# Sepedi FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2018, 22 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2018/bd3415c9-0c50-4d91-89e5-2428f3a4da65
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 22

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2018/bd3415c9-0c50-4d91-89e5-2428f3a4da65)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · sepedi. Question paper, 22 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi FAL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2018-memo/73bcc750-9373-42bf-85c3-354426f066bb) — Memo · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                    SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                             2018

                                                                        MEPUTSO: 70

                                                                      NAKO: Diiri tše 2

                           Palomoka ya matlakala a dipotšišo ke 22.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2         2                            DBE/2018
                                                SCE

DITAELO LE TSHEDIMOŠO

1.        Badišiša ditaelo ka šedi pele o thoma go araba dipotšišo.

2.        O se ke wa leka go bala lephephe ka moka. Lebelela diteng letlakaleng le le
          latelago gomme o laetše dinomoro tša dipotšišo tša dingwalo tšeo o di
          badilego. Ka morago ga moo, bala dipotšišo gomme o kgethe tšeo o nyakago
          go di araba.

3.        Lephephe le arotšwe ka DIKAROLO TŠE NNE:

          KAROLO YA A:            Padi             (35)
          KAROLO YA B:            Papadi/Terama    (35)
          KAROLO YA C:            Kanegelokopana   (35)
          KAROLO YA D:            Theto            (35)

4.        Araba dipotšišo TŠE PEDI fela go tšwa DIKAROLONG TŠE PEDI.

          KAROLO YA A:            PADI
                                  Araba potšišo E TEE.

          KAROLO YA B:            PAPADI/TERAMA
                                  Araba potšišo E TEE.

          KAROLO YA C:            DIKANEGELOKOPANA
                                  Araba potšišo E TEE.

          KAROLO YA D:            THETO
                                  Araba dipotšišo KA MOKA.

5.        Diriša lenaneotekolo.

6.        Latela ditaelo ka šedi go KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE.

7.        Nomora dikarabo tša gago go swana thwii le ka fao dipotšišo di nomorilwego
          ka gona ka gare ga lephephe la dipotšišo.

8.        Thoma KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE letlakaleng LE LEFSA.

9.        Kakanyo mabapi le taolo ya nako:

          Šomiša tekano ya metsotso ye e ka bago ye 60 KAROLONG YE NNGWE le
          YE NNGWE.

10.       Ngwala ka bothakga, ka mongwalo wa go balega.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2     3                      DBE/2018
                                            SCE

LENANEOTEKOLO

KAROLO YA A: PADI

Araba potšišo E TEE.
    NOMORO YA POTŠIŠO                        MEPUTSO       NOMORO YA
                                                           LETLAKALA
1.    Kgati ya moditi                             35           5

2.    Dilo tšela ke batho                         35            7

KAROLO YA B: PAPADI/TERAMA

Araba potšišo E TEE.
3.  Di šitile Phaahla                             35           10

4.    Ga le batswadi ba selo                      35           12

KAROLO YA C: DIKANEGELOKOPANA

Araba dipotšišo KA MOKA go tšwa go E TEE ya puku ya dikanegelokopana.

5.1 'O swere Jackpot'                             18           15

5.2 'Monna o bolawa ke seo a se
    llego'                                        17           16

                                           GOBA

6.1 'Ntshwarele mogatšaka!'                       18           17

6.2 'Bogadi ke petse'                             17           18

KAROLO YA D: THETO

Araba dipotšišo KA MOKA.
7.1 'Le tlabja ke tše?'                           18           20

7.2 'Tebatšo'                                     17           21

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                         Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2        4                           DBE/2018
                                               SCE

LENANETEKOLO/LENANETSHWAYATSHWAYO

Dira leswao () go lenaneotekolo le le latelago go kgonthišiša ge e ba o lateletše
ditaelo gabotse.

              KAROLO                       NOMORO        PALO YA          LESWAO
                                             YA      DIPOTŠIŠO TŠEO         ()
                                           POTŠIŠO    DI ARABJAGO
A: Padi                                      1–2            1

B: Papadi/Terama                             3–4           1

C: Dikanegelokopana                          5–6           1

D: Theto                                   7.1–7.2         1

HLOKOMELA: Kgonthišiša gore o arabile dipotšišo go tšwa dikarolong TŠE PEDI fela.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2     5                                 DBE/2018
                                            SCE

KAROLO YA A: PADI

POTŠIŠO YA 1: KGATI YA MODITI – OK Matsepe

Bala ditsopolwa tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo.

1.1       SETSOPOLWA SA A

          … Di ile ge di fihla ditsebeng tša rragwe ya ba motlalampa mola go Kgoši
          Dianthona e bile dihlamo di a ntshwanela. Goba mmagosetšhaba o ile a
          gopotšwa ke eng, morago ga a mabedi ya ba pitšo gape, go yona ka ntle ga
          go senya sebaka o kgopetše Ntshwarele gore a mo neele ditšohle tša
          bogoši ka yona nako yona yeo ka ntle ga go potologa, mmotšwa a ngwaya 5
          lehwiti la hlogo.

          O ile ge a boeletša a bile a re molebantšhwa a se ke a itira sefowa le
          semumu ka boomo, yena a swanela go emelela, kudu ge a ekwa
          mohumagadi yoo a re o se ke wa mpona go tšwala theto le ntepa wa gopola
          gore ke fo ba mosadi go swana le ba bangwe: ge o ka mpefediša go fetiša 10
          tekanyo ke gona o tlago go tseba woo e lego mokgwa wa ka. Molebantšhwa
          o ile a tlamega go ya go iphuruphutša le go tliša ditshwanelo tšela tša
          bogoši ka moka ga tšona, pitšo ya phatlalala ka kwano ya go tla go kopana
          gape neng. Mohumagadi o ile go di fiwa a bitša ngaka ya lapa go tla go di
          hlahlofa, ya ba taba ye botse ge tšona a ile a hloka bosodi.              15

                                                                        [Letl. 27–28]

          1.1.1        Kgetha tlhalošo ya maleba go tšwa go KHOLOMO YA B gomme
                       o e nyalantšhe le leina ka go KHOLOMO YA A. Ngwala fela
                       tlhaka (A–E).

