# Sepedi FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 11 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2015-memo/6057cd46-333f-4981-98dc-3b3a33c726c2
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 11

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2015-memo/6057cd46-333f-4981-98dc-3b3a33c726c2)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · sepedi. Memorandum, 11 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi FAL P3 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2015/04e4f86b-6e7a-4c6c-a5a4-5c0d78ad55e4) — QP · 2015 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        KREITI YA 12

                   SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                  LEPHEPHE LA BORARO (P3)

                                  DIBOKWANE/HLAKOLA 2015

                                      MEMORANTAMO

MEPUTSO: 100

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 11.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                      Phetla

### Page 2

Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3
                                                Downloaded from hlayiso.com                  2                                                           DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                                                                      NSC –Memorantamo

ELA HLOKO:
o    Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (Lephephe la 3, Karolo ya A).
o    Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo.
o    Mo go diteng, polelo le setaele, le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e lego legato la godimo
     le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo.
o    Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase.

KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO TŠA SEPEDI LELEME LA GAE [MEPUTSO YE 50]

       Dinyakwa                               Bokgoni bja go ikgetha        Bokgoni bja maemo              Bokgoni bja             Bokgoni bja              Ga go bokgoni
                                                                                                            magareng                 motheo
DITENG LE                                               28–30                       22–24                    16–18                   10–12                        4–6
PEAKANYO                                      -Bokgoni bja go araba         -Potšišo e arabilwe        -Karabo e a              -Tlemagano ya            -Molekwa o tšwele
                                              potšišo ke bja maemo a        gabotsebotse.              kgotsofatša.             dikgopolo ga se ya       tseleng kudukudu
(Go araba dipotšišo)                          godimodimo go fetiša.         -Dikgopolo di kgahliša     -Dikgopolo di            maleba.                  -Dikgopolo di

                           Legato la godimo
Tatelano ya dikgopolo                         -Dikgopolo tše bohlale, tša   kudu ebile di sepelelana   tlemagane ebile di a     -Dikgopolo ga di         hlakahlakane ebile ga
ge go dirwa peakanyo                          go hlohla mabjoko tšeo di     le hlogo/sererwa.          kgodiša.                 tšwelele gabotse ebile   di nepiše.
                                              tšwelego mahlalagading.       -Peakanyo le tlemagano     -Peakanyo le             ga di bontšhe            -Dikgopolo ga di nepiše
Temogo ya morero,
                                              -Peakanyo le tlemagano ke     ya dikgopolo ke tše        tlemagano ya dikgopolo   boitlhamelo.             hlogo ebile di a
baamogedi ba                                  tšeo di ikgethilego go        botsebotse go akaretšwa    ke tše kaone go          -Tatelano le             ipoeletša.
tshedimošo le dikamano                        akaretšwa matseno, mmele      matseno, mmele le          akaretšwa matseno,       tlemagano ya             -Ga go tatelano le
                                              le mafetšo.                   mafetšo.                   mmele le mafetšo.        dikgopolo di tšwelela    tlemagano ya
MEPUTSO YE 30                                                                                                                   gannyane.                dikgopolo.

                                                        25–27                       19–21                      13–15                    7–9                       0–3
                                              -Bokgoni bja go araba         -Potšišo e arabilwe        -Potšišo e arabilwe ka   -Molekwa o tšwele        -Ga go bolelwe selo ka
                                              potšišo ke bja maemo a        gabotse.                   mo go kgotsofatšago      tseleng.                 hlogo yeo e filwego.
                                              godimodimo.                   -Dikgopolo di a kgahliša   eupša ga se ya hlaka     -Dikgopolo di            -O tšwele tseleng
                                              -Dikgopolo tše bohlale tša    ebile di sepelelana le     gabotse.                 hlakahlakane.            kudukudu.

