# Sepedi FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo > Grade 12 Sepedi FAL Paper 3 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 13 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2018-memo/136e0f0f-cede-4904-b390-8f1854ae5168 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Sepedi FAL - Grade: Grade 12 - Language: Sepedi - Document type: Memorandum - Year: 2018 - Exam period: NSC Supplementary Exam - Paper: 3 - Curriculum: CAPS - Pages: 13 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 3 NSC Supplementary 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2018-memo/136e0f0f-cede-4904-b390-8f1854ae5168) ## About this document Sepedi Fal · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Matching paper and memo - [Sepedi FAL P3 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2018/e9c54679-8198-4e4a-8b49-58489ed6f37f) — QP · 2018 · Sepedi ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KREITI YA 12 SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL) LEPHEPHE LA BORARO (P3) DIBOKWANE/HLAKOLA 2018 MEMORANTAMO MEPUTSO: 100 Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 13. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 2 Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo ELA HLOKO:  Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (LEPHEPHE LA 3, KAROLO YA A).  Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo.  Mo go diteng, polelo le setaele le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo.  Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase. KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO TŠA SEPEDI LELEME TLALELETŠO LA PELE [MEPUTSO YE 50] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja Bokgoni bja Ga go bokgoni magareng motheo DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 PEAKANYO -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Karabo e a kgotsofatša -Tlemagano ya -Molekwa o tšwele potšišo ke bja maemo a gabotsebotse -Dikgopolo di dikgopolo ga se ya tseleng kudukudu Legato la godimo (Go araba dipotšišo) godimodimo go fetiša -Dikgopolo di kgahliša tlemagane ebile di a maleba -Dikgopolo di Tatelano ya dikgopolo -Dikgopolo tše bohlale, tša kudu ebile di sepelelana kgodiša -Dikgopolo ga di hlakahlakane ebile ga ge go dirwa peakanyo go hlohla mabjoko tšeo di le hlogo/sererwa -Peakanyo le tšwelele gabotse ebile di nepiše tšwelego mahlalagading -Peakanyo le tlemagano tlemagano ya dikgopolo ga di bontšhe -Dikgopolo ga di nepiše Temogo ya morero, -Peakanyo le tlemagano ke ya dikgopolo ke tše ke tše kaone go boitlhamelo hlogo ebile di a baamogedi ba tšeo di ikgethilego go botsebotse go akaretšwa akaretšwa matseno, -Tatelano le ipoeletša tshedimošo le dikamano akaretšwa matseno, mmele matseno, mmele le mmele le mafetšo tlemagano ya -Ga go tatelano le le mafetšo mafetšo dikgopolo di tšwelela tlemagano ya dikgopolo MEPUTSO YE 30 gannyane 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 Diteng = 25 -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Potšišo e arabilwe ka -Molekwa o tšwele -Ga go bolelwe selo ka potšišo ke bja maemo a gabotse mo go kgotsofatšago tseleng hlogo yeo e filwego Peakanyo = 5 godimodimo -Dikgopolo di a kgahliša eupša ga se ya hlaka -Dikgopolo di -O tšwele tseleng -Dikgopolo tše bohlale tša Legato la fase ebile di sepelelana le gabotse hlakahlakane kudukudu go tšwa mahlalagading hlogo/sererwa -Tlemagano ya -Ga go peakanyo -Diteng ga di nepiše -Bokgoni bja maemo a -Peakanyo le tlemagano dikgopolo e a goba tlemagano