                              KHOLOMO YA A                 KHOLOMO YA B
                       (a)   Mmatshepho                A morwa wa Thibathibetša

                       (b)   Mahlatsemang              B o hlokile bana ba
                                                         bašemane
                       (c)   Sefatamollo
                                                       C ke morwedi wa Ntweleng
                       (d)   Nkgotlelele
                                                       D morwa wa Ntshwarele

                                                       E mmago Thibathibetša
                                                                            (4 x 1)         (4)

          1.1.2        Tsopola mantšu temaneng ya mathomo ao a laetšago gore rragwe
                       o ile a kwa ditaba.                                                  (1)

          1.1.3        Mohlohleletši wa padi ye ke bogoši/setulo sa kgoši Ntweleng.
                       Hlaloša ka dintlha TŠE PEDI.                                         (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2       6                                     DBE/2018
                                              SCE

          1.1.4        Naa dipolelo tša mmagosetšhaba tša gore 'o se ke wa mpona go
                       tšwala theto le ntepa wa ...' di tšweletša semelo sefe sa gagwe?
                       Fahlela karabo ya gago.                                                    (2)

          1.1.5        Go foka moya wa pefelo mo setsopolweng. Fahlela ka mabaka A
                       MARARO.                                                                    (3)

          1.1.6        Hlaloša ka dintlha TŠE PEDI ka moo Ntshwarele a ilego a ikwa ka
                       gona ge a e kwa dipolelo tša mmagosetšhaba.                                (2)

          1.1.7        Ka dintlha TŠE PEDI ahlaahla go tšwa setsopolweng thuto yeo o
                       ithutago ka moanegwa wa go swana le Mmatshepho.                            (2)

          1.1.8        Molaetša wa padi ye ke boetapele bo a tswalelwa. Fahlela karabo
                       ya gago ka mabaka A MABEDI.                                                (2)

                                               LE

1.2       SETSOPOLWA SA B

          Ka ntle ga go senya sebaka Nkgotlelele o ile a re go lekgotla:
          'Banna ba gešo, badimo ba a lla, ba llago, ga ba lle sehlodimare. Tabakgolo
          ba re naa ke ka lebaka la eng le tlogetše moo le kgale le bego le nyala
          ntshe, gomme ge le sa boelele ntshe le ka se tsoge le loketšwe ke selo.

          Mosadimogolo ditaba tšekhwi ke matšatši ke mmoditše tšona gomme ke 5
          makala ge le lehono a se a be a mpha phetolo. Seo lehono ke se tletšego
          fakhwi ke go tla go kgonthišiša gore eng ke eng, gomme nka thaba go kwa
          le le tšwago go lena.' Gore a bolele ka mokgwa woo ka moka ba ile ba
          lebelelana ka go se tsebe gore ditaba tša mohuta woo ba ka di pota thoko
          efe, gobane ruriruri ke a go botša ka mokgwa woo go bego go le ka gona 10
          go be go fetiša ka mokgwa woo kgomo e hlwago e tswalela mphorogohlong
          wa dithaba ka gona. Tswalela banneng ka ge nnete gona e sa ke e farelwa,
          seboledi se ile sa re:

          … Boima bja ntshe ke gore mmawešo o tšwa ga motswadi wa rena, e lego
          Kgoši Khomodi, go ya go re nyakela serumula sa gore re pokapoketša … 15

                                                                                [Letl. 107]

          1.2.1        Efa tswalano gare ga baanegwa ba:

                       (a) Mmatshepho le Nkgotlelele
                       (b) Mmatshepho le Kgoši Khomodi                                            (2)

          1.2.2        Ditiragalo tša padi ye di diragala tikologong ya segologolo. Fahlela
                       ka dintlha TŠE THARO.                                                      (3)

          1.2.3        Hlaloša ka moo mongwadi a šomišitšego lentšu le 'mosadimogolo'
                       go tšweletša tlhalošo ya pepeneneng le ya go iphihla.                      (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2      7                                  DBE/2018
                                             SCE

          1.2.4        Ka dintlha TŠE THARO, efa tema yeo e kgathwago ke moanegi
                       mo pading ye.                                                          (3)

          1.2.5        Moya wo o fokago mo setsopolweng ke wa kgakanego. Fahlela ka
                       dintlha TŠE PEDI.                                                      (2)

          1.2.6        Ponelopele ke seo mmadi a akanyago gore se ka tla sa diragala
                       kua pele.

                       Na ke ponelopele efe yeo o bago le yona mabapi le setswalle sa
                       Nkgotlelele le mosadimogolo morago ga polelo ya Nkgotlelele? Efa
                       dintlha TŠE PEDI.                                                      (2)

          1.2.7        Tlemollo ya lehuto ke ge dithulano di fihla mafelelong gomme
                       mathata a rarollwa. Ka dintlha TŠE THARO hlaloša ka mo
                       mongwadi a tlemolotšego lehuto la padi ye ka gona.                     (3)
                                                                                              [35]

POTŠIŠO YA 2: DILO TŠELA KE BATHO – MC Mphahlele

Bala ditsopolwa tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo.

2.1       SETSOPOLWA SA C

          Rakgadi Maphefo o be a sa hlwe a bitša bana ba kgaetšedi 'dilo tšela',
          eupša letšatši le Lufuno a ka mo selekišago o be a tla mo tšhošetša ka gore
          o tla mo romela kua 'go tatagwe wa legwaragwara le maphusumane a
          gagwe.' Taba yeo Lufuno o be a e tšhaba kudu. O be a šetše a lekile
          gabedi, gararo go etela lapa la tatagwe gomme a se ke a amogelwa 5
          gabotse.

          Bana ba Meisie ba be ba etšwa ka boraro ba mo lebelela go tloga ka lenao
          go fihla ka hlogo, o ka re ba boga motho a etšwa magagamatala goba
          lefaufaung. Bothata bjo bongwe e be e le polelo. Lufuno o be a tseba
          seAfrikaanse, a se ngwala gabotse eupša a sa kgone go se bolela gabotse. 10
          Leleme e be e le le lethata, go gana le ge a ikokoropile, batheeletši ba be
          ba no hwa ka disego.

          O ile a no phetha ka gore ge kgwedi e fedile goba a na le mathata a
          ditšhelete go swana le maeto a dikolo, a no leba go tatagwe kua
          seteišeneng sa maphodisa ka toropong. Go tloga moo e be e le go reka 15
          marotho, dijamo, dibotoro le tše dingwe tše bosana a nama a leba
          dipeseng, a boela gae, Tshakuma.

                                                                              [Letl.26]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2       8                                   DBE/2018
                                              SCE

          2.1.1        Kgetha tlhalošo ya maleba go tšwa KHOLOMO YA B gomme
                       o e nyalantšhe le leina ka go KHOLOMO YA A. Ngwala fela
                       tlhaka (A–E).

