# Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2017, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2017-memo/6745ac01-b8af-46e9-b691-efdfb177ee0a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2017-memo/6745ac01-b8af-46e9-b691-efdfb177ee0a)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2017 · sepedi. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi FAL P1 May June 2017](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2017/739fcf2b-ac89-46b2-bc3b-cd3550031073) — QP · 2017 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                    SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                  LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                          2017

                                     MEMORANTAMO

                                                                    MEPUTSO: 80

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 9.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                           Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           2                             DBE/2017
                                           SCE – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

POTŠIŠO YA 1

Tlhahlo ya go swaya tekatlhaloganyo

•     Ka gore šedi e letše go kwešišo, dikarabo tša mopeleto wo o fošagetšego le tša
      diphošo tša polelo di amogelwe, ntle le ge diphošwana tšeo di fetoša tlhalošo
      goba kwešišo. (Le ge go le bjalo, diphošo di swanetše go laetšwa).
•     Hlokomologa mantšu a molekwa a a šomišitšego go tšwa malemeng a šele,
      gomme o se mo fokoletše meputso ge e le gore karabo e sa na le mohlodi. Le ge
      go le bjalo, lentšu leo le tšwago malemeng a šele gomme le šomišitšwe
      sengwalweng, ebile le nyakega karabong, le amogelwe.
•     Go dipotšišo tša boikgopolelo go se abje moputso go karabo ya EE/AOWA le KE
      A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka goba ntlha ya go fahlela karabo ke yona e
      fiwago moputso.
•     Ga go moputso wo o abjago go NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO.
      Lebaka goba ntlha ya go fahlela ke yona e hlokomelwago.
•     Ge molekwa a ngwadile lefoko ka moka go karabo ya go nyaka lentšu le tee, aba
      moputso ge fela lentšu leo le thaletšwe.
•     Ge karabo e nyaka dintlha tše pedi goba tše tharo gomme molekwa a file tše ntši,
      swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.
•     Amogela polelo ya dimmotwana tša go fapana.
•     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e
      sepelelanago le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

1.1       1.1.1        •    Ba rekiša dilo tša go fapana
                       •    Ba itirela dirapana ka magaeng gomme ditšweletšwa tša gona
                            tša bapatšwa
                       •    Ba ipopa dihlophana tša diprotšeke tša go fapana
                            (Tše PEDI fela)                                                   (2)

          1.1.2        … ka mokgwa wo bophelo bo kganyago ka gona…
                       … ba kgone go šia tlala ka lebelo.
                       … mala a bona a sa tswirinyane le go itielana manxa bošego.            (3)

          1.1.3        •    Tša go loga
                       •    Tša go betla
                       •    Tša go roka
                            (Tše PEDI fela)                                                   (2)

          1.1.4        •    Boemadithekesi.
                       •    Boemapese.                                                        (1)
                            (E TEE fela)

          1.1.5         •   Tša go apeiwa
                        •   Tša go gadikwa                                                    (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           3                                DBE/2017
                                           SCE – Memorantamo

          1.1.6        •     Ngwana o kgona go hloma kgwebo ya gagwe ya maemo a
                             godimo ge a godile
                       •     O ithuta meragelo ya tša kgwebo/Gore a tle a be le
                             maitemogelo go tša kgwebo                                           (2)

          1.1.7        •     Ke tša theko ya fase kudu.                                          (1)
                       •     Polelo ya go jabetsa
                           (E TEE FELA)

          1.1.8        •     Mootledi a ka gobatšwa ke mokotlana wo o fošetšwago ka
                             gare ga koloi ya gagwe
                       •     Mmapatši a ka rekelwa gobane mokotlana wa gagwe o šetše o
                             le ka koloing
                       •     Mootledi a ka befelwa
                       •     Ba ka senya sefatanaga sa mootledi
                       •     Babapatši ba ka gobatšana                                           (2)
                             (Tše PEDI fela)

          1.1.9         •    Gore o rekelwe o swanetše go bolelela dibapatšwa tša gago
                        •    Dilo tše di bapatšwago e ka no se be tša maemo a godimo,
                             fela ka gore di bolelelwa di fetša di rekwa                         (2)

          1.1.10        •    Ke a gana gobane go reka baotledi ka go fapana ga bona.             (1)

          1.1.11        •    Ka go bapatša dilo tša molaleng
                        •    Ka go šomiša diatla fela go sa nyakege tšhelete                     (2)

          1.1.12       Barutwana ba tla fa dikarabo tša go fapana, mohlala:
                       • Ba rutwe go itirela tšhelete ka go bapatša
                       • Ba swarwe gobane ke mahodu a go se lemogege
                       • Ba se fiwe tšhelete                                                     (2)
                           (Tše PEDI fela)

