# Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 7 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2017-memo/0669de98-cb7c-4491-b50c-7e0cf08e49f6
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2017-memo/0669de98-cb7c-4491-b50c-7e0cf08e49f6)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · sepedi. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi FAL P1 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2017/cfa3b810-7f64-4003-acd4-a14ffbd83ecb) — QP · 2017 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        GRADE 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                      KREITI YA 12

                  SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                   LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                  DIBOKWANE/HLAKOLA 2017

                                      MEMORANTAMO

MEPUTSO: 80

                         Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 7.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                      Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FA L)/P1           2             DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                            NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO

POTŠIŠO YA 1

Tlhahlo ya go swaya tekatlhaologanyo

     Ka gore šedi e letše go kwešišo, dikarabo tša mopeleto wo o fošagetšego le tša
      diphošo tša polelo di amogelwe, ntle le ge diphošwana tšeo di fetoša tlhalošo
      goba kwešišo. (Le ge go le bjalo, diphošo di swanetše go laetšwa).
     Hlokomologa mantšu a molekwa a a šomišitšego go tšwa malemeng a šele,
      gomme o se mo otle ge e le gore karabo e sa na le mohlodi. Le ge go le bjalo,
      lentšu leo le tšwago malemeng a šele, mme le šomišitšwe sengwalweng, ebile le
      nyakega karabong, le amogelwe.
     Go dipotšišo tša boikgopolelo go se abje moputso go karabo ya EE/AOWA le KE
      A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka goba ntlha ya go fahlela karabo ke yona e
      fiwago moputso.
     Ga go moputso wo o abjago go NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO.
      Lebaka goba ntlha ya go fahlela ke yona e hlokomelwago.
     Ge molekwa a ngwadile lefoko ka moka go karabo ya go nyaka lentšu le tee, aba
      moputso ge fela lentšu leo le thaletšwe.
     Ge karabo e nyaka dintlha tše pedi goba tše tharo gomme molekwa a file tše ntši,
      swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.
     Amogela polelo ya dimmotwana tša go fapana.
     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e
      sepelelanago le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

1.1       1.1.1        Bomenetša                                                               (1)

          1.1.2            Ba na le bopelotelele
                           Ba tšhaba go ba bopolawakemong ga e na lebelo.                     (2)

          1.1.3            Ba reta bana ge ba etla le dilo tša go utswiwa
                           Ba ba botša le gore ba phala bomokete bao ba tlago gae ba
                            lekeleditše matsogo.
                           Ga ba botšiše bana gore ba tšo tšea kae merwalo ka gore ga
                            ba šome. (Tše pedi fela)                                           (2)

          1.1.4            Go raka bana ka merwalo.
                           Go ba nyakolla ka dipotšišo.                                       (2)

          1.1.5            Batswadi ba reta bana ba bona ge ba etla le thoto ya go
                            utswiwa.
                           Batswadi ba šireletša bana ba bona kgahlanong le maphodisa         (2)

          1.1.6        Go ipopa ngatana                                                        (1)

          1.1.7            '... agela ngwana legora bjalo ka kgogo e alamela matswiana a
                                  yona'.
                           Batswadi ba šireletša bana ba bona.                                (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FA L)/P1           3               DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                            NSC – Memorantamo

          1.1.8            Kgegeo (teori) – Go hlaloša selo ka go sola.
                           Dithoto di tšwa ka mabenkeleng baletadikgoro ba hlapeditše.          (2)

          1.1.9        Temana ya 3 e hlaloša gore baletadikgoro ba fiwa sengwenyana
                       gore dilo tše di ileditšwego di fete go bona ka ntle le bothata.
                       Temana ya 4 e bolela gore le ge ba ntšhitše mahlo dinameng,
                       dithoto di tšwa ka mabenkelengkgoparara ba le gona.                       (2)

          1.1.10       Motho yo a šomago ka pankeng. O tseba diphiri ka moka tša
                       mošomong wa gagwe a di fetišetša go basenyi.                              (2)

          1.1.11        Ikonomi ya naga e ka golela godimo
                        Maphodisa a tlo šireletša ikonomi ka go fediša bonokwane.               (2)

          1.1.12       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala:
                        Maikutlo a manyami. Batho ba mohuta wo ba gwahlafatša
                           ikonomi.                                                              (2)

