# Setswana HL Grade 12 P2 North West Mock 2019 Question Paper

> Grade 12 Setswana HL Paper 2 question paper from the North West Mock Exam 2019, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p2-september-2019/e82be2f2-b5c1-4e3d-95ab-74f8bb8d31f9
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Setswana HL
- Grade: Grade 12
- Language: Setswana
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: North West Mock Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Setswana HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/setswana-hl) › [Setswana HL Grade 12 P2 North West Mock 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p2-september-2019/e82be2f2-b5c1-4e3d-95ab-74f8bb8d31f9)

## About this document

Setswana Hl · Grade 12 · North West Mock Exam · 2019 · setswana. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [NW SETSWANA HL P2 MEMO SEPTEMBER 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p2-memo-september-2019/0fde2fee-fa58-4ffe-be14-b552a0ecae76) — Memo · 2019 · Setswana

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                               NATIONAL
                          SENIOR CERTIFICATE

                               MOPHATO 12

                         SETSWANA PUO YA GAE (HL)

                            PAMPIRI YA BOBEDI (P2)

                              LWETSE 2019

MADUO: 80

NAKO: Diura di le 2½

                        Pampiri e, e na le ditsebe di le 25.

Kwalololo e ileditswe                                          Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
     Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                2                            NW/Lwetse 2019
                                               NSC

     DITAELO LE TSHEDIMOSETSO

1.        Buisa tsebe e ka kelotlhoko pele o ka simolola go araba dipotso.

2.        O se ka wa leka go buisa pampiri yotlhe. Lebelela lenaneo la diteng mo tsebeng
          ya bone, mme o tshwae dipalo tsa dipotso tse di boditsweng mo dikwalong tse o
          di buisitseng monongwaga. Morago ga moo, buisa dipotso tse, mme o tlhophe
          dipotso tse o batlang go di araba.

3.        Pampiri e, e na le dikarolo di le THARO:

           KAROLO YA A: Poko                              (30)
           KAROLO YA B: Padi/Ditlhagwa tsa setso          (25)
           KAROLO YA C: Terama                            (25)

4.        Araba DIPOTSO di le TLHANO: Di le THARO mo KAROLONG YA A, e le
          NNGWE mo KAROLONG YA B le e le NNGWE mo KAROLONG YA C ka
          mokgwa o o latelang:

           KAROLO YA A: POKO
           MABOKO A A TLHAOTSWENG – Araba dipotso di le PEDI.
           LEBOKO LE LE SA TLHAOLWANG – Araba potso e le NNGWE.

           KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
           Araba potso e le NNGWE

           KAROLO YA C: TERAMA
           Araba potso e le NNGWE.

5.        TLHOPHO YA DIKARABO MO KAROLONG YA B (PADI/DITLHANGWA TSA
          SETSO) LE MO KAROLONG YA C (TERAMA):

           Araba FELA dipotso tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le terama tse o di
           ithutileng.
           Araba potso e le NNGWE ya TLHAMO le e le NNGWE ya DIPOTSO TSE
           DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B, o
           tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
           Fa o arabile dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG ya B, o tshwanetse go
           araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA C.
           Dirisa lenaneonetefatso go go thusa.

     Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  3                        NW/Lwetse 2019
                                            NSC

6.      BOLEELE JWA DIKARABO

        Karabo ya potso ya tlhamo ya poko e tshwanetse go nna mafoko a
        a ka nnang 250–300.
        Dikarabo tsa dipotso tsa tlhamo tsa padi kgotsa ditlhangwa tsa setso le
        terama di tshwanetse go nna mafoko a a ka nnang 400–450.
        Boleele jwa dikarabo tsa dipotso tse dikhutshwane bo laolwe ke maduo a
        a neetsweng. Dikarabo tsa batlhatlhojwa di totobale mme di nne maleba.

7.      Latela ditaelo kwa tshimologong ya karolo e NNGWE le e NNGWE.

8.      Nomora dikarabo tsa gago ka nepagalo go ya ka thulaganyo ya dipalo tse di
        dirisitsweng mo pampiring ya dipotso.

9.      Simolola KAROLO e NNGWE le e NNGWE mo tsebeng e NTŠHWA.

10.     Tiriso ya nako e e tshikinngwang.

        KAROLO YA A: Bonnye metsotso e le (40)
        KAROLO YA B: Bonnye metsotso e le (55)
        KAROLO YA C: Bonnye metsotso e le (55)

11.     Kwala sentle ka mokwalo o o buisegang.

Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   4                               NW/Lwetse 2019
                                             NSC

LENANEO LA DITENG

Tsebe e, e naya batlhatlhojwa tshedimosetso tebang le tlhopho ya dipotso tse ba ba
batlang go di araba kwa ntle ga go buisa pampiri yotlhe.

KAROLO YA A: POKO

Poko e e tlhaotsweng: Araba dipotso dingwe le dingwe di le PEDI.
PALO YA POTSO                             MOFUTA WA POTSO            MADUO         TSEBE
1.  'Madubedube a 1939'                       Potso ya tlhamo          10             6

2.    'Tlhaolele'                         Dipotso tse dikhutshwane      10                7

3.    'Nelson Mandela'                    Dipotso tse dikhutshwane     10                 8

4.    'Lerebana wa Letlaleanya'            Dipotso tse dikhutshwane         10     9
                                                LE
Poko e e sa tlhaolwang: Batlhatlhojwa botlhe ba TSHWANETSE go araba potso e.
5.  'Re a gama'                            Dipotso tse dikhutshwane          10   10
ELA TLHOKO: Araba POTSO e le NNGWE YA TLHAMO le POTSO e le NNGWE YA TSE
                DIKHUTSHWANE. Fa o araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
                o tshwanetse go araba potso ya tse dikhutshwane mo karolong YA C.
                Mo KAROLONG YA B le mo KAROLONG YA C araba potso e le NNGWE fela.

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO
PADI: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo pading e o e tlhaoletsweng.
6.  Leba Seipone                            Potso ya tlhamo              25          11

7.    Leba Seipone                        Dipotso tse dikhutshwane      25           12

8.    Omphile Umphi Modise                    Potso ya tlhamo           25           13

9.    Omphile Umphi Modise                Dipotso tse dikhutshwane      25            14

10.   Masego                                  Potso ya tlhamo           25           15

11.   Masego                              Dipotso tse dikhutshwane      25            16

12.   Ntlhomole Mmutlwa                       Potso ya tlhamo           25           17

13.   Ntlhomole Mmutlwa              Dipotso tse dikhutshwane        25       18
                                      KGOTSA
DITLHANGWA TSA SETSO: Araba potso e le NNGWE fela go tswa mo ditlhangweng tsa setso tse
o di tlhaoletsweng.
14. Monna wa Mogwebi le Kgosi
        Molefi K Pilane                  Potso ya tlhamo            25          20

15.    Mmapule le Mogaka Sol Plaatje
                                         Dipotso tse dikhutshwane       25            20
KAROLO YA C: TERAMA
Araba potso e le NNGWE.
16. Matsapa di a tsaya kae?                   Potso ya tlhamo           25           22

17.    Matsapa di a tsaya kae?           Dipotso tse dikhutshwane       25           22

18.    Ga se Lorato                          Potso ya tlhamo            25           24

19.    Ga se Lorato                      Dipotso tse dikhutshwane       25           24

Kwalololo e ileditswe                                                                Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 5                          NW/Lwetse 2019
                                           NSC

ELA TLHOKO: Mo DIKAROLONG tsa B le C, araba potso ya TLHAMO e le NNGWE
            le potso e le NNGWE ya DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE. Ga o a
            tshwanela go araba dipotso tse PEDI tsa tlhamo kgotsa dipotso tse
            PEDI tse dikhutshwane.

LENANEONETEFATSO

Lebelela lenaneonetefatso go rurifatsa fa o arabile palo ya dipotso e e tlhokegang.

