# Sepedi FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Question Paper

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 2 question paper from the NSC November Exam 2019, 22 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-nov-2019/5f6482c3-a1d3-4935-8461-9d830a391d49
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Question paper
- Year: 2019
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 22

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 2 NSC November 2019 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-nov-2019/5f6482c3-a1d3-4935-8461-9d830a391d49)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2019 · sepedi. Question paper, 22 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                        NATIONAL
                                   SENIOR CERTIFICATE

                                      KREITI YA 12

                    SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                      DIBATSELA 2019

MEPUTSO: 70

NAKO: Diiri tše 2

                           Palomoka ya matlakala a dipotšišo ke 22.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                       Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2      2                       DBE/Dibatsela 2019
                                            NSC

DITAELO LE TSHEDIMOŠO

1.        Badišiša ditaelo ka šedi pele o thoma go araba dipotšišo.

2.        O se ke wa leka go bala lephephe ka moka. Lebelela diteng letlakaleng le le
          latelago gomme o laetše dinomoro tša dipotšišo tša dingwalo tšeo o di
          badilego. Ka morago ga moo, bala dipotšišo gomme o kgethe tšeo o nyakago
          go di araba.

3.        Lephephe le arotšwe ka DIKAROLO TŠE NNE:

          KAROLO YA A:            Padi              (35)
          KAROLO YA B:            Papadi/Terama     (35)
          KAROLO YA C:            Kanegelokopana    (35)
          KAROLO YA D:            Theto             (35)

4.        Araba dipotšišo TŠE PEDI fela go tšwa DIKAROLONG TŠE PEDI.

          KAROLO YA A:            PADI
                                  Araba potšišo ya 1 GOBA ya 2.

          KAROLO YA B:            PAPADI/TERAMA
                                  Araba potšišo ya 3 GOBA ya 4.

          KAROLO YA C:            KANEGELOKOPANA
                                  Araba dipotšišo KA MOKA.

          KAROLO YA D:            THETO
                                  Araba dipotšišo KA MOKA.

5.        Diriša lenaneotekolo.

6.        Latela ditaelo ka šedi go KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE.

7.        Nomora dikarabo tša gago go swana thwii le ka fao dipotšišo di nomorilwego
          ka gona ka gare ga lephephe la dipotšišo.

8.        Thoma KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE letlakaleng LE LEFSA.

9.        Kakanyo mabapi le taolo ya nako:

          Šomiša tekano ya metsotso ye e ka bago ye 60 KAROLONG YE NNGWE le
          YE NNGWE.

10.       Ngwala ka bothakga, ka mongwalo wa go balega.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2     3             DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

LENANEOTEKOLO

KAROLO YA A: PADI

Araba potšišo E TEE.
    NOMORO YA POTŠIŠO                            MEPUTSO    NOMORO YA
                                                            LETLAKALA
1.   Kgati ya moditi                               35           5

2. Dilo tšela ke batho                             35              8
KAROLO YA B: PAPADI/TERAMA

Araba potšišo E TEE.
3. Di šitile Phaahla                               35              11

4. Ga le batswadi ba selo                          35              14
KAROLO YA C: KANEGELOKOPANA

Araba dipotšišo KA MOKA
5.1 'Le ge o ka nthaka …!'                         18              17

5.2 'O mo tšhabe parapara!'                        17              18
KAROLO YA D:THETO

Araba dipotšišo KA MOKA.
6.1 'Go pokolo'                                    18              20

6.2 'Motsemollakoma'                               17              21

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                             Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2      4                    DBE/Dibatsela 2019
                                            NSC

LENANEOTEKOLO/LENANEOTSHWAYOTSHWAYO

Dira leswao () go lenaneotekolo le le latelago go kgonthišiša ge e ba o lateletše
ditaelo gabotse.

              KAROLO                       NOMORO           PALO YA          LESWAO
                                              YA        DIPOTŠIŠO TŠEO         (√)
                                           POTŠIŠO       DI ARABJAGO
A: Padi                                     1.1–1.2            1
                                            GOBA
                                            2.1–2.2

B: Papadi/Terama                            3.1–3.2           1
                                            GOBA
                                            4.1–4.2

C: Kanegelokopana                          5.1 LE 5.2         1

D: Theto                                   6.1 LE 6.2         1

HLOKOMELA: Kgonthišiša gore o arabile dipotšišo go tšwa dikarolong TŠE PEDI
           fela.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2     5                           DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

KAROLO YA A: PADI

POTŠIŠO YA 1: KGATI YA MODITI – OK Matsepe

Bala ditsopolwa tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo.

1.1       SETSOPOLWA SA A

          Go ile mantšibua ao ba swanetšego go goroga ka wona ditaba tša ba ka
          mokgwa woo di ilego tša ronwa tša ba tša swanelwa, ka gore morwa wa
          Sefatamollo o ile ge mphato o eswa a ipega lenyora etšwe go be go tonya la
          mafelelo. O be a roromela eupša a tšhologa kudumela ye go sa tsebjego
          gore ke ya mohuta mang, a re go fiwa meetse ale a ipega go ba motho yo le 5
          mo swerego go fetiša ge a a filwe, gona fao ba tlabega ba tlaela ba tlalelwa,
          feela ba khutšišwa ke gore mphato o ile ge o ušwa ke mollo ya ba go wa le
          go felela ga gagwe! Ka yeo nako ke ge ka moka ba le tlalelong e šoro,
          Sefatamollo a lla bjalo ka segotlane se se longwago ke phepeng yeo a lego
          ka tharing e tee nayo, motho wa batho a getlagetla a geremela kua le kua 10
          bjalo ka kgomo yeo lebotlana la yona le rakeletšwego ke dimpša tšeo di le
          tlaleditšego gomme le bokolelago, feela gwa hwetšwa e le gore se se
          diregilego se ka se dirollwe ke motho. O ile a tla selekegela sa ruri ngaka ya
          gagwe ya re e tlile go mmea pelwanatšhwaana, fao gona le yena a se ke a
          senya sebaka sa go mo phuhunya ka lerumo le a bego a tlile go hlakela ka 15
          lona …
                                                                                     [Letl. 75]

          1.1.1        Na ditiro tše di latelago tša Sefatamollo di mo tšweletša e le monna
                       wa mohuta mang?

                       (a)    O hlabile ngaka ka lerumo a mmolaya.