          1.1.13           Nka ba raka mošomong. Batho ba mohuta wo ba weša
                            ikonomi ya naga.                                                     (2)

1.2       1.2.1        D/Go kgangwa ke dikoloto.
                       Go senya tšhelete/Go se šomiše tšhelete ka tshwanelo.                     (2)

          1.2.2            O kgopela thušo.
                           O nyaka go hwetša maatla a go emelela.
                           O gana go nwelela ka dikolotong (Tše pedi fela).                     (2)

          1.2.3            Go reka go feta mogolo.
                           Go reka ntle le peakanyo.
                           Go ba le dinyakwa tša go feta mogolo.
                           Go ba le mekitlana ye mentši (Tše pedi fela).                        (2)

                                                            PALOMOKA YA KAROLO YA A:             30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FA L)/P1           4           DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                            NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: KAKARETŠO

POTŠIŠO YA 2

Tlhahlo ya go swaya kakaretšo

     Kabo ya meputso
      o Dintlha = 7
      o Polelo = 3
      o Palomoka=10

     Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a šomišitše mantšu a tlhalošo.
      o 1–3 ya dintlha tša nnete - moputso 1
      o 4–5 ya dintlha tša nnete - meputso 2
      o 6–7 ya dintlha tša nnete - meputso 3

     Kabo ya meputso ya polelo ge balekwa ba šomišitše mantšu a bona le
      ditsopolwa.
      o Ge molekwa a tsopotše dintlha tše 6 go iša go tše 7 ka ntle le go di hlaloša,
          ga a fiwe moputso wa polelo.
      o Ge molekwa a tsopotše ntlha e 1 go iša go tše 5, tše pedi a di hlalošitše ka
          mantšu a gagwe, o fiwa moputso o tee wa polelo.

HLOKOMELA:

Palo ya mantšu

Baswai ba kgonthišiše palo ya mantšu ao a šomišitšwego.

O se fokotše meputso ge molekwa a se a bontšha palo ya mantšu goba ge a
bontšhitše palo yeo e sego ya maleba.

Ge molekwa a fetile palo yeo e beilwego ya mantšu, bala go fihla go a mahlano fela ka
godimo ga palo yeo e beilwego gomme o hlokomologe seripa seo se šetšego sa
kakaretšo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FA L)/P1           5                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                            NSC – Memorantamo

Ditsopolwa                                           Mantšu a tlhalošo
1. '... ba tsenela dithuto tša tlaleletšo      1.    Go rutwa ka thoko, ke bao e sego barutiši ba
    ...'                                             bona ka morago ga dinako tša sekolo.
2. '... ba tsenela dihlophana tša go           2.    Go ithuta ka dihlopha.
    ithuta ...'
3. 'Morutwana yo mongwe o ithalela             3.    Go aroganya dithutwana tša bona ka nako
    lenaneo la gagwe la go ithuta ...'               ya go lekanela.
4. '... go fokotša nako ya boithabišo          4.    Go ithabiša nako ye kopana.
    ...'
5. '... ba go tsena sekolo le bona ba          5.    Go ba le bagwera ba go tsena sekolo.
    kgatha tema ye bohlokwa ...'
6. 'Barutwana ba ba le nako ya go              6.    Go se bale ntle le go khutša.
    ikhutša ...'
7. '... ba abelana mathata a bona ...'         7.    Go boledišana ka tšeo di ba tshwenyago.
8. 'A ikgakolla le ka                          8.    Go loutša kwešišo ya bona ka maphephe a
    maphephepotšišo a mengwaga                       dipotšišo a mengwaga ya go feta.
    ya go feta'

(Tše šupa fela) (Palo ya mantšu ke 71 ka ge dintlha go filwe tše 8)

                                                            PALOMOKA YA KAROLO YA B:                10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                           Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FA L)/P1           6            DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                            NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: THUTAPOLELO LE TŠHOMIŠOPOLELO

POTŠIŠO YA 3

Tlhahlo ya go swaya karolo ya C
     Mopeleto
      o Dikarabo tša lentšu le tee di swanetše go fiwa moputso le ge mopeleto o
          fošagetše, ntle le ge phošo yeo e fetoša tlhalošo ya lentšu.
      o Go dikarabo tša go nyaka lefoko ka botlalo, mopeleto wo o fošagetšego o
          swanetše go otlwa ge e le gore phošo yeo e tšwelela ka sebopego sa polelo
          yeo e lekwago.
      o Mo go lekwago khutsofatšo, karabo e be le maswaodikga a maleba.
     Sebopego sa mafoko se nepagale gomme se fiwe ka mafoko a feletšego go ya le
      ka taelo.
     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago
      le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

