# Setswana HL Grade 12 Paper 2 North West Mock 2019 Memo

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 memorandum from the North West Mock Exam 2019, 27 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p2-memo-september-2019/0fde2fee-fa58-4ffe-be14-b552a0ecae76
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: North West Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 27

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 Paper 2 North West Mock 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p2-memo-september-2019/0fde2fee-fa58-4ffe-be14-b552a0ecae76)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · North West Mock Exam · 2019 · setswana. Memorandum, 27 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [NW SETSWANA HL P2 SEPTEMBER 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p2-september-2019/e82be2f2-b5c1-4e3d-95ab-74f8bb8d31f9) — QP · 2019 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                 NATIONAL
                            SENIOR CERTIFICATE

                                  MOPHATO 12

                            SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                                PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                                  LWETSE 2019

                                   MEMORANTAMO

MADUO: 80

                   Kaedi ena ya go tshwaya e na le ditsebe di le 22.

Kwalololo e ileditswe                                                  Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               2                          NW/Lwetse 2019
                                  NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: POKO

MELODI YA POKO – RM Ramogoshi

POTSO 1: POTSO YA TLHAMO

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse ga akarediwa dintlha
           tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 10 go
           tshwaya tlhamo ya motlhatlhojwa.

'MADUBEDUBE A 1939' – JM Lekgetho le ba bangwe

·     Mmoki o tlhagisa maikutlo a kutlobotlhoko mo lebokong le ka ntlha ya ntwa e e
      neng e fagile ka ngwaga wa 1939 kwa moseja ga mawatle.
·     O utlwisiwa botlhoko ke gore go ne go se monate e bile batho ba tlhakane
      ditlhogo. O tswelela ka gore go ne go bogela yo o sebete ka gonne go ne
      go senyegile.
·     Kutlobotlhoko ya gagwe e ne ya oketswa ke bomme ba ba neng ba lela thata ba
      sa itse se ba ka se dirang.
·     Go ne go le botlhoko ka gore go ne go sa robalwe bosigo ka ntlha ya medumo
      ya dithunya.
·     Bangwe ka ntlha ya letshogo le go tshaba, ba ne ba se na kwa ba robalang mme
      se se ne sa utlwisa mmoki botlhoko thata.
·     Mmoki o utlwisiwa botlhoko ke gore matlo a batho a ne a fisiwa.
·     Se se utlwisang botlhoko ke gore ntwa e ne e le gotlhe, mo metsing go ne go
      lowa ka dikepe fa kwa legodimong go ne go lowa ka difofane, ka jalo go ne go
      se kwa motho a ka tshabelang gona.
·     Mmoki o utlwisiwa botlhoko ke banna ba ba neng ba tshabile mo matlong a bona
      mme ba robala mo godimo ga dithaba.
·     Mmoki o utlwisiwa botlhoko ke gore ntwa e ne e le ya matlho a mahibidu ka go
      ne go thulane matlhale.                                                    [10]

POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

'TLHAOLELE' – OH Segano

2.1     Kutlobotlhoko ka gonne MaAforika a ne a kgaoganngwa igongwana.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)           (2)

2.2     Tlhatlhagano ya mafoko/popego – Go gatelela ketsaetsego e e mabapi
         le gore tota tlhaolele e tlile ka bomang.                                (2)

2.3     Dinaga tsa kwa ntle di ne tsa emisa kgwebisano le Aforikaborwa.           (2)

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               3                           NW/Lwetse 2019
                                  NSC – Memorantamo

2.4     Nnyaya, gonne e ne e kgaogantse MaAforikaborwa.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)           (2)

2.5     Ke ithutile gore re tshwanetse go tshela mmogo go sa kgathalasege
        mmala wa motho./Botlhe re bana ba Modimo.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko)            (2)
                                                                                 [10]

POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

'NELSON MANDELA' – RK Modisa

3.1     Thoriso/Tlotlomatso – ka Mandela a fedisitse tlhaolele/a lwetse kgololosego.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)           (2)

3.2    Tshwantshiso – Go dira gore mmuise a tlhaloganye bonolo ka se go
       buiwang ka sona ka go bapisa Nelson Mandela le kgagapa e e itseng
       dilo tsotlhe.                                                              (2)

3.3     Ga a rate go rumolwa ke ope.                                              (2)

3.4     Poeletsomafoko- go gatelela mokgwa o Mandela a neng a kgalema
        ka ona.

3.5     Ke ithutile gore mosekaphofu ya gaabo ga a tshabe go swa lentswe          (2)
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)
                                                                                 [10]

POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

'LEREBANA WA LETLALEANYA' – FS Shole

4.1     Kutlobotlhoko ka gonne bokgaitsadia monyalammaagwe ba mo tlhoile.         (2)
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)

4.2     Tshwantshanyo – go dira gore mmuise a tlhaloganye bonolo ka ga
        se go buiwang ka sona ka go tshwantshanya go goeletsa ga gagwe/selelo
        sa gagwe le go duma ga pula ya dikgadima go bontsha fa a šakgetse. (2)

4.3     Ka ke se lesika le bona./Ka ke sa amane le bona ka madi.                  (2)

4.4     Poeletsomodumo – go tlisa moutlwalo le molodi o o rileng mo lebokong
        ka go boeletsa tumammogo ‘m’ go tlhagisa bothata jo a nnileng le jona
        ka ntlha ya loso lwa ga mmaagwe.                                          (2)

4.5     Ke ithutile gore loso lo tlisa mathata mo botshelong jwa motho/Go botlhoko
        go tlogelwa ke mmaago/motsadi.                                            (2)
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko)           [10]

                                            LE

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2              4                          NW/Lwetse 2019
                                 NSC – Memorantamo

POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

'RE A GAMA' – BD Magoleng

5.1     Boitumelo – ba itumeletse go gama le gore ba na le se ba tlaa šabang
        ka sona.                                                                (2)

5.2     Ke go oketsa lebelo la mola le bonako jwa moribo le moretheto mo
        lebokong ka go tlogela tlhogo 'lo' mo leineng “lofulo.”                 (2)

5.3     Le bogobe jo bo apeilweng ka mašwi re ka bo apaya.                      (2)

5.4     Poeletsomodumo – go utlwatsa molodi/modumo o o rileng mo
        lebokong ka go boeletsa ditumammogo 'tlh' go tlhagisa bokao jwa
        go tlhanya ga mašwi a a feleletsang a le botlhoko.                      (2)

5.5     Ee – gonne nama ya kgomo e dirisiwa kwa meletlong le mo malapeng. (2)
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko)    [10]

                                      PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:                 30

KAROLO YA B: PADI

POTSO 6: POTSO YA TLHAMO

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse go akarediwa dintlha
            tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
            tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

•  Barutabana ba sekolo se sepotlana sa kwa Motsitlane se Motswagauteng a
   neng a tsena kwa go sona ba ne ba sa dire tiro ya bone ka boineelo le
   botshepegi ka ntlha ya gore ga go fa re bonang teng ba sireletsa
   Motswagauteng tebang le dikgobo le ditshotlo tse a neng a rakana natso ka
   ntlha ya tshobotsi le moaparo wa gagwe.
• Mo setsong sa rona e ne e le moila go tshola ngwana le Mosweu, ke ka
   moo re bonang barutabana, ditsala ga mmogo le barutwana ba sa amogele
   Motswagauteng jaaka a ntse.
 • Barutabana mo letlhakoreng le lengwe ke bona ba ba neng ba tshwanetse
   go sireletsa Motswagauteng ka e le bona ba ba fatlhositsweng le go lemoga
   dikgobo le ditshotlo tsa barutwana.
 • Motswagauteng o amogelwa kwa sekolong se segolo sa kwa Foreiborogo
   ka ntlha ya fa jaanong mosadimogolo Kobbie Swanepoel a tsere
   maikarabelo a go nna nae morago ga gore mmaagwe a atlholelwe botshelo
   jwa gagwe jotlhe kwa kgolegelong.
• Fa barutwana ba phatlalala go ya ka magoro, morutwana mongwe e         leng
   Koot Labuschagne o kgoromeletsa Motswagauteng mo mosetsaneng
   mongwe wa Mosweu yo o neng a bidiwa Sarkie.

