# Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2019 Memo

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2019, 6 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2019-memo/46ae51b8-8b8a-4238-8135-00fd1a662e0a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 6

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2019-memo/46ae51b8-8b8a-4238-8135-00fd1a662e0a)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2019 · sepedi. Memorandum, 6 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi FAL P1 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2019/9a81b72d-90d2-4442-b91b-a6e59a94606f) — QP · 2019 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                    SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                  LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                           2019

                                  TLHAHLO YA GO SWAYA

                                                                         MEPUTSO: 80

                     Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 6.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          2                               DBE/2019
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

POTŠIŠO YA 1

Tlhahlo ya go swaya tekatlhaologanyo

•     Ka gore šedi e letše go kwešišo, dikarabo tša mopeleto wo o fošagetšego le tša
      diphošo tša polelo di amogelwe, ntle le ge diphošwana tšeo di fetoša tlhalošo
      goba kwešišo. (Le ge go le bjalo, diphošo di swanetše go laetšwa).
•     Hlokomologa mantšu a molekwa a a šomišitšego go tšwa malemeng a šele,
      gomme o se mo fokoletše meputso ge e le gore karabo e sa na le mohlodi. Le ge
      go le bjalo, lentšu leo le tšwago malemeng a šele gomme le šomišitšwe
      sengwalweng, ebile le nyakega karabong, le amogelwe.
•     Go dipotšišo tša boikgopolelo go se abje moputso go karabo ya EE/AOWA le KE
      A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka goba ntlha ya go fahlela karabo ke yona e
      fiwago moputso.
•     Ga go moputso wo o abjago go NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO.
      Lebaka goba ntlha ya go fahlela ke yona e hlokomelwago.
•     Ge molekwa a ngwadile lefoko ka moka go karabo ya go nyaka lentšu le tee, aba
      moputso ge fela lentšu leo le thaletšwe.
•     Ge karabo e nyaka dintlha tše pedi goba tše tharo gomme molekwa a file tše ntši,
      swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.
•     Amogela polelo ya dimmotwana tša go fapana.
•     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e
      sepelelanago le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.
1.1       Tekatlhaloganyo (Temana-setšweletšwa sa A)
          1.1.1         •     Ba tsenwa ke mororomelo.
                        •     Ba swara dipelo ka diatla.
                        •     Diyamaleng ga di sa tsena.                                      (3)

          1.1.2         •     Mafolofolo.                                                     (1)
          1.1.3         •     O ile a beakanya lefelo la gagwe la bodulo.
                        •     O ile a ya go lekola diphapošithutelo.                          (2)

          1.1.4         •     Ga go yo a ya go go ba šala morago dithutong tša bona.
                        •     Ba swanetše go ba le maikarabelo/maikemišetšo ka bobona.        (2)

          1.1.5         (a)   Motho yo mongwe le yo mongwe o šoma ka thata.                   (1)

                        (b)   Gwa se be le yo a nyakago go phalwa ke yo mongwe.               (1)
          1.1.6        A/Kgakanego.                                                           (1)
          1.1.7        Go ikadima embleme ya yunibesithi.                                     (1)
          1.1.8        Dikarabo tša maleba di tla amogelwa.
                       •    A ka rakwa yunibesithing.
                       •    Batswadi ba ka mo ngala gomme ba se mo lefele dithuto tša
                            gagwe.
                       •    A ka palelwa dithutong gomme bokamoso bja gagwe bo ka
                            se phadime.                                          (3)
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          3                                 DBE/2019
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

          1.1.9         •     Go šomišwe matlakala ao a ikgethilego.
                        •     Batswadi ba ikgokaganye thwii le yunibesithi
                              kgafetšakgafetša.
                        •     Batswadi ba fe balaodi ba sekolo diimeile tša bona gore
                              dipoelo di romelwe go bona thwii.                                  (3)

          1.1.10       •   Baithuti dikolong ba itirela boithatelo ka ge batswadi ba sa
                           bone seo ba se dirago.
                       •   Baithuti ba itebatša seo batswadi ba ba rutilego sona ge ba
                           bona bagwera ba bona.
                       •   Baithuti ba lebala tabakgolo ye ba e etšego sekolong e lego
                           thuto.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                          (2)

          1.1.11       Dikarabo tša maleba di tla dumelelwa.
                       •    Nka kgopela tshwarelo.
                       •    Nka nyaka mošongwana gomme ka tšwetša dithuto pele.
                       •    Go ikahloganya le go gapa mogofe.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                          (2)

          1.1.12       Dikarabo tša maleba di tla amogelega.
                       •    Pefelo, Lesiba o hweditše monyetla wa go tsena sekolo
                            eupša o bapetše ka wona mola bana ba bangwe ba o hlokile.
                       •    Manyami, go a nyamiša go bona Lesiba a hlokile
                            maikarabelo gomme a sentše sebaka sa go kaonafatša
                            bokamoso bja gagwe.
                                                                                                 (2)
                       (E TEE fela.)