                                                 PALO YA DIPOTSO
                                 PALOYA                                 TSHWAYA
           KAROLO A                                   TSE DI
                                 DIPOTSO                                   (ü)
                                                   ARABIWANG
 A: Poko                            1–4                 2
   (Poko e e tlhaotsweng)
 A: Poko                              5                 1
   (Poko e e sa tlhaolwang)
 B: Padi/Ditlhangwa tsa setso       6–15                1
    (Tlhamo kgotsa dipotso
    tse dikhutshwane)
 C: Terama                         16–19                1
     (Tlhamo kgotsa dipotso
     tse dikhutshwane)

ELA TLHOKO: Mo DIKAROLONG tsa B le C, netefatsa gore o arabile potso e le
            NNGWE ya tlhamo le e le NNGWE ya Dipotso tse dikhutshwane.

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               6                           NW/Lwetse 2019
                                         NSC

KAROLO YA A: POKO

MELODI YA POKO – RM Ramogoshi

Dipotso di tlaa bodiwa go tswa mo mabokong mangwe a le MANE a a tlhaotsweng le
go tswa go le le LENGWE le le sa tlhaolwang. Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba
dipotso DINGWE le DINGWE di le PEDI go tswa mo mabokong a a tlhaotsweng le le
le sa tlhaolwang. Dipotso tsa maboko a a tlhaotsweng di tlaa tlhagelela pele, mme go
latele tsa leboko le le sa tlhaolwang.

ELA TLHOKO: Araba potso e le NNGWE ya leboko le le sa tlhaolwang.

POKO E E TLHAOTSWENG

Araba dipotso di le PEDI go tswa mo go di le nne tse di boditsweng.

POTSO 1: POTSO YA TLHAMO

O ikaegile ka diteng tsa leboko le, kwala tlhamo e mo go yona o tlhagisang maikutlo a
mmoki mabapi le ntwa ya 1939. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang
250–300.

MADUBEDUBE a 1939 – JM Lekgetho le ba bangwe

1     Le epile ja ba ja tlhakana moseja ole.
2     Ga twe go thata, kgomo e tsentse tlhako kgamelong
3     Thamo ya phala khibidu; ga twe go dubegile,
4     Go a faratlhatlhanngwa, ga go jewe di welang.

5     Bomma-bana ba lela mo go botlhokotlhoko,
6     Ba gadima tlase boo ba gadima godimo.
7     Ga twe go a boitshega, ga go itsiwe boroko,
8     Go lala go khidiya sefako sa marumo.

9     Bontsintsi ga bo na kwa bo latsang tlhogo gone,
10    Ba fetogile bakgarakgatshegi ba bofelo.
11    Go itatswa kgabo ya molelo magabone,
12    E ja e be e wetsa motshegare le bosigo.

13    Thaka ya makau e tlogetse magae le metse,
14    E ineetse go lala godimo ga dithaba,
15    Ga se bothatanyana, gompieno go sulafetse,
16    Go tshwana fela gare ga mawatle le metlhaba.

17     Ga twe monongwaga phatshwana ga e thuse sepe,
18     Go busa dinonyane tsa loapi, difofane;
19     Mo metsing gone go fete go iphetlhe sekepe
20     Sa seka-kadimelela, sekepe sa sesapi.

21     E ya gompieno ga se e tlholang e bolelwa.
22     Gompieno go thulanye botlhale le jo bongwe,
23     Ka go rakanye bone tota bana ba go tsalwa
24     Ga ba ga lebagana ditshwantshwang le tse dingwe.
                                                                               [10]

Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 7                          NW/Lwetse 2019
                                           NSC

POTSO 2: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

TLHAOLELE – OH Segano

1      Ngwana o kile a bonwa Aforikaborwa
2      A bonwa ka maikaelelo magolo segolo
3      Bammopi ba mo itumeletse segolo
4      Kgolo ya gagwe e tlisitse kutlobotlhoko.

5      Bangwe ba re o tlile ka Maesemane
6      Bangwe ba re o tlile ka MaAferikanere
7      Bantsho bone ba re ga ba na seabe ka ena
8      Ka a tsaletswe go ba kgobola mekwatla.

9      Ngwana o filwe leina – Tlhaolele
10     Leina lebe seromo, ’ina lebe ga twe le a roma.
11     Lorato ga a ka a le amogela fa e se kilo
12     Bangwe ba mo tlhoile tsalong go fitlha losong.

13      Bana ba Aforika ba kgaoganngwa digongwana
14      Batho ba ipona jaaka Basweu, Bantsho le MaIntia
15      Dinaga tsa ntle tsa gana seo lebaibai
16      Sebetsa segolo ya nna ikgatoloso le dikiletso.

17      Bokhutlong batsadi ba ngwana ba mo latlha
18      Ba kopa boitshwarelo ka ntlha ya ditiro
19      Ba re ngwana ga a ka a lere boikhutso
20      Tsalo ya gagwe e lerile matlhotlhapelo.

21      Basweu ba ne ba iphetotse Batlhopiwa ke o mogolo
22      Ba laolela bangwe tulo le botshelo
23      Ga tsoga di letseng ba sa solofela
24      Ba bona fa tshiamo e le polao ya ga tlhaolele.

2.1     Maikutlo a mmoki ke afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ya gago ka
        lebaka.                                                                     (2)

2.2     Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo meleng ya 5 le 6 le mosola
        wa yona.                                                                     (2)

2.3     Tlhalosa mola 16 jaaka o dirisitswe mo lebokong le.                          (2)

2.4     Go ya ka wena, a tlhaolele e ne e siame go ya ka diteng tsa leboko le?
        Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                           (2)

2.5     Ke thuto efe e o e ungwileng go tswa mo lebokong le?                          (2)
                                                                                    [10]

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   8                     NW/Lwetse 2019
                                             NSC

POTSO 3: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NELSON MANDELA – RK Modisa

1       Ke kgagapa ya malemela gotlhe,
2       Ke maila-go-kgotlhwa, morwa Mandela
3       Mmueledi wa ditshwanelo tsa botho,
4       Morati le mofemedi wa ’fatshe la gaabo.

5       E rile a gololwa kgolegelong,
6       Lefatshe la duma phetelela,
7       Puo temokerasi ya phunyeletsa dithaba,
8       Ka morwa Mandela a ne a menne phatla.

9       Bangwe baeteledipele ba tsutsubanya mariba
10      Ka ba boifa Nelsong wa Lethosa, Madiba
11      Ba re: “O ne a gololelwang sekamotho seo?”
12      Ka a tlile a tlile go tsholola megopo re e tsholetswe.

13      Aforikaborwa a nna puo lefatshe ka bophara,
14      Ntswe ja gagwe ja phunyeletsa mawatle,
15      A goeletsa Aforikaborwa yo mošwa,
16      Aforikaborwa yo o se nang kgobelelo.

17      Kgalema morwa nkaikhuna wa mmala wa sebilo,
18      Barwa le barwadi ba gago ba go lebile,
19      Ga ba bolo go fetoga masiela fatsheng la bona,
20      Kgalema Enke, kgalema morwa Mandela.

        Enke e emetse ANC.

3.1     Maikutlo a mmoki ke afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ya gago ka
        lebaka.                                                                    (2)

3.2     Naya sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 1 le mosola wa sona.             (2)

3.3     Tlhalosa mola 2 jaaka o dirisitswe mo lebokong le.                         (2)

3.4     Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo moleng 20 le mosola wa
        yona.                                                                      (2)

3.5     Ke thuto efe e o e ungwileng go tswa mo lebokong le?                       (2)
                                                                                 [10]

Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 9                       NW/Lwetse 2019
                                           NSC

POTSO 4: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

 LEREBANA WA LETLALEANYA – FS Shole

 1      Bulang ditsebe ke bule letlole,
 2      Ke batla go duma sekgwanyape,
 3      Ke batla go duma jaaka pula ya dikgadima,
 4      Ke rata go ikotla mafatlha gompieno,
 5      Ke batla go lela sekgatla.