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                5                           NW/Lwetse 2019
                                   NSC – Memorantamo

•     Ba ne ba wa, mme ba sala ba tlhatlagane. Ditsala tsa mosimane wa
      Mosweu yo o kgoromeditseng Motswagauteng tsa gana go bona tiragalo e.
•     Ba ne ba nesetsa Motswagauteng sefako sa mabole. Setlhopha sa
      basimane ba Bantsho sa tla se galefile. Ga jewa lebole go utlwala.
•     Koot ga mmogo le Teu ba kgalema ditlhopha tsa bona gonne ba bona ntwa
      ya semorafe e ya magoletsa. Bobedi jwa tlhomagana jwa latela mogokgo
      kwa kantorong ya gagwe.
•     Motswagauteng le Sarkie ba ikubula ba leba gae pele ga sekolo se tswa.
•     Rraagwe Sarkie morago ga go tlaleelwa ke ngwana, a fitlha a itaya
      morutabana Peo ka legofi, ka a re ba tseye bana ba bona ba Bantsho ba ba
      ise kwa dikolong tse di kwa lekeišeneng.
•     Morago ga go itewa ka legofi ga ga morutabana, sekolo se ne sa
      tlhakatlhakana ka ntlha ya fa Bantsho ba ngongoregela kgethololo mo
      sekolong.
•     Lekgotla la sekolo le ne la lalediwa go tla go seka kgetsi e. Mogokgo mo
      kgetsing e ga a bontshe boineelo le botshepegi ka ntlha ya fa a ne a
      kgetholola ka go tsena pitso le batsadi ba bana ba Basweu a sa akaretsa
      motsadi wa ga Motswagauteng.
•     Morago ga di ura tse pedi, tshwetso e setse e tserwe tebang le kgetsi e,
      Motswagauteng o bidiwa jaana a tla go neelwa katlholo, mme e seng go
      utlwa letlhakore la gagwe jaaka go dirilwe ka Koot.
•     Seno se supa fa mogokgo a sa dire tiro ya gagwe ka boineelo le
      botswapelo gonne o ne a gobelela a sekametse ka fa letlhakoreng la
      Basweu boemong jwa go seka molato e seng motho.
•     Lekgotla la sekolo ga mmogo le mogokgo ga ba a bontsha botshepegi mo
      tirong ka ntlha ya fa ba bone Motswagauteng molato a le esi, a bo a
      kobiwa, fa Koot ena a sa bonwa molato mme e bile a letleletswe go tsena
      sekolo.
•     MmaSepanapodi o ya kwa dikantorokgolong tsa thuto tsa sedika ka ntlha
      ya go sa kgotsofalele katlholo ya lekgotla la sekolo gonne e tsaya letlhakore
      ka ntlha ya barutabana ba ba sa ineelang mo tirong ya bona.
•     Go sa direng tiro ka boineelo ga barutabana go tlhotlheleditse dikhuduego
      mo sekolong sa Foreiborogo. Dikhuduego tse di ne tsa ama dikolo tse di
      mabapi go fitlha kwa Huhudi, mme tota fa mogokgo le lekgotla la sekolo ba
      ne ba na le phisego ya go tsamaisa sekolo sentle ka tshiamo le tolamo,
      dikhuduego tse, di ka bo di ne di sa diragala.                           [25]

POTSO 7: : DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

LEBA SEIPONE – Kabelo Kgatea

7.1     Ba ne ba mo teketela go thusa mapodisi go tshwara mosimane yo o
        neng a phamoletse mosweu beke.                                                (2)

7.2     Maikutlo a kutlwelobotlhoko ka gonne a ne a rata Motswagauteng
        thata/letshogo gonne a ne a tshogile gore Motswagauteng o tlile go
        tlhokafala.                                                                   (2)

7.3     Gokatweng.                                                                    (1)

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               6                           NW/Lwetse 2019
                                  NSC – Memorantamo

7.4    Mosala o ne a bogisa Motswagauteng e bile a mo tima le dijo. Ke
        ena a dirileng gore Motswagauteng a ngweege morago ga go mo
       setla ka kubu gonne a re Motswagauteng o timeditse podi ya gagwe.           (2)

7.5     Koot o ne a kgarameletsa Motswagauteng mo go Sarkie. Motswagauteng
        ena o ne a latofatswa ka go itatlhela mo go Sarkie le go mo phoraphora
        matsele. O ne gape a kobelwa go isa seriti sa sekolo kwa tlase ka go se
        tseela kwa kgotlatshekelo. (DI LE PEDI FELA)                            (2)

7.6     Letlhoo la gagwe la batho bantsho le dirile gore a kobe Motswagauteng
        le fa a ne a se na molato.                                                 (2)

7.7     Koot e ne e le moeteledipele wa basweu mme a tletse tlhaolele.
        Teu ena o ne a sa rate tlhaolele e bile a eteletse bantsho pele.           (2)

7.8     O ne a batla gore fa a mo rekisa a bo a fodile gore a tle a bone madi a
        mantsi.                                                                    (2)

7.9     O ne a mmolaela gore o tshodisitse Gokatweng ngwana le gore a
        rekisetse masankoma setopo sa gagwe.                                       (2)

7.10    Nnyaya – ke tlolo molao e bile Motswauteng o ne a dira tiro e ntle ya
        go re senokwane se tshwarwe.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)            (2)

7.11    Ee, go ne go le matshwanedi gonne a ne a dira ka jalo o ne a ka se
        kgone go mo tlhokomela le gona o ne a tshaba gore mosadi wa ga
        Jankie a ka lemoga fa ngwana e le wa monna wa gagwe.

