# Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2018, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2018-final-memo/50221df0-b050-4c2e-9eda-a1f4bc9aff1a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2018-final-memo/50221df0-b050-4c2e-9eda-a1f4bc9aff1a)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi FAL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2018/f43a04b9-5807-4400-a748-d3c40610bbaa) — QP · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                       GRADE 12

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                     KREITI YA 12

                   SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                  LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                     DIBATSELA 2018

                                  TLHAHLO YA GO SWAYA

MEPUTSO: 80

                     Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 7.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                          Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           2                   DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

POTŠIŠO YA 1

Tlhahlo ya go swaya tekatlhaloganyo

•     Ka gore šedi e letše go kwešišo, dikarabo tša mopeleto wo o fošagetšego le tša
      diphošo tša polelo di amogelwe, ntle le ge diphošwana tšeo di fetoša tlhalošo
      goba kwešišo. (Le ge go le bjalo, diphošo di swanetše go laetšwa).
•     Hlokomologa mantšu a molekwa a a šomišitšego go tšwa malemeng a šele,
      gomme o se mo otle ge e le gore karabo e sa na le mohlodi. Le ge go le bjalo,
      lentšu leo le tšwago malemeng a šele, mme le šomišitšwe sengwalweng, ebile le
      nyakega karabong, le amogelwe.
•     Go dipotšišo tša boikgopolelo go se abje moputso go karabo ya EE/AOWA le KE
      A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka goba ntlha ya go fahlela karabo ke yona e
      fiwago moputso.
•     Ga go moputso wo o abjago go NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO.
      Lebaka goba ntlha ya go fahlela ke yona e hlokomelwago.
•     Ge molekwa a ngwadile lefoko ka moka go karabo ya go nyaka lentšu le tee, aba
      moputso ge fela lentšu leo le thaletšwe.
•     Ge karabo e nyaka dintlha tše pedi goba tše tharo gomme molekwa a file tše ntši,
      swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.
•     Amogela polelo ya dimmotwana tša go fapana.
•     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e
      sepelelanago le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

1.1       1.1.1        'Ga re na mešomo.'
                       ‘Batho ba tlo reng’
                       (E TEE fela)                                                         (1)

          1.1.2        • Ba re go ba nyatšiša ka batho.
                       • Ba tšhaba/šia gore 'batho ba tlo reng.'
                       (E TEE fela.)                                                        (1)

          1.1.3        • O ile a se sa ba le taba le gore batho ba tla reng.
                       • O ile a lemoga gore batho bao ba mo segago ga ba hloke.
                       • O ile a beela maemo thoko.
                       (TŠE PEDI fela)                                                      (2)

          1.1.4        • Go loga/kota/beanya meriri.
                       • Go loga mekotla.
                       • Go loga magogwa.
                       • Go roka diaparo.
                       • Go roka dieta.
                       (TŠE THARO fela.)                                                    (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           3                          DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

          1.1.5        • Go selela bana/dirathana/digotlane/lapa
                       • Bohlaki/bohloki bja ka lapeng/motlhako.
                       • O hlohleleditšwe gape le ke go bona moagišane a etšwa
                         mošomong wa go rekiša/O bone moagišane a rekiša mebileng.                 (3)

          1.1.6        '... ba butše melomo bjalo ka mafotwana' – tshwantšhanyo/papišo.            (2)

          1.1.7        (a) nala di a rotha – go tšwafa/bobodu.
                       (b) ke morotoga – go boima/go bothata/o a palelwa.                          (2)

          1.1.8        • A ka tlogela/ngala go rekiša.
                       • A ka ya go nyaka lefelo le lengwe la go rekišetša.                        (2)

          1.1.9        • Temaneng ya 3 mosadi yo o lapišitšwe ke mohlako gomme o
                         nagana ka seo a ka se dirago go ntšha bohlaki ka lapeng, mola
                       • Temaneng ya 5 mosadi o bile o file yo mongwe mošomo,
                         kgetho ya gagwe e mo tšwela mohola, e bile o thwala mothuši.              (2)

          1.1.10       •   Ke kakanyo.
                       •   Bontši bja batho bao ba rekišago mebileng ba na le sa bona.
                       •   Bontši bja batho bao ba rekišago mebileng ba abetšwe, ba na
                           le bokgoni bja go itlholela mošomo.                                     (2)