                               KHOLOMO YA A                    KHOLOMO YA B
                       (a)   Lufuno                       A o feleleditše e le profesa

                       (b)   Meisie                       B tatago Lufuno le
                                                            Mokhabudi
                       (c)   Mukhabudi
                                                          C rakgadi wa Lufuno le
                       (d)   Mashudu                        Mukhabudi

                                                          D morwedi wa Mashudu

                                                          E mosadi wa pelompe
                                                                                   (4 x 1)        (4)

          2.1.2        Tsopola mmolelwana wo o laetšago gore Lufuno o be a tloga a
                       šitwa go bolela polelo ya seAfrikaanse.                                    (1)

          2.1.3        Molwantšhwa wa padi ye ke Mukhabudi. Fahlela ka dintlha TŠE
                       PEDI.                                                                      (2)

          2.1.4        Na dipolelo tša Rakgadi Mmaphefo tša gore 'o tla romela bana go
                       tatagobona wa legwaragwara' di tšweletša semelo sefe sa
                       Maphefo? Fahlela ka lebaka.                                                (2)

          2.1.5        Tiragalo ye 'Bana ba Meisie ba be ba e tšwa ka boraro ba mo
                       lebelela go tloga ka lenao go fihla ka hlogo.' e tšweletša moya wa
                       mohuta mang? Fahlela ka mabaka A MABEDI.                                   (3)

          2.1.6        Lufuno le Mukhabudi ge ba etetše ga Meisie ga ba amogelege le
                       go se lokologe. Na go se amogelege go tšweletša thulano ya
                       mohuta mang? Fahlela ka dintlha E TEE.                                     (2)

          2.1.7        'Rakgadi Mmaphefo o be a sa hlwe a bitša bana ba kgaetšedi dilo
                       tšela'.
                       O ithuta eng go tšwa polelong ye? Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.             (2)

          2.1.8        Molaetša wa padi ye ke kgotlelelo e tswala katlego. Fahlela karabo
                       ya gago ka mabaka A MABEDI.                                                (2)

                                              LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2        9                                      DBE/2018
                                               SCE

2.2       SETSOPOLWA SA D

          Mona go bašemane ba bangwe go Mukhabudi o ile wa gola gabedi. Sa
          mathomo ba be ba mo hloetše go ba phala ka dithuto. Go be go šetše go
          kwala gore Mukhabudi ke mpimpi, o ba rekiša kua go hlogo ya sekolo le go
          barutiši ba bangwe. Gape o be a fetogile moratiwa wa barutiši ba bantši, a
          romega, a dula a lokologile, a thabile. Leina le lengwe leo a go fiwa ke 5
          bašemane ba bangwe e bile 'Kgenkgerepe.' Ba be ba re o swana le
          kgenkgerepe, ka go epa. Gore ba tsebe gore tatagwe ke setšene ya
          maphodisa go ile gwa senya ditaba. Go ile gwa se ke gwa hlwa go le
          mošemane yo a mo tshepago, ka gona Mukhabudi ya ba tšhikanoši,
          bakgotse ba gagwe ya ba dipuku tša gagwe.                                  10

          Lehloyo leo le mona di ile tša loutša Mukhabudi, tša dira gore a šome ka
          maatla go fetiša pele. E rile ge ditlhahlobo tša mafelelo a ngwaga tša
          Marematlou di fihla, tša hwetša moisa a itokišitše gabotse. O ile a feta ka
          dihlora. A hwetša dinaledi dithutong tše pedi, e lego Histori le Thutafase. Mo
          dipolelong ka moka, Seisimane, Seburu le Sepedi, o ile a hwetša 'B' gomme 15
          ya re mo thutong ya Payolotši a hwetša sešupo sa 'C'.

                                                                                   [Letl. 52]

          2.2.1        Efa tswalano ya baanegwa ba go ya le ka moo o tsebago padi ye
                       ka gona.

                       (a) Mukhabudi le Mashudu
                       (b) Mukhabudi le Lufuno                                                      (2)

          2.2.2        Ditiragalo tša padi ye di diragala tikologong ya sebjalebjale. Fahlela
                       ka dintlha TŠE THARO.                                                        (3)

          2.2.3        Tsopola mantšu A MABEDI ao a dirišitšwego go tšweletša moya
                       wa go hloka tshepo go Mukhabudi.                                             (2)

          2.2.4        Ka dintlha TŠE THARO efa tema yeo e kgathwago ke moanegi
                       pading.                                                                      (3)

          2.2.5        Hlaloša ka moo mongwadi a šomišitšego lentšu le 'loutša' go
                       tšweletša molaetša wa pepeneneng le molaetša wa go iphihla.                  (2)

          2.2.6        Ponelopele ke seo mmadi a akanyago gore se ka tla sa diragala
                       kua pele.

                       Ke ponelopele efe yeo o bago nayo ka dipoelo tša Mukhabudi tša
                       Marematlou? Efa dintlha TŠE PEDI.                                            (2)

          2.2.7        Tlemollo ya lehuto ke ge dithulano di fihla mafelelong gomme
                       mathata a rarollwa. Hlaloša ka mo mongwadi a tlemollotšego
                       lehuto la padi ye ka gona.                                                   (3)
                                                                                                    [35]

                                                         PALOMOKA YA KAROLO YA A:                   35

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                            Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2         10                                  DBE/2018
                                                SCE

KAROLO YA B: PAPADI/TERAMA

POTŠIŠO YA 3: DI ŠITILE PHAAHLA – SN Tseke

Bala ditsopolwa tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo.

3.1       SETSOPOLWA SA E

          MORWADIHLARE:              (O a nywanywa o bile o ba gafela madulo.) Dulang
                                     fase baisa ba gešo. Na ke mang yo o nago le yena?
          THEEPE:                    Ke morwa wa Bjangbjobotala. Le yena ke morutiši
                                     bjalo ka nna. Ke no gopola gore a tle a go tsebe ka
                                     ge e le wena rragobarutiši ba motse wo.                 5
          MORWADIHLARE:              O dira gabotse, batho ke go tsebana ka yona tsela
                                     ye. Aowa, ke tseba tatagwe kudu, ke gotše le yena,
                                     ka wela le yena, ra be ra thoma go šoma
                                     Sekgoweng gotee, gomme ra be ra nyala ka
                                     ngwaga o tee bannyana ba mphato o tee. Ke               10
                                     thabela go go tseba ngwana'mogwera wa ka.
          THEEPE:                    Rragorena, re re tšeang mahlo a tšhipa pele le eya
                                     lekgotleng. Meetsana ke a mong wa rena.
          MORWADIHLARE:              Banna! O re meetsana? Ke bjona bja magoši, nape
                                     o ntšhe sehlare, gomme o ntopeletše ke re kgatho!       15
          THEEPE:                    (O topetša ka galaseng, gomme o a nwa, O gafela
                                     Morwadihlare.)
                                     Ke se ntšhitše nna sefenyamoratha, ke re le wena
                                     itlhabe ka lerumo leno Mohlakwana.
          MORWADIHLARE:              (O a golobela, o tšhela ganong tše nkego o              20
                                     kgapetša ka morago, o a šinyalala, o a gohlola, o
                                     bile o tšwa megokgo.) Ga se bjala ke
                                     setswinyamegolo, ke botšhatšhabogopa ya mafahla
                                     a     dikokoto,    rena     boMorwadihlare,    rena
                                     bosegolelamafahleng.                                    25
          NAMELE:                    Go botse go bona yo rragorena re ipshina ka yona
                                     tsela ye, ...