 6      Nna ke emetswe ke batho ka dinao,
 7      Ba mpolelela dilo di gana go fela,
 8      Ba re lapeng la bona ga ke batlege,
 9      Ka ke sa nkgane le madi a bona,
 10     Ke a kobiwa ga twe ke lebe gaetsho.

 11     Bomalome nthuseng ke a kopa,
 12     Leso la ga mme le mpaketse mathata,
 13     Le ntsoseditse diletseng,
 14     Le nkgotseditse molelogadi,
 15     Ga ke sa tlhole ke fitlhelwa sepe.

 16     Ke anegelwa fela puo phaa,
 17     Bokgaitsadia monyalamme ba a nkila,
 18     Ba re gaetsho ga se mono Kgatleng,
 19     Ke kwa Botswana kwa Kgalagadi,
 20     Ba mpitsa ka maina a ditšhaba disele.

4.1     Mmoki o tlhagisa maikutlo afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ya gago
        ka lebaka.                                                                (2)

4.2     Naya sekapuo se se tlhagelelang mo moleng 3 le mosola wa sona.            (2)

4.3     Tlhalosa mola 9 jaaka o dirisitswe mo lebokong le.                        (2)

4.4     Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo moleng 12 le mosola wa
        yona.                                                                     (2)

4.5     Ke thuto efe e o e ungwileng go tswa mo lebokong le?                       (2)
                                                                                 [10]

Kwalololo e ileditswe                                                       Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                     10                   NW/Lwetse 2019
                                               NSC

POKO E E SA TLHAOLWANG

POTSO 5: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

 RE A GAMA – BD Magoleng

 1     ’Fulo logolo lo tlola kgamelo,
 2      Monomotlha re tsile go lalela,
 3     ’Gobe re tsile go bo pota ka kwa!
 4      Le logala re ka nna ra lo leka,
 5      Ra lo leka, ra tlogela petleke,
 6      Petleke ra e wetsa ka mokwakwa!

 7      Re o batlela kotelo mogwere,
 8      Ka o re tsalela boferefere;
 9      O thetsa kgomo o e dira podi,
 10     O e thetsa o e dira motete.
 11     Lebotlana ga lo itse botete,
 12     Ka le anya go se bope bokodi.

 13     Mašwinyana a a mabelanyana,
 14     Kgamelong a gana dilabenyana,
 15     O bone a tlhonya a bo a tlhanya,
 16     A tlhanye a re tlholele ditlhoa.
 17     Tlhoa le dikolobe di a e tlhoa!
 18     ’Kolobe di tlhoa tlhoa di sa tlhanye!

 19     Badiri madila a a ba rema;
 20     ’Tshikana tsa bona a a di ngena.
 21     Madila a itshwanna le kgatsele,
 22     Badisana ba reng e a pepetla;
 23     Bobedi di iphalelwa ke lešetla;
 24     ’Šetla le di phala le se na ’tshele.

 25     Ntsi e rata go iphaga dibese,
 26     E ikgomaretsa ’dimo‘ a lebebe,
 27     E feletse e tlogetse bolwetse;
 28     Ntsi e re tshwarise moteteselo.
 29     Matlhong e di latswe tsotlhe dithoko!
 30     Mme boladu bona bo bo bowetse!

5.1     Mmoki o tlhagisa maikutlo afe mo lebokong le? Tshegetsa karabo ya gago
        ka lebaka.                                                                (2)

5.2     Maikaelelo a mmoki a go dirisa tlogelo mo moleng 1 ke afe?                (2)

5.3     Tlhalosa mola 4 jaaka o dirisitswe mo lebokong le.                       (2)

5.4     Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo moleng 16 le mosola wa
        yona.                                                                     (2)

5.5     Go ya ka wena, a kgomo e sa ntse e le botlhokwa mo botshelong jwa
        motswana wa gompieno? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                 (2)
                                                                                 [10]

                                                 PALOGOTLHE YA KAROLO YA A:       30
Kwalololo e ileditswe                                                       Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                11                            NW/Lwetse 2019
                                          NSC

KAROLO YA B: PADI/DITLHANGWA TSA SETSO

Ditshwaelo ka kakaretso:
·    Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
     pading kgotsa ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
·    Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo pading
     kgotsa ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
·    Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
     o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
·    Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
     KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo
     KAROLONG YA C.

PADI

Araba potso e le NNGWE go tswa mo pading e o e buisitseng.

POTSO 6: POTSO YA TLHAMO

LEBA SEIPONE – K Kgatea

Borutabana ke pitso, e bile ke tiro e e tlhokang boineelo le botshepegi. Sedifatsa
tlhagiso e go supa fa barutabana ba sekolo se sepotlana sa kwa Motsitlane le
sekolo se segolwane sa kwa Foreiborogo ba neng ba tlhoka boineelo le botshepegi
mo tirong ya bona ka teng. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.
                                                                                   [25]

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 12                           NW/Lwetse 2019
                                           NSC

POTSO 7: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

LEBA SEIPONE – K Kgatea

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO A

   “Ga ke tsamaele ruri kwa kgolegelong morwarra; ke kwa morakeng; ke tla boa.
 Re tla kopana letata ke wena.”
   E rile fa koloi ya maphodisa e sena go potela ka mmila wa ntlha fela, basadi
 ba ba rekisang le basimane ba ba kgorometsang dikolotsana, ba tlhasela
 Motswagauteng.                                                                       5
   A ragakwa ke mongwe le mongwe. A kokotwa tlhogo e ka dikwaekwae.
   Ka sebaka sa nko le molomo, ke fa morwa Gokatweng a rapaletse mo
 kgodung e khibidu. A phokgaphokga madi ka ditsebe le dinko.
   Kabo a tlhaga a fofa jaaka phakalane a tla go tsubula kokwana.
   A fitlha a itatlhela fa godimo ga Motswagauteng. A lela jaaka kolobe e tlhajwa.    10
   “Tlogela mpimpi ya lekutwane e swe.”
   Bangwe bona ba ntse ba re, “O ka bo a tlogetse motho yole ka gore o ne a sa
 phamola madi a motho yo montsho.”
   E rile ba sa ntse ba mo sotla le go mo sola jalo, koloi ya maphodisa ya letsa
 mariki. Ba phatlalala jaaka metsi a latlhetswe lefika. Maphodisa a fitlha a laisa    15
 Motswagauteng le Kabo, ba leba kwa bookelong.
   “O se ka wa swa tlhe monna Motswagauteng.” A bua jalo a ntsha phatsa ya
 seipone mo kgetsaneng ya ga Motswagauteng.
   “Leba seipone tsala, o boloke motho yo o mmonang mo go sona. Leba
  seipone.”                                                                           20
   E rile a ise a digele mafoko, a bona Motswagauteng a rokonyega. A nyeba
 mosimane wa Huhudi.
   Kabo a feta a ntse a kgothaletsa tsala ya gagwe go leba seipone jalo go fitlha
 kwa bookelong.
   Motswagauteng a robadiwa mo phaposing ya balwetse ba ba fa gare ga                 25
 botshelo le loso. Kabo a laelwa go ya gae.
   A tsamaya ka pelo e rotha madi. A gadimile kwa morago, gonne tsala ya
 gagwe e ja ka dipeipi.