          1.1.13        •    Batho ba thome go itirela tšhelete ka bobona                        (1)

          1.1.14       •     Ke be ke tlo ba rekela metšhene ya go betla
                       •     Ke be ke tlo ba nyakela lefelo la go bea ditšweletšwa tša bona
                             pepeneneng gore baeti/bareki ba di bone gabotse gomme ba
                             reke                                                                (1)
                             (E TEE fela)

1.2       1.2.1        D/Mešomo ya didirišwa                                                     (1)

          1.2.2        Ditšweletšo                                                               (1)

          1.2.3        •     Lefapha la Mešomo ya Setšhaba le hlotše mešomo ye mentši
                       •     Lefapha la Didirišwa le hlotše mešomo ye mennyane/
                       •     Lefapha la Mešomo ya Setšhaba le hlotše mešomo ye mentši
                             mola la Didirišwa di hlotše mešomo ye mennyane                      (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           4                         DBE/2017
                                           SCE – Memorantamo

          1.2.4        •    Seemo sa ekonomi
                       •    Megwanto
                       •    Melawana ya mekgatlo ya bašomi
                       •    Bobodu                                                       (2)
                            (Tše PEDI fela)

                                                          PALOMOKA YA KAROLO YA A:       30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           5                          DBE/2017
                                           SCE – Memorantamo

KAROLO YA B: KAKARETŠO

POTŠIŠO YA 2

Tlhahlo ya go swaya kakaretšo.

Kabo ya meputso
• Dintlha = 7
• Polelo = 3
• Palomoka = 10

Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a šomišitše mantšu a tlhalošo.
• 1–3 ya dintlha tša nnete - moputso 1
• 4–5 ya dintlha tša nnete - meputso 2
• 6–7 ya dintlha tša nnete - meputso 3

Kabo ya meputso ya polelo ge balekwa ba šomišitše mantšu a bona le
ditsopolwa.
• Ge molekwa a tsopotše dintlha tše 6 go iša go tše 7 ka ntle le go di hlaloša, ga a
    fiwe moputso wa polelo.
• Ge molekwa a tsopotše ntlha e 1 go iša go tše 5, tše pedi a di hlalošitše ka mantšu
    a gagwe, o fiwa moputso o tee wa polelo.

HLOKOMELA

Palo ya mantšu

•   Baswai ba kgonthišiše palo ya mantšu ao a šomišitšwego.
•   O se fokotše meputso ge molekwa a se a bontšha palo ya mantšu goba ge a
    bontšhitše palo yeo e sego ya maleba.
•   Ge molekwa a fetile palo yeo e beilwego ya mantšu, bala go fihla go a mahlano
    fela ka godimo ga palo yeo e beilwego gomme o hlokomologe seripa seo se
    šetšego sa kakaretšo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           6                         DBE/2017
                                           SCE – Memorantamo

               Ditsopolwa                                   Mantšu a tlhalošo
1.   ...    go    laola  kantoro     ya         1. Go ba le taolo ya kantoro    ya
     Meyaraphethiši wa masepala wa                 Meyaraphethiši
     selete
2.   … go laola bašomi ka go ba fa              2. Go thekga bašomi
     thekgo mošomong wa bona
3.   Dikopano ka moka tša makala                3. Go tsenela dikopano ka moka tša
     mabapi le Lenanetlhabollo ke                  makala
     mošomo wo mogolo wo o tlogo
     dirwa
4.   … laetša boetapele go taolo ya   4. Go laola mašeleng a Masepala ka
     mašeleng                            maitemogelo
5.   … kgona go bona kotsi e sa etla  5. Go kgona go lemoga bothata/kotsi pele
                                         e hlaga
6. ... molao wa kamano ya bašomi le 6. A latele melao ka moka ya tša bašomi
   melawana ka moka ya bašomi e a
   latelwa
7. ... bona gore metsotso ya dikopano 7. O tlo ngwala metsotso ya go
   ke ya maemo a godimo a go             kgotsofatša ya dikopano ka moka
   kgotsofatša

                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA B:         10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           7                          DBE/2017
                                           SCE – Memorantamo

KAROLO YA C: THUTAPOLELO LE TŠHOMIŠOPOLELO

POTŠIŠO YA 3

Tlhahlo ya go swaya karolo ya C.