                                                                              [Letl.23–24]

          3.1.1        Ditiragalo tša setsopolwa se di diragala tikologong ya sebjalebjale.
                       Fahlela ka mehlala YE MERARO go tšwa setsopolweng.                         (3)

          3.1.2        Moya wo o fokago mo setsopolweng ke wa lethabo. Fahlela ka
                       dintlha TŠE PEDI.                                                          (2)

          3.1.3        Mantšu ao a lego ka mašakaneng a bitšwa ditšhupasefala. Go
                       tšwa setsopolweng tsopola ditšhupasefala tšeo di laetšago:

                       (a)    Maikutlo
                       (b)    Ditiragalo                                                          (2)

          3.1.4        Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša kgopolo yeo e tšweletšwago ke
                       mantšu a Morwadihlare ge a re 'Ke bjona bja magoši'.                       (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2           11                                    DBE/2018
                                                  SCE

          3.1.5        Ka dintlha TŠE THARO bapetša baanegwa bao ba latelago o
                       lebeletše ditiragalo tšeo di le go setsopolweng.
                       Namele le Morwadihlare.                                                        (3)
          3.1.6        Na ditlamorago tša go nwa bjala ke dife? Hlaloša ka dintlha TŠE
                       PEDI.                                                                          (2)
          3.1.7        Ke ponelopele efe yeo o bago le yona mabapi le maitshwaro a
                       barutiši ba go swana le boNamele? Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                 (2)
          3.1.8        Akanya maikutlo a Morwadihlare ge a se na go lemoga gore o
                       šitilwe ke go ya kopanong. Fahlela ka ntlha E TEE.                             (2)

                                                  LE
3.2       SETSOPOLWA SA F

          TLHAKOLANE:             Le a bona ke eng? Yo Namele ke sehwirihwiri gare ga
                                  barutiši. Na yena o kgona ditaba le maano go feta ba
                                  bangwe barutiši? Ge e ba o na le kgopolo yona ye a
                                  šetšego a e bolela; nna nka se boele morago.
          MONAWA:                 Aowa banna, tša banna di a rerwa, tša fela. Le lehono a        5
                                  re direng bjalo hle.
          TLHAKOLANE:             Nna ga ke nyake motho a nnaganela le ge ke sa gane a
                                  nagana tša gagwe. Bjale yo Namele a hlokomele, a se
                                  nna wa go bapalelwa.
          NAMELE:                 Nna ke bona se se ka ahlolago e no ba ge nna le yo             10
                                  Tlhakolane re ka nkgišetšana mahwafa gwa fela. Nka se
                                  mmolaye, aowa, ke tla mo ruta bonna le gore ke nna
                                  mogoloagwe.
          MONAWA:                 Aowa, Ntwa gare ga morutwana le morutiši! Nka se
                                  dumele. Ge le nyaka go lwa, le lwe le le babedi re se          15
                                  gona.
          NAMELE:                 (O a emelela, o feta pele ga Tlhakolane o a sepela
                                  gomme o tia yo Tlhakolane ka ntahle.) Ke a go kwa o a
                                  re aga wena Monawa eupša selo se ga se kwe se, tšea,
                                  eja sebete sa kgomo ešo moisa tena.                            20
          TLHAKOLANE:             (Molomo o palegile o tšwa madi mola mookola le wona
                                  o dutla ka dinkong; o thibile ka seatla, o fofela Namele.)
                                  Le wena apara sebete ke seo o tšame o kgantšhetša
                                  marena. (O tshwela Namele sefega se ka madi, gomme
                                  o mo tia ka hlogo le matolo.)                                  25
                                                                                 [Letl. 83–84]

          3.2.1        Kgetha karabo ya maleba. Ke moya ofe wo o tšweletšwago ke
                       polelo ye: 'Aowa, ntwa gare ga morutwana le morutiši!' Nka se
                       dumele?
                       A    Moya wa khutšo
                       B    Moya wa pefelo
                       C    Moya wa lethabo
                       D    Moya wa ntwa                                                              (1)
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                              Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2        12                                 DBE/2018
                                               SCE

          3.2.2        Go ya ka polelo ya Tlhakolane ya mathomo, na Namele ke motho
                       wa mohuta mang?                                                         (1)

          3.2.3        Laetša tswalano gare ga baanegwa ba ba latelago:

                       (a) Namele le Monawa
                       (b) Namele le Tlhakolane                                                (2)

          3.2.4        Setsopolwa se se ka bapalega sefaleng. Tiiša se o lebeletše tše di
                       latelago:

                       (a) Baanegwa
                       (b) Ditšhupasefala
                       (c) Poledišano                                                          (3)

          3.2.5        Laetša gore thulano ya setsopolweng se ke ya mohuta mang.
                       Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                            (3)

          3.2.6        Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša mohola wa poledišano gare ga
                       Namele le Tlhakolane.                                                   (2)

          3.2.7        Ditiragalo tša setsopolwa se di hlohleleditšwe ke eng? Tšweletša
                       dintlha TŠE PEDI.                                                       (2)

          3.2.8        Ka dintlha TŠE THARO ahlaahla sephetho seo o bego o ka se tšea
                       ge o be o le hlogo ya sekolo mabapi le ditiro tša Namele.               (3)
                                                                                               [35]

POTŠIŠO YA 4: GA LE BATSWADI BA SELO – F Mothupi

Bala ditsopolwa tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo.

4.1       SETSOPOLWA SA G

          (Lapeng la Setongwane motseng wa Motetema. Ke mantšiboa. Pulane o
          dutše tafoleng ka moraleng o ngwala ka gare ga puku. Ka go ye nngwe ya
          diphapoši go kwagala mašata a batho ba go nwa bjala.)

