# Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2023, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2023-mg/ae246386-a9d2-4a09-a38d-d5a8ced8e8aa
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2023-mg/ae246386-a9d2-4a09-a38d-d5a8ced8e8aa)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · sepedi. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi FAL P1 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2023/3b623724-82f4-4c0c-82a0-768fa4ccdd87) — QP · 2023 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

              SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
          NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                    SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                  LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                           2023

                                  TLHAHLO YA GO SWAYA

                                                                         MEPUTSO: 80

                     Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 8.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          2                             DBE/2023
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO

POTŠIŠO YA 1

Tlhahlo ya go swaya tekatlhaologanyo

     Ka gore šedi e letše go kwešišo, dikarabo tša mopeleto wo o fošagetšego le tša
      diphošo tša polelo di amogelwe, ntle le ge diphošwana tšeo di fetoša tlhalošo
      goba kwešišo. (Le ge go le bjalo, diphošo di swanetše go laetšwa).
     Hlokomologa mantšu a molekwa ao a šomišitšego go tšwa malemeng a šele,
      gomme o se mo fokoletše meputso ge e le gore karabo e sa na le mohlodi. Le ge
      go le bjalo, lentšu leo le tšwago malemeng a šele gomme le šomišitšwe
      sengwalweng ebile le nyakega karabong, le amogelwe.
     Go dipotšišo tša boikgopolelo go se abje moputso go karabo ya EE/AOWA le KE
      A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka goba ntlha ya go fahlela karabo ke yona e
      fiwago moputso.
     Ga go moputso wo o abjago go NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO. Lebaka
      goba ntlha ya go fahlela ke yona e hlokomelwago.
     Ge molekwa a ngwadile lefoko ka moka go karabo ya go nyaka lentšu le tee, aba
      moputso ge fela lentšu leo le thaletšwe.
     Ge karabo e nyaka dintlha tše pedi goba tše tharo gomme molekwa a file tše ntši,
      swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.
     Amogela polelo ya dimmotwana tša go fapana.
     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago
      le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

Tekatlhaologanyo (Temana-Setšweletšwa sa A)

1.1       1.1.1        Ntholeng.                                                            (1)

          1.1.2        Swarago.                                                             (1)

          1.1.3             Bothakga.
                            Maikarabelo.
                            Botswerere.                                                    (3)

          1.1.4             Ke monna wa senatla/leemo.
                            O tlile a rwele merwalo.                                       (2)

          1.1.5             Ranku o tšwele le bagwera ba gagwe ba apere gabotse.
                            Ranku o gahlane le Moipone ba kganyogana.
                            Ka le le latelago ba gahlana gape mošomong wa Moipone ba
                             boledišana ka tša lerato ba kwana.                             (3)

          1.1.6        (a)    A tšwelele bophelong/A atlege/A hwetše mošomo/A be le
                              mahlatse.

                       (b)    Go boela mošomong.                                            (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          3                                   DBE/2023
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

          1.1.7             Mohlopi ke lekgarebe la go dula/phela magaeng.
                            Moipone ke lekgarebe la go dula/phela sekgoweng.

                                                       GOBA

                            Mohlopi ke lekgarebe la go fereelwa Ranku ke batswadi.
                            Moipone ke lekgarebe leo Ranku a inyaketšego lona.

                                                       GOBA

                            Mohlopi ga a šome(mmalehlwele).
                            Moipone o a šoma.

                                                      GOBA

                        Mohlopi o ithwele/imile.
                        Moipone ga se a ithwala/ime.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                           (2)
          1.1.8        Wa manyami/kgakanego.
                       Batswadi ba nyamišwa/gakantšhwa ke maitshwaro a Ranku.                     (2)
          1.1.9        Ga se tshwanelo.
                        Mmapelo o ja serati/Mang le mang o na le tokelo ya go
                           ikgethela seo a se ratago.
                        Ka gobane go fereela lesogana/lekgarebe go ka dira gore le
                           tšee sepheto sa go ngala ka gae.
                        Molao wa ditokelo o kgahlanong le go tšeela motho sephetho.
                           Ke tshwanelo.
                        Setšo se dumela gore motho a kgethelwe monna/mosadi.
                        Batswadi ba na le maitemogelo lenyalong, gore ge o
                           nyetše/nyetšwe ke motswalo wa gago le tlo hlokomelana.
                       Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                           (2)

          1.1.10        Mohlopi a ka ipolaya.
                        Mohlopi a ka ba le kgatelelo ya monagano.
                        Mohlopi a ka ntšha mpa.
                        Mohlopi a ka boela gagabo.
                        Mohlopi a ka swariša Ranku.
                       Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                           (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          4                            DBE/2023
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

          1.1.11       A manyami.
                        Ke nyamišwa ke gore ngwana o tlo belegwa/gola a hloka
                           tlhahlo ya tatagwe.
                        Ke nyamišwa ke gore Mohlopi a ka ba le kgatelelo ya
                           monagano, gomme a goma tseleng.
                       Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla
                       amogelwa. (E TEE fela.)                                             (2)

          1.1.12           Ke be nka tloga ka gae/Ke be ke tla ipha naga.
                           Ke be nka kgopela thušo go badirelaleago.