7.1     Goreng baagi ba Huhudi ba ne ba teketa Motswagauteng?                         (2)

7.2     Nopolo e e fa godimo e senola maikutlo afe a ga Kabo? Tshegetsa
        karabo ya gago ka lebaka.                                                     (2)

7.3     Mmaagwe Motswagauteng ke mang?                                                (1)

7.4     Seabe sa ga Mosala mo go ngweegeng ga ga Motswagauteng ke sefe?               (2)

7.5     Tlhalosa ka dintlha di le PEDI gore go tlile jang gore Motswagauteng a
         kobiwe kwa sekolong sa Vryburg.                                              (2)

7.6     Semelo sa ga mogokgo Robson se tsweletsa jang morero wa padi e?               (2)

7.7     Bapisa maemo a ga Koot le Teu kwa sekolong sa Foreiborogo.                    (2)
Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                13                           NW/Lwetse 2019
                                          NSC

7.8     Maikaelelo a ga Mokwepa a go re Motswagauteng a beolwe le go okiwa
        morago ga go mo thwala kwa polaseng ya gagwe e ne e le afe?                  (2)

7.9     Lebaka la gore Mokwepa a bolae Jankie Smook ke lefe?                         (2)

7.10    A o inyalanya le tshwetso e baagi ba Huhudi ba e tsereng ya go teketa
        Motswagauteng? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                           (2)

7.11    Go ya ka wena, a o bona go ne go le matshwanedi gore Gokatweng a ise
        Motswagauteng kwa Motsitlane? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.            (2)

7.12    Fa o ne o le tsala ya ga Mosala ke kgakololo efe e o neng o ka mo e naya
        mabapi le mekgwa ya gagwe.                                                   (2)

7.13    Fa o lebeletse Motswagauteng o ya go tshela jang morago ga gore
        mmaagwe a atlholelwe botshelo jotlhe jwa gagwe kwa kgolegelong?
        Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.
                                                                                    (2)
                                                                                   [25]

POTSO 8: POTSO YA TLHAMO

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Borutabana ke pitso, e bile ke tiro e e tlhokang boineelo le botshepegi. Sedifatsa
tlhagiso e o ikaegile ka seabe sa ga mogokgo Madolo le mogokgo Borume mo go
ageng barutwana ba dikolo tsa bona. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko
a a ka nnang 400–450.                                                              [25]

Kwalololo e ileditswe                                                           Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                14                          NW/Lwetse 2019
                                          NSC

POTSO 9: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

OMPHILE UMPHI MODISE – DPS Monyaise

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO B

 Motlalepule e ne e le mosetsana yo mosetlhana, wa maratagolejwa, motho wa
 go katoga monyo, sekgatlhabadimo. Motho wa matlho a kgomo ya mmofu e jele
 teledimo, motho wa matlho a go phatsimela teng e kete a geletse dikeledi,
 motho wa pounama tse di matlerebunyana jaaka tsa mosimane a tlwaetse go ja
 diphofora kwa madisong; di atisa go dira legogo, e kete o sa tswa go ja dipabe; 5
 bosetlhana jwa tsone bo oketsa bontle jwa gagwe, go na le go bo fokotsa. Fa o
 mo etse tlhoko a itebetse, ‘fatlhogo sa gagwe se tletse manyaapelo jaaka motho
 a tla di golela. O ne a ka nna masame a mabedi a dinyaga le motso, kgotsa e
 mebedi, e seng go feta moo. Kgato tse nne le seripagare. Matshweka.

 Ga feta nyaga tse pedi a ntse a nna kwa 275 Lakasanta, a dira mo meseseng 10
 mo Doornfontein, gaufi le fa tšhutšhumakgala tsa botlhabatsatsi di fetang gona.
 Moso le moso a palama go ya tirong, maitseboa mangwe le mangwe a boela
 gae; a se na mokaulengwe. Kgabagare, basetsana ba o dirang nabo ba mo
 logela leano. Mme ka sekhukhuni se seke se tlhoka sebataladi, mongwe a mo
 loma tsebe. A tswa, a ya go batla tiro go sele; ntekwane o ya go tsena mo 15
 ganong la thakadu.

 A ya go tsena mo matlong a maleele a Makgoa a a bitswang difolete. A fitlhela
 go dira tshetsana ya Aferika, ba tswa khutlong tse nne tsa lefatshe. Mo
 tshetsaneng e, ga bo go le mosetsana mongwe yo motshwana, a bidiwa Thandi,
 morwadia Manana, ga bone e le kwa tlase kwa Natala, gaufi le molapo wa 20
 Encandu, fa o lebile mo lewatleng la India, fa go kileng ga bo go le sekolo se
 segolo sa Pholile, mo metlheng ele ya maloba.

 Thandi o ne a bua ka kodu ya sesimane, ntswe la gagwe le na le noto nngwe e
 e neng e ka dira gore o tlhole o mo reeditse motshegare otlhe fa a tshega. E ne
 e le montlenyane wa folete, a ratwa ke botlhe. Fa Motlalepule a tsena gone, 25
 Thandi a bona mokgele o mo tswa mo dinaleng, o tsewa ke motho a tla a eme
 ka dinao. A bona bontsi jwa basetsana bo simolola go mo ila, a bona ba tswa
 mo tseleng ya gagwe a sa le kgakala. Nxa! A ikana. A simolola go baya dirai, go
 tshelela dithupa.

 E ne e le tsatsi la Tshipi, nako e le 7 maitseboa, basetsana ba simolola go boa 30
 kwa ba neng ba tlhotse ba jetse nala gone. Thandi o ne a tlhotse mo gae;
 basetsana ba kgotlana ka menwana, ba tsipana ka matlho. Motlalepule a itewa
 ke ditshikare a ya a lebile mogorogoro o o neng o kgaogantse dikamore tsa
 basetsana. A beteletsa pelo; mo malatsing ao, o ne a na le mokgwa wa go
 seboga, go sia mmele.                                                           35

9.1     Goreng Thandi a ne a tlhoile Motlalepule?                                  (1)

9.2     Tlhalosa gore Motlalepule o lemogile jang gore go na le basetsana ba ba
         neng ba mo logela lemena.                                                 (2)
Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  15                            NW/Lwetse 2019
                                            NSC

9.3     Naya leina la mosadimogolo yo o neng a felegetsa Motlalepule
        kwa kgodisetsong.                                                            (1)

9. 4    Seabe sa lekolwane la tedu tsa katse ke sefe mo go thankgololeng
        ditiragalo tsa padi e?                                                       (2)

9.5     Ke eng se Motlalepule a ka bong a se dirile kwa Olanti gore a bone morwa
        wa gagwe?                                                                (2)

9.6     Tlhalosa gore go tlile jang gore Omphile a teiwe leina 'Modise'.             (2)

9.7     Goreng RraModise a ne a sa rate fa go twe o tshwana le Modise?               (2)

9.8     Maikaelelo a ga Motlalepule a go baya Omphile letshwao mo morago ga
        tsebe e ne e le afe?                                                         (2)

9.9     A o dumela gore basetsana botlhe ba ba neng ba dira le Motlalepule kwa
        Doornfontein mo meseseng ba ne ba mo tlhoile? Tshegetsa karabo ya
        gago ka lebaka.                                                              (2)

9.10    Mokwadi o re ruta eng ka moanelwa Thandi?                                    (2)

9.11    Lebaka la gore Motlalepule a se bolelele Rra-Mosidi ka ga Omphile ke lefe? (2)

9.12    Go ya ka wena, a o bona go le matshwanedi go isa ngwana kwa legaeng la
        kgodiso ya bana? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                   (2)

9.13    Fa o ne o le MmaMosidi, a o ne o ka hupa sephiri? Tshegetsa karabo ya
        gago ka lebaka.                                                              (2)

9.14    Fa o lebeletse, Rra-Mosidi o ya go tshela jang morago ga go itse se se
        bakileng bolwetse jo bo tlhodileng loso lwa mosadi wa gagwe? Tshegetsa
        karabo ya gago ka lebaka                                               (1)
                                                                               [25]

POTSO 10: POTSO YA TLHAMO

MASEGO – G Mokae

Borutabana ke pitso, e bile ke tiro e e tlhokang boineelo le botshepegi. Tshegetsa
tlhagiso e, o ikaegile ka seabe se barutabana Selamolela, Kgotle le barutabana ba
Sedimosang ba nnileng le sona mo bangweng ba barutwana ba sekolo sa bona.
Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400–450.                             [25]

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                16                           NW/Lwetse 2019
                                          NSC

POTSO 11: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MASEGO – GB Mokae

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO C

 Rre Knox Selamolela e ne e le mogokgo wa sekolo se se tumileng, se segolo sa
 Sedimosang kwa Kgomo-Kgomo, gaufi le Belabela, Warmbaths. Ngwaga
 mongwe le mongwe, go se na go betsa se fololetse, dipholo tsa bana ba
 Sedimosang ba matiriki di ne di tlatsa dipelo tsa barutabana ba ba gaufi – le tota
 ba ba kgakala le sona – ka lefufa! ba di eletsa. Di ne di jesa tse di elelang jaaka 5
 thelelabodiba, mme go ne go kaiwa gore motlhodimogolo wa tsona e ne e le
 mogokgo wa Sedimosang yo o bogale jwa tau, rre Knox Selamolela.