        Nnyaya, a ka bo a ile le ena gae a ya go mo itlhokomelela ka ngwana a
        tlhoka lerato la ga mmaagwe.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)            (2)

7.12    Ke ne ke tlaa mo raya ke re a boele gae go ya go bona batsadi ba
        gagwe ka e le kgale a sa ba bone.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)             (2)

7.13    Motswagauteng o ya go phela a gopotse mmaagwe ka a mmone
        gangwe fela.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)             (2)
                                                                                  [25]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2              7                          NW/Lwetse 2019
                                 NSC – Memorantamo

POTSO 8: POTSO YA TLHAMO

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse go akarediwa dintlha
           tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
           tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

•   Borutabana ke tiro e e tlhokang boineelo le botshepegi. Mogokgo Madolo le
    Borume ba ne ba leka ka thata go aga barutwana ba dikolo tsa bona.
•   Borume yo o neng e le mogokgo kwa sekolong sa Matile o ne a dira tiro ya
    gagwe ka boineelo le botshepegi.
•   Fa batsadi ba ne ba gana bana ba ya sekolong, o ne a ba tlaleya kwa kgosing ka
    ntlha ya fa a ne a itse botlhokwa jwa thuto le go sa ikakanyetse a le esi.
•   Go supa boineelo le botswapelo jwa go bona bana ba Rantsho ba tswelela pele,
    e re morago ga go tlaleya kwa kgosing, ka le le latelang diphaposiborutelo di
    penologe.
•   Ka ntlha ya thotloetso ya ga Borume, bontsi jwa batsadi ba simolola go romela
    bana kwa dikolong.
•   Matlakala le ena o ikungwela mo tiragalong e, gonne rraagwe e bong Seagile e
    ne e le mongwe wa batsadi ba ba neng ba iletsa bana ba basetsana go tsena
    sekolo.
•   Morago ga go falola lokwalo lwa materiki, Modise o ne a ya go ithutela lokwalo
    lwa Borutabana kwa sekolong sa ga Mogokgo Madolo.
•   Madolo e ne e le mongwe wa batlhankedi ba puso ba ba tlhotlheletsang mongwe
    le mongwe gore a gwalalele dinaledi.
•   Go supa fa Mogokgo Madolo a ne a dira tiro ya gagwe ka matsetseleko,
    botshepegi le boineelo, o ne a ruta bana maikarabelo a gore mo isagong ba
    kgone go ituelela madi a dithuto tsa bona, boemong jwa gore a duelwe ke
    batsadi.
•   Mosimane mongwe le mongwe o ne a na le tshingwana e e leng ya gagwe, a
    lema ka fa a ratang ka gona, fa dijalo di budule, ba ye go rekisa kwa
    mmarakeng. Ba itse go duela madi a sekolo. Bangwe ba rekise dilo tse ba di
    betlileng, ba duele sekolo ka madi a tsona gonne Madolo a ne a sa tseye madi a
    a tswang kwa batsading.
•   Mogokgo Madolo o ne a dira tiro ya gagwe ka boineelo gonne o ne a tsenya
    baithuti ba ba se nang tsebe mo tseleng ka go ba otlhaya ka go tlhagola letsatsi
    lotlhe mo tshimong ya dinawa. Kotlhao ya mofuta o, e ne e ruta barutwana
    maikarabelo a go tila metsamao e e sa yeng ka tsela, mme ba gwalalele se ba
    se tletseng mo sekolong.
•   Ka ntlha ya boineelo jwa ga Madolo mo tirong ya gagwe, barutwana ba sekolo sa
    gagwe ba feleleditse ba nna mabogodika jaaka fa re bona Modise e le
    morutintshi, mme e bile Madolo a mo thusitse go betla mokoro.

Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               8                           NW/Lwetse 2019
                                  NSC – Memorantamo

•     Boineelo jwa ga mogokgo Madolo bo ne bo dira gore batho ba ba tswang gaufi le
      kgakala ba ungwe mo boleming le jaaka fa monnamogolo mongwe a ne a rata
      go itse gore a leme digwete jang gore di nne potokwe. Mongwe o rata go itse
      gore dikgolokwe tsa gagwe di bolawa ke eng. Mongwe a laletse Madolo go ya go
      bona gore a o tshela motshotelo ka tshwanelo.
•     Seno se supa gore boineelo jwa ga Madolo bo dirile gore barutwana ba gagwe
      ba anamise peo e a e jetseng mo setšhabeng fa ba setse ba alogile.
•      Keletso ya ga Madolo e ne e le go rata go utlwa batho ba re ba bone metsana e
      e dikaganyeditseng Ideni e tsamaela kwa leseding.                         [25]

POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

9.1     O ne a mo tlhoile gonne a ne a mo gaisa ka bontle/o ne a fufegela
        bontle jwa gagwe.                                                          (1)

9.2     Mosetsana mongwe o ile a mo loma tsebe.                                    (2)

9.3     Mma Sebolai.                                                                (1)

9.4     O ile a betelela Motlalepule mme a tshola ngwana yo a sa itseng rraagwe
        mme se se thankgolotse ditiragalo tsa padi e.                           (2)

9.5     Motlalepule a ka bo a boleletse baoki nnete le go kopa maina le aterese
        ya batsadi ba ba tsereng ngwana.                                            2)

9.6     O ne a le fiwa ke monnamolo Ofentse ka a ne a batla modisa.                (2)

9.7     E ne e le rraagwe e bile a itse gore kana o beteletse mmaagwe le gore
        ga go karolo epe e a e tsereng mo kgolong ya ga Modise.                     (2)

9.8     O ne a batla gore tsatsi lengwe fa dilo di mo siametse mo botshelong,
        e re a tla go mo tsaya a mmone ka letshwao leo.                             (2)

9.9     Nnyaya ga ke dumela gonne go ne go na le yo o ileng a mo loma tsebe
        ka lemena le basetsana bangwe ba neng ba le mo logela.                     (2)

9.10    O re ruta gore mo botshelong re itlhokomele gonne ga se batho
        botlhe ba ba re ratang.                                                    (2)
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)

9.11    O ne a sa batle go mo utlwisa botlhoko le go re a thubegelwe ke lenyalo. (2)

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               9                           NW/Lwetse 2019
                                  NSC – Memorantamo

9.12    Ee – fa o sa kgone go mo tlamela o tshwanetse go mo isa gore a fiwe
        tlamelo e e siameng mmogo le thuto.
        Nnyaya – ga go matshwanedi ke ngwana wa me o tlaa ja se ke se jang.        (2)
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)

9.13    Nnyaya gonne le pelong ga le tshetse.
        Ee, gonne ke tshaba go thubegelwa ke lenyalo.                              (2)

9.14    Kutlobotlhoko le go ikotlhaya gonne o tlile go nagana gore ga a dira go
        lekane go thusa Mma-Mosidi.                                                 (1)
                                                                                   [25]

POTSO 10: POTSO YA TLHAMO

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse go akarediwa dintlha
           tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a kana ka 25 go
           tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