          PULANE:                 (O kgaotša go ngwala o bolela a nnoši) Hai, batho ba ba
                                  bjala ba dira lešata o a tseba. Ga ba tsebe gore nna ke 5
                                  nyaka go ngwala mošomo wo wa sekolo gore ke kgone
                                  go robala e sa le nako? Thekišo ye ya bjala mo gae e
                                  ntiriša mošomo wa sekolo ga boima ruri. (Setunyana)…
                                  (O kgaoletšwa ke go bulega ga lebati gomme go tsena
                                  Setongwane)                                             10
          SETONGWANE:             (A eme mojako) Ao Pulane, ge o dutše ka mo moraleng
                                  a o rata gore batho bale ba rekišetšwe ke mang bjala ka
                                  kua karatšheng?
          PULANE:                 (Ka boleta) Ke sa ngwala mošomo wa sekolo, tate.
          SETONGWANE:             (Ka go kgathola) Aowa Pulane, kgane sekolo se sa lena 15
                                  se tsenwa le bošego matšatšinyana a? ...

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2           13                               DBE/2018
                                                  SCE

          PULANE:                 A ke re sekolo se itše go tšwa ka thoma ka go swiela ka
                                  mo ntlong. Ke itše go fetša ka ya nokeng gomme ge ke
                                  boa ka thomana le dipitša.
          SETONGWANE:             O no dira sehlare sa ntšhirela, Pulane. Dilo tše o 20
                                  bolelago ka tšona di ka se go palediše go dira
                                  mošongwana woo wa gago. A ke re o feditše le go
                                  apea e sa le nako?
                                                                                [Letl.2–3]

          4.1.1        Ditiragalo tša setsopolwa se di diragala tikologong ya sebjalebjale.
                       Fahlela ka mehlala YE MERARO go tšwa setsopolweng.                         (3)

          4.1.2        Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša kgopolo yeo e tšweletšwago ke
                       mantšu a 'O no dira sehlare sa ntšhirela'.                                 (2)

          4.1.3        Mantšu ao a lego ka mašakaneng a bitšwa ditšhupasefala. Go tšwa
                       setsopolweng tsopola ditšhupasefala tšeo di laetšago:

                       (a) Maikutlo
                       (b) Lefelo la ditiragalo                                                   (2)

          4.1.4        Moya wo o fokago mo ke wa pefelo. Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.             (2)

          4.1.5        Ka dintlha TŠE PEDI bapetša polelo ya Setongwane ya mathomo
                       le ya bobedi ya Pulane.                                                    (2)

          4.1.6        Na ke ditlamorago dife tšeo di ka diragalelago Pulane ge a ka
                       tšwela pele a rekiša bjala? Hlaloša ka dintlha TŠE THARO.                  (3)

          4.1.7        Ke ponelopele efe yeo o bago le yona mabapi le ditiro tša
                       Setongwane tša go gapeletša Pulane go rekiša bjala? Efa dintlha
                       TŠE PEDI.                                                                  (2)

          4.1.8        Akanya maikutlo a morutiši Phala ge a lemoga gore Pulane ga a sa
                       šoma gabotse dithutong tša gagwe. Fahlela ka ntlha E TEE.                  (2)

                                                  LE

4.2       SETSOPOLWA SA H

          (Lapeng la Setongwane gare ga mosegare wa sekgalela. Nkareng le
          Setongwane ba dutše mathuding a ntlo ba tomolelane mahlo.)
          NKARENG:                (Ka pefelo) Lehono ke nyaka gore o tle o mpotše
                                  gabotse, wena Setongwane.
          SETONGWANE:             Ke go botše eng gabotse Nkareng?                     5
          NKARENG:                A gabotsebotse ke bohlola bja eng bjo o bo dirago ka
                                  mo gae?
          SETONGWANE:             Nna ga ke go kwešiše bjale. Nkareng. Tlogela go
                                  dikologa seolo o bolele taba ya gago serokophatla ke
                                  kgone go ekwa.                                       10
          NKARENG:                O tloga o nkwa e bile o a nkwešiša gomme o dira ka
                                  boomo. Ke re na o reng o dira gore Phafana a kate
                                  Pulane?
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2        14                                  DBE/2018
                                               SCE

          SETONGWANE:             (O a kgathola) O thoma go nkgafela bjale, Nkareng. O
                                  kwele ka mang gore nna ke itše Phafane a kate yola 15
                                  Pulane?
          NKARENG:                Ke kwele yena Pulane ka boyena.
          SETONGWANE:             A ke re le nna ke kwele ka yena gore Phafane o mo
                                  katile.
          NKARENG:                Bjale o itše go kwa wa dirang? A gona o be o reng o sa 20
                                  mpotše gore ke kgone go iša taba ye maphodiseng?
          SETONGWANE:             Nna ke be ke no ipotša gore Phafana o dirile se ka
                                  phošo gomme re swanetše go e boledišana selapa
                                  gore re se tlo segwa ke batho.
          NKARENG:                Taba ya mohuta wo ga se ya go bolelwa selapa, 25
                                  Setongwane, ke ya go ya go ba molao.
          SETONGWANE:             Aowa hle, mogatšake, ka ba molao gona a re lebale.
                                                                            [Letl. 66–67]

          4.2.1        Kgetha karabo ya maleba: Ke moya ofe wo o tšweletšwago ke
                       polelo ye:
                       'A gabotsebotse ke bohlola bja eng bjo o bo dirago ka mo gae?'
                       A    Lerato
                       B    Letšhogo
                       C    Pefelo
                       D    Manyami                                                              (1)
          4.2.2        Na polelo ya Setongwane ya gore 'O thoma go nkgafela bjale
                       Nkareng' e mo tšweletša e le motho wa mohuta mang?                        (1)
          4.2.3        Laetša tswalano gare ga baanegwa ba ba latelago:
                       (a) Setongwane le Nkareng
                       (b) Nkareng le Pulane                                                     (2)
          4.2.4        Setsopolwa se se ka bapalega sefaleng. Tiiša se o lebeletše tše di
                       latelago:
                       (a) Baanegwa
                       (b) Ditšhupasefala
                       (c) Poledišano                                                            (3)
          4.2.5        Thulano ya setsopolweng se ke ya mohuta mang? Fahlela ka
                       dintlha TŠE PEDI.                                                         (3)
          4.2.6        Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša mohola wa poledišano gare ga
                       Nkareng le Setongwane.                                                    (2)
          4.2.7        Ditiragalo tša setsopolwa se di hlohleleditšwe ke eng? Tšweletša
                       dintlha TŠE PEDI.                                                         (2)
          4.2.8        Ka dintlha TŠE THARO hlaloša sephetho seo o bego o ka se tšea
                       ge o be o le Nkareng mabapi le ditiro tša Setongwane.                     (3)
                                                                                                 [35]
                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA B:                 35

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2      15                                  DBE/2018
                                             SCE

KAROLO YA C: DIKANEGELOKOPANA

POTŠIŠO YA 5: TŠA LEFASE GA DI FELE – MFC Matshela le ba bangwe

5.1       'O SWERE JACKPOT'

          SETSOPOLWA SA I

          'Bjale Dennilton e tsena bjang mo ditabeng tše?', gwa botšiša lephodisa.