ya ebile di hlakahlakane godimo bja go beakanya le ya dikgopolo ke tše kgotsofatša ebile e a dikgopolo yeo e go tlemaganya dikgopolo botse go akaretšwa kgodiša tšwelelago go akaretšwa matseno, matseno, mmele le -Peakanyo le mmele le mafetšo mafetšo tlemagano ya dikgopolo di a kgotsofatša go akaretšwa matseno, mmele le mafetšo Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 3 Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo POLELO, MONGWALELO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 LE PALOBOHLATSE -Segalo, retšistara, setaele -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Polelo ga e le tlotlontšu di sepelelana setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di kwešišagale Segalo, retšistara, kudukudu le morero, sepelelana gabotsebotse sepelelana gabotse le sepelelana gannyane -Segalo, retšistara, mongwalelo, tlotlontšu ya baamogedi le dikamano le morero, baamogedi le morero, baamogedi le le morero, baamogedi setaele le tlotlontšu ga Legato la godimo -Polelo ke ya boitshepo, ya dikamano dikamano le dikamano di sepelelane le maleba ya morero le go nona, ya maatlakgogedi -Polelo e na le maatla, ya -Tirišo ya maleba ya -Tirišo ya polelo ke ya morero, baamogedi le dikamano -Polelo e na le segalo sa go segalo sa maleba. polelo e dira gore motheo dikamano Kgetho ya mantšu ba le maatlakgogedi ebile e -Diphošo tša popopolelo molaetša o kwagale -Segalo le mošito ga -Tlotlontšu ke ye Tirišo ya polelo le nonne ka mebolelwana ya le mopeleto ga se tše kae -Segalo ke sa maleba se tša maleba. nnyane kudukudu moo melawana, maswao, go kgahliša -Polelo e beakantšwe -Mebolelwana e -Tlotlontšu ke ye e lego gore e dira gore popopolelo le mopeleto. -Ga go na le ge e ka ba gabotsebotse dirišitšwe go godiša nnyane kudu ditaba di se phošwana e tee ya boleng bja diteng kwešišagale MEPUTSO YE 15 popopolelo le mopeleto -Polelo e beakantšwe ka bokgwari bja maemo a godimodimo Polelo = 10 13 10 7 4 Mongwalelo = 3 -Polelo ya maemo a -Polelo ke ya maemo a -Tirišo ya polelo e a -Polelo ga e Padišišobohlatse = 2 godimodimo ya go ba le godimo ya go ba le kgotsofatša eupša e na kgotsofatše Legato la fase segalo se maatla maatlakgogedi le diphošo -Ga go phapantšho ya -Ga go na le ge e ka ba -Segalo ke sa maleba sa -Segalo se a mafoko phošwana e tee ya go ba le maatlakgogedi. kgotsofatša eupša -Tlotlontšu ga se ye popopolelo goba mopeleto -Diphošwana tše nnyane mebolelwana ga se ya kaalo -Polelo e beakantšwe ka tša popopolelo le dirišwa o kaalo bokgwari mopeleto -Polelo e beakantšwe gabotse SEBOPEGO 5 4 3 2 0–1 -Tšwetšopele ya sererwa ke -Tatelano ye botse ya -Dintlha tša maleba di -Dintlha tša maleba ga -Dintlha tša maleba ga Dinyakwa/Dipharologantšho ya maemo a godimodimo tšwetšopele ya dintlha tšweleditšwe se tše kae di gona tša setšweletšwa. -Tlhalošo ya dikgopolo ke -Tlemagano ye botse ya -Mafoko le ditemana di -Mafoko le ditemana -Mafoko le ditemana di Tšwetšopele ya ditemana le ya maemo a godimodimo dintlha le dikgopolo hlamegile gabotse di na le diphošo fošagetše -Tlhamo ya mafoko le -Mafoko le ditemana di -Taodišo e a kwagala. -Taodišo e a kwagala -Taodišo ga e kwagale tlhamo ya mafoko ditemana ke ya go ikgetha, beakantšwe ka makgethe eupša e na le ya maemo a godimodimo mafokodi MEPUTSO YE 5 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 4 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO TŠA SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE [MEPUTSO YE 30] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni magareng DITENG, PEAKANYO