MASEGO – GB Mokae

•   Borutabana ke tiro e e tlhokang boineelo le botshepegi, ke ka moo re boneng
    rre Selamolela le rre Kgotle ba neng ba ineetse le go dira ka botshepegi mo
    tirong ya bona.
•   Rre Kgotle le rre Selamolela ba ne ba tsaya leeto la sekgala se seleele go
    ikopanya le batsadi ba ga Masego go dumelana le bona gore Masego a tle go
    tsena sekolo sa bona. Se, se bontsha boineelo le botshepegi mo tirong.
•   Masego ke ngwana yo o tlhogo e boleta, mme ka jalo go tsena sekolo kwa
    Sedimosang go ka tswela barutwana ga mmogo le sekolo mosola.
•   Rre Kgabo o ne a sa ingwaelwe matsetse, ka go ne go sa tshamekelwe mo go
    ena, mme le fa go ntse jalo, barutabana ba, ka bobedi ba itshokela go itebanya
    nae fa fela a ka dumelana nabo go rebola Masego go mmetlela isago e e
    phatsimang.
•   Se, se supa fa ba ineetse mo tirong ya bona, go swela dikano tsa tiro e ba e
    dirang ka go sa phuaganye barutwanai.
•   Rre Selamolela e ne e le mogokgo wa sekolo se se tumileng sa Sedimosang
    kwa Kgomo-Kgomo gaufi le Belabela.
•   Ngwaga mongwe le mongwe go ne go se na go itaya sefololetse, dipholo tsa
    barutwana ba gagwe tsa materiki di ne di tlatsa dipelo tsa barutabana ba ba
    gaufi le ba ba kgakala le sona.
•   Dipholo di ne di jesa diwelang ka ntlha ya fa Mogokgo Selamolela e ne e le
    motlhodimogolo gonne a ne a le bogale jwa tau.
•   Go supa fa a ne a na le phisego ya go tlotlomatsa leina la sekolo sa gagwe, ke
    ka moo re mmonang a tsaya matsapa go ya go kopa Masego jaaka e le
    mmabotlhajana go tla go oketsa kgodumo e a neng a batla go e fitlhelela ka
    maikaelelo a go baya sekolo sa gagwe kwa setlhoeng .

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               10                           NW/Lwetse 2019
                                   NSC – Memorantamo

•   Masego o tlaa tswelwa ke mosola go tla mo Kgomo-Kgomo. Bokamoso jwa ga
    Masego bo ka bulega thata, jwa sedimoga fa a ka ya kwa Sedimosang. Rre
    Kgotle le rre Selamolela ba ne ba sa batle go tima Masego tšhono ka ntlha ya
    boineelo jwa bona go sedimosetsa setšhaba sa Rrantsho.
•   Rre Kgotle o aletse Masego motheo o o nonofileng wa thuto gore a fatlhoge go
    tloga bonnyeng.
•   Rre Kgotle ka ntlha ya go sa ikakanyetse, ga a gane ka Masego, a mo rua kwa
    sekolong sa gagwe gore mo bofelelong jwa ngwaga wa bobedi go tloga mo
    ngwageng oo a mo direle tlotlo jaaka morutwana yo o gaisitseng botlhe mo
    ditlhatlhobong tsa matiriki naga yotlhe.
•   O bonetse kwa pele gore morago ga foo o tlaa bo a ya kae, ke ka moo rre
    Selamolela e le mmana go tswa kwa legodimong gore Masego a kgone go ya
    kwa yunibesithi gonne rre Motsepe a ne a tlhoka.
•   Rre Selamolela ka ntlha ya dipholo tsa ngwaga le ngwaga tse di gaisang, o
    kgonne go tsalana le balaodi ba manaane a a thusang bana ba ba ithutang kwa
    diyunibesithing.
•   Masego fa a le kwa Sedimosang o tlaa bo a le gaufi le ditšhono tse di ntseng jalo
    tsa go mo naya isago e e phatsimang. Fa a ka ya kwa Sedimosang, isagwe ya
    gagwe e tlaa tsabakela ka ntlha ya barutabana ba ba neng ba rotloetsa
    barutwana go gwalalela dithuto tsa bona.                                    [25]

POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MASEGO – G Mokae

11.1    Ka ntlha ya gore Masego o ne a le botlhale thata e bile o ne a itse gore
        Masego o tlile go oketsa palo ya barutwana ba ba tlaa falolang sentle
        ba sekolo sa gagwe.                                                         (2)

11.2    O ne a le bogale – Ke ka moo bana ba sekolo sa gagwe ba neng
        ba falola bontle thata.                                                     (2)

11.3    Mosadi wa ga Vusi e ne e le seaka, a tsamaya le makau a a neng a kgona
        go mo isa menateng.
        O ne a tsenya tlhalo mme ya re a dirile jalo a tsenya barwa ba bona
        botlhole kgatlhanong le Vusi.                                          (2)

11.4    Masego o ne a le montle thata ka jalo go ne go se mosimane ope yo
        o neng a sa batle go ipona a tlhakanetse lepai le ena.                      (2)

11.5    Masego o ne a pateletshega go tlogela sekolo go batla tiro gore a
        kgone go tlamela ngwana wa gagwe.                                           (2)

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2              11                          NW/Lwetse 2019
                                  NSC – Memorantamo

11.6   Ntsime o ile a betelela Masego mme a mo tlogela ka ngwana.
       Masego a bo a tshwanela ke go godisa ngwana a le esi.                       (2)

11.7    Masego e ne e le ngwana yo o maitseo e bile a le botlhale.
        Sannah o ne a se na maitseo e bile a se botlhale.                          (2)

11.8    Ke akanya gore se ba se dirang ke bophologolo e bile ba tshwanetse go
        latlhelwa kwa kgolegelong botshelo jotlhe.                                 (2)

11.9    A ka dira gore barutwana bangwe ba nwe bojalwa le go tswa mo tseleng.
       (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)        (2)

11.10 Ee, ka ntlha ya gore Sannah o ne a kobetswe melato e e
      farologaneng kwa sekolong se a neng a tsena kwa go sona, jaanong
      o amogelwa fela ka gore rraagwe ke mohumi wa madi a mantsi.                  (2)

11.11 Ke ne ke tlaa dira se ba se dirileng gonne batsadi ba ga Masego
      ba tshwanetse go itse nnete.
      (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)              (2)

11.12 Ee, ke inyalanya le yona, Sello o tshwanetse go tsena sekolo gonne
      dipolotiki di tlile go mo dia./O tlaa di bona motlhang a feditseng sekolo
      e bile a dira.
      Nnyaya, dipolotiki di tlhalefisa motho/ke mokgwa mongwe wa botshelo.
      (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)              (2)

11.13 Ke ne ke tlaa utlwa botlhoko gonne jaaka mogokgo ke sa dira go lekane
      go mo sireletsa.
      (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)              (1)
                                                                                  [25]

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2             12                          NW/Lwetse 2019
                                 NSC – Memorantamo

POTSO 12: POTSO YA TLHAMO

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse go akarediwa
           dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a
           kana ka 25 go tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