                           Legato la fase
                                              go tšwa mahlalagading.        hlogo/sererwa.             -Tlemagano ya            -Ga go peakanyo          -Diteng ga di nepiše
                                              -Bokgoni bja maemo a          -Peakanyo le tlemagano     dikgopolo e a            goba tlemagano ya        ebile di hlakahlakane.
                                              godimo bja go beakanya le     ya dikgopolo ke tše        kgotsofatša ebile e a    dikgopolo yeo e
                                              go tlemaganya dikgopolo       botse go akaretšwa         kgodiša.                 tšwelelago.
                                              go akaretšwa matseno,         matseno, mmele le          -Peakanyo le
                                              mmele le mafetšo.             mafetšo.                   tlemagano ya dikgopolo
                                                                                                       di a kgotsofatša go
                                                                                                       akaretšwa matseno,
                                                                                                       mmele le mafetšo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                    Phetla

### Page 3

Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3
                                                 Downloaded from hlayiso.com                  3                                                                    DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                                                                       NSC –Memorantamo

POLELO, MONGWALELO                                         14–15                          11–12                        8–9                        5–6                          0–3
  LE PALOBOHLATSE                                -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara,         -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,         -Polelo ga e
                                                 le tlotlontšu di sepelelana    setaele le tlotlontšu di     setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu di     kwešišagale.
Segalo, retšistara,                              kudukudu le morero,            sepelelana gabotsebotse      sepelelana gabotse le      sepelelana gannyane          -Segalo, retšistara,
mongwalelo, tlotlontšu ya                        baamogedi le dikamano.         le morero, baamogedi le      morero, baamogedi le       le morero, baamogedi         setaele le tlotlontšu ga
                                                 -Polelo ke ya boitshepo, ya    dikamano.                    dikamano.                  le dikamano.                 di sepelelane le

                              Legato la godimo
maleba ya morero le
                                                 go nona, ya maatlakgogedi      -Polelo e na le maatla, ya   -Tirišo ya maleba ya       -Tirišo ya polelo ke ya      morero, baamogedi le
dikamano                                         -Polelo e na le segalo sa go   segalo sa maleba.            polelo e dira gore         motheo.                      dikamano.
Kgetho ya mantšu                                 ba le maatlakgogedi ebile e    -Diphošo tša popopolelo      molaetša o kwagale.        -Segalo le mošito ga         -Tlotlontšu ke ye
Tirišo ya polelo le                              nonne ka mebolelwana ya        le mopeleto ga se tše        -Segalo ke sa maleba.      se tša maleba.               nnyane kudukudu moo
melawana, maswao,                                go kgahliša.                   kae.                         -Mebolelwana e             -Tlotlontšu ke ye            e lego gore e dira gore
popopolelo le mopeleto.                          -Ga go na le ge e ka ba        -Polelo e beakantšwe         dirišitšwe go godiša       nnyane kudu.                 ditaba di se
                                                 phošwana e tee ya              gabotsebotse.                boleng bja diteng.                                      kwešišagale.
     MEPUTSO YE 15                               popopolelo le mopeleto.
                                                 -Polelo e beakantšwe ka
                                                 bokgwari bja maemo a
                                                 godimodimo.
                                                              13                            10                           7                         4
                                                 -Polelo ya maemo a             -Polelo ke ya maemo a        -Tirišo ya polelo e a      -Polelo ga e
                                                 godimodimo ya go ba le         godimo ya go ba le           kgotsofatša eupša e na     kgotsofatše