                       (b)    O lla bjalo ka segotlane seo se longwago ke phepheng.

                       (c)    O tlogetše dialoga thabeng ntle le go ba laela.                       (3)

          1.1.2        Ditiragalo tša setsopolwa se di na le khuetšo ya tikologo ya
                       segologolo. Fahlela ka dintlha TŠE NNE go netefatša se.                      (4)

          1.1.3        Na mongwadi o šupa eng ka mebolelwana ye e latelago:

                       (a)    Go tšhologa kudumela.

                       (b)    Go mmea pelwanatšhwaana.                                              (2)

          1.1.4        Moanegi ke yena a hlagišago mošomo wa gagwe pele ga mmadi.
                       Ka dintlha TŠE THARO hlatholla tema yeo e kgathwago ke
                       moanegi.                                                                     (3)

          1.1.5        Molwantšhi wa sengwalo ke moanegwa yoo a lego kgahlanong le
                       mogale/mogaleadi wa sengwalo. Na molwantšhi wa padi ye ke
                       mang? Fahlela karabo ya gago ka lebaka.                                      (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                            Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2     6                       DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

          1.1.6        Ponelopele ke thekniki ye mongwadi a e dirišago ge a rata go
                       tšweletša seo se tlogo diregago mafelelong ka moragonyana mo
                       sengwalong. Ka dintlha TŠE PEDI akanya ponelopele ya gago
                       mabapi le maitshwaro a Sefatamollo o lebeletše tiragalo ye e lego
                       setsopolweng se.                                                           (2)
          1.1.7        Na maikutlo a gago ke afe mabapi le seo se dirilwego ke
                       Sefatamollo? Fahlela.                                                      (2)
                                                 LE
1.2       SETSOPOLWA SA B

          'Naa molato ke eng ge o fihlola ka megokgo?'
          'Ga ke fihlole ka yona feela eupša ke laletše ka yona, ke bile ke letše ke gapa
          mašego ka yona'
          'Molato?'
          'Botšiša yo a lego ka mo ngwakong.'                                                 5
          'Wena mmagongwana! Mmagongwana wee!'
          'A nke o tšwele mono!'
          'Ke etla!'
          Aowa, a nke a tšwele ntle go tle go kwewe gore molato ke eng, ka gore nnete
          gona le ge seboledi se hlwe se re botša gore mono lefaseng kgomo e                  10
          tswaletšwe mphorogohlong wa dithaba e gana bašemanyana ba tšea
          mohlana ka lebaka la ge e hlaba, re tla re re be re sa kgolwe ra be ra
          gapeletšega go kgolwa; gobane tše dingwe tša tšona ke bona bašemanyana
          ba ganago go o tšea etšwe di sa hlabe- nka tloge ke re ebile e le ditšhupša.
          Mmatshehla a a tšwe ka pela ka gore ka ge tiego e le motimetšane, go ka             15
          tloge gwa tsena yo mongwe ka tše šele ya ba e le ge re wetše kua! O ile go
          tšwa, mmatswalagwe a re go yena:
          'Naa go reng?'
          'Ka eng?'
          'Yokhwi a llago o hloma bjang?'                                                     20
          'Ga ke tsebe.'
          'O go boditše eng feela?'
          'Neng?'
          'Ge a tsoga?'
          'Kae?'                                                                              25
          'Anthe o tsoga kae?'
          'O be a swanetše go tsoga kae?'
          'Gona ka mo o tsogago ka ntshe!'
          'Ka lebaka la eng?'
          'Anthe?'                                                                            30
                                                                            [Letl. 102–103]

          1.2.1        Efa tswalano ya baanegwa ba go ya le ka moo o tsebago padi ye
                       ka gona.
                       (a)    Mmatshehla le Nkgotlelele.
                       (b)    Ntlogele le Mmatshehla.
                       (c)    Nkgotlelele le Sefatamollo.                                         (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2        7                    DBE/Dibatsela 2019
                                              NSC

          1.2.2        Kgetha tlhalošo ya maleba go tšwa go KHOLOMO YA B gomme
                       o e nyalantšhe le leina ka go KHOLOMO YA A. Ngwala fela
                       tlhaka (A–E).

                               KHOLOMO YA A                 KHOLOMO YA B
                       1.     Mmatshepho             A   O belege lehwepe

                       2.     Tetedi                 B   Ngaka ya setšo

                       3.     Thibathibetša          C   Timamello

                       4.     Khunollamoraba         D   O laola bašemane fela

                                                     E   O tšhabile bogadi
                                                                                   (4 x 1)     (4)

          1.2.3        Thulano ke kgakgano yeo e bago gona magareng ga baanegwa
                       goba baanegwa le dikgopolo. Na thulano yeo e tšwelelago
                       magareng ga Thibathibetša le Mmatshehla ke ya mohuta mang?
                       Fahlela karabo ya gago.                                                 (2)

          1.2.4        Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša seo se hlohleleditšego tiragalo ye
                       e lego setsopolweng se.                                                 (2)

          1.2.5        Na moya wo o fokago setsopolweng se ke wa mohuta mang?
                       Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                            (3)

          1.2.6        Go ya ka tsebo ya gago ya puku ye gotee le Molaotheo wa Afrika
                       Borwa, na Mmatshehla o kgahlanong le karolwana efe ya
                       molaotheo?                                                              (1)

          1.2.7        Re alele molaetša wa padi ye go ya ka tsebo ya gago ya padi ka
                       dintlha TŠE PEDI.                                                       (2)
                                                                                               [35]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2       8                       DBE/Dibatsela 2019
                                             NSC

POTŠIŠO YA 2: DILO TŠELA KE BATHO – MC Mphahlele

Bala ditsopolwa tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo.