3.1       D/Batho ka moka, o šomišitše lešala ‘bohle’                                         (2)

3.2       Nomoro ya mogala (079 ...).                                                         (1)

3.3       Tše.                                                                                (1)

3.4       O lefa fela ge o thušegile.
          Tiragalo ya pele e phethagala ge ya bobedi e phethagetše.                           (2)

3.5       Gomangkanna, ga go na ngaka yeo e mo fetago ka bokgoni bja go rarolla
          mathata a bophelo.                                                                  (2)

3.6       Thaba – e šomile bjalo ka lediri/go tšweletša maikutlo a lethabo.
          Thaba – e šomile go laetša bogolo bja mathata.                                      (2)
                                                                                              [10]

POTŠIŠO YA 4

4.1       ... le letelele.                                                                    (1)

4.2       B/Manyami                                                                           (1)

4.3       4.3.1 Ruri! Ga se la hlomola naga mootlwa.
          4.3.2 Ruri! Le hlomola naga mootlwa.                                                (2)

4.4       Afrika-Borwa. Go tšwelela folaga ya naga ya Afrika-Borwa                            (2)

4.5       Pudula ya 1 e laetša go bolelela godimo.
          Pudula ya 2 e tšweletša dikgopolo tša motho.                                        (2)

4.6       Kgethologanyo ya bong.
          Banna ba tšwelela e le bona ba swarago dinokwane/Bontši bja maphodisa
          mo ke banna fela.                                                                   (2)
                                                                                              [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FA L)/P1           7                DBE/Dibokwane–Hlakola 2017
                                            NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 5

5.1       5.1.1        ... bjalo ka mokoko.
                       O bapetša mosepelo wa batho le wa mokoko.                                  (2)

          5.1.2        Meriting. Go hlomeseditšwe moselanafelo -ng go leina, meriti.              (2)

          5.1.3        mantši                                                                     (1)

          5.1.4        lem-                                                                       (1)

          5.1.5        (a) Šielana
                       Tiragalo e diragala ka mahlakoreng a mabedi.                               (1)
                       Tirano (Ba a dirana)

                       (b) Mathumašana - Go laetša lerato.                                        (1)

          5.1.6        Ke lefetedi. Tiro ya lediri e fetela go sedirwa e lego mekgotswana.        (2)

          5.1.7           O šomile bjalo ka pheteletšo.
                          Go gatelela kgopolo ya go dira lešata.
                          Go tšweletša maikutlo a a rilego, e lego a lethabo.                    (2)

          5.1.8           Fela ya pele e šomile bjalo ka lethuši gobane e thuša lediri
                           ‘ithetela’.
                          Fela ya bobedi ke lehlaodi la mokgwa.                                  (2)

5.2       5.2.1        B/Lekgokedi. Le tliša kwano gare ga sediri le lediri.                      (2)

          5.2.2        Mošemane o dišitše dikgomo.
                       Dikgomo di dišitšwe ke mošemane.                                           (2)

          5.2.3        tša – (lekgokediamanyirui) go amanya tate le dikgomo
                       tate – (lerui) e šoma bjalo ka lerui                                       (2)
                                                                                                  [20]
                                                            PALOMOKA YA KAROLO YA C:              40
                                                             PALOMOKA YA TLHAHLOBO:               80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-feb-march-2017-memo/7926c57e-a96c-4a3e-aee3-030ba75e462a) — Sepedi FAL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2017-memo/6745ac01-b8af-46e9-b691-efdfb177ee0a) — Sepedi FAL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2017-memo/482c4984-4c62-4b44-a4c6-c4ab55f85428) — Sepedi FAL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2018-memo/cfd16721-7b41-4515-a261-03044587616e) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2015-memo/20dbde12-e1c7-4de8-b51e-771c9faf0b65) — Sepedi FAL · Memo · 2015 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-feb-march-2017/e98e5f12-681d-408e-9543-1f3b973370c7) — Sepedi FAL · QP · 2017 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