                              Legato la fase
                                                 segalo se maatla.              maatlakgogedi.               le diphošo.                -Ga go phapantšho ya
                                                 -Ga go na le ge e ka ba        -Segalo ke sa maleba sa      -Segalo se a               mafoko.
                                                 phošwana e tee ya              go ba le maatlakgogedi.      kgotsofatša eupša          -Tlotlontšu ga se ye
                                                 popopolelo goba mopeleto.      -Diphošwana tše nnyane       mebolelwana ga se ya       kaalo.
                                                 -Polelo e beakantšwe ka        tša popopolelo le            dirišwa o kaalo.
                                                 bokgwari.                      mopeleto.
                                                                                -Polelo e beakantšwe
                                                                                gabotse.
       SEBOPEGO                                               5                              4                           3                         2                           0–1
                                                 -Tšwetšopele ya sererwa ke     -Tatelano ye botse ya        -Dintlha tša maleba di     -Dintlha tša maleba ga       -Dintlha tša maleba ga
Dinyakwa/Dipharologantšho                        ya maemo a godimodimo.         tšwetšopele ya dintlha.      tšweleditšwe.              se tše kae.                  di gona.
     tša setšweletšwa.                           -Tlhalošo ya dikgopolo ke      -Tlemagano ye botse ya       -Mafoko le ditemana di     -Mafoko le ditemana          -Mafoko le ditemana di
Tšwetšopele ya ditemana le                       ya maemo a godimodimo.         dintlha le dikgopolo.        hlamegile gabotse.         di na le diphošo.            fošagetše.
                                                 -Tlhamo ya mafoko le           -Mafoko le ditemana di       -Taodišo e a kwagala.      -Taodišo e a kwagala         -Taodišo ga e kwagale.
     tlhamo ya mafoko
                                                 ditemana ke ya go ikgetha,     beakantšwe ka                                           eupša e na le
                                                 ya maemo a godimodimo.         makgethe.                                               mafokodi.
    MEPUTSO YE 5
  KABO YA MEPUTSO                                          43–50                          33–40                       23–30                     13–20                         0–10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                                 Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3                                       4                                                                DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                                                        NSC –Memorantamo

RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO TŠA SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA MATHOMO [MEPUTSO YE 30]