2.1       SETSOPOLWA SA C

          Go bontšha gore ke yena motho wa maemo mokgomana Mashudu Makhado
          o ile a kaola mosadi wa Bammala; ke gore Lekhalate. Taba yeo o e dirile
          mosadi a sa phela. Ge a šetše a boa Lekhalateng leo la gagwe, o be a sa
          swarege. Le ge e le dinako tša dipoko le baloi, o be a swanetše go no hwetša
          mosadi wa gagwe a sa kokobane, a mo letetše. Go fihla mo seferong e be e 5
          le go letša naka gomme mosadi a tšwa ka lebelo go tla go bulela sefatanaga
          le go tswalela ge a se na go sobelela ka karatšheng. Moisa ge a etšwa ka
          mmotorong o be a sa tswalele lemati la karatšhe. Mosadi o tla šibašiba a tla
          a le tswalela, a kitimela ka khitšhing go ruthetša dijo ka gore komangkanna o
          be a re yena ga a je dijo tša go tonya, ga se yena kolobe. Ge dijo di sa 10
          ruthela, mosadi o tla tšea dinotlelo go ya go notlela sefero le karatšhe.
          Go boa moo ke go sola dijo tša go fiša le go di bea pele ga tšhakala. Yena o
          be a na le maina a mararo. Ba lapa ba be ba mmitša 'mokgalabje' le ge a no
          ba le mengwaga ye masometharopedi fela; le lengwe e le 'setšene' …
                                                                                    [Letl. 3]

          2.1.1        Go ya ka setsopolwa se Mashudu o fetošitše mosadi wa gagwe
                       lekgoba. Efa mehlala YE MERARO go tšwa setsopolweng se go
                       tiišetša seo.                                                              (3)

          2.1.2        Ditiragalo tša setsopolwa se di diragala tikologong ya sebjalebjale.
                       Efa dilo TŠE NNE go tšwa setsopolweng se.                                  (4)

          2.1.3        Na mongwadi o šupa eng ka polelo ye e latelago?

                       (a)    Go kaola.

                       (b)    Go šibašiba.                                                        (2)

          2.1.4        Moanegi ke yena a hlagišago mošomo wa gagwe pele ga mmadi.
                       Ka dintlha TŠE THARO hlatholla tema yeo e kgathwago ke
                       moanegi.                                                                   (3)

          2.1.5        Molwantšhwa wa sengwalo ke moanegwa yoo ditiragalo tša puku
                       di dikologago godimo ga gagwe go tloga mathomong a puku go
                       fihla mafelelong. Na molwantšhwa wa padi ye ke mang? Fahlela
                       karabo ya gago ka lebaka.                                                  (2)

          2.1.6        Ponelopele ke thekniki ye mongwadi a e dirišago ge a rata go
                       tšweletša seo se tlogo direga mafelelong ka moragonyana mo
                       sengwalong. Ponelopele ya gago mabapi le go ratana ga Mashudu
                       le Meisie ke efe? Efa dintlha TŠE PEDI.                                    (2)

          2.1.7        Na maikutlo a gago ke afe mabapi le banna ba go swana le
                       Mashudu ka tshwaro ya bona go basadi? Fahlela.                             (2)
                                                   LE
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2     9                       DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

2.2       SETSOPOLWA SA D

          Gape Makgowa a be a sa reke magobe. Bjale bogobe ge bo šetše bo be bo
          sa lahlwe, bo bewa gomme e tla re letšatši le le latelago bja lahlelwa ka
          meetseng a go bela, bja fehlwa lefsa. Ge bo sa loye ba be ba foketša
          butswana, bja napa bja loya, bja kwala monkgo wo mo bose wa bogobe.
          Maano a mangwe e be le go bo sola bo fiša. Gona moo Maafrika a be a tla 5
          reka le nama ya go bešwa, ba tšwela ntle, ba dula setupung sa lebenkele
          leo, ba ja, ba ipshina, ba be ba itatswa menwana. Ge ba feditše ba be ba
          fologetša ka mageu goba Coca-Cola ya go tonya. Taba ya go rekišetšwa dijo
          tša maabane goba tša maloba le go jela kua ntle e be e kokonela morwa
          Makhado eupša a no kgotlelela go swana le ge a sa šoma polaseng ya van 10
          Niekerk kua Louis Trichart le moepong wa Atok …
          Mukhabudi o ile a ipotšiša dipotšišo tše mmalwa pele a apola paki ye tšhweu
          ya boweithara, a e lahlela fase, a etšwa ka dikgoro. O rile go dira bjalo a
          napa a leba dinamelweng, a fihla a swara thekisi ya go leba Turfloop. Ya ba
          e le la mafelelo Mukhabudi a beile leotwana la gagwe ka khefing ya Popo. 15
          Popo le yena o ile a šala a maketše …
                                                                              [Letl. 61-62]

          2.2.1        Efa tswalano ya baanegwa ba go ya le ka moo o kwešišago padi
                       ye ka gona.

                       (a) Mukhabudi le Lufuno

                       (b) Mmaphefo le Mukhabudi

                       (c) Mashudu le Mapelo                                                    (3)

          2.2.2        Kgetha tlhalošo ya maleba go tšwa go KHOLOMO YA B gomme
                       o e nyalantšhe le leina ka go KHOLOMO YA A. Ngwala fela
                       tlhaka (A–E).

                              KHOLOMO YA A                   KHOLOMO YA B
                       1.    Mashudu                  A    Rapolasa

                       2.    Savimbi                  B    Rakgwebopotlana

                       3.    van Niekerk              C    Setšene

                       4.    Mmaphefo                 D    Lephodisa

                                                      E    Hlogo ya sekolo
                                                                                    (4 x 1)     (4)

          2.2.3        Thulano ke kgakgano yeo e bago gona magareng ga baanegwa
                       goba baanegwa le dikgopolo. Go ya ka tsebo ya gago ya padi ye,
                       thulano yeo e tšwelelago magareng ga Popo le mošomedi wa
                       gagwe ke ya mohuta mang? Fahlela karabo ya gago.                         (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2    10                       DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

          2.2.4        Hlaloša seo se hlohleleditšego thulano yeo e lego setsopolweng se
                       ka dintlha TŠE PEDI.                                                    (2)

          2.2.5        Moya wo o fokago setsopolweng se ke wa mohuta mang? Fahlela
                       ka dintlha TŠE PEDI.                                                    (3)

          2.2.6        Na o nagana gore tiragalo ye e lego setsopolweng se e gata ka
                       mošito o tee le molaotheo wa naga? Fahlela ka lebaka.                   (1)

          2.2.7        Re alele molaetša wa padi ye go ya ka tsebo ya gago ka dintlha
                       TŠE PEDI.                                                               (2)
                                                                                               [35]

                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA A:                35

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2     11                          DBE/Dibatsela 2019
                                            NSC

KAROLO YA B: PAPADI/TERAMA

POTŠIŠO YA 3: DI ŠITILE PHAAHLA – SN Tseke

Bala ditsopolwa tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo.