                                                       GOBA

                        Ke be nka hlompha batswadi ba ka ka dula le yena.
                        Ke be nka latela setšo ka aga lapa le yena.
                       Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                    (2)

  1.2     Tekatlhaloganyo (Seswantšho-Setšweletšwa sa B)

          1.2.1        Lefelo la tshokollo ya bagolegwa.                                   (1)

          1.2.2        D/Iketlile.                                                         (1)

          1.2.3        Senotlelo sa 1 se laetša mogolegwa a ipshina, mola sa wa 3 se
                       laetša a ikemišeditše go sokologa a ithuta.                         (2)

          1.2.4        Manyami.
                        Mogolegwa o laetša a ka ngwega kgolegong.
                         Lethabo.
                        Mogolegwa o laetša a na le tlhologelo ya go fetoga.
                         Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                    (2)

                                                          PALOMOKA YA KAROLO YA A:         30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          5                                 DBE/2023
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

KAROLO YA B: KAKARETŠO POTŠIŠO YA 2

Tlhahlo ya go swaya kakaretšo.
     Kabo ya meputso
      o Dintlha = 7
      o Polelo = 3
      o Palomoka=10
     Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a šomišitše mantšu a tlhalošo.
      o 1–3 ya dintlha tša nnete - moputso 1
      o 4–5 ya dintlha tša nnete - meputso 2
      o 6–7 ya dintlha tša nnete - meputso 3
     Kabo ya meputso ya polelo ge balekwa ba šomišitše mantšu a
      bona le ditsopolwa.
      o Ge molekwa a tsopotše dintlha tše 6 go iša go tše 7 ka ntle le go di hlaloša,
         ga a fiwe moputso wa polelo.
      o Ge molekwa a tsopotše ntlha e 1 go iša go tše 5, tše pedi a di hlalošitše ka
         mantšu a gagwe, o fiwa moputso o tee wa polelo.

HLOKOMELA
Palo ya mantšu
     Baswai ba kgonthišiše palo ya mantšu ao a šomišitšwego.
     O se fokotše meputso ge molekwa a se a bontšha palo ya mantšu goba ge a
      bontšhitše palo yeo e sego ya maleba.
     Ge molekwa a fetile palo yeo e beilwego ya mantšu, bala go fihla go a mahlano
      fela ka godimo ga palo yeo e beilwego gomme o hlokomologe seripa seo se
      šetšego sa kakaretšo.

                DITSOPOLWA                                 MANTŠU A TLHALOŠO
1    'Ditlamorago tšeo di sego tša loka       1    Bjala bo hlagatša mebele ya batho.
     bophelong bja batho ke go swana
     le go hlagatša mebele ya batho.'
2    'Bo kotsi gobane ditho tše bjalo ka      2    Bo gobatša sebete le maswafo.
     sebete, maswafo di a gobala.'
3    'Bjala bo ka hlola dintwa ka             3    Malapa a batho bao ba nwago madila a
     malapeng.’                                    angwa ke dintwa.
4    '… mošomi a ka palelwa ke go             4    Mošomi a ka palelwa ke go šoma ka
     phethagatša mošomo wa gagwe ka                tshwanelo mošomong.
     tshwanelo.’
5    'Matšatšing a mantši a ka no se          5    Banwi ba bjala ga ba ye mošomong ka
     iponagatše mošomong, seo se ka                mehla ka gona ba lahlegelwa ke
     dira gore a lahlegelwe ke mošomo.’            mošomo.
6    'Ba ikhwetša nako le nako ba sa          6    Bana ba go nwa madila ga ba dire
     dire mešomo ya bona ka                        mošomo wa sekolo.
     tshwanelo.’
7    '.Bana ka boati ba thoma go nyatša       7    Bana ba go nwa ga ba hlomphe batswadi
     batswadi le barutiši ba bona.'                le barutiši.

                                                            PALOMOKA YA KAROLO YA B: 10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          6                           DBE/2023
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO

POTŠIŠO YA 3: PAPATŠO

SETŠWELETŠWA SA D

Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA C.