•   Baagileng Bothobokae ke lekawana le le neng le tswa kwa Tlokwe ka tiro ya
    botlhatlheledi, mme le thapilwe jaaka motlhatlheledi kwa Thuto- Kgololo FET.
•   Motlhatlheledi yo, le fa a ne a dira tiro ya gagwe ka matlhagatlhaga le
    botswapelo, fela o ne a se na botshepegi mo go tsa botshelo.
•   Go ne go na le mosetsana mongwe wa kwa Phiritshweu yo o neng a tshikinya
    maikutlo a ga Baagileng. Baagileng e ne e re fa Mmathapelo a ka kgabola
    gongwe, pelo ya gagwe e ne e rutla dikgopo ka ntwa e e kwa godimo.
•   Baagileng o palelwa ke go laola maikutlo a gagwe a bo a ratana le Mmathapelo.
    Mmathapelo o tsaya maikutlo otlhe a gagwe a a akgela mo magetleng a ga
    Baagileng, a mo tshepa le go mo rata ka pelo ya gagwe yotlhe.
•   Ditoro tsa gagwe tsotlhe tsa bokamoso, di ne di na le Baagileng mo gare.
    Mmathapelo o dira jaana ka a ne a le mošwa mo go rataneng, a se na
    maitemogelo ape ka ga lerato. Baagileng ka a ne a le mogolo, e bile a na le
    maitemogelo a botshelo ka kakaretso go feta Mmathapelo, a ratana nae.
•   Kgosi ka e ne e mo tshepa e bile e mo tsaya jaaka rre yo a ka se feteng a kopa
    lerato mo ngwaneng, a kopa Baagileng go ya go mo emela kwa moletlong wa ga
    Palesa kwa Tshwane ka e le ena yo o neng a le maleba e bile a ne a ithaya a re
    o na le phisego mo go boneng bana ba bona ba atlegile mo isagong.
•   Fa a fitlha kwa Tshwane, o gatšwa maikutlo ke sewagodimo e bong Palesa.
•   Go boneng Palesa ga gagwe, o ne a tshwarwa ke kgakge, a tlaela, puo ya pala
    go tswa ka dipounama. A utlwa pelo ya gagwe e ubela kwa godimo gore a bo a
    utlwe a tsipiwa ke setlhabi. Baagileng le Palesa ba tlotlile go le gontsi ka
    Phiritshweu, mme moeka ga a ka a mo amela ka ga kgolagano ya gagwe le
    Mmathapelo.
•   Se se dirileng gore a se ka a mo amela ka Mmathapelo ke ka gonne moeka a ne
    a simolotse go nna le dikakanyo tsa bolotsana, a ikaeletse go ipala mabala a
    kgaka ntswa a itse gore Palesa le Mmathapelo ke ditsala tsa tlhogo ya kgomo.
•   Boineelo le botshepegi ke go nna modisa wa bana e seng go ba senyetsa
    botshelo.
•   Baagileng, boemong jwa go tsweletsa botsalano jwa ditsala tse pedi, a batla a ba
    fetola dira.
•   Baagileng o tshelela Palesa morara gore a mo tagise a tle a kgone go itirela
    boithatelo ka ena. Mmathapelo o ba tshwara mmogo le go sa tlhaloganye gonne
    Baagileng a sa mo tswela ka nnete ya gore o ratana nae.
•   Baagileng o batlile go bolaya ngwana yo a neng a tshwanetse go mo fatlhosa ka
    ntlha ya go palelwa ke go itshwara jaaka motlhatlheledi.                     [25]

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               13                           NW/Lwetse 2019
                                   NSC – Memorantamo

POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

13.1    O ne a re mapodisa ke matsipa e bile ba tsalana thata le barutegi.           (2)

13.2    Bogale – gonne o ne a tshabega mo motseng.                                   (2)

13.3    Kgori o ne a pateletsa Matsetseleko go nna mogotsa molelo kwa
        kgosing mme se sa dira gore Matsetseleko a ngweege fa gae, se sa
        dira gore patlo ya gagwe e simolole mme e tsweletsa ditiragalo tsa padi.     (2)

13.4    Kgosi Kgololo o ne a ka se kgone go ya gonne letsatsi la moletlo wa
        boPalesa le thulana le letsatsi le legolo la kopano ya dikgosi kwa
        Tswaing.                                                                     (2)

13.5    Kelogile o ne a sa kgone go gakolola monna wa gagwe ka ntlha ya
        fa a ne a lailwe. Mo go ena lefoko la monna ke la bofelo.                    (2)

13.6    Bagakolodi ba kgosi ba eteletswe pele ke Kgori ba ne ba itirela fela, ba
        itseela molao mo matsogong. Fa motho a dirile molato ba ne ba mo
        kgwathisa, fa a se lesego ba ne ba mo atlhola kgomo.                         (2)

13.7    Ke akanya gore ga ba dire sentle, ngwana o tshwanetse a itseele
        ditshwetso ka bokamoso jwa gagwe.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)              (2)

13.8 Segonyamatlho ke rre yo o sa gobeleleng yo o emang ngwana
     nokeng mo go se a batlang go se dira.
     Kgori ke rre yo o gobelelang.Yo o sa batleng go gakololwa e bile ga
     a eme ngwana nokeng.                                                            (4)

13.9 Go nna bonolo ga gagwe go ne ga dira gore bagakolodi ba gagwe ba
     itirele fela jaaka ba rata jaaka re bone ka Kgori.                              (2)

13.10 Ee, gore a kgone go nnaya dikgakololo.
      (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)                (2)

13.11 Ee, gonne kwa bokhutlhong Matsetseleko o ne a feleletsa a atlegile
      le go fitlhelela ditoro tsa gagwe.                                             (2)

13.12 Ke ne ke ka mo raya ke re a tsamae le dinako, metlha e fetogile a
      tlogele ngwana a nne se a batlang go nna sona.
       (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)               (1)
                                                                                   [25]

                                  KGOTSA

Kwalololo e ileditswe                                                              Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2             14                         NW/Lwetse 2019
                                 NSC – Memorantamo

DITLHANGWA TSA SETSO – G Leeuw le ba bangwe

POTSO 14: G Leeuw le ba bangwe

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse go akarediwa
           dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a
           kana ka 25 go tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

'MONNA WA MOGWEBI' – BP Lekome
 'KGOSI MOLEFI K PILANE' – M O M Seboni le EP Lekhela

    ·   Naane ya monna wa mogwebi e supa fa tota e le nnete gore kgomo
        mogobeng e wetswa ke namane.
    ·   Monna wa mogwebi o iphitlhela a le mo mathateng a magolo ka ntlha ya
        morwadie wa gofejane yo a neng a mo rata thata.
    ·   Morwadie o mo kopa gore a mo tlele sethunya sa rosa fa a boa kwa leetong
        le le neng le le mabapi le kgwebo ya gagwe.
    ·   Bothata jo monna wa mogwebi a neng a lebagane le bona ke gore e ne e le
        setlha sa mariga ka jalo go ne go se kitla go nna bonolo gore a bone
        sethunya sa rosa.
    ·   Lerato le a neng a na le lona mo ngwaneng wa gagwe, le ne la dira gore a se
        bone gore ga go kitla go nna bonolo gore a bone sethunya sa rosa ka e ne e
        le setlha sa mariga.
    ·   Monna wa mogwebi o ralala naga go batlela ngwana wa gagwe sethunya sa
        rosa.
    ·   Ngwana wa gagwe o mo tsentse mo mathateng a magolo a go batlana le
        sethunya sa rosa.
    ·   Gongwe le gongwe kwa a neng a tsena gona go batla sethunya sa rosa,
        batho ba ne ba mo tshega ba mmotsa gore a o ithaya a re sethunya sa rosa
        se tlhoga mo serameng.
    ·   Bothata jwa monna wa mogwebi ke gore o ne a sa batle go utlwisa ngwana
        wa gagwe botlhoko.
    ·   O feleletsa a kgetla sethunya sa rosa mo khasetleleng e e neng e le ya ga
        Dimo.
    ·   Dimo o raya monna wa mogwebi gore a buse sethunya sa gagwe sa rosa.
    ·   Monna wa mogwebi o dumelana le Dimo gore o tlaa mo naya morwadie wa
        gofejana gore e nne mosadi wa gagwe. O ne a sa lemoge bothata bo a neng
        a itsenya mo go bona gonne o ne a nagana gore Dimo ga a kitla a mo latela.
        O dira tsotlhe tse ka ntlha ya morwadie.
    ·   Dimo o feleletsa a tsere morwadie go mo dira mosadi wa gagwe.
    ·   Monna wa mogwebi o feleletsa a lwala le go tlhokafala ka ntlha ya go gopola
        morwadie.
    ·   Mathata otlhe a monna wa mogwebi a neng a iphitlhela a le mo go ona a
        bakilwe ke morwadie ka go mmatla sethunya sa rosa mo setlheng sa mariga.

