# Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 6 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2018-memo/cfd16721-7b41-4515-a261-03044587616e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 6

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2018-memo/cfd16721-7b41-4515-a261-03044587616e)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 6 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi FAL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2018/efd4a05a-41e0-483c-9e2b-6a11b42f08a3) — QP · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        GRADE 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                      KREITI YA 12

                   SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                   LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                  DIBOKWANE/HLAKOLA 2018

                                      MEMORANTAMO

MEPUTSO: 80

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 6.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                     Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           2           DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                           NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO

POTŠIŠO YA 1

Tlhahlo ya go swaya tekatlhaologanyo

     Ka gore šedi e letše go kwešišo, dikarabo tša mopeleto wo o fošagetšego le tša
      diphošo tša polelo di amogelwe, ntle le ge diphošwana tšeo di fetoša tlhalošo
      goba kwešišo. (Le ge go le bjalo, diphošo di swanetše go laetšwa).
     Hlokomologa mantšu a molekwa a a šomišitšego go tšwa malemeng a šele,
      gomme o se mo fokoletše meputso ge e le gore karabo e sa na le mohlodi. Le ge
      go le bjalo, lentšu leo le tšwago malemeng a šele gomme le šomišitšwe
      sengwalweng, ebile le nyakega karabong, le amogelwe.
     Go dipotšišo tša boikgopolelo go se abje moputso go karabo ya EE/AOWA le KE
      A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka goba ntlha ya go fahlela karabo ke yona e
      fiwago moputso.
     Ga go moputso wo o abjago go NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO.
      Lebaka goba ntlha ya go fahlela ke yona e hlokomelwago.
     Ge molekwa a ngwadile lefoko ka moka go karabo ya go nyaka lentšu le tee, aba
      moputso ge fela lentšu leo le thaletšwe.
     Ge karabo e nyaka dintlha tše pedi goba tše tharo gomme molekwa a file tše ntši,
      swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.
     Amogela polelo ya dimmotwana tša go fapana.
     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e
      sepelelanago le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

1.1       1.1.1         batswadi
                        batho ba bagolo
                        batho ba bannyane                                                  (3)

          1.1.2        Lenyatšo le mereba                                                   (2)

          1.1.3         Go lwešanya batho
                        Go thuba malapa
                        Go hlola dipolayano                                                (3)

          1.1.4         O fetola batswadi gampe
                        O ba tsupulela melongwana
                        O ba botša gore ga se batswadi ba gagwe
                       (TŠE PEDI fela)                                                      (2)

          1.1.5         Mohlare o kobja e sa le wo monanana
                        Motho o rutwa mekgwa ya bophelo e sa le yo monnyane                (2)

          1.1.6         A ka hloka bokamoso
                        A ka swarwa
                        A ka bolawa                                                        (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           3              DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                           NSC – Memorantamo

          1.1.7         Re belege ngwana wa go hloka mohola
                        Nkabe re ile ra dira gore a se belegwe/Bolawa a sa tšwa go
                         belegwa                                                               (2)

          1.1.8         Motswadi a ka tsenwa ke malwetši a go fapana
                        Motswadi a ka šitwa ke go kopana le maloko a setšhaba                 (2)

          1.1.9        O amega go mehuta ka moka ya bosenyi.                                   (1)

          1.1.10       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala:

                       Manyami.
                        Ke nyamišwa ke bana ba go nyatša barutiši
                        Ke nyamišwa ke bana ba go kgoga lebake                                (3)

          1.1.11       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:

                         Ke be ke tla mo swara gore a ye kgolegong
                         Ke be ke tla mo swara gore a otlwe
                        (E TEE fela)                                                           (1)

1.2       1.2.1        C/Nwa le go senya meetse. Meetse a mantši a felela fase ka ge a
                       sa šomiše sa go nwa.                                                    (2)

          1.2.2            O nwa meetse ka seatla sebakeng sa go šomiša senwelo
                           O beile molomo wa gagwe molongwaneg wa pompi ya meetse
                            gomme a ka fetetša ba bangwe malwetši                              (2)

          1.2.3        Go a fiša.
                        Gantši ge go fiša batho ba nwa meetse kudu
                        Mošemane ga se a apara diaparo tše borutho
                       (E TEE fela)                                                            (2)