          1.1.11       •  Batho ba se tšhabe go itirela ka lebaka la go tšhaba mahlo a
                          batho/gore batho ba tla reng/ba tla mo tšea bjang.
                       • Go na le mešomo ya matsogo yeo motho a ka iphedišago ka
                          yona.
                       • Batho ba itlwaetše go ikemela bophelong.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                            (2)

          1.1.12       (Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana)
                       • A lethabo,
                       Mosadi yo o kgonne go emaemela lapa la gagwe, a itsoša gomme
                       a feleletša a kgonne go fepa lapa le lengwe ka go thwala mothuši.           (2)

1.2       1.2.1        B/Seno sa go tšwa go apola.                                                 (1)

          1.2.2        Tho! tho!                                                                   (1)

          1.2.3        •   Apola
                       •   Pompi/thepe                                                             (2)

          1.2.4        •   Go fokotša/thibela malwetši.
                       •   Go fa mmele phepo.                                                      (2)

                                                           PALOMOKA YA KAROLO YA A:                30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                           Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           4                         DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: KAKARETŠO
POTŠIŠO YA 2
Tlhahlo ya go swaya kakaretšo
•     Kabo ya meputso
      o Dintlha = 7
      o Polelo = 3
      o Palomoka=10
•     Kabo ya meputso ya polelo ge balekwa ba šomišitše mantšu a bona.
      o 1–3 ya dintlha tša nnete - moputso 1
      o 4–5 ya dintlha tša nnete - meputso 2
      o 6–7 ya dintlha tša nnete - meputso 3
•     Kabo ya meputso ya polelo ge balekwa ba ngwalolotše dintlha.
      o Ge molekwa a tsopotše dintlha tše 6 go iša go tše 7 ka ntle le go di hlaloša,
         ga a fiwe moputso wa polelo.
      o Ge molekwa a tsopotše ntlha e 1 go iša go tše 5, tše pedi a di hlalošitše ka
         mantšu a gagwe, o fiwa moputso o tee wa polelo.
HLOKOMELA
Palo ya mantšu
Baswai ba kgonthišiše palo ya mantšu ao a šomišitšwego.
O se fokotše meputso ge molekwa a se a bontšha palo ya mantšu goba ge a
bontšhitše palo yeo e sego ya maleba.
Ge molekwa a fetile palo yeo e beilwego ya mantšu, bala go fihla go a mahlano fela ka
godimo ga palo yeo e beilwego gomme o hlokomologe seripa seo se šetšego sa
kakaretšo.

Ditsopolwa                                          Mantšu a tlhalošo
1. 'Bana ba iphetošitše diphiri ka           1.     Bana ba tshwenya batswadi,barutiši le
    malapeng,dikolong le                            bana ba bangwe.
    mekgotheng.'
2. 'Diokobatši le dinotagi ke bagwera        2.     Ba ineeletše ka diokabatši le dinotagi tšeo
    ba maseana a'.                                  di ba senyetšago nako.
3. 'Ga go robalwe, go lalwa go               3.     Bana ba lala ba sepela mašego.
    sepelwa le mebila'
4. 'Ge e le lentšu la batswadi le            4.     Ba a nyatša ebile ga ba theeletše batswadi
    barutiši ga ba sa le ela hloko'.                le barutiši ba bona.
5. 'Makgarebjana le ona a nwa gore           5.     Ba nwa madila kudu.
    motho a lebale gore ke yena
    mang'
6 'Gona moo go hlolega dimpa tša go          6.     Banenyana ba ima ba se ba ikemišetša.
     se beakanyetšwe'
7 '... go ka kgopela thušo barutišing        7.     Ga ba kgopele thušo barutišing.
   ba bona'
                                                           PALOMOKA YA KAROLO YA B:               10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           5                   DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA C: THUTAPOLELO LE TŠHOMIŠOPOLELO

POTŠIŠO YA 3

Tlhahlo ya go swaya KAROLO YA C

•     Mopeleto

      o   Dikarabo tša lentšu le tee di swanetše go fiwa moputso le ge mopeleto o
          fošagetše, ntle le ge phošo yeo e fetoša tlhalošo ya lentšu.
      o   Go dikarabo tša go nyaka lefoko ka botlalo, mopeleto wo o fošagetšego o
          swanetše go otlwa ge e le gore phošo yeo e tšwelela ka sebopego sa polelo
          yeo e lekwago.
      o   Mo go lekwago khutsofatšo, karabo e be le maswaodikga a maleba.