LE 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4 SEBOPEGO -Bokgoni bja go araba potšišo -Bokgoni bjo bobotsebotse -Bokgoni bja go -Bokgoni bja motheo bja Karabo ga e laetše tsebo ke bja maemo a godimodimo bja go araba potšišo bjoo kgotsofatša bja go araba go araba potšišo bja go le ye nnyane ya mohuta (Go araba dipotšišo le go fetiša bo laetšago tsebo ye potšišo bja go laetša tsebo laetša tsebo ye nnyane wa setšweletšwa dikgopolo) -Dikgopolo ke tše bohlale tša botse ya mohuta wa ya mohuta wa ya dinyakwa tša mohuta -Molaetša ga o tšwelele go tšwa mahlalagading setšweletšwa setšweletšwa wa setšweletšwa gabotse ka ge molekwa a -Tatelanyo le peakanyo ya -Tsebo ye e tseneletšego ya -Ditaba di nepiša -Go na le nepišo eupša go -Go na le nepišo ye tšwele tseleng kudukudu dikgopolo dinyakwa tša mohuta wa setšweletšwa na le go tšwa tseleng nnyane ya setšweletšwa -Ga go tlemagano ya -Morero, baamogedi, setšweletšwa -Molekwa ga se a tšwa gannyane eupša go na le go tšwa diteng le dikgopolo dinyakwa/dipharologantšho le -Ditaba di nepiša tseleng -Tlemagano ya dikgopolo tseleng -Ditaba di hlalošwa dikamano setšweletšwa thwi -Tlemagano ya diteng le le dikamano e a -Tlemagano ya diteng le gannyane -Tlemagano ya diteng le dikgopolo ke ye botse. kgotsofatša dikgopolo ga se ye kaalo -Sebopego sa dikgopolo ke ya maemo a -Tlhalošo ya ditaba ke ye -Tlhalošo ya ditaba e a -Tlhalošo ya ditaba ke setšweletšwa ga se sona MEPUTSO YE 18 godimo botse ebile e thekga kgotsofatša ebile e thekga ya motheo ebile e -Tlhalošo ya ditaba ke ya sererwa sererwa thekga sererwa Diteng = 14 maemo a godimo ebile e -Sebopego ke sa maleba -Sebopego ke sa maleba gannyane Peakanyo = 2 thekga sererwa eupša se na le eupša se na le diphošo -Ga se a šomiša melao Sebopego = 2 -Sebopego ke sa maleba sa diphošwana di se kae tše dintšinyana ya sebopego ka go sepelelana le setšweletšwa tshwanelo (Lengwalo =Sebopego =4) -Go tlogetšwe dintlha tše bohlokwa POLELO, MONGWALELO LE 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 PALOBOHLATSE -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara,mongwalelo, mongwalelo le tlotlontšu di mongwalelo le tlotlontšu di mongwalelo le tlotlontšu di mongwalelo le tlotlontšu mongwalelo le tlotlontšu morero, baamogedi le sepelelana gabotsebotse le sepelelana gabotse le sepelelana le morero, ga di sepelelane ga di sepelelane le dikamano morero, baamogedi le morero, baamogedi le baamogedi le dikamano gabotse le morero, morero, baamogedi le -Tirišo ya polelo le melawana dikamano dikamano -Diphošo tša popopolelo baamogedi le dikamano dikamano -Polelo e nepagetše ebile e -Polelo ga e na diphošo ga se tše ntši -Popopolelo ga se yeo e -Sengwalo se tletše ka kgetho ya mantšu hlamegile gabotse tša popopolelo ebile e -Tlotlontšu ke yeo e nepagetšego ebile e diphošo ebile se -Maswao le mopeleto -Ga go na le ge e ka ba phošo hlamegile gabotse lekanetšego tletše ka diphošo hlakahlakane e tee -Tlotlontšu ke ye ntši. -Diphošwana tšeo di lego -Tlotlontšu ga se ye ntši. -Tlotlontšu yeo e lego MEPUTSO YE 12 -Gantši ga go diphošo gona ga di fetoše -Molaetša o a tšwelela gona ga e sepelelane le Polelo = 8 molaetša eupša o arošitšwe morero le ga nnyane Mongwalelo = 2 -Molaetša ga o tšwelele le Padišišobohlatse = 2 ga nnyane (Lengwalo= Mongwalelo=1 Padišišobohlatse =1) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 5 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo KAROLO YA C: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE KOPANA TŠA TIRIŠANO TŠA SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE [MEPUTSO YE 20] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni DITENG, PEAKANYO LE 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 SEBOPEGO -Bokgoni bja go araba potšišo Bokgoni bjo bobotsebotse -Bokgoni bja go -Bokgoni bja motheo bja go -Karabo ga e laetše tsebo ke bja maemo a godimodimo bja go araba potšišo bjoo kgotsofatša bja go araba araba potšišo bja go laetša le ye nnyane ya mohuta (Go araba dipotšišo le go fetiša bo laetšago tsebo ye potšišo bja go laetša tsebo tsebo ye nnyane ya wa setšweletšwa dikgopolo) -Dikgopolo ke tše bohlale tša botse ya mohuta wa ya mohuta wa dinyakwa tša mohuta wa -Molaetša ga o tšwelele go tšwa mahlalagading. setšweletšwa setšweletšwa setšweletšwa gabotse ka ge molekwa a -Tatelano le peakanyo ya -Tsebo ye e tseneletšego ya -Ditaba di nepiša -Go na le nepišo eupša go -Go na le nepišo ye tšwele tseleng kudukudu dikgopolo dinyakwa tša mohuta wa setšweletšwa na le go tšwa tseleng nnyane ya setšweletšwa -Ga go tlemagano ya -Morero, baamogedi, setšweletšwa -Molekwa ga se a tšwa gannyane eupša go na le go tšwa diteng le dikgopolo dinyakwa/dipharologantšho le -Ditaba di nepiša tseleng -Tlemagano ya dikgopolo tseleng -Ditaba di hlalošwa dikamano setšweletšwa thwi -Tlemagano ya diteng le le dikamano e a -Tlemagano ya diteng le gannyane -Tlemagano ya diteng le dikgopolo ke ye botse kgotsofatša dikgopolo ga se ye kaalo. -Sebopego sa MEPUTSO YE 12 dikgopolo ke ya maemo a -Tlhalošo ya ditaba ke ye -Tlhalošo ya ditaba e a -Tlhalošo ya ditaba ke ya setšweletšwa ga se sona godimo botse ebile e thekga kgotsofatša ebile e thekga motheo ebile e thekga Polelo = 8 -Tlhalošo ya ditaba ke ya sererw. sererwa sererwa gannyane Mongwalelo = 2 maemo a godimo ebile e -Sebopego ke sa maleba -Sebopego ke sa maleba -Ga se a šomiša melao ya Padišišobohlatse = 2 thekga sererwa eupša se na le eupša se na le diphošo tše sebopego ka tshwanelo. -Sebopego ke sa maleba sa diphošwana di se kae dintšinyana -Go tlogetšwe dintlha tše go sepelelana le bohlokwa setšweletšwa POLELO, MONGWALELO 7–8 5–6 4 3 0–2 LE PALOBOHLATSE Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, mongwalelo le tlotlontšu di mongwalelo le tlotlontšu mongwalelo le tlotlontšu di mongwalelo le tlotlontšu ga mongwalelo le tlotlontšu mongwalelo, morero, sepelelana gabotsebotse le di sepelelana gabotse le sepelelana le morero, di sepelelane gabotse le ga di sepelelane le baamogedi le dikamano morero, baamogedi le morero, baamogedi le baamogedi le dikamano morero, baamogedi le morero, baamogedi le -Tirišo ya polelo le melawana dikamano dikamano -Diphošo tša popopolelo dikamano dikamano -Kgetho ya mantšu -Polelo e nepagetše ebile e -Polelo ga e na diphošo ga se tše ntši -Popopolelo ga se yeo e -Sengwalo se tletše ka -Maswao le mopeleto hlamegile gabotse tša popopolelo ebile e -Tlotlontšu ke yeo e nepagetšego ebile e tletše diphošo ebile se -Ga go na le ge e ka ba hlamegile gabotse lekanetšego ka diphošo hlakahlakane phošo e tee -Tlotlontšu ke ye ntši. -Diphošwana tšeo di lego -Tlotlontšu ga se ye ntši. -Tlotlontšu yeo e lego MEPUTSO YE 8 -Gantši ga go diphošo gona ga di fetoše molaetša -Molaetša o a tšwelela gona ga e sepelelane le eupša o arošitšwe morero le ga nnyane -Molaetša ga o tšwelele le ga nnyane Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 6 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: DITAODIŠO Ditaodišo tšeo di botšišitšwego. 1.1, Ke ditaodišokanego 1.2 le 1.3 Tlhalošo Taodišokanego e laodiša tiragalo ye e fetilego. E ka ngwalwa go tšwa lehlakoreng le lengwe le le lengwe. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:  Tiragalo e swanetše go kgodiša le ge e theilwe godimo ga nonwane.  Gantši taodišo ye e ngwalwa ka lebaka le le fetilego.  Ditemana tša matseno di swanetše go tanya šedi ya mmadi.  Tiragalo ge e le ye botse e swanetše go ba le ntlha yeo e e laetšago.  Thumo ya moswananoši ya go kgahliša e a kgotsofatša.  Kgahlego ya mmadi e swanetše go lotwa go fihla mafelelong.  Taodišo ya go anega gantši e na le mokgwa wa go hlaloša. 1.4 Ke taodišongangišano Tlhalošo Ka taodišongangišano mongwadi o na le kgopolo ye e itšeng goba ntlhakemo gomme a fe dintlha tša go fahlela goba go thekga maemo a gagwe. Kgopolo ya mongwadi e swanetše go kwešišega taodišong ka moka. Ka taodišo ye mongwadi o leka go kgodiša goba go fekeetša mmadi gore a kwane le kgopolo ya gagwe. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:  Thoma ka go laetša kgopolo ya gago ka tsela ya maatlakgogedi mabapi le hlogo.  Efa dintlha tša go fahlela kgopolo ya gago le go thekga seo.  Mongwadi o tla tsepelela dintlha tša go ganetšana le kgopolo ye e filwego.  Bjalo ka mongwadi wa taodišo ye, tšweletša dikgopolo tše maatla ka ge taodišo ye e ama kudu maikutlo a gago.  Ditlabelo tša makgethe le tsebo ya go kgodiša di swanetše go šomišwa.  Polelo e swanetše go ba ye maatla gore e hlahle maikutlo a mmadi. Hlokomela gore polelo e se be ye mpe.  Thumo le yona e swanetše go ba ye maatla, ya go kwagala le go kgodiša Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 7 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo 1.5 Ke taodišokahlaahlo Tlhalošo Taodišo ye ga e na maikutlo a mongwadi. Yona e leka go tšweletša mahlakore a mabedi a poledišano ka go lekana. Mongwadi o hlokomela dintlha tša go fapana tša hlogo ye gomme a hlagiša dikgopolo tša go fapana ntle le go tšea lehlakore. Mongwadi a ka ba le thumo ye e itšeng mafelelong a taodišo, eupša dintlha tša go thekga goba go ganetša di swanetše go lekalekana le go kwagala. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:  Mongwadi o swanetše go kwešiša le go lebeledišiša mahlakore a mabedi a taodišo ntle le go tšea lehlakore.  Taodišo e swanetše go kwagala le go ikema ka dintlha. Seo se ra gore e se huetšwe ke maikutlo a mongwadi.  Dikahlaahlo e be tša moya wo o fodilego, tša go naganwa gabotse le go thekgwa ka tshwanelo.  Segalo e be sa go hloka khuduego eupša e be seo se kgodišago sa go hloka lenyatšo.  Mongwadi a ka fa maikutlo a gagwe mafelelong a taodišo eupša seo e se be thumo ya taodišo. 1.6 Ke taodišokakanywa Tlhalošo Ka taodišokakanywa mongwadi o akanya kgopolo gomme a tšweletša maikutlo a gagwe go ya ka fao a gopolago ka gona. Mongwadi a ka lebelela morago gomme a hlaloša tše di diregilego. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:  Maikutlo le khuduego di kgatha tema ye bohlokwa taodišong ye.  Karolo ye kgolo ya taodišo e ka ba tlhalošo.  Ditlhalošo di swanetše go kwagala di be di ikemišetše go tsošološa maikutlo a mongwadi.  Dikgopolo tšeo di hlagišwago di swanetše go tšweletša bonnete bja mongwadi le boyena bja gagwe. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 8 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo 1.7 1.7.1 le Ke ditaodišotlhalošo 1.7.2 Tlhalošo Ka taodišotlhalošo, mongwadi o hlaloša selo se sengwe gore mmadi a kgone go itemogela sona. Motho goba selo se sengwe a/se ka hlalošwa. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:  Mongwadi o swanetše go hlagiša seswantšho ka mantšu.  