     Mopeleto
      o Dikarabo tša lentšu le tee di swanetše go fiwa moputso le ge mopeleto o
          fošagetše, ntle le ge phošo yeo e fetoša tlhalošo ya lentšu .
      o Go dikarabo tša go nyaka lefoko ka botlalo, mopeleto wo o fošagetšego
          o swanetše go šetšwa ge e le gore phošo yeo e tšwelela ka sebopego sa
          polelo yeo e lekwago.
      o Mo go lekwago khutsofatšo, karabo e be le maswaodikga a maleba.
     Sebopego sa mafoko se nepagale gomme se fiwe ka mafoko ao a feletšego go ya
      le ka taelo.
     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago
      le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

3.1       Ice-cream.                                                                      (1)

3.2        'Ge banenyana ba reka ya R3 ba hwetša e tee ya go tonya too! mahala.'
           'Tlatša dimpa o kgotsofale.'
           'Hwetša phepo ya 100%.'
          (E TEE fela.)                                                                   (1)

3.3       Nomoro ya mogala.                                                               (1)

3.4       Lebenkeleng la Mabosabosane.                                                    (1)

3.5        Seswantšho.
           Tlhakakgolo.
           Fonte ye kgolo.
          (TŠE PEDI fela.)                                                                (2)

3.6        Tlatša dimpa o kgotsofale.                                                     (1)

3.7       Banenyana.                                                                      (1)

3.8        Too!
            Go gatelela kgopolo ya go tonya.                                             (2)
                                                                                          [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          8                               DBE/2023
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

POTŠIŠO YA 4: KHATHUNI – SETŠWELETŠWA SA E
4.1       'O reng o nthuntšhetša ka marole ke eja?'
         Go na le leswao la potšišo mafelelong a lefoko leo.                                     (2)

4.2       Basadisadi ba hlwekiša e sa le ka masa.                                                 (1)

4.3        O šoma a kukile ngwana.
           Monna o dutše mo a swanetšego go hlwekiša gona.
           O šomiša letsogo le tee.
          (E TEE fela.)                                                                           (1)

4.4       A/Go nyatša motho.                                                                      (1)

4.5       Monna le mosadi ba ka befelelwana.
          Monna a ka betha mosadi.
          Mosadi a ka ngala go hlwekiša lefelo leo.
          Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa.
          (E TEE fela.)                                                                           (1)

4.6            Go pudula ya 1 monna o a bolela.
               Go pudula ya 2 mosadi o a nagana.                                                 (2)

4.7       A manyami/pefelo/tenego.
           Ke nyamišwa ke go bona mosadi a šoma a kukile ngwana a hloka thušo.
           Ke befedišwa ke go bona monna a hloriša mosadi kgopolong.
           Ke tenwa ke go bona monna a se na kwelobohloko go mosadi.
          (E TEE fela.)                                                                           (2)
                                                                                                  [10]

POTŠIŠO YA 5: SENGWALO – SETŠWELETŠWA SA F

5.1       SETŠWELETŠWA SA F

          5.1.1        Leinaina.                                                                  (1)

          5.1.2        (a)    'A topa tša fase.'                                                  (1)
                       (b)    'A na le mabjoko.’                                                  (1)

          5.1.3        Hloya.
                       Mohlala. Gantši ge o tšwelela bophelong batho ba a go hloya.
                       Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa.                           (2)

          5.1.4        Tše pedi.                                                                  (1)

          5.1.5        Setšeri.
                        Ka gore go na le tlhaelelo ya lentšu leo go polelo ya Sepedi.            (2)

          5.1.6        Yena.
                        Lešalašala/Lešalaina.                                                    (2)
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1          8                           DBE/2023
                                     SC/NSC – Tlhahlo Ya Go Swaya

          5.1.7        (a)    Madimabe o aga setšeri motseng wa gabo.                    (1)
                       (b)    Madimabe ga se a age setšeri motseng wa gabo.              (1)

          5.1.8         Bana ba dula madulong a bona.
                        Ke tla go bona mafelelong a kgwedi.
                       Dikarabo tša balekwa tša maleba di tla amogelwa.                  (2)

5.2       SESWANTŠHO – SETŠWELETŠWA SA G

          5.2.1        D/Boipshino.                                                      (1)

          5.2.2        Monwana.                                                          (1)

          5.2.3        N-di                                                              (1)

          5.2.4        Boušwa.                                                           (1)

          5.2.5        Itatswe.
                       Leitiri.                                                          (2)
                                                                                         [20]

                                                          PALOMOKA YA KAROLO YA C:       40
                                                           PALOMOKA YA TLHAHLOBO:        80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P2 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2023-mg/4af43fea-65a4-4062-b216-a28238e91d08) — Sepedi FAL · Memo · 2023 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2023-mg/cd327e25-de4c-4aa7-9260-f7e37cd04b9c) — Sepedi FAL · Memo · 2023 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2023-mg/33353ad4-915d-49bb-a2a4-7aa87fe93eeb) — Sepedi FAL · Memo · 2023 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sepedi/e86d6dfa-6cee-407c-adb9-4cd28023e6a7) — Sepedi FAL · Memo · 2024 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May June 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2021-mg/9bb246ca-4cf6-4770-bcbf-a8db55829a1b) — Sepedi FAL · Memo · 2021 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2019-memo/46ae51b8-8b8a-4238-8135-00fd1a662e0a) — Sepedi FAL · Memo · 2019 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