3.1       SETSOPOLWA SA E

          (Kantorong ya hlogo ya sekolo. Ba a kokota, ba a dumelelwa, ba a tsena,
          gomme Monawa o ala ditaba.)

          MONAWA:                 Mong wa rena, re go tlišetša tše bodila kudu lehono,
                                  gomme re holofela gore le tla di theeletša, la re rarollela
                                  tšona.                                                           5
          MAŠUTŠA:                Etla natšo monna, nako le yona o a bona e re eme ka
                                  phefong.
          MONAWA:                 Sa mathomo, Namele o lwele le Tlhakolane. Lebaka ke
                                  gore Namele o belaela gore Tlhakolane o le boditše gore
                                  lengwalo lela la barutwana la kgopelo ya gore dintlwana le       10
                                  meetse di be gona mo sekolong le ngwadilwe ke yena
                                  Namele.
                                  Sa bobedi Tlhakolane o re Namele a hlokomele, a godiše
                                  masea ao yena Namele a a filego barutwana ba gago.
          MAŠUTŠA:                Ntwa ya bona ke e bone ke le kgojana, ka roma                    15
                                  Serepelele go bona, gomme a boa a mpotša gore ba tla tla
                                  ofising. Bjale tše ba di bakago tše di a mmakatša.
          MOTŠHATŠHA:             Le rena re tlabegile gore re kwa eng ya go swana le eng
                                  ge re le mo. A e ka ba ke nnete Tlhakolane ke yena a go
                                  boditšego gore Namele o ngwadile lengwalo?                       20
          MAŠUTŠA:                Ke sa tla ka araba dipotšišo tše, a ke kgopele Morena
                                  Mokhuša ka motato a ke a tle ka mo. (O leletša Mokhuša,
                                  o a mmitša, gomme o fihla ka pela.)
                                                                                   [Letl. 93–94]

          3.1.1        Kgetha tlhalošo ya maleba go tšwa go KHOLOMO YA B gomme
                       o e nyalantšhe le leina ka go KHOLOMO YA A. Ngwala fela
                       tlhaka (A–E).

                          KHOLOMO YA A                         KHOLOMO YA B
                       1. Tlhakolane                 A   Hlogo ya sekolo

                       2. Lefagwana                  B   Morutiši wa go lwa le morutwana

                       3. Mašutša                    C   Yo mongwe wa baemedi ba
                                                         barutwana
                       4. Namele
                                                     D   Kgarebe ya go lošwa ke Theepe

                                                     E   Motlatšahlogo ya sekolo
                                                                                         (4 x 1)       (4)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                             Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2    12                      DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

          3.1.2        Tsopola polelo ya Monawa yeo e laetšago gore ga go sa na nako.         (1)

          3.1.3        Molwantšhwa le molwantšhi ba kgatha karolo ye bohlokwa
                       sengwalong.

                       (a)    Molwantšhwa ke moanegwa yo ditiragalo tša sengwalo di
                              dikologago godimo ga gagwe. Na molwantšhwa wa tiragatšo
                              ye ke mang?                                                     (1)

                       (b)    Molwantšhi ke moanegwa yo a emago kgahlanong le
                              molwantšhwa. Na molwantšhi wa tiragatšo ye ke mang?             (1)

          3.1.4        Setsopolwa se se ka bapalega sefaleng. Tiiša se o lebeletše tše
                       di latelago:

                       (a)    Baanegwa

                       (b)    Ditšhupasefala

                       (c)    Poledišano                                                      (3)

          3.1.5        Na moya wo o fokago mo setsopolweng se ke wa mohuta mang?
                       Fahlela.                                                               (2)

          3.1.6        Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša bokamorago bja ditiragalo tša
                       setsopolwa se.                                                         (2)

          3.1.7        Sehloa ke thulano ya mafelelo ka gare ga sengwalo. Ka dintlha
                       TŠE PEDI tšweletša ka moo setsopolwa se se kgathago tema
                       sehloeng sa papadi ye ka gona.                                         (2)

          3.1.8        Na ke tshwanelo gore Namele bjalo ka morutiši a bethe
                       Tlhakolane? Fahlela ka mabaka A MABEDI.                                (2)

                                                 LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2    13                         DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

3.2       SETSOPOLWA SA F

          MORWADIHLARE:             (O befetšwe, eupša o itshwere senna.) Ke gore ka
                                    moka le ntahleditše le ntše le be le bona gore ga ke e
                                    rume gabotse? Le fele le nagana gore ga se ke rutege,
                                    ga ke yo mongwe wa bao ba tsebago melao ya sekolo
                                    yeo e ngwadilwego. Bjale le re ke reng nna                  5
                                    Morwadihlare?
          KALELANE:                 Aowa, aowa, mokgalabje! A ke re hlogo ya sekolo o re
                                    o ile ge a e sohla, a e šila ka meno a mogopolo a nnoši
                                    a hwetša nke kahlolo ga ya nepagala? Aowa, se e
                                    nametše thaba o e bona e hlotša.                            10
          MOHWITI:                  Nna ke re hlogo ya sekolo e bolele le mohlahlobi wa
                                    sediko ka mogala, a mo kgopele go huduša Namele
                                    lehono ntle le lešata, gomme a mmotše ge lengwalo le
                                    le tseleng.
          KALELANE:                 O nepile.                                                   15
          MORWADIHLARE:             Ke kwana le kgopolo yeo. Dira ka tsela yeo hlogo.
                                    (Mašutša o retha mogala, gomme o boledišana le
                                    Mohlahlobi.)
          SEGABOTŠA:                Ke ga Mohlahlobimogolo fa, ke bolela le mang?
          MAŠUTŠA:                  Ke Mašutša a bolelago. Ke nyaka thušo ya                    20
                                    tšhoganetšo mabapi le khudušo ya Namele mo
                                    sekolong ka mathata ao le šetšego le a tseba.
          SEGABOTŠA:                Yo mogolo ga a gona, eupša re tla go thuša.
          MAŠUTŠA:                  Ke kgopela gape gore le re fe morutiši yo a tlago go
                                    tšea legato la gagwe.                                       25
          SEGABOTŠA:                Re tla dira bjalo.
                                                                              [Letl. 106–107]