Dinyakwa                           Bokgoni bja go ikgetha          Bokgoni bja maemo                  Bokgoni bja             Bokgoni bja motheo               Ga go bokgoni
                                                                                                       magareng
DITENG, PEAKANYO LE                          15–18                          11–14                        8–10                            5–7                          0–4
SEBOPEGO                          -Bokgoni bja go araba potšišo   -Bokgoni bjo bobotsebotse     -Bokgoni bja go               -Bokgoni bja motheo bja      Karabo ga e laetše tsebo
                                  ke bja maemo a godimodimo       bja go araba potšišo bjoo     kgotsofatša bja go araba      go araba potšišo bja go      le ye nnyane ya mohuta
(Go araba dipotšišo le            go fetiša.                      bo laetšago tsebo ye          potšišo bja go laetša tsebo   laetša tsebo ye nnyane       wa setšweletšwa.
dikgopolo)                        -Dikgopolo ke tše bohlale tša   botse ya mohuta wa            ya mohuta wa                  ya dinyakwa tša mohuta       -Molaetša ga o tšwelele
                                  go tšwa mahlalagading.          setšweletšwa.                 setšweletšwa.                 wa setšweletšwa.             gabotse ka ge molekwa a
-Tatelanyo le peakanyo ya
                                  -Tsebo ye e tseneletšego ya     -Ditaba di nepiša             -Go na le nepišo eupša go     -Go na le nepišo ye          tšwele tseleng kudukudu.
dikgopolo                         dinyakwa tša mohuta wa          setšweletšwa                  na le go tšwa tseleng         nnyane ya setšweletšwa       -Ga go tlemagano ya
-Morero, baamogedi,               setšweletšwa.                   -Molekwa ga se a tšwa         gannyane.                     eupša go na le go tšwa       diteng le dikgopolo.
dinyakwa/dipharologantšho le      -Ditaba di nepiša               tseleng.                      -Tlemagano ya dikgopolo       tseleng.                     -Ditaba di hlalošwa
dikamano                          setšweletšwa thwi.              -Tlemagano ya diteng le       le dikamano e a               -Tlemagano ya diteng le      gannyane.
                                  -Tlemagano ya diteng le         dikgopolo ke ye botse.        kgotsofatša.                  dikgopolo ga se ye           -Sebopego sa
                                  dikgopolo ke ya maemo a         -Tlhalošo ya ditaba ke ye     -Tlhalošo ya ditaba e a       kaalo.                       setšweletšwa ga se sona.
MEPUTSO YE 18                     godimo.                         botse ebile e thekga          kgotsofatša ebile e thekga    -Tlhalošo ya ditaba ke
                                  -Tlhalošo ya ditaba ke ya       sererwa.                      sererwa.                      ya motheo ebile e
                                  maemo a godimo ebile e          -Sebopego ke sa maleba        -Sebopego ke sa maleba        thekga sererwa
                                  thekga sererwa.                 eupša se na le                eupša se na le diphošo        gannyane.
                                  -Sebopego ke sa maleba sa       diphošwana di se kae.         tše dintšinyana.              -Ga se a šomiša melao
                                  go sepelelana le                                                                            ya sebopego ka
                                  setšweletšwa.                                                                               tshwanelo.
                                                                                                                              -Go tlogetšwe dintlha tše
                                                                                                                              bohlokwa.
POLELO, MONGWALELO LE                        10–12                           8–9                           6–7                           4–5                          0–3
PALOBOHLATSE                      -Segalo, retšistara,            -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,         -Segalo, retšistara,
-Segalo, retšistara,              mongwalelo le tlotlontšu di     mongwalelo le tlotlontšu di   mongwalelo le tlotlontšu di   mongwalelo le tlotlontšu     mongwalelo le tlotlontšu
mongwalelo, morero,               sepelelana gabotsebotse le      sepelelana gabotse le         sepelelana le morero,         ga di sepelelane             ga di sepelelane le
baamogedi le dikamano             morero, baamogedi le            morero, baamogedi le          baamogedi le dikamano.        gabotse le morero,           morero, baamogedi le
-Tirišo ya polelo le melawana     dikamano.                       dikamano.                     -Diphošo tša popopolelo       baamogedi le dikamano.       dikamano.
                                  -Polelo e nepagetše ebile e     -Polelo ga e na diphošo       ga se tše ntši.               -Popopolelo ga se yeo e      -Sengwalo se tletše ka
kgetho ya mantšu
                                  hlamegile gabotse.              tša popopolelo ebile e        -Tlotlontšu ke yeo e          nepagetšego ebile e          diphošo ebile se
-Maswao le mopeleto               -Ga go na le ge e ka ba phošo   hlamegile gabotse.            lekanetšego.                  tletše ka diphošo.           hlakahlakane.
                                  e tee.                          -Tlotlontšu ke ye ntši.       -Diphošwana tšeo di lego      -Tlotlontšu ga se ye ntši.   -Tlotlontšu yeo e lego
MEPUTSO YE 12                                                     -Gantši ga go diphošo.        gona ga di fetoše             -Molaetša o a tšwelela       gona ga e sepelelane le
                                                                                                molaetša.                     eupša o arošitšwe.           morero le ga nnyane.
                                                                                                                                                           -Molaetša ga o tšwelele le
                                                                                                                                                           ga nnyane.
KABO YA MEPUTSO                              25–30                          19–23                         14–17                         9–12                          0–7

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                             Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3                                        5                                                             DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                                                         NSC –Memorantamo

RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE KOPANA TŠA TIRIŠANO TŠA SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA MATHOMO [MEPUTSO YE 20]