Kgetha mantšu le dikgopolo ka tlhokomelo gore o fihlelele seo se nyakegago.  Dikakanyo tša malebana le go bona, go kwa, go kgwatha, modumo le tatso di ka šomišwa go dira gore tlhalošo e kwešišege.  Diriša dikapolelo ka tsela ya maleba.  O swanetše go ba le boitemogelo bja hlogo yeo o ngwalago ka yona. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 9 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE TELELE 2.1 Ditshwayatshwayo Di laetša tše di latelago:  Ngwala ka motho wa pele. Maitemogelo a mong  Lebaka la bjale – (gantši)  Mahlaodi le mantšu ao a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo  Mmegi a tšweletše maemo a gagwe le tšhišinyo mabapi le ditshwayotshwayo  Mmegi a tšweletše mahlakore a mabedi (kgahlego/go se kgahlege)  Tšweletša dintlhakgolo ka boripana  O se ke wa anega ditaba ka moka, šiela mmegelwa go ikgopolela le go ikagela seswantšhokgopolo seo se tlogo mo šošometša go tšea kgato  Anega ka tsela yeo e ka dirago gore moanegelwa a dume le go holofela go etela/bala/bona/go tsenela moletlo goba tiragalo ya mohuta woo 2.2 Lengwalo la semmušo Go laetšwe tše di latelago:  Lengwalo le lebišwe go ralebenkele  Maikemišetšo a lengwalo a swanetše go tšweletša polelo ya go ipelaetša  Retšistara le segalo e be tša semmušo  Lengwalo le laetše tše di latelago: - Sebopego le botelele tša maleba - Diatrese tše pedi, e lego ya moromedi le ya moamogedi - Madume le hlogo ya taba - Mafetšo a maleba - Leina le mosaeno 2.3 Pego E tšweletše tše di latelago:  E be ka lepokisaneng  E tšweletše leina la kuranta  E be le letšatšikgwedi  E tšweletše leina la mmegi  E be le hlogo  Matseno, mmele le mafetšo e be a maleba  Polelo ya pego e lebane le tšhomišompe ya diokobatši 2.4 Polelo Go hlokomelwe dintlha tše:  Matseno le mafelelo a goge šedi ya mmadi, a beakanywe ka tshwanelo.  Polelo e be ya go goga šedi  Dintlha di nyalelane, go be le kgopolokgolo  Polelo e amane le kgwekgwe ya letšatši leo  Polelo e tlale ka dika, diema le mebolelwana go hlabolla maleme  Mohlala: Polelo ke motheo wa dikgokagano, kgwebišano le tše dingwe tše bohlokwa tša tšwelopele PALOMOKA YA KAROLO YA B: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 10 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo KAROLO YA C: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE KOPANA 3.1 Poskarata E tšweletše tše di latelago:  Tšatšikgwedi  Nako  Lefelo  Morero  Retšistara le polelo e be tša maleba  E be ka gare ga lepokisana  Fonte ya maleba 3.2 Phoustara E tšweletše tše di latelago:  Hlogo ya go ngwalwa ka ditlhakakgolo  Molaetša o be ka mokgwa wa dintlha  Molaetša o tšwelele thwii  Retšistara e be ya maleba 3.2 Ditšhupetšo Di laetše dintlha tše di latelago:  Go dirišwe dikhutlonne  Go bolelwe ka mebila, meago le tše dingwe  Ke tša go tšwa kae, o eya kae. Mohlala: Go tšwa ntlong ya A tsena mmileng wa Tshela gomme o sokologele letsogong la nngele o tsene mmileng wa Sejo. Sokologela go la go ja ka mmila wa Sejo. Tshela mmila wa Rato o tsene go wa Sebole. Sokologela go la nngele o be o sokologele gape go la nngele ka lebenkele la go rekiša maswika a bahu. Theogela fase ka mmila wa Kenke o sokologele go la go ja ka lebenkele la diphahlo la FB o tsene mmileng wa Kgotso. Ipate ka lebenkele la Dikago mmileng wa Jeff go fihla o bona Karatšhe ya Toyota ka letsogong la nngele. Sokologela go la nngele ka karatšhe yeo o tsene mmileng wa Joko. Latela tsela yeo go fihlela o bona ntlo ya Ngaka Moshukutšwane. PALOMOKA YA KAROLO YA C: 20 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 100 