          3.2.1        Na polelo ya Morwadihlare e tšweletša mohuta ofe wa thulano?
                       Kgetha karabo ya maleba: (Thulanogare/Thulanontle)                           (1)

          3.2.2        Tsopola seka go tšwa setsopolweng se o be o fe tlhalošo ya sona.             (2)

          3.2.3        Akaretša diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE THARO.                      (3)

          3.2.4        'MORWADIHLARE: (O befetšwe, eupša o itshwere senna.)'
                       Ke maikutlo afe ao a tšweletšwago mo setsopolweng se?                        (1)

          3.2.5        Papadi/Terama e itheilwe godimo ga poledišano. Efa mehola YE
                       MENE ya poledišano.                                                          (4)

          3.2.6        Kgegeotiragatšo e tšwelela ge molaetša o fihlišwa go babogedi go
                       feta go mmapadi. Laetša ka moo setsopolwa se se tšweletšago
                       kgegeotiragatšo ka gona. Fahlela ka dintlha TŠE THARO.                       (3)

          3.2.7        Hlaloša ka fao leina la puku ye le nyalelanago le diteng ka gona.            (1)

          3.2.8        Na o bona sephetho seo se tšerwego sa go huduša Namele e le sa
                       maleba? Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                         (2)
                                                                                                    [35]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                            Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2    14                          DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

POTŠIŠO YA 4: GA LE BATSWADI BA SELO – F Mothupi

Bala ditsopolwa tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo.

4.1       SETSOPOLWA SA G

          SETONGWANE:             Ke na le taba ye ke nyakago gore re bolele ka ga yona.
          NKARENG:                Ke ya mohuta mang yona yeo?
          SETONGWANE:             E mabapi le yo Pulane.
          NKARENG:                (O a kgathola) Ke gore ga go na letšatši le le ka hlabago
                                  la be la dikela o se wa bolela ka ngwana yo wa ka?             5
          SETONGWANE:             (O a ithapeletša) Aowa hle, mogatšake, a re tlogele
                                  ditshele re boledišane bjalo ka monna le mosadi.
          NKARENG:                Ke go theeditše, bolela nna ke nyaka go robala.
          SETONGWANE:             Mogatšake, ke be ke na le kgopolo ya gore Pulane a ye
                                  komeng ka gore e a wela ngwaga wo.                             10
          NKARENG:                (O šošobantšha sefahlego) A ge o re re tlo bolela o ra ge
                                  o tlo bolela tšona tše?
          SETONGWANE:             Ee mogatšake, a ke re o godile ge a le bjalo?
          NKARENG:                Go gola gona o godile, eupša ga se a golela koma.
          SETONGWANE:             O ra bjang bjale, mogatšake?                                   15
          NKARENG:                O tloga o tseba gabotse gore nna le koma ga re nwešane
                                  meetse. Gaešita le yena Pulane o tloga a mpoditše
                                  tsebegokwa gore yena ga a ye komeng.
          SETONGWANE:             Oo, bjale ge a re ga a ye komeng, wena o kwana naye?
          NKARENG:                Eng? A ke re go thwe mmapelo o ja serati?                      20
          SETONGWANE:             Oo, ke a bona bjale. Ke wena o dirago gore ngwana yo a
                                  be le matepe?
                                                                                 [Letl. 35–36]

          4.1.1        Kgetha tlhalošo ya maleba go tšwa go KHOLOMO ya B gomme o e
                       nyalantšhe le leina ka go KHOLOMO ya A. Ngwala fela tlhaka (A–E).

                          KHOLOMO YA A                           KHOLOMO YA B
                       1. Setongwane                A   Moruti

                       2. Nkareng                   B   Mogwera wa Nkele

                       3. Pulane                    C   O nyaka go iša ngwana komeng

                       4. Moloki                    D   Ke modumedi, tša dikoma ga a di
                                                        kwešiše

                                                    E   Mogwera wa Setongwane
                                                                                       (4 x 1)       (4)

          4.1.2        Tsopola polelo ya Nkareng yeo e laetšago gore ga a kwane le
                       ditaba tša dikoma.                                                             (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                           Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2    15                     DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

          4.1.3        Molwantšhwa le molwantšhi ba bapala karolo ye bohlokwa
                       sengwalong.

                       (a) Molwantšhwa ke moanegwa yo ditiragalo tša sengwalwa di
                           dikologago godimo ga gagwe. Na molwantšhwa wa tiragatšo
                           ye ke mang?                                                       (1)

                       (b) Molwantšhi ke moanegwa yo a emago kgahlanong le
                           molwantšhwa. Na molwantšhi wa tiragatšo ye ke mang?               (1)

          4.1.4        Setsopolwa se se ka bapalega sefaleng. Tiiša se o lebeletše tše
                       di latelago:

                       (a) Baanegwa

                       (b) Ditšhupasefala

                       (c) Poledišano                                                        (3)

          4.1.5        Na moya wo o fokago mo setsopolweng se ke wa mohuta mang?
                       Fahlela.                                                              (2)

          4.1.6        Bokamorago ke kgopolokgolo goba setatamente se se
                       nyalantšhwago le go laola papadi/padi. Ka dintlha TŠE PEDI
                       hlaloša bokamorago bja ditiragalo tša setsopolwa se.                  (2)

          4.1.7        Sehloa ke thulano ya mafelelo ka gare ga sengwalo. Ka dintlha
                       TŠE PEDI tšweletša ka moo setsopolwa se se kgathago tema
                       sehloeng sa papadi ye ka gona.                                        (2)

          4.1.8        Na ke tshwanelo gore batswadi ba gapeletše bana go ya komeng?
                       Fahlela ka mabaka A MABEDI.                                           (2)

                                                 LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2      16                         DBE/Dibatsela 2019
                                             NSC