•     Mopeleto
      o Dikarabo tša lentšu le tee di swanetše go fiwa moputso le ge mopeleto
          o fošagetše, ntle le ge phošo yeo e fetoša tlhalošo ya lentšu.
      o Go dikarabo tša go nyaka lefoko ka botlalo, mopeleto wo o fošagetšego
          o swanetše go šetšwa ge e le gore phošo yeo e tšwelela ka sebopego sa
          polelo yeo e lekwago.
      o Mo go lekwago khutsofatšo, karabo e be le maswaodikga a maleba.
•     Sebopego sa mafoko se nepagale gomme se fiwe ka mafoko a feletšego go ya
      le ka taelo.
•     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago
      le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

3.1        Sešepe sa Sunlight.                                                            (1)

3.2        •   Fonte ye kgolo
           •   Seswantšho
           •   Tlhakakgolo
               (Tše PEDI fela)                                                            (2)

3.3        Sempshafatša.                                                                  (1)

3.4        -ana, go laetša bonnyane bja sešepe seo se ka šomišwago go hlatswa
          diaparo tše ntši.                                                               (2)

3.5       A/Go hlohleletša, go laetša gore e šomišwa ke batho ka moka go akaretšwa
          le magoši.                                                                      (2)

3.6       Hwanyolla, e ntšha tšhila yeo e tseneletšego.                                   (2)
                                                                                          [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           8                                DBE/2017
                                           SCE – Memorantamo

POTŠIŠO YA 4

4.1       Sešane! Le šoma go kgotsa.                                                               (2)

4.2       C/Kotsi ya meetsefula. Dikoloi le dintlo di nwelela meetseng.                            (2)

4.3       Go laetša kotsi ya lefelo leo.                                                           (1)

4.4       Meetsefula
          Leina+lediri                                                                             (3)

4.5       Letšhogo.
          O tšhošwa ke go bona sefatanaga sa gagwe se nwelela ka meetseng.                         (2)
                                                                                                   [10]

POTŠIŠO YA 5

5.1       5.1.1        Ngwana ga a llelwe phefo o llelwa tlala.                                    (1)

          5.1.2        hwetša                                                                      (1)

          5.1.3        Se
                       Ge o lebeledišiša o humana ngwana yo a hwetša mphiwafela
                       gomme go na le seo a direlwago ka tšhelete yeo.                             (2)

          5.1.4        itahlela                                                                    (1)

          5.1.5        tše – lekgokaleamanyiina
                       borutho – leinakgopolo                                                      (2)

          5.1.6        Ga le na le lentšu leo le ka le emago legato polelong ya Sepedi.
                       • Le latela molao wa lenaneo la dinoko
                       • Le tšea hlogo ya legoro la maina. (Legoro la 10)                          (2)
                           (E TEE fela)

          5.1.7        Le thuša lediri 'swe'.                                                      (1)

          5.1.8        Lorelore
                       Ka pušeletšo ya lehlathi 'lore', go gatelelwa ka mokgwa wo dintlo di
                       swelego ka gona                                                             (2)

          5.1.9        Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:
                       • Malose o bona gabotse ge a apere digalase tša mahlo.
                       • Bona gore bana ba jele pele o sepela
                       • Bona ba rata go bina                                                      (2)
                           (Tše PEDI fela)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                           Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           9                         DBE/2017
                                           SCE – Memorantamo

5.2       5.2.1        • Mabotlelo
                       • Dikuranta
                       • Dipampiri
                       (Tše PEDI fela)                                                  (2)

          5.2.2        Manyami                                                          (1)

          5.2.3        Modirišo go.                                                     (1)

          5.2.4         • O emišitše letsogo ebile o a sega.
                        • O khuname ebile o a sega.
                        • O emišitše letsogo ebile o khuname.
                        (E TEE fela)                                                    (1)

          5.2.5        Re šomile ruri.                                                  (1)
                                                                                        [20]

                                                          PALOMOKA YA KAROLO YA C:      40
                                                           PALOMOKA YA TLHAHLOBO:       80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2017-memo/abcf1883-76b3-4d2f-97cc-c665d9013136) — Sepedi FAL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2017-memo/b13c173a-d33e-4246-98da-ce8d8c503c03) — Sepedi FAL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2017-memo/482c4984-4c62-4b44-a4c6-c4ab55f85428) — Sepedi FAL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2017-memo/0669de98-cb7c-4491-b50c-7e0cf08e49f6) — Sepedi FAL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sepedi/e86d6dfa-6cee-407c-adb9-4cd28023e6a7) — Sepedi FAL · Memo · 2024 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2023-mg/ae246386-a9d2-4a09-a38d-d5a8ced8e8aa) — Sepedi FAL · Memo · 2023 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