1.2       Tekatlhaloganyo (Seswantšho-Setšweletšwa sa B)

          1.2.1        B/Monna o tima hlaga.                                                     (1)

          1.2.2        •    Kefa ya go itšhireletša.
                       •    Diaparo tša go itšhireletša.
                       (E TEE fela.)                                                             (1)

          1.2.3         •   Batho ba se lahle mahlokwana ao a tukago a mollo hlageng.
                        •   Batho ba go fola ba netefatše gore ba tima
                            metšoko/difola/disekerete pele ba di lahla.
                       •    Batho ba se tšhume ditlakala mo gongwe le mo gongwe.
                       (TŠE PEDI fela.)
                                                                                                 (2)

          1.2.4         •   Diphedi di ka loba maphelo le magae a tšona.
                        •   Tšhilafalo ya leratadima/lefaufau/legodimo.
                        •   Muši o ka hlolela batho malwetši le dikotsi tša mebileng.
                        •   Tiragalo ye e ka lobiša batho magae gammogo le maphelo a
                            bona.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                          (2)
                                                         PALOMOKA YA KAROLO YA A:                30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          4                               DBE/2019
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

KAROLO YA B: KAKARETŠO
POTŠIŠO YA 2
Tlhahlo ya go swaya kakaretšo.
•     Kabo ya meputso
      o Dintlha = 7
      o Polelo = 3
      o Palomoka=10
•     Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a šomišitše mantšu a tlhalošo.
      o 1–3 ya dintlha tša nnete - moputso 1
      o 4–5 ya dintlha tša nnete - meputso 2
      o 6–7 ya dintlha tša nnete - meputso 3
•     Kabo ya meputso ya polelo ge balekwa ba šomišitše mantšu a bona le
      ditsopolwa.
      o Ge molekwa a tsopotše dintlha tše 6 go iša go tše 7 ka ntle le go di hlaloša,
          ga a fiwe moputso wa polelo.
      o Ge molekwa a tsopotše ntlha e 1 go iša go tše 5, tše pedi a di hlalošitše ka
          mantšu a gagwe, o fiwa moputso o tee wa polelo.
HLOKOMELA
Palo ya mantšu
•     Baswai ba kgonthišiše palo ya mantšu ao a šomišitšwego.
•     O se fokotše meputso ge molekwa a se a bontšha palo ya mantšu goba ge a
      bontšhitše palo yeo e sego ya maleba.
•     Ge molekwa a fetile palo yeo e beilwego ya mantšu, bala go fihla go a mahlano
      fela ka godimo ga palo yeo e beilwego gomme o hlokomologe seripa seo se
      šetšego sa kakaretšo.
             Ditsopolwa                                     Mantšu a tlhalošo
1. 'Bohle batho ba kgopela katlego            1. Batho ba kgopela mahlatse le
   maphelong a bona.'                            mahlogonolo.
2. ' Bana ba dikolo ba rapelela katlego       2. Bana ba dikolo ba ikgopelela
   dithutong tša bona '                          ditšhegofatšo/mahlatse/mahlogonolo
                                                 dithutong.
3. ' Ba go se šome ba kgopela                 3. Ba ikganyogela mešomo le ditlhatlošo.
     mošomo, ba go šoma ba na le tumo
     ya tlhatlošo.'
4. ' Ba go nyaka manyalo ba a nyaka,          4. Ba ikgopelela ditšhegofatšo manyalong a
     bao ba lego ka gare ba nyaka go             bona le go ntšha moya o mobe.
     tšwa.'
5. ' Batšofe ba swere ya bona thapelo         5. Batšofadi ba ikgopelela kokeletšo ya
     ya 'bophelo bjo botelele ...'               matšatši bophelong.
6. ' Bakgalabje bona ba lebeletše gore        6. Bakgalabje bai ikgopelela kokeletšo ya
     leruo la bona le tlo ata'                   lehumo.
7. ' Ka gare ga thapelo tše, bana le          7. Bana le masea le bona ba itakaletša tše
     masea ba a balwa ka gore ba ...'            botse.
                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA B:              10
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          5                             DBE/2019
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