4.2       SETSOPOLWA SA H

          (Lapeng la Setongwane, mesong. Ka moraleng go dutše Pulane godimo ga
          setulo. Sefahlego sa gagwe se šišitše ka manyami.)
          PULANE:                 (O hlonamile ebile o bolela ka pelo) Ke a makala gore na
                                  Tate o rata tšhelete bjang mo a bilego a sa nyake ge ke
                                  swariša Phafana? Ga ke kgone go kwešiša gore na o a             5
                                  lemoga gore o ntlhoriša moyeng? A gona o reng a gana
                                  le ge ke re ke botša mma? E sego gore ke yena a kwanego
                                  le Phafana gore a ntire bošula bjo? Ke thoma go belaela
                                  gore a ka be a … (Lebati le a bulega)
          NKARENG:                Ao Pulane, o reng o itswaleletše ka mo moraleng e sa le         10
                                  mesong ka tsela ye?
          PULANE:                 Mokgwa ga ke ikwe gabotse mmeleng, mma.
          NKARENG:                A mmele wa gago o hloma bjang?
          PULANE:                 Ke no re ge ke tsoga ka o kwa o hlakahlakane o ka re ke be
                                  ke bethwa ka dinotwana.                                         15
          NKARENG:                Gona hlapa o ye kua kliniking, mohlomongwe ba ka go nea
                                  dipilisana wa ba kaone.
          PULANE:                 Aowa Mma, go ya kliniking e tlo no ba go ipolaiša mosepelo
                                  wa lefela.
          NKARENG:                Ka eng bjale Pulane?                                            20
          PULANE:                 Kliniki yela e no phela e se na dihlare matšatšinyana a.
          NKARENG:                A bjale o tlo fetša ka go reng?
          PULANE:                 Ke tlo ba kaone, mma.
          NKARENG:                Ge o realo gona ga ke na molomo, (Setunyana).
                                                                                  [Letl. 55–56]

          4.2.1        Na polelonoši ya Pulane e tšweletša mohuta ofe wa thulano?
                       Kgetha karabo ya maleba: (Thulanogare/Thulanontle)                             (1)
          4.2.2        Ngwala seka go tšwa polelong ya Nkareng ya mafelelo o be o fe
                       tlhalošo ya sona.                                                              (2)
          4.2.3        Akaretša diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE THARO.                        (3)
          4.2.4        'PULANE: (O hlonamile ebile o bolela ka pelo)'.
                       Ke maikutlo afe ao a tšweletšwago mo?                                          (1)
          4.2.5        Papadi/Terama e ithekgile godimo ga poledišano. Efa mehola YE
                       MENE ya poledišano.                                                            (4)
          4.2.6        Kgegeotiragatšo e tšwelela ge molaetša o fihlišwa go babogedi go
                       feta go mmapadi. Laetša ka moo setsopolwa se se tšweletšago
                       kgegeotiragatšo. Fahlela ka dintlha TŠE THARO.                                 (3)
          4.2.7        Hlaloša ka fao leina la puku le nyalelanago le diteng tša papadi ye
                       ka gona.                                                                       (1)
          4.2.8        Na o bona sephetho sa go swarwa ga Nkareng le Setongwane e le
                       sa maleba? Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                        (2)
                                                                                                      [35]
                                                           PALOMOKA YA KAROLO YA B:                   35
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                            Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2    17                      DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

KAROLO YA C: KANEGELOKOPANA
POTŠIŠO YA 5: KHUPAMARAMA – Mamphoku Mamabolo
5.1       'LE GE O KA NTHAKA …!' – MJ Tautsoala
          SETSOPOLWA SA I

          Gatee fela Mathintha a be a bolela mantšwana a:
          'E bago maraga a o a dirago ka mo lapeng le la ka ke a mohuta mang?
          O tloga o nnyaditše a ke re? O gopola gore motse wo wa ka ke wa mašoboro
          le mathumaša eye! Ke re o be a betše, a fufula bogale bjalo ka tau.
          'Tate hle, ke phošo. Ke no bona e šetše e diregile. Aowi, hle! Ntshwarele, 5
          ga nke e senya e sa agela rrawešo.' Gwa fetola Mahlomola a tšhogile moo
          e bilego a be a roromela šegong bjoo bja go fiša.
          'O duletše gore rrawešo rrawešo. Ke rrago nna? Mola ke re ke tla go phutha
          wa phuthega, o dira ditšhilatšhila ka lapeng la ka! O dira dilo tšeo di dirwago
          ke rrago yo ke sa mo tsebego. Bjale lenkgeretla leo o nago nalo ke la ga 10
          mang goba ke mang?' Ge a botšiša a ilale o be a hlabile lešata leo le bego le
          ekwa le ke mofeti wa tsela.
          'Aowi! Ke a kgopela hle rrawešo! Se mpefelele ka tsela ye. Ke a bona gore ke
          dirile phošo. Ke a go rerešetša rrawešo!'
          'O mpotša ditšiebadimo fela, wena o swanetšwe ke go ntšwela motse. Ka mo 20
          lapeng la ka ga ke sa go nyaka le gatee. Ke go bone kgale gore o tlile go
          ntshenyetša bana.
                                                                                   [Letl. 84]

          5.1.1        Tsopola sekapolelo seo se laetšago gore Mathintha o be a
                       befetšwe o be o fe mohuta wa sona.                                        (2)
          5.1.2        Akaretša dikgopolo tša setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI.                 (2)
          5.1.3        Thulano ke kgakgano yeo e bago gona magareng ga baanegwa
                       goba baanegwa le dikgopolo. Laetša mohuta wa thulano wo o
                       tšwelelago setsopolweng se. Fahlela.                                      (2)
          5.1.4        Laetša moanegwa yoo e lego molwantšhi setsopolweng se.                    (1)
          5.1.5        Bokamorago ke kgopolokgolo goba setatamente se se
                       nyalantšhwago le go laola padi. Ka ntlha E TEE hlaloša
                       bokamorago bja ditiragalo tša setsopolwa se.                              (1)
          5.1.6        Ka dintlha TŠE PEDI laetša ka moo leina la moanegwa,
                       Mahlomola, le nyalelanago le ditiragalo tša kanegelokopana ye.            (2)
          5.1.7        Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša kgopolo ye e tšweletšwago ke
                       tšhomišo ya mantšu a: 'O gopola gore motse wo wa ka ke wa
                       mašoboro le mathumaša'.                                                   (2)
          5.1.8        Tšweletša mehola YE MEBEDI ya poledišano.                                 (2)
          5.1.9        Na ke tshwanelo gore Mathintha a rake Mahlomola ka gae?
                       Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                              (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2    18                         DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

          5.1.10       Na molaotheo wa naga ya Afrika-Borwa o reng mabapi le tshwaro
                       goba kgodišo ya bana? Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                         (2)

                                                 LE

5.2       'O MO TŠHABE PARAPARA!' – M Mamabola

          SETSOPOLWA SA J

          'Ge ke sa phela gona, nka se tsoge ke itebaditše pholo ya ka. O tla re ge o re
          ke dipitsi wa bona ka mebala.'