Dinyakwa                           Bokgoni bja go ikgetha          Bokgoni bja maemo          Bokgoni bja magareng           Bokgoni bja motheo               Ga go bokgoni
DITENG, PEAKANYO LE                       10–12                           8–9                         6–7                           4–5                            0–3
SEBOPEGO                          -Bokgoni bja go araba potšišo   Bokgoni bjo bobotsebotse    -Bokgoni bja go               -Bokgoni bja motheo bja go    -Karabo ga e laetše tsebo
                                  ke bja maemo a godimodimo       bja go araba potšišo bjoo   kgotsofatša bja go araba      araba potšišo bja go laetša   le ye nnyane ya mohuta
(Go araba dipotšišo le            go fetiša.                      bo laetšago tsebo ye        potšišo bja go laetša tsebo   tsebo ye nnyane ya            wa setšweletšwa.
dikgopolo)                        -Dikgopolo ke tše bohlale tša   botse ya mohuta wa          ya mohuta wa                  dinyakwa tša mohuta wa        -Molaetša ga o tšwelele
                                  go tšwa mahlalagading.          setšweletšwa.               setšweletšwa.                 setšweletšwa.                 gabotse ka ge molekwa a
-Tatelanyo le peakanyo ya
                                  -Tsebo ye e tseneletšego ya     -Ditaba di nepiša           -Go na le nepišo eupša go     -Go na le nepišo ye           tšwele tseleng kudukudu.
dikgopolo                         dinyakwa tša mohuta wa          setšweletšwa                na le go tšwa tseleng         nnyane ya setšweletšwa
-Morero, baamogedi,               setšweletšwa.                   -Molekwa ga se a tšwa       gannyane.                     eupša go na le go tšwa        -Ga go tlemagano ya
dinyakwa/dipharologantšho le      -Ditaba di nepiša               tseleng.                    -Tlemagano ya dikgopolo       tseleng.                      diteng le dikgopolo.
dikamano                          setšweletšwa thwi.              -Tlemagano ya diteng le     le dikamano e a               -Tlemagano ya diteng le       Ditaba di hlalošwa
                                  -Tlemagano ya diteng le         dikgopolo ke ye botse.      kgotsofatša.                  dikgopolo ga se ye kaalo.     gannyane.
MEPUTSO YE 12                     dikgopolo ke ya maemo a         -Tlhalošo ya ditaba ke ye   -Tlhalošo ya ditaba e a       -Tlhalošo ya ditaba ke ya     -Sebopego sa
                                  godimo.                         botse ebile e thekga        kgotsofatša ebile e thekga    motheo ebile e thekga         setšweletšwa ga se sona.
                                  -Tlhalošo ya ditaba ke ya       sererwa.                    sererwa.                      sererwa gannyane.
                                  maemo a godimo ebile e          -Sebopego ke sa maleba      -Sebopego ke sa maleba        -Ga se a šomiša melao ya
                                  thekga sererwa.                 eupša se na le              eupša se na le diphošo tše    sebopego ka tshwanelo.
                                  -Sebopego ke sa maleba sa       diphošwana di se kae.       dintšinyana.                  -Go tlogetšwe dintlha tše
                                  go sepelelana le                                                                          bohlokwa.
                                  setšweletšwa.
POLELO, MONGWALELO                            7–8                           5–6                            4                            3                           0–2
LE PALOBOHLATSE                   Segalo, retšistara,             -Segalo, retšistara,        Segalo, retšistara,           -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,
-Segalo, retšistara,              mongwalelo le tlotlontšu di     mongwalelo le tlotlontšu    mongwalelo le tlotlontšu di   mongwalelo le tlotlontšu ga   mongwalelo le tlotlontšu
mongwalelo, morero,               sepelelana gabotsebotse le      di sepelelana gabotse le    sepelelana le morero,         di sepelelane gabotse le      ga di sepelelane le
baamogedi le dikamano             morero, baamogedi le            morero, baamogedi le        baamogedi le dikamano.        morero, baamogedi le          morero, baamogedi le
-Tirišo ya polelo le melawana     dikamano.                       dikamano.                   -Diphošo tša popopolelo       dikamano.                     dikamano.
kgetho ya mantšu                  -Polelo e nepagetše ebile e     -Polelo ga e na diphošo     ga se tše ntši.               -Popopolelo ga se yeo e       -Sengwalo se tletše ka
-Maswao le mopeleto               hlamegile gabotse.              tša popopolelo ebile e      -Tlotlontšu ke yeo e          nepagetšego ebile e tletše    diphošo ebile se
                                  -Ga go na le ge e ka ba         hlamegile gabotse.          lekanetšego.                  ka diphošo.                   hlakahlakane.
                                  phošo e tee.                    -Tlotlontšu ke ye ntši.     -Diphošwana tšeo di lego      -Tlotlontšu ga se ye ntši.    -Tlotlontšu yeo e lego
MEPUTSO YE 8                                                      -Gantši ga go diphošo.      gona ga di fetoše             -Molaetša o a tšwelela        gona ga e sepelelane le
                                                                                              molaetša.                     eupša o arošitšwe.            morero le ga nnyane.
                                                                                                                                                          -Molaetša ga o tšwelele
                                                                                                                                                          le ga nnyane.
KABO YA MEPUTSO                              17–20                         13–15                        10–11                          7–8                          0–5

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                           Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           6             DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                           NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: DITAODIŠO

Ditaodišo tšeo di botšišitšwego.