                                                          PALOMOKA YA KAROLO YA A:             30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1            4                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                            NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: KAKARETŠO
POTŠIŠO YA 2
Tlhahlo ya go swaya kakaretšo.
          Kabo ya meputso
           o Dintlha = 7
           o Polelo = 3
           o Palomoka=10
          Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a šomišitše mantšu a tlhalošo.
           o 1–3 ya dintlha tša nnete - moputso 1
           o 4–5 ya dintlha tša nnete - meputso 2
           o 6–7 ya dintlha tša nnete - meputso 3
          Kabo ya meputso ya polelo ge balekwa ba šomišitše mantšu a bona le
           ditsopolwa.
           o Ge molekwa a tsopotše dintlha tše 6 go iša go tše 7 ka ntle le go di hlaloša,
               ga a fiwe moputso wa polelo.
           o Ge molekwa a tsopotše ntlha e 1 go iša go tše 5, tše pedi a di hlalošitše ka
               mantšu a gagwe, o fiwa moputso o tee wa polelo.
HLOKOMELA
Palo ya mantšu
          Baswai ba kgonthišiše palo ya mantšu ao a šomišitšwego.
          O se fokotše meputso ge molekwa a se a bontšha palo ya mantšu goba ge a
           bontšhitše palo yeo e sego ya maleba.
          Ge molekwa a fetile palo yeo e beilwego ya mantšu, bala go fihla go a mahlano
           fela ka godimo ga palo yeo e beilwego gomme o hlokomologe seripa seo se
           šetšego sa kakaretšo.
                      DITSOPOLWA                             MANTŠU A TLHALOŠO
1.         '… ba wela molabeng wa babapatši        1. O gogwa ke polelo ya dipapatšo.
           …'
2.         'Ba reka ntle le go dira dipeakanyo     2. Ga ba beakanyetše dilo tšeo ba nyakago
           tša mašeleng …'                            go di reka.
3.         '... ba eja mabenkeleng a dijo a go     3. Dijo go jewa tša direstšurente tša theko
           bitša mašeleng a godimo.'                  ya godimo.
4.         '… motho a lebala le gore o gola        4. O reka ntle le go lebelela mogolo wa
           bokae ge a reka.'                          gagwe.
5.         '… go tšea leeto leo le sego la ka la   5. Maeto a tsupologa ntle le peakanyo.
           beakanywa.'
6.        'Bontši ba no reka ka gore ditheko       6. Batho ba reka gobane theko ya diphahlo
           tša dilo di le fase, …'                    e le fase.
7.         '... o reka a sa bapetše le ditheko     7. Ba reka ntle le go lebelela seo se bitšago
           …'                                         le tšeo di lego fase.
.......
                                                             PALOMOKA YA KAROLO YA B:                10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                             Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           5            DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                           NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: THUTAPOLELO LE TŠHOMIŠOPOLELO
POTŠIŠO YA 3
Tlhahlo ya go swaya karolo ya C.
     Mopeleto
      o Dikarabo tša lentšu le tee di swanetše go fiwa moputso le ge mopeleto
          o fošagetše, ntle le ge phošo yeo e fetoša tlhalošo ya lentšu.
      o Go dikarabo tša go nyaka lefoko ka botlalo, mopeleto wo o fošagetšego
          o swanetše go šetšwa ge e le gore phošo yeo e tšwelela ka sebopego sa
          polelo yeo e lekwago.
      o Mo go lekwago kopafatšo, karabo e be le maswaodikga a maleba.
     Sebopego sa mafoko se nepagale gomme se fiwe ka mafoko a a feletšego go ya
      le ka taelo.
     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago
      le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.
3.1       Batšeadibidio ba Kgotsofala.                                                       (1)
3.2           Fonte ye kgolo
              Seswantšho                                                                    (2)
3.3       Re šomiša basadi fela.                                                             (1)
3.4       Letsetse                                                                           (1)
3.5       B/Kgetholla bobotse bja diswantšho.                                                (1)
3.6       Re bitše, re go tšeele bidio, o hwetše diswantšho mphiwafela.
          Ke modirišotaelo.                                                                  (2)
3.7        Tšhupabodulo
           Dinomoro tša mogala
           Ditefelo
          (TŠE PEDI fela)                                                                    (2)
                                                                                             [10]

POTŠIŠO YA 4
4.1       Bookelong/Kliniking
          Go bonala tripi, molwetši le ngaka.                                                (2)
4.2       Selefouno – Sellathekeng.                                                          (2)
4.3       C/Ngaka.
          O apere setetosekhoupo.                                                            (2)
4.4       Di – ke hlogo ya leina.
          di – ke lekgokedi/lekgokasediri.                                                   (2)
4.5           Monwana o bontšha gore dilo di sepela gabotse
              Motho wa mopeteng o tsogile, ga se a robala bjalo ka molwetši. O
               bontšha gore o fodile                                                         (2)
                                                                                             [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           6               DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                           NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 5

5.1       5.1.1        Timamello/Lebone                                                         (1)

          5.1.2        Kgoši                                                                    (1)

          5.1.3        Letše
                       Mokgadi o letše ka ntlong.                                               (2)

          5.1.4        Na le
                       ... ka ge le se na le dikgomo tše dintši.                                (2)

          5.1.5            Nagagadi: E laetša bogolo bja naga
                           Kgošigadi: E tšweletša botshadi                                     (2)

          5.1.6        Ge o ka leka go mo radia o tla gahlana le dipela di thotha.              (2)

          5.1.7            A bopilwe ka modu wa go swana
                           -šom-                                                               (2)

          5.1.8         tše: lekgokahlaodi
                        di- hlogo ya lehlaodi
                        -kgolo: modu wa lehlaodi
                       (TŠE PEDI fela)                                                          (2)

5.2       5.2.1        C/Lehlathifelo.
                       Go hlomeditšwe moselana wa -ng go leina, 'mokgotha'.                     (2)

          5.2.2        Kgotsa/Tlabega/Makala
                       Kgotsitše/Tlabegile/Maketše                                              (2)

          5.2.3        Bao ba robetšego.
                       Le šoma go hlaola leina, bašemane.                                       (2)
                                                                                                [20]

                                                          PALOMOKA YA KAROLO YA C:              40
                                                           PALOMOKA YA TLHAHLOBO:               80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-feb-march-2018-memo/f2f8174e-914f-456d-929d-f96b97a4b7fd) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2018-memo/136e0f0f-cede-4904-b390-8f1854ae5168) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2018-memo/7fae187a-616f-42d5-b76a-58dbdea350b3) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2018 Final Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2018-final-memo/50221df0-b050-4c2e-9eda-a1f4bc9aff1a) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2017-memo/0669de98-cb7c-4491-b50c-7e0cf08e49f6) — Sepedi FAL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2015-memo/20dbde12-e1c7-4de8-b51e-771c9faf0b65) — Sepedi FAL · Memo · 2015 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