          Gona fao go napile gwa tsoga ntwa ya mahlomahubedu. Mokgalabje
          Sethekhu o napile a konya Mampara hlogo ka bokamorago bja sethunya seo,
          monna a gana go topelwa ke bofšega. Ba rile mola ba swanetše gore ba 5
          solelane tša ka diatleng tša bona gabotse, banna ba bangwe bao ba bego ba
          le kgauswi ba ba lamola. Sethekhu a be a gwataka a lebile seboba sa gagwe,
          a bile a se kgotla go nkga thaere.

          Mokibelong wa yona beke yeo ya gore mokgalabje Sethekhu a phonyokga
          diatla tša kgolego le morwa wa gagwe, morwedi wa gagwe wa go latela 10
          Kgokološane o napile a fišafiša. Ba re ba sa re ke go fišafiša batho ba kgobe,
          maoto a thoma go rokologa le go tšwa diphotophoto tša madi. Ba rile ge ba re
          ba rwalela ngwana sepetlele, ba palelwa ke go diša ge ba nyako tamiša difero
          tša sepetlele. Hlogo yeo ya Bahlaloga e fihlilwe, gwa šala semaka bathong.

          Bjala bja setšhila bo hlotlilwe le letšatši la morero la fihla. Ba apotše mašela a 15
          maso, ba swana le batho ba bangwe.
                                                                                  [Letl. 207]

          5.2.1        Kgetha tlhalošo ya maleba go tšwa go KHOLOMO YA B gomme
                       o e nyalantšhe le leina ka go KHOLOMO YA A. Ngwala fela
                       tlhaka (A–E).

                               KHOLOMO YA A                     KHOLOMO YA B
                       1.    Sethekhu                    A    Kgoši ya Seokela

                       2.    Khazoro                     B    Morwa wa Sethekhu

                       3.    Mafoša                      C    Tatago Kgokološane

                       4.    Kgokološane                 D    Mmago Sethekhu

                                                         E    Motswala wa Mampara
                                                                                (4 x 1)           (4)

          5.2.2        Ditiragalo tša setsopolwa se di diragala tikologong ya sebjalebjale.
                       Fahlela ka dintlha TŠE THARO.                                              (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2    19                       DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

          5.2.3        Go ya ka wena, o bona Sethekhu e le motho wa mohuta mang
                       setsopolweng se? Efa lebaka.                                            (2)

          5.2.4        Moanegi ke yena a hlagišago mošomo wa gagwe pele ga mmadi.
                       Ka dintlha TŠE THARO laetša tema yeo e kgathwago ke moanegi
                       mo kanegelokopaneng ye ya 'O mo tšhabe parapara'.                       (3)

          5.2.5        Morero ke kgopolokgolo goba kgwekgwe yeo mongwadi a ratago
                       go e tšweletša mo sengwalong. Morero wa kanegelokopana ye ke
                       bosenyi ga bo lefe. Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša ka moo diteng tša
                       setsopolwa se di nyalelanago le morero wa kanegelokopana ye
                       ka gona.                                                                (2)

          5.2.6        Ka dintlha TŠE THARO ahlaahla sephetho seo o bego o ka se tšea
                       ge o be o le Mampara o utsweditšwe kgomo ke Sethekhu.                   (3)

                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA C:                35

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2    20                         DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

KAROLO YA D: THETO
DIRETO TŠA SESOTHO SA LEBOA – Prof. DM Kgobe
POTŠIŠO YA 6
Araba dipotšišo KA MOKA.
6.1       Bala sereto sa ka tlase gomme o arabe dipotšišo tša go se latela.

          GO POKOLO – OK Matsepe
          1        Go go makala go fetša nka se ke,
          2        Gore sefapano o se belegetše eng.
          3        Na se lebetšwe go wena e seng
          4        Neng ka ntle ga letšatši lela ke se seke?
          5        O dungwa ke nna , maaka ga a botse,
          6        Ka sona o tla tsena le nna ke a bona.
          7        A ke go amogetše, le nna o tla mpona,
          8        Go Mo khunamela go nkweša bose.
          9        Magetleng le nna a ke se rwale,
          10       Kgopolong ke be yo ke hlatswegilego.
          11       E sego gore go go tsebafela ke se ke se dirilego,
          12       A ke sepedišane le wena ke be wa gago o nthwale.
          13       O phate ya Yomogolo,
          14       A ke go rete ka bjago bogolo.
                                                                                   [Letl. 41]

          6.1.1        Potšišoretoriki ke potšišo ye e sa nyakego karabo. Tsopola
                       mohlala wa potšišoretoriki ye e tšwelelago mo seretong se.                (1)
          6.1.2        Efa sebopego sa ka ntle sa sereto se ka dintlha TŠE PEDI.                 (2)
          6.1.3        Laetša lenaneo la morumokwano mothalothetong wa 1-4.                      (1)
          6.1.4        Tsopola mohlala wa poeletšogare mothalothetong wa 6-7.                    (1)
          6.1.5        Mošomo wa sešura ke go tliša khutšo mothalothetong go ya ka
                       mošito wa tlhago wa polelo yeo. Efa mehlala YE MEBEDI ya
                       karogano go tšwa seretong.                                                (2)
          6.1.6        Hlaloša gore moreti o šupa eng ka tšhomišo ya mothalotheto wa 2
                       le wa 13.                                                                 (2)
          6.1.7        Ka dintlha TŠE PEDI akaretša methalotheto ya 8-10.                        (2)
          6.1.8        Ke moya ofe wo o fokago seretong se? Fahlela ka dintlha
                       TŠE PEDI.                                                                 (3)
          6.1.9        Ka dintlha TŠE PEDI ahlaahla molaetša wo o tšweletšwago ke
                       sereto se.                                                                (2)
          6.1.10       Na maikutlo a gago ke afe mabapi le sereto se? Fahlela.                   (2)
                                                 LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2    21                      DBE/Dibatsela 2019
                                           NSC

6.2       Bala sereto sa ka tlase gomme o arabe dipotšišo tša go se latela.

          MOTSEMOLLAKOMA – NS Puleng

          1         Ba tlile ka diphatšamaru le maselawatle,
          2         Bangwe dinao tša ba kuka tša ba goroša.
          3         Ba tlile ka dikoloyana le difatanaga,
          4         Bangwe ka metsekedi le ditimela,
          5         Ba tshetše matsha le mawatle ba rutha,
          6         Ba nanoga ka matši le dithokgwa,
          7         Ba namela meboto le meedi ka tshepo;
          8         Go bona lehutšo le kaaka legonono.

