišeneng sa mapodisa ka potlako        lemoga gore o setswe morago.
    kgotsa o tsamaele kwa lefelong le le
    tlhanaselang batho go kopa thuso.
7   Fa o ema fa morago ga koloi e           7 Bula sekgala magareng ga dikoloi
    nngwe e bile e belaetsa, bula             gore o tile kgothoso.
    sekgala go ipha tšhono ya go tshaba
    fa sengwe se ka diragala.

Tlhola fa go se ope mo koloing pele o e palama.√ Kaela mongwe tsela e o yang go e
dirisa. √ Dirisa seipone se se go supetsang kwa morago kgapetsa go bona gore ga
ope yo o go setseng morago.√ Go kgweetsa o dirisa mogala go ka go itsa go nna
malala a laotswe.√Kgweetsa ka gale o tswetse matlhabaphefo le go notlela dikgoro.
√ Tshabela kwa mapodiseng kgotsa kwa go leng le batho ba bantsi fa o lemoga gore
o setswe morago.√ Bula sekgala magareng ga dikoloi gore o tile kgothoso. √
                                                             Palo ya mafoko: [89]
                                               PALOGOTLHE YA KAROLO B: 10

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya gae(HL)/P1                 5                                      NW/Lwetse 2019
                                        NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: TIRISO YA PUO

Mokgwa wa go tshwaya Karolo ya C

        ·   Mopeleto:
               o Karabo ya lefoko le le lengwe e abelwe leduo le fa mopeleto o
                  fosagetse ntle fela le fa phoso e fetola bokao jwa lefoko.
               o Fa dikarabo e le dipolelo tse di tletseng, mopeleto o o fosagetseng
                  o sokelwe dirope fa phoso e le mo ponagalong ya puo e e
                  tlhatlhobiwang.
               o Fa go tlhatlhobiwa dikhutshwafatso, karabo e tshwanetse go nna le
                  matshwao a puiso a a nepagetseng.
        ·   Dipopego tsa polelo e tshwanetse go latela melawana ya dipopego tsa puo
            ka nepagalo e be e tlhagisiwe ka dipolelo tse di tletseng/go latela taelo.
        ·   Mo dipotsong tse go tlhopiwang karabo e e nepagetseng mo go tsona,
            amogela tlhaka e e nyalanang le karabo e e nepagetseng LE/KGOTSA
            karabo e e kwadilweng ka botlalo.

POTSO 3
3.1     C/setlolo                                                                              (1)
3.2     Boitumelo, gonne o itumetse e bile o a nyenya.                                         (2)
3.3     Ee, gonne le batho ba borre ba dirisa setlolo se mme go tlhagelela lekgarebe
        fela mo papatsong,e bile setlolo sengwe se kwadilwe Nivea Men             (2)
3.4     Letlalonyana. Mme o tlhokomela letlalonyana la gagwe.                                  (2)
3.5     Thatafatsa.                                                                            (1)
3.6     Tlhotlhwa le lebenkele le le rekisang setlolo se.                                      (2)
                                                                                              [10]
POTSO 4
4.1     D/sekolong.                                                                            (1)
4.2     Ba le bararo.                                                                          (1)
4.3     Go sa sireletsega ga barutwana le barutabana kwa dikolong/tshireletsego ya
        barutwana le barutabana.                                                (2)
4.4     Moaparo wa gagwe le sediriswa seo a se tshotseng ka seatla sa go tlhatlhoba
        kgotsa go phuruphutsa.                                                  (1)
4.5     Go kaya gore mosetsana a ka tswa a tshwere sediriswa sa metale jaaka thipa
        kgotsa sethunya mo go ena. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di
        elwe tlhoko)                                                            (2)
4.6     Pii Pii Pii! E rile legodu le tlolela ka ntlo sefofonedi sa lela sa re pii pii pii!    (2)
4.7     Modirisotaelo.                                                                         (1)
                                                                                               [10]

Kwalololo e ileditswe                                                                         Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya gae(HL)/P1               6                         NW/Lwetse 2019
                                      NSC – Memorantamo