1.1        Ke taodišokahlaahlo.
1.2        Ke taodišokgadimo.
1.3        Ke taodišongangišano
1.4        Ke taodišongangišano
1.5        Ke taodišotlhaloši.
1.6        Ke taodišokanego.

1.7        1.7.1      Taodišokahlaahlo/Taodišokanego/Taodišokgadimo/
                      Taodišokeleletšo/Taodišokgopodišišo
           1.7.2      Taodišokahlaahlo/Taodišokanego/Taodišokgadimo/
                      Taodišokeleletšo/Taodišokgopodišišo

Taodišokanego.

Tlhalošo.
Taodišokanego e laodiša tiragalo ye e fetilego. E ka ngwalwa go tšwa lehlakoreng le
lengwe le le lengwe.

Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ya go anega:

•     Tiragalo e swanetše go kgodiša le ge e theilwe godimo ga nonwane.
•     Gantši taodišo ye e ngwalwa ka lebaka le le fetilego.
•     Ditemana tša matseno di swanetše go tanya šedi ya mmadi.
•     Tiragalo ge e le ye botse e swanetše go ba le ntlha yeo e e laetšago.
•     Thumo ya moswananoši ya go kgahliša e a kgotsofatša.
•     Kgahlego ya mmadi e swanetše go lotwa go fihla mafelelong.
•     Taodišo ya go anega gantši e na le mokgwa wa go hlaloša.

Taodišotlhaloši.

Tlhalošo.
Ka taodišotlhaloši, mongwadi o hlaloša selo se sengwe gore mmadi a kgone go
itemogela sona. Motho goba selo se sengwe a ka hlalošwa.

Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:

•     Mongwadi o swanetše go hlagiša seswantšho ka mantšu.
•     Kgetha mantšu le dikgopolo ka tlhokomelo gore o fihlelele seo se nyakegago.
•     Dikakanyo mabapi le go bona, go kwa, go kgwatha, modumo le tatso di ka
      šomišwa go dira gore tlhalošo e kwešišege.
•     Diriša dikapolelo ka tsela ya maleba.
•     O swanetše go ba le boitemogelo bja hlogo yeo o ngwalago ka yona.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           7           DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                           NSC – Memorantamo

Taodišokahlaahlo.

Tlhalošo.
Taodišo ye e leka go tšweletša mahlakore a mabedi a poledišano ka go lekana.
Mongwadi o hlokomela dintlha tša go fapana tša hlogo ye gomme a hlagiša dikgopolo
tša go fapana ntle le go tšea lehlakore. Mongwadi a ka ba le thumo ye e itšeng
mafelelong a taodišo, eupša dintlha tša go thekga goba go ganetša di swanetše go
lekalekana le go kwagala.

Tšeo di swanetšego go hlokomelwa taodišong ye:

•     Mongwadi o swanetše go kwešiša le go lebeledišiša mahlakore a mabedi a
      taodišo ntle le go tšea lehlakore.
•     Taodišo e swanetše go kwagala le go ikema ka dintlha. Seo se ra gore e se
      huetšwe ke maikutlo a mongwadi.
•     Dikahlaahlo e be tša moya wo o fodilego, tša go naganwa gabotse le go thekgwa
      ka tshwanelo.
•     Segalo e be sa go hloka khuduego eupša e be seo se kgodišago sa go hloka
      lenyatšo.
•     Mongwadi a ka fa maikutlo a gagwe mafelelong a taodišo eupša seo e se be
      thumo ya taodišo.