 Bana ba gagwe kwa sekolong ba mo teile leina la tshotlo la Chunky go supa
 mmele wa gagwe o mogolo. Le fa mo tshimologong a ne a leka go le apola, rre
 Selamolela o ne a feleletsa a itlhoboga; a latlhela teu. Leina le, la mo ngaparela 10
 jaaka setlhare sa mooka, a feleletsa a sa tlhole a angwa ke tshotlo e e neng e le
 mo go lona. Go bua boammaaruri, o feleleditse a le rata. Le mororo a se ke a le
 rata go gaisa phisego ya go tanya borramatlhajana le bommamatlhajana go tla
 go oketsa phatsimo ya dipholo tsa sekolo sa gagwe.

 “Kana o rile leina la gagwe ke mang?” rre yo o makgasa, yo a neng a setse a le 15
 ka kwa go dingwaga di le somaamatlhano, a botsa, phatla e tsutsubane.

 “Selamolela, rre Motsepe. Leina la gagwe ke rre Knox Selamolela,” Joseph
 Kgotle a boeletsa.

 “Mme ke tsaya gore ga se boithaopo jo bo mo rotloeditseng go tsamaya sekgala
 se se kana go tla kwano ... E le gore ena o tla bona eng mo thulaganyong e e 20
 jalo?” rre Motsepe a batlisisa.

 “Se monate se ingwaelwa ... Go botoka a ipuelele,” Kgotle a araba a lemosa
 Selamolela go dira jalo ka matlho.

 “Ke tla bua nnete e e feletseng fela rre Motsepe,” Chunky, a simolola. “Go na le
 go inaganela go gontsi mo kgatong e ke e tsereng go tla kwano ... ”              25

 Rrantlo a mo tsena ganong, a benya mobenyo o o phatsimang fa a leba
 molekane wa gagwe yo a neng a dutse fa fatshe ka marago mo legogong la
 bojang, a namile maoto. “Fela jaaka ke go akanyeditse mmaabo; fela jaaka ke
 go boleletse mmaagwe Masego.”

 “Fela go rialo ga go reye gore morwadio ga a kitla a tswelwa mosola ke go ya 30
 kwa Kgomo-Kgomo, rre Motsepe ...
 Selamolela, tswee-tswee, a ke o tlhalosetse rre Motsepe gore morwadie o tla
 tswelwa mosola jang ke go tla koo,” Joseph Kgotla, fa a lemoga gore tsala ya
 gagwe ga e a simolola sentle, a leka go mo supetsa tsela e e siameng.

 Masego o tla ungwelwa jang ke lenaneo leo, jaaka o sena go ipolela jaanong, le 35
 susumeditsweng ke go inaganela?”
 Motsepe a mo gwetlha.

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                17                           NW/Lwetse 2019
                                          NSC

11.1    Goreng rre Knox Selamolela a ne a batla gore Masego a tle go
        tsena sekolo kwa Sedimosang?                                                  (2)

11.2    Nopolo e e fa godimo e senola semelo sefe sa ga ‘Chunky̕? Tshegetsa
        karabo ya gago ka lebaka.                                                     (2)

11.3 Naya mabaka a MABEDI a a dirileng gore lenyalo la ga Vusi la ntlha le
     thubege.                                                                         (2)

11.4    Tshobotsi ya ga Masego e na le seabe sefe mo go betelelweng ga gagwe? (2)

11.5    Tlhalosa ka moo go nna le ngwana ga ga Masego go mo
         tlhakatlhakanyeditseng isagwe ka teng.                                       (2)

11.6    Seabe sa ga Ntsime ke sefe mo tsweletsong ya ditiragalo tsa padi e?           (2)

11.7    Bapisa maitsholo a ga Sannah le Masego.                                       (2)

11.8    Ntsime o ne a betelela Masego. Kakanyo ya gago ke efe mabapi le
        banna ba ba betelelang basadi?                                                (2)

11.9    Maitsholo a ga Sannah a ka nna le ditlamorago dife mo barutwaneng ka
        ena?                                                                          (2)

11.10 Go ya ka wena, a mogokgo Selamolela o dirisitse maemo a gagwe
      botlhaswa ka go amogela Sannah kwa Sedimosang? Tshegetsa karabo ya
      gago ka lebaka.                                                    (2)

11.11 Fa o ne o le Selamolela le Kgotle, mme o tshwanetse go anegela Kgabo
      Motsepe ka go ima ga ga Masego, o ne o ka dira eng?                             (2)

11.12 A o inyalanya le tshwetso ya ga Masego ya go rotloetsa Sello go se
      ikamanye le dipolotiki? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                     (2)

11.13 Fa o ne o le mogokgo wa sekolo sa Sedimosang, o ne o tlaa ikutlwa
      jang fa o bona Masego a imile, o lebeletse tsela e a tlileng ka yona kwa
      sekolong sa gago? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                          (1)
                                                                                    [25]

POTSO 12: POTSO YA TLHAMO

NTLHOMOLE MMUTLWA – OM Lobelo

Borutabana ke pitso, e bile ke tiro e e tlhokang boineelo le botshepegi. Sedifatsa
tlhagiso e go supa fa motlhatlheledi Baagileng a ne a na le mo a tlhaelang boineelo le
botshepegi gona mo tirong ya gagwe. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang
400–450.                                                                           [25]

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2               18                          NW/Lwetse 2019
                                         NSC

POTSO 13: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso

NOPOLO D

Kgori le Kelogile ba ne ba sa ntse ba eme fela, ba sa itse gore ba lebe kae. Go
ne go se yo o buang le yo mongwe ka motsotso oo. Kgori o ne a tswa molomo,
a tshitshinya gore go bitswe Tshetlho, moetapele wa makanyane a kwa kgosing.
A bona fa letsholo la makanyane a kwa kgosing le ka nna bonako, e bile ba ka
tshwara Matsetseleko a ise a bo a ye gope. Kgori a wetsa jalo ka tsholofelo e e 5
feletseng. Kelogile le ene o ne a ntsha la gagwe lefoko, a bona fa letsholo e le
tshenyo ya nako. A tshitshinya fa sepodisi e le sona se ka direlang ka bonako.
Tshitshinyo ya ga Kelogile e ne ya senya dilo tsotlhe, e ne ya gakatsa Kgori le
go feta. Monnamogolo o ne a tlolaka, a ithutlakaka, peipi a sa e lebale mo
molomong.                                                                        10

O ne a ntse a gaketse jalo a tlapisitse peipi ya gagwe ka meno. Kgori o ne a
bolelela Kelogile gore mapodisi ke matsipa, e bile ba tsalana thata le barutegi
ba ba jaaka Matsetseleko. Ka jalo, Kgori go ne go se fa a bayang mapodisi
gone. O ne a bona fa mapodisi e le balotsana, e bile e le barati ba madi fela. O
ne a ntse a ritarita fa fatshe a ntse a re, “Go itse mang, ka gongwe mapodisi ke 15
ona a tshabisitseng. Matsetseleko fa gae.”