          'Re dula Dennilton, mme mo re tlišwa ke ona mabaka ao ke šetšego ke a
          hlalošitše, gwa realo mogolegwa.
          Ba ile go fihlišana bokgole bjoo, maphodisa a bona gore bjale gona tharollo
          ya lehu la Lenkwane ba e hweditše. Ke moka ba ile ba iša Mologadi ka gae 5
          mola Megabaru a ile a feta a tsošwa ka gae gore a ye go robala kgolegong.

          Mologadi o ile a kgopelwa gore ka moswane a tle ga Magistrata ka kua
          Nebo.
          Ka letšatši le le latelago, Mologadi o ile a ya go fa bohlatse kgorong ya
          tsheko ka Nebo. Mogolegwa yola a go tatolla ditaba o ile a ba hlatse ya 10
          mmušo. Megabaru a latofatšwa ka polao ya Lenkwane gore a tle a
          ikhumiše, le teko ya go leka go bolaya Mologadi.

          Se se tlogago se tlišitše mmago Megabaru mo Tshwane ke mathata a kua
          gae. Bana ba dikolo ba ile go kwa gore Lenkwane o bolailwe ka baka la
          Megabaru, ba re ga go ka mokgwa wo mongwe, mmago Megabaru o 15
          swanetše go no ba a le gona ka gobane ngwana wa mosetsana molao o o
          tšea go mmagwe. Gona mo ba ile ba latswa lapana la Megabaru le labo ka
          mollo, mmagwe a no phologa ka la Modimo nthuše.

                                                                              [Letl. 21]

          5.1.1        Efa tswalano ya baanegwa ba ba latelago:

                       (a) Megabaru le Mologadi
                       (b) Megabaru le Lenkwane                                                (2)

          5.1.2        Go ya ka temana ya bobedi Megabaru ke mmolai. Fahlela ka
                       dintlha TŠE PEDI.                                                       (2)

          5.1.3        Tikologo ya setsopolwa se ke ya sebjalebjale. Fahlela ka dintlha
                       TŠE THARO.                                                              (3)

          5.1.4        Tšweletša mohola wa poledišano setsopolweng se.                         (1)

          5.1.5        Molwantšhwa wa kanegelokopana ye ke mang? Fahlela.                      (2)

          5.1.6        Tšweletša moya wo o fokago setsopolweng se o be o fahlele
                       karabo ya gago.                                                         (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2     16                                  DBE/2018
                                            SCE

          5.1.7        Ka dintlha TŠE PEDI tšweletša bokamorago bja ditiragalo tša
                       setsopolwa se.                                                         (2)

          5.1.8        Ke thuto efe yeo e tšweletšwago ke kanegelokopana ye?
                       Tšweletša dintlha TŠE PEDI.                                            (2)

          5.1.9        Na ke tshwanelo gore mmago Megabaru a fišetšwe lapa la gagwe?
                       Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                           (2)

                                            LE

5.2       'MONNA O BOLAWA KE SEO A SE LLEGO'

          SETSOPOLWA SA J

          Barutwana ba opela ba lebile dikotaseng tša barutiši. Ba rile ba le gare ba
          phuma mafasetere a kotase ya Motangtang ke ge go tšwelela dimpša tša
          mmušo. Gore di beditšwe ke mang neng ga go tsebege. Gwa tsoga ntwa ya
          go goga thapo magareng ga dimpša tša mmušo le bana ba sekolo.

          Barutwana ba thoma go phoša maswika mola dimpša tša mmušo di 5
          ikarabela ka go thuntšha dikolo tša rapara. Bana ba bangwe ba thoma go
          kgorometšana le maphodisa o ka re bathekgi ba Orlando Pirates le Kaizer
          Chiefs ba baketšana go tsena mejakong ya stadium sa FNB.

          Kgabagareng yeo lephodisa le lengwe la wiša serope sa kgogo. Kgankga a
          re ke a se topa, gomme morutwana o mongwe a mmetha letsogo ka 10
          leswika a re o betha lephodisa. Kgankga a kwa e ke o bethilwe ke kolo ya
          sethunya mo letsogong. Kgankga o rile ge a tsoša hlogo a bona lephodisa
          le eme pele ga gagwe.

          Kgankga a letša mpama. Lephodisa la re ke a mo swara gomme a širela ka
          barutwana ba bangwe. Lephodisa la mo šala morago gomme Kgankga a 15
          tšea ka a mabedi. Lephodisa le lona la re ke gona morago.
          Kgankga a tšwa ka serokolo sa sekolo gomme le monna wa lephodisa a mo
          latela.
                                                                             [Letl. 98]

          5.2.1        Tswalano ya Motangtang le Kgankga ke efe?                              (1)

          5.2.2        Go tšwa setsopolweng tsopola mantšu ao a laetšago gore
                       maphodisa a ile a fihla.                                               (1)

          5.2.3        Ngwala ditiragalo TŠE PEDI go tšwa setsopolweng se, tšeo di
                       tšweletšwago ke moya wa pefelo.                                        (2)

          5.2.4        Tikologo ya kanegelokopana ye ke ya sebjalebjale. Fahlela ka
                       dintlha TŠE THARO.                                                     (3)

          5.2.5        Na mongwadi o tšweletša Kgankga e le motho wa mohuta mang
                       setsopolweng se? Efa dintlha TŠE PEDI.                                 (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2        17                             DBE/2018
                                               SCE

          5.2.6        Thulano ye e tšwelelago mo setsopolweng se ke ya mohuta mang?
                       Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                         (3)

          5.2.7        Molwantšhwa wa kanegelokopana ye ke mang? Fahlela karabo ya
                       gago.                                                                (2)

          5.2.8        Maikutlo a gago ke afe mabapi le maitshwaro a barutwana?
                       Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                         (3)
                                                                                            [35]

POTŠIŠO YA 6: KHUPAMARAMA – Mamphoku Mamabolo

6.1       'NTSHWARELE MOGATŠAKA!'