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 11 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo MEKGWA YA GO SWAYA KAROLO YA A (Dintlha tša mmepe wa monagano di nyalelane le diteng tšeo di lego mabapi le sererwa) 1. TAODIŠO =50 • Diteng (dintlha tše di lebanego le hlogo) = meputso ye 25 (D) • Peakanyo/Thulaganyo: Mmepe wa monagano = meputso ye 5 (P) • Tirišo ya polelo = meputso ye 10 (TP) • Mongwalelo = meputso ye 3 (M) • Padišišobohlatse = meputso ye 2 (PB) • Sebopego: matseno, mmele, mafetšo, mafoko le ditemana = meputso ye 5 (S) Kabo ya meputso ya diteng le polelo 25– 10 22–24 9 19–21 8 16–18 7 13–15 6 10–12 5 7–9 4 4–6 3 0–3 2 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 12 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo 2. DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE TELELE = 30 2.1 Lengwalo la semmušo.  Diteng = 14 (D)  Peakanyo/thulaganyo (Mmepe wa monagano) = 2 (P)  Sebopego = 4 (S)  Tirišo ya polelo = 8 (TP)  Mongwalelo = 1 (M)  Padišišobohlatse = 1 (PB) 2.2–2.4 Ditshwayatshwayo, pego le polelo  Diteng = 14 (D)  Peakanyo/thulaganyo (Mmepe wa monagano) = 2 (P)  Sebopego = 2 (S)  Tirišo ya polelo = 8 (TP)  Mongwalelo = 2 (M)  Padišišobohlatse = 2 (PB) Kabo ya meputso ya diteng le polelo. 14 8 12–13 7 10–11 6 8–9 5 6–7 4 5 3 4 2 0–3 1 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 13 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018 NSC – Memorantamo 3. DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE KOPANA=20 3.1–3.3 Poskarata, phoustara le ditšhupetšo  Diteng = 10 (D)  Peakanyo/thulaganyo(Mmepe wa monagano) = 1 (P)  Sebopego = 1 (S)  Tirišo ya polelo = 6 (TP)  Mongwalelo = 1 (M)  Padišišobohlatse = 1 (PB) Kabo ya meputso ya diteng le polelo. 10 6 9 5 7–8 4 5–6 3 3–4 2 0–2 1 MASWAO A GO SWAYA LETLAKALA LA BORARO 1. ʘ Go tlogetšwe leswao. 2. ʘ Go šomišitšwe tlhaka ye nnyane sebakeng sa tlhakakgolo goba go dirišitšwe ye kgolo sebakeng sa ye nnyane. 3. ͜͡ Kopanya mantšu. 4. Kgaoganya 5. # Kgaoganya mantšu. 6. ǁ? Ga go kwešišege. 7. Thoma morago. 8. Thoma pele. 9. [ Temana ye mpsha e thoma fa. 10. ⃝ Bošaedi. 11. ?? Hlogo ga e gona. 12. ___ Go dirišitšwe mopeleto wa go fošagala. 13. Go tlogetšwe tlhaka/lentšu. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe ## Related documents - [Sepedi FAL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2018-memo/cfd16721-7b41-4515-a261-03044587616e) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi FAL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-feb-march-2018-memo/f2f8174e-914f-456d-929d-f96b97a4b7fd) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi FAL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2018-final-memo/48d778c8-c16f-41f5-bd06-1612401b9584) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi FAL P3 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2015-memo/6057cd46-333f-4981-98dc-3b3a33c726c2) — Sepedi FAL · Memo · 2015 · Sepedi - [Sepedi FAL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-feb-march-2018/efd4a05a-41e0-483c-9e2b-6a11b42f08a3) — Sepedi FAL · QP · 2018 · Sepedi - [Sepedi FAL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-feb-march-2018/2cd807af-ee80-442c-b047-55da0e23345f) — Sepedi FAL · QP · 2018 · Sepedi ## More from Grade 12 Sepedi FAL - [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP - [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi - [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Memo · 2025 · Sepedi ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.