Go bona nako e senyega, Kelogile a roma Bonolo, kgaitsadia Matsetseleko kwa
bodirelong ba mapodisi go ya go bega se se diregileng. Ka nako eo, Kgori ene
o ne a tlolela fa godimo ga pitse ya gagwe, a leba kwa kgotla go ya go gwetlha
makanyane a kgosing. Go ne go se yo o buisanang le yo mongwe ka nako eo.       20

O ne a tlhaga a sumakaka, dinko a di famotse jaaka pitse ya lebelo e digela
motabogo wa yona. Sejanaga se ne se eme, se rora jaaka ntšwa ya phefo e
kgalema dikoko di leka go e jela dijo.

Bonolo o ne a fologa sejanaga, a tla a mo setse morago. Ba ya jalo ba salane
morago go fitlhelela ba bo ba tsena ka kgorwana. Yoo e ne e le Bra Boots. O ne 25
a bidiwa jalo gonne a ne a itse sentle go pega seganana mphaatšhane tota.
Leina la gagwe la nnete, e ne e le Sebogodi Tlhapedi.

Bra Boots tiro ya bopodisi o ne a sa e rutwe, o ne a e tsaletswe. E ne e le
lepodisi le le neng le tshabega thata mo motseng oo wa Phiritshweu. Bana le
bagolo, go ne go tshwana fela. Ba ne ba nyelela jaaka mafura mo molelong fa 30
ba ka bona koloi ya ga gagwe e tlhaga e thuntshitse lorole.

Bra Boots e rile go goroga a goga dipampiri. O fetile a kwala, fa Kelogile a ntse
a mo tlhalosetsa tsotlhe tse a di boneng le gotlhe fela ka go nyelela ga
Matsetseleko. Pene ya ga Bra Boots e ne e ntse e ya kgapetsakgapetsa kwa
molomong, fa Kelogile a ntse a mo tlhalosetsa jalo. A sosobantse phatla, e kete 35
borukgwe jwa monnamogolo bo sa rokwa sentle mo lothekeng.

Kwalololo e ileditswe                                                        Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  19                            NW/Lwetse 2019
                                            NSC

13.1    Goreng Kgori a ne a sa tshepe mapodisa?                                       (2)

13.2    Nopolo e e fa godimo e senola semelo sefe sa ga Bra Boots? Tshegetsa
        karabo ya gago ka lebaka.                                                     (2)

13.3    Seabe sa ga Kgori ke sefe mo go tsweletseng ditiragalo tsa padi e?            (2)

13.4    Tlhalosa gore ke eng se se dirileng gore kgosi Kgololo a kope
        Baagileng go ya go mo emela kwa moletlong wa boPalesa kwa
        Tshwane.                                                                     (2)

13.5    Tlhalosa lebaka le le dirileng gore Kelogile a retelelwe ke go tlhomola
        Matsetseleko mmutlwa.                                                        (2)

13.6    Anela ka bokhutshwane ka tiragalo e e neng ya lebisa kwa goreng
        kgosi Kgololo a kgalemele bagakolodi ba gagwe.                                (2)

13.7    Kakanyo ya gago ke efe mabapi le batsadi ba ba tseelang bana ba bona
        ditshwetso?                                                                   (2)

13.8    Bapisa mokgwa o Segonyamatlho a neng a tshwere Matsetseleko ka ona
        le wa ga Kgori.                                                               (4)

13.9    Semelo sa ga kgosi Kgololo se tsweletsa ditiragalo tsa padi e jang?           (2)

13.10 Fa o ne o le Palesa , a o ne o ka bua le rraago ka tsa marato? Tshegetsa
      karabo ya gago ka lebaka.                                                (2)

13.11 A o inyalanya le seane se se reng khutsanyana e e sa sweng e letile
      monono re kobile thata moanelwa Matsetseleko? Tshegetsa karabo
      ya gago ka lebaka                                                               (2)

13.12 Fa o ne o le tsala ya ga Kgori, ke kgakololo efe e o neng o ka mo
      naya yona?                                                                       (1)
                                                                                      [25]

                                      KGOTSA

DITLHANGWA TSA SETSO

Ditshwaelo ka kakaretso:
· Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse di tlhaotsweng monongwaga.
· Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo
    ditlhangweng tsa setso tse ba di ithutileng.
· Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
    ba tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
· Fa batlhatlhojwa ba itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
    KAROLONG YA B, ba tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG
    YA C.

Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 20                         NW/Lwetse 2019
                                           NSC

POTSO 14: POTSO YA TLHAMO

DITLHANGWA TSA SETSO – GS LEEUW le ba bangwe

O ikaegile ka diteng tsa naane ya 'Monna wa mogwebi' le leboko la 'Kgosi Molefi K
Pilane, 'kwala tlhamo e mo go yona o netefatsang gore ruri kgomo mogobeng e
wetswa ke namane le gore kgosi thothobolo e olela matlakala. Boleele jwa tlhamo e
nne mafoko a a ka nnang 400–450.                                                 [25]

POTSO 15: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

DITLHANGWA TSA SETSO – GS LEEUW le ba bangwe

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

'MMAPULE' – BP Lekome

NOPOLO E

  Ga twe e rile bogologolo ga bo go na le mosetsana yo o neng a se na
  boitumelo, leina la gagwe e ne e le Mmapule. Rraagwe Mmapule o ne a nyala
  mosadi wa motlhologadi yo o neng a na le bana ba basetsana ba le babedi ka
  mosadi wa gagwe a ne a iketse badimong. Mmaagwe Mmapule yo e seng wa
  madi o ne a mo tlhoile ka sa ntšwa le katse. Sengwe le sengwe se sentle se ne    5
  se tshwanetse bana ba gagwe ba madi. Dikakanyo tse dintle, lerato, diaparo
  tse dintle, ditlhako le tse dingwe e ne e le tsa bana ba gagwe. Mmapule ena e
  le yo o dirang motshegare otlhe a le esi, go se yo o mo tlang thuso. Mmapule o
  ne a le montle thata le fa a ne a apara maleka. Bomogoloe ba ne ba apara
  bontle fela ba ne ba sa atamele Mmapule ka bontle.                               10
     Ka letsatsi lengwe Mmapule o ne a bona mesese ya ditlobelelo e mešwa e
  tsena kwa ntlong ya gaabo. Mmapule ga a ka a itena go botsa gore wa gagwe
  o kae gonne o ne a itse gore ena ga a rekelwa sepe. Bana ba ga mmaagwe
  Mmapule yo e seng wa madi ba ne ba ya moletlong kwa kgosing gonne morwa
  kgosi a ne a tshwanetse go itlhophela mosadi go tswa mo makgarebeng.             15
      Mmaagwe Mmapule yo e seng wa madi o ne a raya Mmapule a re: “Wena o
  tlaa sala o tlhatswa dijana,o phepafatsa ntlo, mme pele ga moo o tshwanetse
  go thusa bana ba me gore ba nne bantle”.
     Fa ba fetsa go tsamaya, ba ne ba tlogela Mmapule mo ntlong a ntse a dira,
  ka Mmapule a ne a eleditse go ya moletlong o ka le ena a ne a rata go nyalwa     20
  ke kgosi, o ne a sala a lela sa ga Ragele ka ntlha ya kutlobotlhoko.