          9         Ba tšwa khutlonne tša lefase,
          10        Mebotong ya khutšo ya boTranskei,
          11        Ba tšwa Taung gaMoletsane Lesotho,
          12        Bangwe masoding a bofanego a Batswana;
          13        Ba tšwa boZambezi ba tshetše Limpopo,
          14        Ba tlile ka diketekete tša diketekete,
          15        Ba tšwa boPotokise Bodikela bja Afrika,
          16        Bangwe gae gaSekhukhune le gaMphahlele,
          17        Le kua Swatseng bangwe ba phutše.

          18        Ba tlile ka ditlhologelo tša mehuta,
          19        Bangwe ba šikere, bangwe ba ikgonere;
          20        Ba kgabile mafulomatala Motsemollakoma,
          21        Ba phaletše nak'a phala e llile,
          22        Ba tlogetše dirathana gae le diputswa.
          23        Tshepo ke go hwetša dilatšatlalakgang.

          24        O ba phuthile motsekgoparara,
          25        Bangwe ba tsene maleng a naga,
          26        Go epša taamane le gauta ka kholofelo.
          27        Bangwe ke bomapalane, bangwe dikgotleletšamollo;
          28        Bangwe ke baapei, bangwe ke balemi ba dirokolwana,
          29        Bangwe ke bahlapetši ba meagomabaibai,
          30        Ba swere tulamešidi gare ga mpa ya bošego,
          31        Magetleng go lahletšwe jase ya setšhoni.
          32        Go tsogwa ka ledimadimane ka diethiethi,
          33        Go bakišanwa diroborobo le ditšhutšhumakgala.
          34        Ba mašeleng go namelwa dinamelwantefe;
          35        Ba re ba ikgaša phoka di sa wele
          36        Kudumelatshehla e boologe ka mokokotlo, …
                                                                              [Letl. 54–55]

          6.2.1        Na ke mohuta ofe wa sereto? Kgetha magareng ga (A, B le C):

                       A    Lehlologelwa
                       B    Thetogale
                       C    Thetotumišo                                                         (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P2           22                       DBE/Dibatsela 2019
                                                  NSC

          6.2.2        Kgetha mehlala ya maleba go tšwa go KHOLOMO YA B gomme
                       o e nyalantšhe le KHOLOMO YA A. Ngwala fela tlhaka (A–D).

                               KHOLOMO YA A                       KHOLOMO YA B
                       1.    Poeletšothomi                 A    Diphatšamaru/Maselawatle

                       2.    Mainagokwa (Dibokantšu)       B    Taung, masoding

                       3.    Morumokwanogare               C    BoPotokisi/gaSekhukhune

                                                           D    Bangwe ke
                                                                                     (3 x 1)     (3)

          6.2.3        Tsopola go tšwa temathetong ya 1–3 methalotheto ye e
                       tšweletšago dikgopolo tše di latelago:

                       (a) Ba tlile ba na le tshepo le kholofelo.

                       (b) Ba fihlile ka bontši

                       (c) Ba šiile bana gae le batho ba bagolo                                  (3)

          6.2.4        Kelelothalo ke ge kgopolo ya mothalotheto wa ka godimo e tšwela
                       pele mothalothetong wo o latelago. Ngwala kelelothalo ye e
                       tšwelelago themathetong ya 4 o be o fe mohola wa yona.                    (2)

          6.2.5        Hlaloša mebolelwana ye:

                       (a) 'Bangwe ba tsene maleng a naga'                                       (1)

                       (b) '… gare ga mpa ya bošego'                                             (1)

          6.2.6        Mo mothalothetong wa bo 19, 'Ba bangwe ba šikere, bangwe ba
                       ikgonere' ke Oksimorone. Hlaloša gore Oksimorone ke eng,
                       o be o laetše gore moreti o šupa eng ka yona bjalo ka ge
                       e dirišitšwe.                                                             (3)

          6.2.7        Go ya ka tebelelo ya gago ahlaahla ka dintlha TŠE THARO seo se
                       ka hlagelago batho bao ba tlogelago malapa a bona ba e tla go
                       nyaka mešomo 'Motsemollakoma'.                                            (3)

                                                         PALOMOKA YA KAROLO YA D:                35
                                                          PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                 70

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P1 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2019/2f813fd0-4b60-4bf7-863f-143cc2b5c131) — Sepedi FAL · QP · 2019 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2019](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2019/5fd229dd-f81c-427c-bda5-b3cc6e852644) — Sepedi FAL · QP · 2019 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May June 2019](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2019/fe9559a6-46c3-4a8d-ab39-0ecf6a9bead5) — Sepedi FAL · QP · 2019 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-nov-2023/f5861b25-5a39-423a-91dc-233145970ab5) — Sepedi FAL · QP · 2023 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-nov-2022/956c9d93-8538-4f8a-96e2-43bf5b6ce998) — Sepedi FAL · QP · 2022 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-nov-2021/b353e6d1-24c2-4b49-9ce0-7720f083b655) — Sepedi FAL · QP · 2021 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025-mg/d76ab8d2-14f0-4322-9896-51180e3fda90) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025-mg/487242e3-1260-489f-8d91-5b201b9dfbca) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025-mg/eb83ae83-85f3-4ebb-b6e8-d35f11f32626) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-1-sepedi/806eaadc-1d1b-4333-860a-f230e185fdd3) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sepedi/bcece954-738e-42ad-928b-b5411db789f3) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
