# Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2019, 9 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2019-memo/4dc7e231-b7f6-48d4-aeca-4b7b34a3a48e
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 1 NSC November 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2019-memo/4dc7e231-b7f6-48d4-aeca-4b7b34a3a48e)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · sepedi. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2019/2f813fd0-4b60-4bf7-863f-143cc2b5c131) — QP · 2019 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRADE 12

                                       NATIONAL
                                  SENIOR CERTIFICATE

                                      KREITI YA 12

                   SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                  LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                      DIBATSELA 2019

                                  TLHAHLO YA GO SWAYA

MEPUTSO: 80

                        Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 9.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                             Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           2                   DBE/Dibatsela 2019
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO

POTŠIŠO YA 1

Tlhahlo ya go swaya tekatlhaologanyo

•     Ka lebaka la gore šedi e letše go kwešišo, dikarabo tša mopeleto wo o
      fošagetšego le tša diphošo tša polelo di amogelwe, ntle le ge diphošwana tšeo di
      fetoša tlhalošo goba kwešišo. (Le ge go le bjalo, diphošo di swanetše go
      laetšwa).
•     Hlokomologa mantšu a molekwa ao a šomišitšego go tšwa malemeng a šele,
      gomme o se mo fokoletše meputso ge e le gore karabo e sa na le mohlodi. Le ge
      go le bjalo, lentšu leo le tšwago malemeng a šele gomme le šomišitšwe
      sengwalweng, ebile le nyakega karabong, le amogelwe.
•     Go dipotšišo tša boikgopolelo go se abje moputso go karabo ya EE/AOWA le KE
      A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka goba ntlha ya go fahlela karabo ke yona e
      fiwago moputso.
•     Ga go moputso wo o abjago go NNETE/MAAKA goba NTLHA/KGOPOLO.
      Lebaka goba ntlha ya go fahlela ke yona e hlokomelwago.
•     Ge molekwa a ngwadile lefoko ka moka go karabo ya go nyaka lentšu le tee, aba
      moputso ge fela lentšu leo le thaletšwe.
•     Ge karabo e nyaka dintlha tše pedi goba tše tharo gomme molekwa a file tše ntši,
      swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.
•     Amogela polelo ya dimmotwana tša go fapana.
•     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e
      sepelelanago le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

1.1       1.1.1        Poledišano.                                                          (1)

          1.1.2        • Dikuranta.
                       • Diradio.
                       • Dikhamera.
                       • Megala.
                       • Dilapthopo.
                       • Disathalaete.
                       • Diroboto.
                       • Dithelebišene.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                     (2)

          1.1.3        • Go fetiša molaetša.
                       • Go bjala boitshepo.
                       • Go goroša tlhompho.
                       • Go tšweletša segwera.
                       • Go aga botho.
                       • Go tliša bokgoni.
                       • Go hwetša tsebo.
                       (TŠE THARO fela.)                                                    (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           3                      DBE/Dibatsela 2019
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

          1.1.4        Ke sa go se homole/Go botšiša ge a sa kwešiše.                          (1)

          1.1.5        • Bokgwari bja tšhomišo ya polelo.
                       • Bokgabo bja go bolela.
                       • Go aga baetapele ba ka moso
                       • Go tšea sephetho.
                       • Bokgabo bja go bolela.
                       • Go fetiša molaetša.
                       • Go hwetša phetolo ya ka pejana.
                       • Go tšweletša mošomo gabotse.
                                                                                               (2)
                       (TŠE PEDI fela)

          1.1.6        Ke roboto.                                                              (1)

          1.1.7            a) Motho yoo a ka rego a le tlaišegong gomme a se tsome
                              thušo, o tlo no fela a le fao tlaišegong gobane go se motho
                              yoo a tsebago gore o tlaišegong, le gore o tsoma thušo.
                           b) Motho o swanetše go botšiša ge a nyaka thušo.                    (2)

          1.1.8        (Dikarabo tša maleba di tla amogelwa)
                       • O be a rata diphenkgišano.
                       • Ge a paletšwe o be a sa nolege moko.                                  (2)

          1.1.9        •   Sathalaete e re sedimoša ka tša boso.
                       •   Roboto e laola batho le difatanaga mebileng.                        (2)

          1.1.10           a) Ga a nyame felafela/ga a fele maatla/ga a felelwe ke
                              tshepo.                                                          (2)
                           b) Ka pejana/ka lebelwana/ka bjakwana.