          SETSOPOLWA SA K

          Ge e le ka lapeng la Maagiša go be go foka moya wa go se kwane ka
          mantšu. Sebotse se be se se ntshe, e dio ba mpherehlakana wa dipolelo.
          Tšeo ge di be di bonwa ke mokgalabje o be a ferehlega dibete e le ruri, a
          befelwe moo ebilego a nyakago le go swara Mokgopedi ka
          dingwathameratha. Hunadi ka moo lapeng o be a hlwela sello ka gobane 5
          yena le Mokgopedi e be e le mpša le mmutla. Ka tsela yeo Maagiša a bego
          a tenegile ka gona tšatšing leo, o ile a fetša a begetše morwa wa gagwe
          mantšu a: 'Mokgopedi se rate go ikgoboša ka kgobošo ya selata sa balata
          ngwanaka. Se itire lešimelakgano mola o le monna wa maledu ka tsela ye.
          Bona morwake, o swanetše go dira selo se tee fela. Kgopela mosadi 10
          tshwarelo naka e lle'.

          'Tate, ga ke gafe. Nka se mo kgopele tshwarelo. Gona ke selwana mang
          yena?' Ge e le Mokgopedi o ile a fela a ngangabetše, a itirile phata ya
          mohweletšhipi. Aowa banna! Ebago Mokgopedi o be a tla lewa ke eng ge
          nka be a kgopele tshwarelo go mogatšagwe? Aretse, tšeo di be di tla bonwa 15
          ke yena mong ka gobane a hloka tsebe.

          E be e le ka Labobedi la beke ge Makganya le Nthušeng ba goroga lapeng
          la Maagiša.

                                                                      [Letl: 104–105]

          6.1.1        Efa lefelo la ditiragalo tša setsopolwa se.                          (1)

          6.1.2        Efa tswalano ya baanegwa bao ba latelago:

                       (a) Maagiša le Mokgopedi
                       (b) Maagiša le Hunadi                                                (2)

          6.1.3        Ke moya wa mohuta mang wo o fokago temaneng ya mathomo?
                       Fahlela karabo ya gago ka lebaka.                                    (2)

          6.1.4        Na mantšu a Mokgopedi a gore 'tate ga ke gafe. Nka se mo
                       kgopele tshwarelo …' a mo tšweletša e le motho wa mohuta
                       mang? Efa dintlha TŠE PEDI.                                          (2)
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2      18                                   DBE/2018
                                             SCE

          6.1.5        Na mongwadi o šupa eng ka sekafoko seo se thaletšwego?                  (1)

          6.1.6        Molwantšhwa wa kanegelokopana ye ke mang? Fahlela karabo ya
                       gago.                                                                   (2)

          6.1.7        Tšweletša mehola     YE     MEBEDI   ya   poledišano   go    tšwa
                       setsopolweng.                                                           (2)

          6.1.8        Ke thulano ya mohuta mang ye e tšwelelago mo setsopolweng se?
                       Fahlela.                                                                (2)

          6.1.9        Na ke thuto efe ye re e hwetšago go tšwa kanegelokopaneng ye?
                       Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                            (2)

          6.1.10       Na go ya ka wena o bona Maagiša a na le tokelo ya go eletša
                       Mokgopedi gore a kgopele tshwarelo? Fahlela ka dintlha TŠE
                       PEDI.                                                                   (2)

                                             LE

6.2       'BOGADI KE PETSE'

          SETSOPOLWA SA L

          Ntholeng ka ge a be a apeile le morogo ka kua moraleng, o rile ge a ile go
          Mahlomola go botšiša matsogo, ke ge morogo wola o bego o tlile le
          mokgekolo o eswa. Mokgekolo o ile a kganyeša a lebile ka moraleng ka ge
          a ekwa morogo o eswa mola le Ntholeng a biditšwe ke mogala wa monkgo.
          O fihlile setee le mmatswale. Mmatswale o rile ge a tloša morogo wola ka 5
          go omana, a swa monwana wa tšhupabaloi. Ka ge pitša e be e le ya sešebo
          le ya meetse a go apea bogobe, mokgekolo a napa a tšea meetse ale a go
          hwamola kolobe a gaša ngwetši a re ba fišwa ke dipitša bona ba šenetše
          banna meno.

          Ntholeng o ile a mo tšhela legetla la ntsogohlo le letsogo ka moka ka 10
          meetse ale a go tološa makhura a noko e le ka moleteng wa go feta le wa
          Thakadu. A kitima ka mokgoši a lebile go Mahlomola. Ge a fihla go yena,
          Mahlomola a tlabja ke seo a se bonago. A kitimela go mmagwe go ena le
          gore a thuše Ntholeng pele. Ntholeng ka go kwa bohloko, a gopola gore
          thušo a ka e hwetša go yoo a mo imilego dikgwedi tše senyane.           15

                                                                              [Letl. 65]

          6.2.1        Efa tswalano ya mokgekolo le Ntholeng.                                  (1)

          6.2.2        Go tšwa temaneng ya pele tsopola mantšu ao a laetšago gore
                       meetse a be a fiša kudu.                                                (1)

          6.2.3        Tsopola ditiragalo TŠE PEDI tšeo di tšweletšwago ke moya wa
                       pefelo.                                                                 (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2       19                                 DBE/2018
                                              SCE

          6.2.4        Ditiragalo tša kanegelokopana ye ke tša tikologo ya setšo. Fahlela
                       ka dintlha TŠE THARO.                                                   (3)

          6.2.5        Na moanegi o tšweletša mokgekolo e le motho wa mohuta mang?
                       Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                            (2)

          6.2.6        Ke thulano efe ye e tšwelelago setsopolweng se? Fahlela ka
                       dintlha TŠE PEDI.                                                       (3)

          6.2.7        Molwantšhi setsopolweng se ke mang? Fahlela.                            (2)

          6.2.8        Sephetho seo se tšerwego ke Ntholeng sa go boela gagabo ke sa
                       maleba? Fahlela ka dintlha TŠE THARO.                                   (3)
                                                                                               [35]

                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA C:                35

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2         20                             DBE/2018
                                                SCE

KAROLO YA D: THETO

DIRETO TŠA SESOTHO SA LEBOA – Prof. DM Kgobe

POTŠIŠO YA 7

Araba dipotšišo KA MOKA.

7.1       Bala sereto sa ka tlase gomme o arabe dipotšišo tša go se latela.

          LE TLABJA KE TŠE? – Tauatsoala et al

          1            Ge lehodu le senya senyang,
          2            Ge lehodu le utswa,
          3            Ge lehodu le bolaya,
          4            Ge lehodu le thuntŝha batho,

          5            Na ditokelo ke go senya?
          6            Na ditokelo ke go utswa?
          7            Na ditokelo ke go boloya?
          8            Na ditokelo ke go thuntšha?

          9            Ba kae borangwane Tladi?
          10           Ba kae bomalome Bauba?
          11           Ba kae bomajadihlogo 'a Rapodu?
          12           Ba bolaišitšwe ke tšona tša gore ke ditokelo.