Taodišokgadimo/Taodišokgopodišišo/Taodišokeleletšo

Tlhalošo
Ka taodišokgadimo mongwadi o hlagiša dikgopolo ka ga sererwa a sa leke go
ngangiša, go thekga goba go ba kgahlanong le sona. Gantši e na le tebelelo go na le
gore e tšee lehlakore. Taodišo ye e dumelela mongwadi go ngwala ka boitemogelo bja
gagwe le seo a ithutilego sona. Mohlala: mongwadi a ka ngwala taodišo ya mohuta wo
morago ga gore a tsenele thuto ye e itšego, morago ga go fetša protšeke yeo a bego a
e dira goba morago ga go kgatha tema tiragalong ye nngwe ye e mo filego
maitemogelo a go ikgetha.

Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:

•     E ngwalwa ka lefetile.
•     E ntšha maikutlo a a tebilego a mongwadi.
•     E tšweletša dikgopolo tša mongwadi, e sego tša motho yo mongwe.
•     Dintlha tše di hlagišwago di kgodiše mmadi.
•     Laetša magato ka moka a tiragalo (ge e ngwalwa ka morago ga tiragalo).
•     Mafelelong laetša ka moo tiragalo yeo e kgathilego tema bophelong bja gago le
      ka moo e ka kgathago tema maphelong a batho ba bangwe.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           8             DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                           NSC – Memorantamo

Taodišongangišano.

Tlhalošo
Ka taodišongangišano mongwadi o na le kgopolo ye e itšeng goba ntlhakemo gomme
o fa dintlha tša go fahlela goba go thekga maemo a gagwe. Kgopolo ya mongwadi e
swanetše go kwešišega taodišong ka moka. Ka taodišo ye mongwadi o leka go
kgodiša goba go fekeetša mmadi gore a kwane le kgopolo ya gagwe.

Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišongangišano:

•     Thoma ka go laetša kgopolo ya gago ka tsela ya maatlakgogedi mabapi le hlogo.
•     Efa dintlha tša go fahlela kgopolo ya gago le go thekga seo.
•     Mongwadi o tla tsepelela dintlha tša go ganetšana le kgopolo ye e filwego.
•     Bjalo ka mongwadi wa taodišo ye, tšweletša dikgopolo tše maatla ka ge taodišo
      ye e ama kudu maikutlo a gago.
•     Ditlabelo tša makgethe le tsebo ya go kgodiša di swanetše go šomišwa.
•     Polelo e swanetše go ba ye maatla gore e hlahle maikutlo a mmadi. Hlokomela
      gore polelo e se be ye mpe.
•     Thumo le yona e swanetše go ba ye maatla, ya go kwala le go kgodiša.

                                                          PALOMOKA YA KAROLO YA A:            50

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           9           DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                           NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE TELELE

2.1       Lengwalo la segwera

          •     Lengwalo le swanetše go tloga le laetša gore mongwadi o tsebana le go
                tlwaelana le moamogedi.
          •     Maikemišetšo a lengwalo a swanetše go tšweletša polelo ya go kwela
                bohloko.
          •     Retšistara le segalo e be tša maleba.
          •     Lengwalo le laetše tše di latelago:
                - Sebopego le botelele tša maleba.
                - Atrese ya mongwadi/moromedi.
                - Madume/Matseno.
          •     Laetša dintlha tše di latelago:
                -   Mafetšo a maleba – Mogwera wa gago …

2.2       Poledišano

          E tšea sebopego sa tiragatšo, papadi goba terama ka gore go amega batho
          ba go feta o tee ka palo bao ba šielanago ka polelo.

          Go hlokomelwe dintlha tše di latelago:

          •     Poledišano yeo e kgone go bapalega.
          •     Mmadi a kgone go hwetša morero ge a dutše a e bala
          •     Bakgathatema ba swarelele morero.
          •     Ba laetše tsebo ye e tseneletšego ya polelo, go swana le: polelo ya go
                hlalefetša, dikamano tša maatla, mekgwa ya lephelo, phedišano le setšo
                mabapi le ditokelo tša botho.
          •     Ba ka šomiša mabokgoni a go rerišana gore go fihlelelwe tumelelano.
          •     Go be le matseno le mafelelo a go goga šedi ya mmadi.
          •     Ditšhupasefala di laetšwe ka tshwanelo.
          •     Poledišano e tšweletše semelo sa moanegwa.