15.1    Morero wa letsatsi la moletlo wa kwa kgosing e ne e le ofe?                (1)

15.2    Nopolo e e fa godimo e senola semelo sefe sa ga mmaagwe Mmapule yo
        e seng wa madi? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                        (2)

15.3    Goreng rraagwe Mmapule a ne a nyala gape?                                  (2)

15.4    Seabe sa ga rraagwe Mmapule mo go bogisiweng ga ngwana wa gagwe
        ke sefe?                                                                   (2)
Kwalololo e ileditswe                                                         Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                 21                           NW/Lwetse 2019
                                           NSC

15.5    Ke dilo dife tse pedi tse Mmapule a neng a tshwanetse go di dira fa
        basetsana bangwe ba ya moletlong?                                           (2)

15.6    Mosadimogolo o thusitse Mmapule jang?                                       (2)

15.7    Fa o ne o le Mmapule o ne o ka dira eng fa o ne o bogisiwa jaana?           (2)

15.8    Go ya ka wena, a rraagwe Mmapule o ne a mo rata? Tshegetsa karabo
        ya gago ka lebaka.                                                         (2)

                                     LE

NOPOLO F

  MOGAKA SOL PLAATJE – PC Mooa

  1     Dumela morwa Plaatje mminatholo,
  2     Dumela mminatholo morwa Mogodi,
  3     Morwa Mogodi o teilweng Plaatje ke basweu,
  4     Basweu ba reteletswe ke go peteketsa ’fane ya ’go,
  5     Dumela kwakwabidi ya ngwana ’a mmala o sebilo,
  6     Dumela mminatshipi tholo seraga ka tlhako ya morago.
  7     Petleke ya malemela-gotlhe motho oo mabogodika
  8     Patlelong ya bokwadi, dibelo ya botho le setho o bonwe
  9     Tshetlha ya maralalathota tlhabologong
  10    Khunou ya mafula a theetsa
  11    Ka o ne o sa isa tšhelete selebatsa motho botho tlhogong

15.9    Naya ponagalo ya poko e e tlhagelelang mo meleng 2 le 3 le mosola
        wa yona.                                                                    (2)

15.10 Maikaelelo a mmoki a go dirisa tlogelo mo moleng 4 ke afe?                    (2)

15.11 Tlhalosa mela 7 le 8 jaaka e dirisitswe mo lebokong le.                       (2)

15.12 Go ya ka wena, a o dumela gore go dibela setso go botlhokwa?
      Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                               2)

15.13 Rre Plaatje o ne a ana phologolo efe go ya ka diteng tsa leboko le?           (2)
                                                                                   [25]

                                          PALOGOTLHE YA KAROLO YA B:               25

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                  22                            NW/Lwetse 2019
                                            NSC

KAROLO YA C: TERAMA

Ditshwaelo ka kakaretso:
·    Go boditswe potso ya TLHAMO le DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE go tswa mo
     terameng e o e tlhaoletsweng monongwaga.
·    Batlhatlhojwa ba tshwanetse go araba potso e le NNGWE go tswa mo terameng
     e ba e ithutileng.
·    Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG YA B,
     o tshwanetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo KAROLONG YA C.
·    Fa motlhatlhojwa a itlhophetse go araba dipotso tse dikhutshwane mo
     KAROLONG YA B, o tshwanetse go araba potso ya tlhamo mo KAROLONG
     YA C.

POTSO 16: POTSO YA TLHAMO

MATSAPA DI A TSAYA KAE? –SS Mokua.

Boikgogomoso ga bo a siama, bo ka go tlisetsa kutlobotlhoko le tshotlego.
Tshegetsa tlhagiso eno o lebeletse ka moo Nkefi a neng a ikgogomosa ka teng,
le ka moo a nnileng mo kutlobotlhokong le tshotlegong morago ga loso
lwa ga Ntope. Boleele jwa tlhamo e nne mafoko a a ka nnang 400 – 450.                 [25]

POTSO 17: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

MATSAPA DI A TSAYA KAE? – SS Mokua

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO G

 MMUI A :         Batsadi ba me, le nna ke itumetse fa le nthotloeditse go tsena
                  sekolo. Ke solofela fa le tla nkema nokeng mo botshelong jotlhe
                  ba me.
 MMUI B :         Re tshwanetse. O ngwana wa rona. Re tshwanetse go go bontsha
                  tsela e e siameng ya botshelo. Wena o tshwanetse go ipetlela tsela         5
                  ya gago.
 MMUI C :         Re a go lebogela ngwanaka. O dirile go ka tlala seatla. Ngwanaka,
                  ke go tsentse sekolo ka ditshokolo, ke dira ke le esi, mmaago a
                  tlhoka tiro. Re ne re ka mpa ra lala ka tlala fela gore wena o nne
                  le dilo tsa sekolo tse o neng o di batla. Ngwaga o o tlang, ke batla       10
                  go go bona o le kwa yunibesithing.
 MMUI A :         Ba setse ba nkarabile kwa yunibesithing ya kwa Kapa. Ke eletsa
                  go ya kwa teng.
 MMUI B       :   Ngwanaka, e tla re fa ke tloga mo Gouteng mo, ke boela gae, ke
                  ka se tlhajwe ke ditlhong go boela gae ke na le leino le lengwe mo         15
                  leganong. Ke ka se tlhajwe ke ditlhong go ipona ke tsamaya fa
                  thoko ga setlhako. Ke batla go bona o tsweletse mo botshelong.
 MMUI A       :   Batsadi ba ba tshwanang le lona ba a tlhokwa. Batsadi ba bangwe
                  ga ba na sepe le thuto ya bana ba bona. Lona lo nkeme nokeng
Kwalololo e ileditswe                                                             Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                   23                           NW/Lwetse 2019
                                             NSC

                    ka dinako tsotlhe.
 MMUI B :           Mmaagwe mosetsana, ngwana ke yoo, o falotse. Re tshwanetse
                    go mo isa yunibesithing. Boswa ba gompieno ke thuto. Ngwana                20
                    yo o ganang thuto, o tlaa ja a thaka tsa gagwe.
 MMUI C :           Ke dumelelana le wena, rra. Go letlhogonolo rona re sa ntseng
                    re na le ngwana yo o re reetsang. Bana ba le bantsi ba matsatsi a,
                    ba medile dinaka mo tlhogong. Ba gana go reetsa batsadi.
 MMUI B :           Bana ga ba tshwane. Thuto e batsadi ba e neelang bana, ke                  25
                    yona e ba agang. Boitumelo jwa pelo ya me, ke go bona ngwana
                    yo, a ka tswelela mo botshelong gore a tle a kgone go ka iphedisa.

17.1    Naya maina a mmui A, B le C.                                                     (3)

17.2    Nopolo e e fa godimo e senola semelo sefe sa ga Legae?                           (2)

17.3    Ke dithutego dife tse Ntshidi a neng a ya go di ithutela kwa yunibesithing
        ya Kapa?                                                                         (1)

17.4    Seabe sa ga rraagwe Tlhapi ke sefe mo go tsweletseng ditiragalo tsa
        teramakhutswe e?                                                                 (2)

17.5    Ke dilo dife tse Legae a neng a sa di itumelele go tswa mo go Tlhapi jaaka
        mosadi wa gagwe? Neela di le PEDI fela.                                          (2)

17.6    Tlhagisa kamano ya ga Ntshidi le Malebye.                                        (1)

17.7    Go utlwana ga ga Malebye le Legae jaaka bana ba motho go go ruta
        eng? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                         (2)

17.8    Ditlamorago tsa gore Tlhapi a gane Legae e nna ena a amogelang
        magadi a ga Ntshidi e ne ya nna dife?                                            (2)

17.9    A o dumela gore Legae o ne a rata Ntshidi jaaka ngwana wa gagwe wa
        madi le nama? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                (2)

17.10 Tlhalosa maikutlo a ga Legae fa Tlhapi a se na go mmolelela gore a ka se
      amogele magadi a ga Ntshidi ka e se ngwana wa gagwe. Tshegetsa
      karabo ya gago ka lebaka.                                                          (2)