KAROLO YA C: THUTAPOLELO LE TŠHOMIŠOPOLELO
POTŠIŠO YA 3: PAPATŠO – SETŠWELETŠWA SA D
Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA C.
•     Mopeleto
      o Dikarabo tša lentšu le tee di swanetše go fiwa moputso le ge mopeleto
          o fošagetše, ntle le ge phošo yeo e fetoša tlhalošo ya lentšu.
      o Go dikarabo tša go nyaka lefoko ka botlalo, mopeleto wo o fošagetšego
          o swanetše go šetšwa ge e le gore phošo yeo e tšwelela ka sebopego sa
          polelo yeo e lekwago.
      o Mo go lekwago khutsofatšo, karabo e be le maswaodikga a maleba.
•     Sebopego sa mafoko se nepagale gomme se fiwe ka mafoko a feletšego go ya
      le ka taelo.
•     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago
      le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.
3.1       Le.                                                                                (1)
3.2       B/Kabo ya madi.                                                                    (1)
3.3       •    Pukuntšu.
          •    Legogwa.
          •    Mašeleng.
          (TŠE PEDI fela.)                                                                   (2)
3.4       •      Fonte ye kgolo e tanya šedi/goga mahlo a moreki, gape e gatelela            (2)
                 molaetša wo mogolo.
          •      Fonte ye nnyane e tlaleletša molaetša.
3.5       •      Ditlelafo di šireletša go fetelwa ke malwetši.
          •      Polo e thuša go pompa madi.                                                 (2)
3.6        •     Ke ntlha, ntle le madi ga go bophelo.                                       (2)
                                                                                             [10]
POTŠIŠO YA 4: KHATHUNI – SETŠWELETŠWA SA E
4.1       Phapošing ya ngaka ya monagano/Bookelong.
          •    Polelo ya go re; “ Nna ke ngaka ya monagano.”                                 (2)
4.2       A/nago le kgatelelo ya monagano.                                                   (1)
4.3       Polelo ya gagwe ya go re; “Mešomo ka moka e magetleng a ka.”                       (1)
4.4        •     Lephephe le pene di šomišwa go ngwala dillo tša molwetši.
           •     Sephumulamegokgo o se šomiša go fa molwetši ge a lla.                       (2)
4.5       •    A ka botša molwetši gore a abele bašomi mošomo.
          •    A ka botša molwetši gore a rute bašomi ba gagwe boikarabelo.
          •    A ka mmotša gore a iphe nako ya go ikhutša.
          (TŠE PEDI fela)                                                                    (2)
4.6             Sathane. Batho ba go se loke ba swantšhwa le sathane.                        (2)
                                                                                             [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          6                             DBE/2019
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

POTŠIŠO YA 5: SENGWALO – SETŠWELETŠWA SA F

5.1       SENGWALO – SETŠWELETŠWA SA F

          5.1.1         (a)       ... mediro ya go hloka tlhompho.
                        (b)       bophelong bja gagwe.
                        (c)       O ikgafa go mo direla a lokologile.
                        (d)       O ganne keletšo ya motswadi.                             (4)

          5.1.2        Yo.                                                                 (1)

          5.1.3        Ba ka mo fihlelelago.                                               (1)

          5.1.4        Nyenyefatšo.                                                        (1)

          5.1.5        'O re motho o na le boikgethelo'                                    (1)

          5.1.6        Sefofane.
                       •    Bana ba namela sefofane.
                       (Bana ba tla fa mafoko a go fapana.)                                (2)

          5.1.7        Setagwa = Hlogo + Modu                                              (2)
                                 Se- + - tagwa-

          5.1.8        Dihlogo
                       •    Banna/balaodi ba malapa.
                       •    Go nagane gabotse/kwešišo.                                     (2)

5.2       SESWANTŠHO – SETŠWELETŠWA SA G

          5.2.1        A/Dithokgwa.                                                        (1)

          5.2.2        Afrika-Borwa ga se ya tlala ka masodi a diphoofolo.                 (1)

          5.2.3        Dipata/Dikontiri.                                                   (1)

          5.2.4        Go sepela/Go ema.                                                   (1)

          5.2.5        Fela –Meetse a a fela.                                              (2)
                                                                                           [20]

                                                             PALOMOKA YA KAROLO YA C:      40
                                                              PALOMOKA YA TLHAHLOBO:       80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P2 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2019-memo/4709bfa5-1527-4b1c-a49a-72471a4b19a2) — Sepedi FAL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2019-memo/d6c63462-6ec9-4ebd-b4d4-9e81a6f990ce) — Sepedi FAL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2019-memo/4dc7e231-b7f6-48d4-aeca-4b7b34a3a48e) — Sepedi FAL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sepedi/e86d6dfa-6cee-407c-adb9-4cd28023e6a7) — Sepedi FAL · Memo · 2024 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2023-mg/ae246386-a9d2-4a09-a38d-d5a8ced8e8aa) — Sepedi FAL · Memo · 2023 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2021-mg/9bb246ca-4cf6-4770-bcbf-a8db55829a1b) — Sepedi FAL · Memo · 2021 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