2.3       Tshwayatshwayo

          E laetše tše di latelago:

          •     Maitemogelo a mong.
          •     Ngwala ka motho wa pele.
          •     Lebaka la bjale-(gantši)
          •     Mahlaodi le mantšu ao a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo.
          •     Mmegi a tšweletše maemo a gagwe le tšhišinyo mabapi le
                tshwayatshwayo.
          •     Mmegi a tšweletše mahlakore a mabedi (kgahlego/go se kgahlege)
          •     Tšweletša dintlhakgolo ka boripana.
          •     O se ke wa anega ditaba ka moka, šiela mmegelwa go ikgopolela le go
                ikagela seswantšhokgopolo seo se tlogo mo šušumetša go tšea kgato.
          •     Anega ka tsela yeo e ka dirago gore moanegelwa a dume ge nkabe a be
                a le gona moletlong woo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3          10             DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                           NSC – Memorantamo

2.4       Tša bophelo bja mohu.

          Di laetša tše di latelago:

          •     E be tše kopana.
          •     Mohu o belegwe neng, kae le gore o hlokofetše neng.
          •     Dithuto tša mohu le mešomo yeo mohu a bego a e dira setšhabeng.
          •     Maemo a lenyalo le bana ba gagwe.
          •     Bao a ba tlogetšego morago.

                                                          PALOMOKA YA KAROLO YA B:            30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3          11             DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                           NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE KOPANA

3.1       Karata ya taletšo

          E laetše tše di latelago:

          •     Leina.
          •     Tšatšikgwedi la moletlo.
          •     Nako.
          •     Lefelo.
          •     Morero.
          •     Retšistara le polelo e be tša maleba.
          •     E be ka gare ga lepokisana.
          •     Fonte ya maleba.

3.2       Poskarata

          Ela hloko tše di latelago:

          •     Tšatšikgwedi.
          •     Nako.
          •     Lefelo.
          •     Morero.
          •     Retšistara le polelo e be tša maleba.
          •     E be ka gare ga lepokisana.
          •     Fonte e be ya maleba.

3.3       Ditšhupetšo

          Di laetše tše di latelago:

          •     Go be le seka sa kakanyo ya monabo le diswantšhwana tša dikai tša
                mafelwana ao go bolelwago ka ona.
          •     Kelo ya monabo e be ya maleba.
          •     Go ka dirišwa dikhutlonne (mohl. bodikela, leboa, bj.bj.
          •     Maswao a tsela, meago, maporogo le tše dingwe.
          •     Go lebelelwe bokgoni bja go laetša ditšhupetšo.
          •     Go šomišwe retšistara ya maleba.

          Mohlala: Go tloga boemataxi bja Prinsloo, sokologela letsogong la go ja ka
          Mmila wa Boom o lebile Bohlabela. Sokologela letsogong la nngele ka Mmila
          wa Lilian Ngoyi o lebile Leboa. Sokologela gape letsogong la go ja ka Mmila
          wa Struben o lebile Bohlabela. Tšwela pele go fihla o fihla moagong wa 222
          Mmileng wa Struben.

                                                          PALOMOKA YA KAROLO YA C:            20
                                                           PALOMOKA YA TLHAHLOBO:             100

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2015-memo/20dbde12-e1c7-4de8-b51e-771c9faf0b65) — Sepedi FAL · Memo · 2015 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-feb-march-2015-memo/0552409c-560c-40ab-bbda-157f5d4b8eef) — Sepedi FAL · Memo · 2015 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2018-memo/136e0f0f-cede-4904-b390-8f1854ae5168) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2015/c4a80be0-ce25-42fd-a793-fcf407667ec2) — Sepedi FAL · QP · 2015 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-feb-march-2015/1f2617df-f2e4-4fc2-8845-098ba74361ef) — Sepedi FAL · QP · 2015 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2018/e9c54679-8198-4e4a-8b49-58489ed6f37f) — Sepedi FAL · QP · 2018 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