17.11 Go ya ka wena, a o bona setšhaba se tsaya tsiya kgang ya banna ba
      ba sotlakakiwang ke basadi mo lenyalong? Tshegetsa karabo ya gago
      ka lebaka                                                                          (2)

17.12 Fa e ne e le wena Tlhapi o nyetswe ke monna yo o go ratang gammogo
      le ngwana wa gago jaaka Legae a ne a dira, o ne o tlaa itshwara jang?          (2)

17.13 Fa o lebeletse Tlhapi o tlile go tshela jang morago ga go tlhokafalelwa ke
      monna le ngwana? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                            (2)
                                                                                     [25]

Kwalololo e ileditswe                                                            Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya Gae (HL)/P2                24                           NW/Lwetse 2019
                                          NSC

POTSO 18: POTSO YA TLHAMO

GA SE LERATO – MJ Magasa

Boikgogomoso ga bo a siama, bo ka go tlisetsa kutlobotlhoko le tshotlego.
Tshegetsa tlhagiso eno o lebeletse ka moo Motsamai a neng a ikgogomosa le
go senya madi ka teng, mme kwa bofelong o ne a nna mo kutlobotlhokong le
tshotlegong morago ga go latlhegelwa ke tsotlhe. Boleele jwa tlhamo e nne
mafoko a a ka nnang 400–450.                                                         [25]

POTSO 19: DIPOTSO TSE DIKHUTSHWANE

GA SE LERATO – MJ Magasa

Buisa nopolo e e latelang, mme o arabe dipotso.

NOPOLO H

          (Morago ga dingwaga tse pedi Angeline a ntse a le kwa Mogwase)
 MMUI A: (O bua a le esi ka pelo e e kotlometseng)
          O a itse Motsamai o simolola matlhajana, O ithaya a re a ka ntsietsa.
          Ke itse sentle fa a na le lapa. O ithaya a re a ka lobela mang? Fa
          a ntse a re ba kwa gae, go na le gore a re ba lapa la me. Ena a re               5
          ga ke lemoge. Iketle, ke mmalela malatsi. Sa gagwe fela ke go reka
          fenitšhara. Le gale fa a sa kgone, a bolele. Go banna ba le bantsi, ba
          ba nkgotoletseng matlho. (Ka ditshegwana) Ga a itse gore o a ba
          kgoreletsa. Fela fa a ka suta fa, ba tla bo ba itatlhela. Ntlo ya me nna
          Angy e nne jaana! Ke batla go e tlatsa fenitšhara. Ya maemo a ntlha              10
          E e seyong mo Mogwase mo. Le gone ya gagwe tiro o e weditse. O
          agile ntlo a ka tsamaya. A le ene a sadisetse ba bangwe. Ba tle ba
          go itlhobogela lesego.(Mongwe o a kokota)
          Tsena.
 MMUI B: (Ka menyebo) Dumela tlhe ratu!                                                    15
 MMUI A: (Ga a supe kgatlhego ya baratani.) Ahee
 MMUI B: (Ka go makala.) O reng o sa arabe jaaka tlwaelo? Kgotsa
          go botlhoko gongwe? Le go nkatla o ka re ga o moo.
 MMUI A : (Ka mabetwaepelo) O tletse go atlwa fela fa! Ditiro tsone di
          go palela. Bona gore ntlo e lolea jang! Le gale ka o tshaba                      20
          mosadi wa gago E bile ga o tlhole o tla ka tshwanelo, Le madi ga
          ke na madi.
 MMUI B: (Ka go imakatsa) Wa ... wa ... re ... mosadi wa me? Nna ga
          ke na ... mosadi
          Ke nna le wena fela. Ampo o raya mang?                                           25
 MMUI A: (Ka go gakala.) Wena wa re ga ke itse? Ke raya Gadifele. Kgotsa ke
          ena mmaago? O dire o ye go mo tlhola.

19.1    Naya maina a mmui A le B.                                                    (2)

19.2    Nopolo e e fa godimo e senola semelo sefe sa ga Angeline?                    (2)

Kwalololo e ileditswe                                                          Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Setswana Puo ya gae (HL)/P2              25                           NW/Lwetse 2019
                                        NSC

19.3    Tlhalosa gore Motsamai o ne a tsiboga jang fa Angeline a mmolelela
        ka mosadi le bana ba gagwe.                                              (2)

19.4    Seabe sa ga Angeline mo go tsweletseng morero wa terama e ke
        sefe?                                                                    (2)

19.5    Neela mabaka a le MABEDI a Motsamai a a neetseng Gadifele fa
        a sa tlise madi mo lelapeng.                                             (2)

19.6    Ke goreng bathapi ba ga Motsamai ba ne ba gana go mo neela madi a
        gagwe a diphenšene?                                                      (2)

19.7    Bolela maina a bana ba le BABEDI ba makgarebe a ga Motsamai.             (2)

19.8 Maikutlo a gago ke afe mabapi le makgarebe a a ipoleletseng gore a tlaa
     tshela ka go jela banna madi? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.           (2)

19.9 Go ya ka wena, a Gadifele o ne a rata Motsamai? Tshegetsa karabo ya
     gago ka lebaka.                                                             (2)

19.10 Ditlamorago tsa go nna manganga ga ga Motsamai fa badirediloago ba
      mo kopa go tlamela mosadi le bana e ne ya nna dife?                        (2)

19.11 A kgato e Gadifele a e tshotseng ya go ratana le bra Dan e maleba?
      Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka.                                        (2)

19.12 Fa o lebeletse, Motsamai o tlile go tshela jang morago ga go tlogelwa
      ke mosadi le go kobiwa mo tirong? Tshegetsa karabo ya gago ka lebaka. (2)

19.13 Ke kgakololo efe e o neng o ka e naya Gadifele fa o ne o le tsala ya
      gagwe?                                                                     (1)
                                                                               [25]

                                              PALOGOTLHE YA KAROLO C:            25
                                                         PALOGOTLHE :            80

Kwalolotse e ileditswe

## Related documents

- [NW SETSWANA HL P1 SEPTEMBER 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-p1-september-2019/5f6cb332-f7d5-42ce-928f-24da3e69ae4d) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2019/74397c8c-6c0f-4d6b-9521-145b1eaec474) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2019 Memp](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2019-memp/ae06148e-8862-4f58-955f-d3a49182ba2b) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [NW SETSWANA HL Memorantamo SEPTEMBER 2019](https://www.hlayiso.com/library/nw-setswana-hl-memorantamo-september-2019/b7a156e9-edd9-418d-bf81-ade03ba6874c) — Setswana HL · Memo · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2019/6207cacc-fd52-4240-8e1b-16a8d373c1a1) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana
- [Setswana HL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p3-nov-2019/f0a9e6ce-33de-423d-94c2-8372d35a8c9a) — Setswana HL · QP · 2019 · Setswana

## More from Grade 12 Setswana HL

- [Gr 12 Setswana HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-setswana-hl-atp-2023-24/afd996d6-a11a-4a4d-8bf9-e13a89494ac1) — ATP
- [Setswana P1 (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/setswana-p1-hl-june-2025-possible-answers/6c4914f8-c425-4ab5-8f4b-333233856880) — Memo · 2025 · Setswana
- [NW 12 SETSWANA HL P1 MG JUNE 2025 2nd add](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2025-nw-june-exam-question-paper-paper-1-setswana/cfd04c0f-8148-4a2f-8d56-c6f2bbffffcb) — Memo · 2025 · Setswana
- [Setswana HL P1 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p1-nov-2024-mg/aeb21cb3-19a6-4950-87aa-16c653e2bea6) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P2 Nov 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/setswana-hl-p2-nov-2024-mg/14f02725-a508-4fcb-9716-1319f799d433) — Memo · 2024 · Setswana
- [Setswana HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-setswana-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-setswana/d318bc77-bbd0-47b6-a0fa-0125d59f0b75) — Memo · 2024 · Setswana

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