•     Sebopego sa mafoko se nepagale gomme se fiwe ka mafoko a feletšego go ya le
      ka taelo.
•     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago
      le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

3.1       A/Madulo.                                                                         (1)

3.2       Ke lefelo la banna fela.                                                          (1)

3.3       •   Seswantšho.
          •   Fonte ye kgolo.
          •   Tlhakakgolo
              (TŠE PEDI fela)                                                               (2)

3.4       Lefelo/Nako/Nomoro ya mogala/Ditefelo.
          (TŠE PEDI fela.)                                                                  (2)

3.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. (Go šetšwe go lapologa, go šidulla
          mmele, go kgotsofala)
          Mohlala,
          Lapologa, o be o kgotsofale madulong a go ikgetha.                                (2)

3.6       Makgonthe
          • Ga se gantši batho ba hwetša madulo a go kgotsofatša.
          • Madulo a go hloka diphošo ga a gona.
          • Tšohle tšeo motho a di nyakago ga se gantši a di hwetša ka moka .
          • Go kgotsofatša motho ka dinako ka moka ga go bonolo.
          (E TEE fela.)                                                                     (2)
                                                                                            [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           6                      DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 4

4.1       Lepokisi/lepokisi la bahu.                                                           (1)

4.2       B/Batho ba go gola mphiwafela.                                                       (1)

4.3       • O kobegile.
          • O swere lehlotlo.
          • O na le lefatla.
          • O na le mašošo sefahlegong.
          • Molomo wa go sekama.
          (TŠE PEDI fela.)                                                                     (2)

4.4       •   Mmušo o hlotše mphiwafela gore batho ba kgone go iphediša ka go
              ithekela dijo le diaparo e sego go humiša borakgwebo.
          •   Batho ba ba itekanetšego ba jabetša batšofe.
          •   Motho wa pudula ya 2, moaparo wa gagwe ga o laetše gore ke wa motho
              yoo a hwetšago mphiwafela.
              (TŠE PEDI fela.)                                                                 (2)

4.5       •   Tlhompho
          •   Boikokobetšo
          •   Letšhogo/ Makalo                                                                 (2)

4.6       Pefelo.
          O befedišwa ke gore monna wa pudula ya 2 o a ba ditela/diegiša.                      (2)
                                                                                               [10]

POTŠIŠO YA 5

5.1       5.1.1        Morutiši o tla ruta barutwana.                                          (1)

          5.1.2        Leekiši.                                                                (1)

          5.1.3         (a) B/Paronimi
                        (b) C/Mainagohle
                        (c) D/Botshwelamare
                        (d) A/Lefokopotšišo                                                    (4)

          5.1.4     ‘O be a itira yo bohlajana mo gare ga ngwaga’.
                    (Ngwalollo ya lefoko leo le nepagetšego e fiwa moputso.)                   (3)

          5.1.5     Bašemane ba rata segwera ebile/ka fao/ka gona ba itulela
                    botshwelamare.
                    (E TEE fela.)                                                              (1)

          5.1.6        (a)    Segwera se ratwa ke bašemane.                                    (1)

                       (b)    Bašemane ga ba rate segwera.                                     (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           7                     DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

          5.1.7     ... nare e hlotša.
                    Se šomišwa ge batho ba sa kwane, gomme ba palelwa ke go phetha
                    mošongwana wo monnyane.                                                   (2)

5.2       5.2.1     Bana ba eme letšatšing.                                                   (1)

          5.2.2     C/Leamanyi.                                                               (1)

          5.2.3     •   Basetsana ba itshwere dinoka.
                    •   Pula e nele kudu dinoka tša tlala.                                    (2)

          5.2.4     Tše tšhweu – Basetsana ba apere dihempe tše tšhweu.
                    Tše tshehla – Basetsana ba apere dikhethe tše tshehla.
                    (E TEE fela.)                                                             (2)
                                                                                              [20]

                                                           PALOMOKA YA KAROLO YA C:           40
                                                            PALOMOKA YA TLHAHLOBO:            80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-nov-2018-final-memo/b5022d8a-cfe3-4c6c-a177-aaa06506ca2b) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2018-final-memo/48d778c8-c16f-41f5-bd06-1612401b9584) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2018-memo/7fae187a-616f-42d5-b76a-58dbdea350b3) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2018-memo/cfd16721-7b41-4515-a261-03044587616e) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2023-mg/33353ad4-915d-49bb-a2a4-7aa87fe93eeb) — Sepedi FAL · Memo · 2023 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2022-mg/f778692f-0932-4c71-a323-e2791cd192ea) — Sepedi FAL · Memo · 2022 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