Kwalololo e ileditswe                                                        Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2              15                           NW/Lwetse 2019
                                  NSC – Memorantamo

    ·   Kgosi Molefi K Pilane o supile fa tota e le nnete gore kgosi thothobolo e olela
        matlakala.
    ·   Morago ga go tlogelelwa bogosi ke mogoloe Pilane a Pheto, o iphitlhela a
        lebagane le dikgwetlho di le mmalwa. O tshwanetse a siamise le go feela
        motse wa gagwe matlakala. O ne a itse sentle gore ke kgosi thothobolo ka
        jalo o tshwanetse go feela matlakala.
    ·   O ipolelela gore o tshwanetse go fedisa bonokwane mo motseng wa gagwe.
    ·   Ka a ne a itse sentle gore kgosi thothobolo e olela matlakala, o ne a
        tshwanetse go batlana le matimela otlhe a a neng a tlogetse magae a bona
        mme a ba busetse gae.
    ·   Bangwe ba morafe wa gagwe ba ne ba le kwa Kapa le kwa Natala, e ne e le
        maikarabelo a gagwe gore a bone gore ba boela gae.
    ·   Banna ba ne ba tlogetse basadi le bana, se se ne se sa itumedise Kgosi. O
        ne a bona go siame gore a ba busetse gae.
    ·   Bontsi jwa makau a ne a tlogetse magae a bona ba re ba ya go batla tiro
        mme ba se tlhole ba boela gae.
    ·   O ne a sa rate dilo tse makau a neng a di dira fa ba le kwa makgoeng, go
        tlhalosiwa gore ba ne ba nyala gompieno mme mo nakong e e sa fediseng
        pelo ba tlhale. Ka jalo o ne a batla gore ba boele gae.
    ·   Basadi ba ba neng ba atile thata kwa Tlhabane o ne a batla gore le bona
         ba boele gae.
    ·   O ne a itse sentle gore ke tiro ya gagwe go siamisa motse wa gagwe gonne
        kgosi thothobolo e olela matlakala.                                       [25]

POTSO 15: : DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE – PC Mooa

'MMAPULE' – BP Lekome

'MOGAKA SOL PLAATJE' – PC Mooa

15.1    Morwa kgosi o ne a tshwanetse go tlhopha mosadi /Go isiwa marago
        kwa kgosing.                                                               (1)

15.2    Ke motho yo o tletseng letlhoo/kilo gonne ga twe o ne a mo tlhoile
        ka sa ntšwa le katse.                                         (2)

15.3    O ne a nyala gape gonne mosadi wa gagwe a ne a tlhokafetse.                (2)

15.4    Ke gore ga a ka a kgalemela mosadi wa gagwe fa a mmogisetsa ngwana,
        se se dira gore mosadi a tswelele pele go dira se.                  (2)

15.5    Go tlhatswa dijana le go phepafatsa ntlo.                                  (2)

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2              16                           NW/Lwetse 2019
                                  NSC – Memorantamo

15.6    O ne a akga thobane ya gagwe mo moweng mme Mmapule a iphitlhela
        a apere diaparo tse di mabono mantle le kariki ya dipitse e e neng
        ya isa Mmapule kwa moletlong.                                               (2)

15.7    Ke ne ke tlaa bua le rre gore a kgalemele mosadi wa gagwe.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)            (2)

15.8    Nnyaya gonne o ne a tlogela mosadi wa gagwe go mmogisetsa ngwana.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)   (2)

15.9    Neeletsano - go golaganya dipolelo tse pedi ntle le go dirisa lekopanyi/go
        tsweletsa kakanyo.                                                         (2)

15.10 Go oketsa lebelo la mola le bonako ba moribo le morethetho mo
      lebokong ka go tlogela tlhogo 'se' mo leineng “sefane” le noko ˈgaˈ mo
      kutung ya lerui "gago".                                                       (2)

15.11 E ne e le motho yo o kgonang go dira dilo di le dintsi gape a sa palelwe
      ke sepe. O ne a sireletsa botho le setho ka go kwala.                         (2)

15.12 Ee go botlhokwa gonne setšhaba se se sa itseng setso sa sona se a
      timela. (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)      (2)

15.13 Tholo gonne mmoki o tlhalosa fa rre Plaatje e le mminatholo.          (2)
                                                                                   [25]

                                           PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:              25

KAROLO YA C: TERAMA

POTSO 16: POTSO YA TLHAMO

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse go akarediwa
           dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a
            kana ka 25 go tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

    ·   Boikgogomoso ga bo a siama e bile bo ka go tlisetsa kutlobotlhoko.
    ·   Nkefi o ne a bolelela Dikobe ka go ikgogomosa gore Mafenya ke
        sekoropolapa, ga a mo maemong a go ka ratana le ena.
    ·   O tswelela ka go ikgogomosa fa a re ena o na le madi le ntlo e bile
        ntateagwemogolo ke kgosi ya kwa Lehurutshe.
    ·   Nkefi o ne a tenegela Dikobe a mmolelela gore kgang e a tlang ka yona ya
        gore Mafenya o a mo rata e mo ferosa dibete, ga a tlhole a batla go e utlwa
        ka ntlha ya fa a ne a le mabela e bile a ipolelela gore ga a tlhoke sepe.

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2              17                           NW/Lwetse 2019
                                  NSC – Memorantamo

    ·   O ne a tlhalosa ka go ikgogomosa gore fa a batla thuso Ntope o teng, a
        lebetse gore Ntope ke monna wa mosadi yo mongwe e bile a sa lemoge gore
        o itshenyetsa nako ka ena.
    ·   O iphitlhela a le mo kutlobotlhokog e e seng kana ka sepe fa Ntope a se na
        go bona kotsi ya sejanaga, Nkefi o ntse le ena kwa bookelong, a sa sute e
        kete ke ena mosadi wa ga Ntope
    ·   Fa Ntope a se na go tlhokafala, Nkefi o ne a idibala ka ntlha ya kutlobotlhoko,
        a nna beke yotlhe a sa ye tirong.
    ·   Morago ga phitlho ya ga Ntope, Nkefi a sala a itshopere, a lela a le esi kwa ga
        gagwe, a se na yo o mo gomotsang ka a ne a leleketse batho kgakala le ena
        ka ntata ya boikgogomoso
    ·   Badirimmogo le ena Mafenya le Dikobe le bona ba tsamaela kgakala le Nkefi
        ka a ba boleletse gore ga a tlhoke sepe be a re mafenya ke sekoropolapa .
    ·   Bagaabo le bona ga ba bonale go tla go mo tshedisa, ga a na le tsala ka a ne
        a dirile Ntope tsala ya gagwe.
    ·   Nkefi o ne a sotlega mo moweng, a eletsa o ka re a ka bo a na le mongwe yo
        o ka mo gomotsang, Mafenya le ena ka fa o nyetse.
    ·   Nkefi ga a sa tlhole a itlhokomela, botshelo ba gagwe bo fetogile gotlhelele,
        bontle le bona bo nyeletse, ga go sa na monna yo o nang le kgatlhego mo go
        ena
    ·   O sotlegile mo moweng ka jalo o ineeletse mo phafaneng, o bona e le
        mogomotsi wa gagwe.
    ·   Madi a o neng a ikgantsha ka ona a felela mo bojalweng, tiro ya gagwe le
        yona a ka se kgone go e dira ka manontlhotlho ka nako e ntsi o kwa
        phafaneng, a ka feleletsa a latlhegetswe le ke yona tiro eo.
    ·   Nkefi o iphitlhela a sotlega jaana ka ntlha ya boikgogomoso le go bitsa batho
        ka maina a tshotlo le lenyatso.                                            [25]

POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

17.1    A – Ntshidi B – Legae C – Tlhapi                                           (3)

17.2    Motho yo o nang maikarabelo – o dira ka natla go tsenya Ntshidi sekolo. (2)

17.3    Lokwalo lwa B.A                                                            (1)

17.4 Ke fa a dumelana le Tlhapi go amogela bogadi ba ga Ntshidi.                   (2)

17.5    -Go nwa bojalwa
        -Ga a mo apeele
        -Legae o itirela mogodungwana Tlhapi a ntse a le teng                      (2)
         (DI LE PEDI FELA)

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               18                          NW/Lwetse 2019
                                   NSC – Memorantamo

17.6    Malebye ke rangwaneagwe Ntshidi.                                           (2)

17.7    Go re ruta gore bana ba motho ba tshwanetse go nna ngatana e
        le nngwe gore ba tle ba thusane botshelo.                                 (2)
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)

17.8    Loso lwa ga Legae le Ntshidi.                                             (2)

17.9    Ee, gonne o ne a mo tlhokomela le go mo tsenya sekolo.                    (2)

17.10 O ne a utlwile botlhoko thata gonne o ne a tsaya Ntshidi jaaka ngwana
      wa gagwe                                                                     (2)

17.11 Nnyaya, go le gantsi setšhaba se tsaya letlhakore fa go tliwa mo kgang
      eno. Basadi ke bona ba neelwang tshegetso yotlhe, banna go twe ba
      lelela ka kwa teng.
      (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)             (2)

17.12 Ke ne ke tlaa mo tlotla le go mo tlhokomela ka tsotlhe.
      (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)              (2)

17.13 O ya go ikotlhaela go sa neela monna wa gagwe tlotlo.                        (1)
                                                                                 [25]

POTSO 18: POTSO YA TLHAMO

GA SE LORATO: – MJ Magasa

ELA TLHOKO: Mo tlhamong ya motlhatlhojwa go tshwanetse go akarediwa
           dintlha tse di fa tlase. Go tlaa dirisiwa ruboriki ya maduo a a
           kana ka 25 go tshwaya tiro ya motlhatlhojwa.

            ·   Boikgogomoso ga bo a siama gonne bo ka go tlisetsa kutlobotlhoko le
                tshotlego jaaka re bone ka se se diragaletseng Motsamai.
            ·   Motsamai o ne a ikgogomosa le go senya madi mo dinyatsing tsa
                gagwe a lebetse gore khumo segwagwa e a pharuma.
            ·   O bua ka boipelo le Angeline gore madi ga se bothata mo go ena, go
                aga ntlo ke kgetsi e e potlana, o tlaa rulaganya le ba “Long Home
                Constructions” go agela Angeline ntlo, dituelo tsa kgwedi le kgwedi di
                tlaa gogwa mo mading a gagwe.
            ·   O ipitsa Morena “Goer” ka boikgogomoso, a re Angeline fa a batla go
                ijesa monate a mmolele o tlaa mo isa monateng.
            ·   Ga a bone le fa Angeline a mo dirisa, o sirilwe ke boikgogomoso, fa a
                fetsa go aga ntlo, Angeline o a mo leleka, o tswa fela a itshopere.
            ·   Motsamai e le la ntlha a kopana le Suzan o mmolelela ka
                boikgogomoso ka moo a nang le madi ka teng.
            ·   O rekela Suzan bene le go mo agela lebenkele la merogo.

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                19                            NW/Lwetse 2019
                                    NSC – Memorantamo

            ·   Suzan o a mo tsietsa ka go kwadisa lebenkele mo leineng la ngwana
                wa gagwe, o a mo leleka, o tswa fela a sa tshwara sepe.
            ·   O kopana le Gladys la ntlha mme. o mo rekela tshupanako, o mo epela
                metsi ditshenyegelo tsotlhe di duelelwa ke Motsamai ka a ipitsa Mr
                Money. Se se bontsha gore o ne a ikgogomosa..
            ·   Le kwa ga Gladys o lelekwa ke monna wa ga Gladys e leng Kefentse.
            ·   O latlhegelwa ke dilo tse dintsi ka ntlha ya go ikgogomosa.
            ·   Motsamai o ne a lelekwa kwa tirong ka a ne a sa tlhole a dira tiro ya
                gagwe ka botswapelo, sa gagwe e le makgarebe fela.
            ·   O sentse dikoloi di le tharo tsa kwa tirong e bile bathapi ba gana go mo
                duela madi a dipenšene ka ba ya go baakanya dikoloi tse a di
                sentseng ka ona.
            ·   Kwa polokelong ga a na le sente e ntsho.
            ·   Badirammogo le bona ba mo latlhela matsogo, ba mo eletsa gore a ye
                gae go ya go ikopa maitshwarelo.
            ·   Kwa ga gagwe dilo di fetogile, bana ba rutegile, mmaabona o tsweletse
                ka botshelo e bile o iponetse monna yo mongwe e leng bra Dan.
            ·   Motsamai o sotlegile, o a lwala, bana le mosadi ga ba na nako ya
                gagwe.
            ·   Gadifele a re o tlaa nna mo letlotleng le a sa leng a le sia jalo, e seng
                mo ntlong e ntšhwa e e agilweng ke bana ba gagwe.
            ·   Gadifele a re ba tlaa mo sadisetsa dijo go raya gore fa ba sa sadisa ga
                a kitla a di bona.
            ·   Gadifele o tlogela Motsamai mo ditlhabing jalo a tsewa ke sejanaga
                sa BMW sa ga bra Dan, Emang, Lesego le Selapo le bona ba
                a tsamaya ba mo tlogela fela jalo.
            ·   Kutlobotlhoko e a iphitlhelang a le mo go yona e bakilwe ke go
                ikgogomosa ga gagwe.                                                  [25]

POTSO 19: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

GA SE LORATO – MJ Magasa

19.1    A – Angeline. B – Motsamai.                                                   (2)

19.2    Ke leferefere gonne o ratela Motsamai madi a gagwe fela.                      (2)

19.3    O ne a imakatsa, a itira yo o sa itseng gore Angeline o bua ka eng.           (2)

19.4    O ratana le Motsamai a ntse a itse gore o na le mosadi le bana,
        fa a fetsa go mo kuta o a mo koba, se se tsweletsa morero wa
        lerato le e seng la nnete.                                                    (2)