          1.1.11       •  Motho mang le mang o na le tokelo ya go ntšha maikutlo ntle le
                          letšhogo.
                       • Molaotheo o gatelela gore le ge o na le bolokologi bja polelo ga
                          se wa swanela go kweša ba bangwe bohloko ka polelo ya
                          gago.
                       • Fela ga go yo a swanetšego go dira tše ka tsela ye e lego
                          kgahlanonong le mabaka a a itšego a Molaotheo wa Ditokelo.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                        (2)

          1.1.12       (Barutwana ba tla fa dikarabo tša go fapana.)
                       Ee
                       • Di ba thuša go oketša tsebo yeo ba e fiwago ke barutiši.
                       • E dira dinyakišišo.
                       • Di ba thuša go nyaka mešomo.
                       Aowa
                       • Bana ge ba sa bonwe ba di šomiša bošaedi.
                       • E ruta bana mekgwa ya go se loke.                                     (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           4                     DBE/Dibatsela 2019
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

          1.1.13       Ke kgopolo.
                       • Motho o tswala le bokgoni.
                       • Ka go no ekiša fela, motho o a tšwelela.
                       Ke ntlha.
                       • Motho wa go tšwafa ga a ke a tšwelela.
                       • O ka se be le selo ge o dutše fase o sa šome.                        (2)

1.2       1.2.1        •  Setšo sa Bapedi, Batswana, Mathosa, Batsonga, Maindia,
                          Maswatsi, Basotho, Mazulu le Matebele.
                       (TŠE PEDI fela.)                                                       (2)

          1.2.2        D/Letšatši la bohwa.
                       Ka ge go laetšwa meaparo ya ditšo tša go fapafapana tša
                       Maafrika-Borwa.                                                        (2)

          1.2.3        Seswantšho se se laetša gore Afrika-Borwa ke ya batho bohle bao
                       ba dulago go yona/Botee bja Maafrika-Borwa/Afrika-Borwa e
                       bopilwe ka merafe ya go fapafapana.                                    (1)

          1.2.4        (Tlhalošo/Phahlelo ya go kwagala e tla putswa.)
                       Aowa, go sa no ba le kgethologanyo go ya ka semerafo.                  (1)

                                                           PALOMOKA YA KAROLO YA A:           30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           5                  DBE/Dibatsela 2019
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: KAKARETŠO

POTŠIŠO YA 2

Mokgwa wa go swaya kakaretšo:

Ge go swaiwa go tla hlokomelwa dintlha tše bohlokwa gomme gwa tlogelwa tša go
hloka mohola.

Kakaretšo e swanetše go swaiwa ka mokgwa wo o latelago:

Tlhahlo ya go swaya kakaretšo.

•     Kabo ya meputso
      o Dintlha = 7
      o Polelo = 3
      o Palomoka=10

•     Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a šomišitše mantšu a tlhalošo.
      o 1–3 ya dintlha tša nnete - moputso 1
      o 4–5 ya dintlha tša nnete - meputso 2
      o 6–7 ya dintlha tša nnete - meputso 3

•     Kabo ya meputso ya polelo ge balekwa ba šomišitše mantšu a ditsopolwa.
      o Ge molekwa a tsopotše dintlha tše 6 go iša go tše 7 ka ntle le go di hlaloša,
         ga a fiwe moputso wa polelo.
      o Ge molekwa a tsopotše ntlha e 1 go iša go tše 5, tše pedi a di hlalošitše ka
         mantšu a gagwe, o fiwa moputso o tee wa polelo.

HLOKOMELA

Palo ya mantšu

•     Baswai ba kgonthišiše palo ya mantšu ao a šomišitšwego.
•     O se fokotše meputso ge molekwa a se a bontšha palo ya mantšu goba ge a
      bontšhitše palo yeo e sego ya maleba.
•     Ge molekwa a fetile palo yeo e beilwego ya mantšu, bala go fihla go a mahlano
      fela ka godimo ga palo yeo e beilwego gomme o hlokomologe seripa seo se
      šetšego sa kakaretšo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           6                        DBE/Dibatsela 2019
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

Hlokomela: Amogela dintlha ka moka tšeo di tšwago temaneng.

 Ditsopolwa                                           Mantšu a tlhalošo
1     'ga se a swanela go fetola ka pela       1     Tšea nako go araba.
      ...'
2     'letswalo la motho le bolela le          2     Itshole go tšeo o bego o nagana go di
      yena       gomme     bogale     bja            dira.
      fokotšega.'
3     'Tloga kgauswi le seo se go              3     Katoga motho yo a go kgopišitšego.
      befedišitšego.'
4     'Medirwana e ka go thuša go              4     Šoma mešomošongwana ye mengwe go
      fokotša pefelo gomme moya wa                   itebatša seo se go kgopišitšego.
      boela sekeng.'
5     'Ge o ka thekga ditho wa                 5     Iphe nako ya go gopodišiša bothata gore
      naganiša ka seo se ka bago se                  o tle o kwešiše gabotse taba yeo.
      hlotše phapano ...'
6     '... itšhidulla ka                       6     Ka go itšhidulla o ka fediša pefelo yeo o
      mekgwanakgwana ya go fapana                    nago le yona.
      ge o boa o tla ba o na le
      mafolofolo.'
7     'Go ithuta go tšea dikeletšo tša ba      7     Tšea maele o tla thušega.
      bangwe di ka thuša go fenya
      pefelo ...'
                                                                    Palo ya mantšu:61
                                                         PALOMOKA YA KAROLO YA B:                  10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                           Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           7                  DBE/Dibatsela 2019
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO

POTŠIŠO YA 3

Tlhahlo ya go swaya karolo ya C.