          13           Ditokelo ke tša ngwana,
          14           Ditokelo ke tša mma,
          15           Ditokelo ke tša tate,
          16           Ditokelo ke tša lehodu.

          17           Ge ngwana a senya,
          18           Ke ditokelo tša gagwe?
          19           Ga monna a bolaya,
          20           Ke ditokelo tša gagwe?

          21           Mosadi ge a nyatša monna,
          22           Ke ditokelo tša gagwe?
          23           Monna ga a no ba monna,
          24           Le ge a sena sa gagwe.

                                                                               [Letl. 75]

          7.1.1        Ngwala morumokwano temathetong ya 6.                                  (1)

          7.1.2        Tsopola mohlala wa poeletšo temathetong ya mathomo o be o fe le
                       mohuta wa yona.                                                       (2)

          7.1.3        Na sereto se ke thetotsholo goba thetosello? Fahlela.                 (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2       21                                  DBE/2018
                                              SCE

          7.1.4        Efa sebopego sa ka ntle sa sereto se o lebeletše ditematheto le
                       methalotheto.                                                           (2)

          7.1.5        Mošomo wa leswao le '?' ke ofe seretong se?                             (1)

          7.1.6        Tirišo ya lentšu le 'bomajadihlogo' le šupa eng temathetong ya 3?       (1)

          7.1.7        Ka dintlha TŠE PEDI akaretša tematheto ya 5.                            (2)

          7.1.8        Ke moya ofe wo o fokago seretong se? Fahlela ka dintlha TŠE
                       PEDI.                                                                   (3)

          7.1.9        Na o dumelelana le moreti ge a re:

                       Monna ga a no ba monna,
                       Le ge a sena sa gagwe.

                       Fahlela karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                             (2)

          7.1.10       Ka dintlha TŠE PEDI tšweletša molaetša wa sereto se.                    (2)

                                              LE

7.2       Bala sereto sa ka tlase gomme o arabe dipotšišo tša go se latela.

          TEBATŠO – Dr MA Makgopa

          1            O nkgahlile ngwan'a Serogole
          2            O nkgahlile ka dilo ka moka tša gago,
          3            Tšatši la mathomo ngwan'a Serogole,
          4            Ke rile ke go bona ka kwa ke kgahlega,
          5            Ke rile go go bona o sepela,
          6            Ka bona o sepela ka go nanabetša,
          7            E ke o katse e iketletše go sepela.

          8            Kgarebe sebakwa ke masogana,
          9            Kgarebe ya nko ya lenono,
          10           Nko ya go etša ya boramošweu.
          11           Ngwan'a Serogole ge o bolela,
          12           Ka ganong go tšwa gauta.

          13           Ke be ke ipotša gore mo ke lego gona,
          14           Ke bofelong bja bophelo.
          15           Ke rile go go bona,
          16           Ka thobologa pelo,
          17           Ka tloga bošuwaneng bja ka,
          18           Ka lebaka la gago ngwan'a Serogole,
          19           Wa nthoba pelo boka thoba ya Makgowa,
          20           Ka bona bophelo go nna bo le gona
          21           Wa ntebatša mahloko le mašuana Tebatšo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2         22                                DBE/2018
                                                SCE

          22           Ke leboga bošego le mosegare,
          23           Gobane ke kgale ke gerema le lefase,
          24           Motho wa go swana le wena ga a gona.
          25           O nkagile, o nthekgile ka gohle,
          26           Ke tla go leboga bošego le mosegare.
          27           Tebatšo, moswana o boletše a re:
          28           'Montshepetšabopšego ke mo leboga bo sele.'

          29           Go nna go pala kae Tebatšo,
          30           Gore ke go leboge bo sele.
          31           Ga go pale ngwan'a Serogole,
          32           Gobane ke phela ka wena,
          33           Bophelo ntle le wena ga bo gona.
          34           O nkagile ka ba motho ka wena
          35           Ka phadima ka wena Tebatšo.

                                                                                  [Letl. 65]

          7.2.1        Tsopola mohlala wa poeletšogare temathetong ya mathomo.                 (1)

          7.2.2        Ke mantšu afe mothalothetong wa 9 ao a re laetšago gore
                       lekgarebe le na le nko ye botse?                                        (1)

          7.2.3        Efa mantšu ao        a    laetšago   tumelokganetši   (oksimorone)
                       temathetong ya 4.                                                       (1)

          7.2.4        Ntšha mohlala wa sekapolelo sa tshwantšhanyo temathetong ya 1
                       o be o se hlaloše.                                                      (2)

          7.2.5        Ke moya ofe wo o fokago temathetong ya 4? Fahlela.                      (2)

          7.2.6        Tsopola seema temathetong ya 4 o be laetše tšhomišo ya sona.            (2)

          7.2.7        Moreti o šomišitše kelelothalo mothalothetong wa 20–21. Na
                       mohola wa yona ke ofe?                                                  (2)

          7.2.8        Hlaloša dikgopolokgolo tšeo di tšweletšwago ke tematheto ya 2.          (2)

          7.2.9        Laetša tlhalošo ya go iphihla ya lentšu le 'phadima' mothalothetong
                       wa 35.

                       'Ka phadima ka wena Tebatšo'.                                           (1)

          7.2.10       Moreti o tšweletša lethabo le boikgantšho ka Tebatšo. Ka dintlha
                       TŠE THARO tšweletša dikgopolo tša gago.                                 (3)
                                                                                               [35]

                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA D:               35
                                                         PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                70

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2018/a3f66185-a465-455e-8317-f02dca6bf259) — Sepedi FAL · QP · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-nov-2018/6ecaabcb-2c5a-420e-b19a-6cec65c89990) — Sepedi FAL · QP · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-feb-march-2018/2cd807af-ee80-442c-b047-55da0e23345f) — Sepedi FAL · QP · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sepedi/8dc18233-f34c-481f-8cf0-60a677aa8a31) — Sepedi FAL · QP · 2024 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2023/5c1e795d-dc16-429c-b3bf-30459735af72) — Sepedi FAL · QP · 2023 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2021/d1b0553c-6f53-4d46-9c4d-1be5bec2ed58) — Sepedi FAL · QP · 2021 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025-mg/d76ab8d2-14f0-4322-9896-51180e3fda90) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025-mg/487242e3-1260-489f-8d91-5b201b9dfbca) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025-mg/eb83ae83-85f3-4ebb-b6e8-d35f11f32626) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-1-sepedi/806eaadc-1d1b-4333-860a-f230e185fdd3) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sepedi/bcece954-738e-42ad-928b-b5411db789f3) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