Kwalololo e ileditswe                                                               Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2              20                            NW/Lwetse 2019
                                  NSC – Memorantamo

19.5 - O ne a re o kgothositswe
     - O godisitse
     - O duetse thekete ya TPA
     - Dikhomphutara di a baakanngwa                                               (2)
      (DI LE PEDI FELA)

19.6 Ba ne ba a dirisetsa go baakanya dikoloi tse tharo tse a di sentseng
     tsa tiro.                                                                     (2)

19.7 Morake le Sentebaleng.                                                        (2)

19.8 Tenego/Tšhakgalo, ke goreng ba sa itirele. Ba tshwanetse go tlotla
     mebele ya bona le go itumelela bokgarebe jwa bona.
     (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)               (2)

19.9    Ee, o ne a mo rata ke ka moo a mo itshoketseng sebaka le fa a ne
        a itse metsamao ya gagwe e e sa nnang sentle.
        Nnyaya o ne a sa mo rate gonne fa o rata motho ga o mo sotle
        mo moweng.
        (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)            (2)

19.10 Ba ne ba feleletsa ba mo tlhatlhetse kwa kgolegelong.                        (2)

19.11 Ga e maleba ka a ne a lailwe gore monna ga a ediwe.                          (2)

19.12 O tlile go ikotlhaela ditiro tsa gagwe le go phela bokete ka a sa dire.
      (Dikarabo tsa batlhatlhojwa tse di nepagetseng di elwe tlhoko.)              (2)

19.13 Ke ne ke tlaa mo raya ke re a neye Motsamai tšhono e nngwe, go tlaa
      siama./Phokojwe ga a ke a latlha moseselo e le wa yona, ka jalo a
      lebelele bana ba gagwe.                                                      (1)
                                                                                  [25]

                                             PALOGOTLHE YA KAROLO C:               25
                                                       PALOGOTLHE:                 80

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                                                   21                                                              NW/Lwetse 2019
                                                                     NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: Ruboriki ya tlhatlhobo ya tlhamo ya Poko: 10 [MADUO]
Ditlhokego                       Phitlhelelo ka            Phitlhelelo ka         Phitlhelelo ka tekano     Phitlhelelo e e tlhaelang           Ga a fitlhelela
                                    dinaledi               matsetseleko
DITENG                                5–6                         4                          3                           2                           0–1
                             -Thanolo e e            -O bontsha go               -Thanolo e e               -Thanolo ya setlhogo e e       -Setlhogo ga se a
Thanolo ya setlhogo.         tseneletseng ya         tlhaloganya, gape o         lekalekanang ya            sa kgotsofatseng.              tlhaloganngwa.
Ngangisano e e               setlhogo.               ranotse setlhogo sentle.    setlhogo.                  - Ga go na dintlha dipe tse    -Ga go na bosupi jwa
tseneletseng, katlholo le    -Motseletsele o o       -Tsibogelo e e              -Go na le dintlha          di tshegetsang setlhogo.       go dirisa leboko.
go tlhaloganya               itumedisang wa          lekalekanang ya dintlha.    dingwe tse dintle tse di   -Tlhaloganyo e e tlhaelang     -Morutwana ga a
setlhangwa.                  dintlha tsa             -Dintlha tse di utlwalang   tshegetsang setlhogo.      ya mofutakwalo le leboko.      kgona go tlhaloganya
                             ngangisano, di          tsa ngangisano, fela ga     -Dintlha dingwe tsa                                       mofutakwalo le leboko.
6 MADUO                      tshegediwa ka botlalo   se tsotlhe tse di           dingangisano di
                             go tswa mo              tshegeditsweng jaaka go     tshegeditswe, mme
                             lebokong.               ne go tshwanetse.           fela bosupi ga bo
                             Go tlhaloganya          -Go tlhaloganngwa ga        dumelesege ka metlha.
                             setlhangwa le leboko    mofutakwalo le leboko.      -Tlhaloganyo e e kwa
                             go go manontlhotlho                                 tlase ya mofutakwalo le
                                                                                 leboko.

                                    4                       3                            2                         1                           0–1
KAGEGO LE PUO                 -Popego e e            -Kagego e e                 -Go na le bosupi jwa     -Popego e supa                  -E agegile bokoa.
                              lomaganeng.            tlhamaletseng le kelelo e    kagego.                  thulaganyo e e                 -Diphoso tse di
Popego, kelelo e e          -Dintlha tsa             e utlwalang ya               -Tlhamo e tlhoka kelelo fosagetseng.                     masisi tsa puo le
tlhaloganyegang le          ngangisano di agegile    ngangisano.                  e e bopegileng sentle -Dintlha tsa                       setaele se se
tlhagiso. Puo, segalo le    sentle.                  -Kelelo ya ntlha ya          ya tlhaloganyo le        ngangisano ga di                fosagetseng.
setaele tse di dirisitswe   -Puo, segalo le          ngangisano e kgona go        tomagano.                a rulaganngwa
mo tlhamong                  setaele di supa         salwa morago.                -Diphoso tse dinnye      sentle.
                             kgolo, di a             -Bogolo puo, segalo le       tsa puo, segalo le      -Diphoso tsa puo
4 MADUO                      kgatlhisa, di           setaele di nepagetse.        setaele tse di           di a bonagala.
                             nepagetse.                                           nepagetseng go le go
                            -Gotlhelele ga e na                                   ntsi.                   -Segalo le setaele
                             diphoso tsa puo,                                                              tse di sa nepagalang.
                             mopeleto le
                             matshwao a puiso.

ELA TLHOKO: Fa motlhatlhojwa a ikgatholositse diteng gotlhelele, mme. a kwala tlhamo ya boitlhamedi, a diteng, popego le puo
            di abelwe 0 maduo.

Kwalololo e ileditswe                                                                                        Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [NW SETSWANA HL Memorantamo SEPTEMBER 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-memorantamo-september-2019/b7a156e9-edd9-418d-bf81-ade03ba6874c) — Setswana HL · Memo · 2019 · Setswana
- [NW SETSWANA HL P1 SEPTEMBER 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p1-september-2019/5f6cb332-f7d5-42ce-928f-24da3e69ae4d) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2019/74397c8c-6c0f-4d6b-9521-145b1eaec474) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2019 Memp](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2019-memp/ae06148e-8862-4f58-955f-d3a49182ba2b) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2019-memo/882bc65a-66ee-46e9-b93c-7afc51f8c757) — Setswana HL · Memo · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2019-memo/c01b0bdc-f679-4a0a-a09f-aaa666e66c1b) — Setswana HL · Memo · 2019 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-question-paper/48b7dc5e-fbd2-4ae3-905c-24387aecf8aa) — QP · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 QP JUNE 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/039aaf68-9097-4cad-8785-98f3161c7059) — QP · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024/b17fd600-b447-4440-9ad6-24d1957ed359) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024/383f45ba-7815-40ab-8e1c-30784dc8044d) — QP · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2024](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2024/f38615cc-04f4-4b71-9122-faee2a51239a) — QP · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