•     Mopeleto
      o Dikarabo tša lentšu le tee di swanetše go fiwa moputso le ge mopeleto o
          fošagetše, ntle le ge phošo yeo e fetoša tlhalošo ya lentšu.
      o Go dikarabo tša go nyaka lefoko ka botlalo, mopeleto wo o fošagetšego o
          swanetše go šetšwa ge e le gore phošo yeo e tšwelela ka sebopego sa polelo
          yeo e lekwago.
      o Mo go lekwago khutsofatšo, karabo e be le maswaodikga a maleba.
•     Sebopego sa mafoko se nepagale gomme se fiwe ka mafoko a a feletšego go ya
      le ka taelo.
•     Go dipotšišo tša go kgetha karabo ya maleba, amogela tlhaka yeo e sepelelanago
      le karabo ya nnete LE/GOBA karabo ya go ngwalwa ka botlalo.

3.1       Batho bohle/Batho ka moka.                                                       (1)

3.2       ... bao ba ithatago.                                                             (1)

3.3          • Seswantšho.
             • Fonte ye kgolo.
             • Tlhakakgolo.
             • Mongwalo wo o kotofaditšwego.
          (TŠE PEDI fela.)                                                                 (2)

3.4       B/Go hlohleletša bareki.                                                         (1)

3.5           •   Nomoro ya mogala.
              •   Lefelo la thekišo.                                                       (2)

3.6          • E laetša gore theko ke ye nnyane.
             • Go laetša gore di a rekega.
             • Ga di ture/bitše mašeleng a mantši.
          (E TEE fela.)                                                                    (1)

3.7           •   Sepedišega – Moreki o sepela ga bonolo ka tšona.
              •   Rekega – Moreki o lefela tšhelete ye nnyane.                             (2)
                                                                                           [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           8                        DBE/Dibatsela 2019
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 4

4.1       Meetse/Senotšididi.                                                                    (1)

4.2       Kwetleng!                                                                              (1)

4.3       Eupša.                                                                                 (1)

4.4        • Letlakala la go ngwalela.
           • Letlapa la go ngwalela.
           • Moaparo.
           • Ka mokgwa wo ba dutšego ka gona.
           (E TEE fela)                                                                          (1)

4.5       Makalo.
          O itshwere seledu/molomo.                                                              (1)

4.6       B/Lethuši, le thuša lediri/ga le kgone go ema ka bolona/go ikema.                      (2)

4.7       O tloga o šoma ka bokgwari eupša dikomiki tše ga di re lekane.                         (1)

4.8       Maikutlo a manyami.                                                                    (1)
                                                                                                 [10]

POTŠIŠO YA 5

5.1       5.1.1        Matšatšing/Lehono – Lehlathi la nako.                                     (2)

          5.1.2        Wo – kgato ya pele.                                                       (2)

          5.1.3        •    Tshwantšhanyo/Papišo.
                       -    Go bapetšwa dilo tše pedi e lego ditshitswana le dibetša.            (2)

          5.1.4        • Le šomile bjalo ka lekopanyi.
                         - Meetse a a fela sedibeng sa gešo - fela ya lediri.
                         - Ke fela ke mmona a feta – fela ya lethuši.
                         - O fela pelo ka batho - fela ya seka.
                            ( E TEE fela.)                                                       (2)

          5.1.5        Madi + mabe.
                       Leina + lehlathi.                                                         (2)

          5.1.6        Phatlalatša/Gašanya/Tšitlanya.                                            (2)

          5.1.7        Ke batho ka moka bao ba lemogago bohlokwa bja go lahlela
                       ditšhila ka moo.                                                          (1)

          5.1.8        Gagwe.
                       Ditshitswana.                                                             (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P1           9                       DBE/Dibatsela 2019
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

5.2       5.2.1        Tlou e tla/tlo rwala tawana.                                             (1)

          5.2.2         Di.                                                                     (1)

          5.2.3        • A/Leekiši.
                       - Le laetša gore go fiša kudu ka maatla.
                       - Le laetša gore go fiša go feta tekano.
                       (E TEE fela.)                                                            (2)

          5.2.4         •     Nokeng.
                        -     O mmethile nokeng ka leswika - Setho sa mmele.
                        -     Go nokeng ga gagwe nama e bile ga go fetišiša tekano - Go fa
                              dijo tatso/mohlodi.                                               (2)
                                                                                                [20]

                                                           PALOMOKA YA KAROLO YA C:             40
                                                            PALOMOKA YA TLHAHLOBO:              80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P3 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2019-memo/945e6177-a19c-4099-ad54-7da929bebc6c) — Sepedi FAL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2019-memo/46ae51b8-8b8a-4238-8135-00fd1a662e0a) — Sepedi FAL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2023-mg/33353ad4-915d-49bb-a2a4-7aa87fe93eeb) — Sepedi FAL · Memo · 2023 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2022-mg/f778692f-0932-4c71-a323-e2791cd192ea) — Sepedi FAL · Memo · 2022 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2021-mg/a96a4f7a-6c68-4c83-9e1e-c3745bb1154f) — Sepedi FAL · Memo · 2021 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2018 Final Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2018-final-memo/50221df0-b050-4c2e-9eda-a1f4bc9aff1a) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