POTSO 5
5.1     Tlhalosi ya kopanelo.                                                (1)
5.2     Leina + letlhaodi.                                                   (2)
5.3     Yona.                                                                 (1)
5.4     Diaparo. Diaparo tsa bona di omile.                                   (2)
5.5     Kolopana.                                                            (1)
5.6     Yotlhe. Letlhophileakaretsi                                          (2)
5.7     Nna ke rata nama/Kerotse o nna mo setilong.                          (1)
                                                                            [10]
                                                    PALOGOTLHE YA KAROLO C: 30
                                                               PALOGOTLHE: 70

Kwalololo e ileditswe                                                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya gae(HL)/P1                7                          NW/Lwetse 2019
                                       NSC – Memorantamo

SETSWANA PAMPIRI YA NTLHA
BARRET’S TAXONOMY
TEKATLHALOGANYO
                    Tshedimosetso Thulaganyo Go       Tlhatlhobo Kgatlhegelo Maduo
                                  seswa      itseela
                                             tshwetso
1.1
1.1.1                                                  1                               1
1.1.2                        2                                                         2
1.1.3                        1                                                         1
1.1.4                                                                   2              2
1.1.5                                                            2                     2
1.1.6                        2                                                         2
1.1.7                        1                                                         1
1.1.8                                                            2                     2
1.1.9                        2                                                         2
1.1.10                                                 1                               1
1.1.11                                                                  2              2
1.1.12                                                                  2              2
1.1.13                                                           2                     2
1.1.14                                                           2                     2
1.2
1.2.1                                     4                                            4
1.2.2                                                  1                               1
1.2.3                                                  1                               1
Gotlhe:30                    8            4            4         8      6             [30]
Diporesente tse
                                 40%                       40%         20%
di fitlhetsweng

                   Tshedimosetso Thulaganyo Go       Tlhatlhobo Kgatlhegelo Maduo
                                 seswa      itseela
                                            tshwetso
2                        2            2         4         2                  [10]
Gotlhe                   2            2         4         2                   10
Diporosente
tse di                           40%                       40%         20%
fitlhetsweng
3
3.1                                                   1                                 1
3.2                                                                     2               2
3.3                                                              2                      2
3.4                                       2                                             2
3.5                          1                                                          1
3.6                          2                                                          2
Gotlhe                       3            2           1          2      2             [10]
Diporosente
tse di                           50%                       30%         20%
fitlhetsweng

Kwalololo e ileditswe                                                        Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya gae(HL)/P1                8                          NW/Lwetse 2019
                                       NSC – Memorantamo

4
4.1                                                   1                                 1
4.2                          1                                                          1
4.3                                                   2                                 2
4.4                                                              1                      1
4.5                          2                                                          2
4.6                                       2                                             2
4.7                                                              1                      1
Gotlhe                       3            2           3          2      0             [10]
Diporosente                      50%                       50%         0%
5
5.1                                                   1                                 1
5.2                          2                                                          2
5.3                          1                                                          1
5.4                                                   2                                 2
5.5                                                              1                      1
5.6                                       2                                             2
5.7                                                                     1               1
Gotlhe                       3            2           3          1      1             [10]
Diporosente                      50%                       40%         10%

                                                                     GOTLHE: 70

Kwalololo e ileditswe

## Related documents

- [NW SETSWANA HL P2 MEMO SEPTEMBER 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p2-memo-september-2019/0fde2fee-fa58-4ffe-be14-b552a0ecae76) — Setswana HL · Memo · 2019 · Setswana
- [NW SETSWANA HL P1 SEPTEMBER 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p1-september-2019/5f6cb332-f7d5-42ce-928f-24da3e69ae4d) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [NW SETSWANA HL P2 SEPTEMBER 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p2-september-2019/e82be2f2-b5c1-4e3d-95ab-74f8bb8d31f9) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2019-memo/882bc65a-66ee-46e9-b93c-7afc51f8c757) — Setswana HL · Memo · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2019-memo/c01b0bdc-f679-4a0a-a09f-aaa666e66c1b) — Setswana HL · Memo · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2019/6207cacc-fd52-4240-8e1b-16a8d373c1a1) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
