# Sepedi FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo > Grade 12 Sepedi FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2016, 13 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2016-memo/6a19a202-ad18-4c63-b385-5dd2cb040dcc - Updated: 2026-09-27 - Subject: Sepedi FAL - Grade: Grade 12 - Language: Sepedi - Document type: Memorandum - Year: 2016 - Exam period: NSC November Exam - Paper: 3 - Curriculum: CAPS - Pages: 13 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2016-memo/6a19a202-ad18-4c63-b385-5dd2cb040dcc) ## About this document Sepedi Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · sepedi. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KREITI YA 12 SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL) LEPHEPHE LA BORARO (P3) DIBATSELA 2016 MEMORANTAMO MEPUTSO: 100 Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 13. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 2 Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 2 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo ELA HLOKO: • Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (LEPHEPHE LA 3, KAROLO YA A). • Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo. • Mo go diteng, polelo le setaele le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e lego legato la godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo. • Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase. KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO TŠA SEPEDI LELEME TLALELETŠO LA PELE [MEPUTSO YE 50] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja Bokgoni bja Ga go bokgoni magareng motheo DITENG LE 28–30 22–24 16–18 10–12 4–6 PEAKANYO -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Karabo e a -Tlemagano ya -Molekwa o tšwele potšišo ke bja maemo a gabotsebotse. kgotsofatša. dikgopolo ga se ya tseleng kudukudu (Go araba dipotšišo) godimodimo go fetiša. -Dikgopolo di kgahliša -Dikgopolo di maleba. -Dikgopolo di Legato la godimo Tatelano ya dikgopolo -Dikgopolo tše bohlale, tša kudu ebile di sepelelana tlemagane ebile di a -Dikgopolo ga di hlakahlakane ebile ga ge go dirwa peakanyo go hlohla mabjoko tšeo di le hlogo/sererwa. kgodiša. tšwelele gabotse ebile di nepiše. tšwelego mahlalagading. -Peakanyo le tlemagano -Peakanyo le ga di bontšhe -Dikgopolo ga di nepiše Temogo ya morero, -Peakanyo le tlemagano ke ya dikgopolo ke tše tlemagano ya dikgopolo boitlhamelo. hlogo ebile di a baamogedi ba tšeo di ikgethilego go botsebotse go akaretšwa ke tše kaone go -Tatelano le ipoeletša. tshedimošo le dikamano akaretšwa matseno, mmele matseno, mmele le akaretšwa matseno, tlemagano ya -Ga go tatelano le le mafetšo. mafetšo. mmele le mafetšo. dikgopolo di tšwelela tlemagano ya MEPUTSO YE 30 gannyane. dikgopolo. Diteng = 25 25–27 19–21 13–15 7–9 0–3 -Bokgoni bja go araba -Potšišo e arabilwe -Potšišo e arabilwe ka -Molekwa o tšwele -Ga go bolelwe selo ka Peakanyo = 5 potšišo ke bja maemo a gabotse. mo go kgotsofatšago tseleng. hlogo yeo e filwego. godimodimo. -Dikgopolo di a kgahliša eupša ga se ya hlaka -Dikgopolo di -O tšwele tseleng -Dikgopolo tše bohlale tša ebile di sepelelana le gabotse. hlakahlakane. kudukudu. Legato la fase go tšwa mahlalagading. hlogo/sererwa. -Tlemagano ya -Ga go peakanyo -Diteng ga di nepiše -Bokgoni bja maemo a -Peakanyo le tlemagano dikgopolo e a goba tlemagano ya ebile di hlakahlakane. godimo bja go beakanya le ya dikgopolo ke tše kgotsofatša ebile e a dikgopolo yeo e go tlemaganya dikgopolo botse go akaretšwa kgodiša. tšwelelago. go akaretšwa matseno, matseno, mmele le -Peakanyo le mmele le mafetšo. mafetšo. tlemagano ya dikgopolo di a kgotsofatša go akaretšwa matseno, mmele le mafetšo. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 3 Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 Downloaded from hlayiso.com 3 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo POLELO, MONGWALELO 14–15 11–12 8–9 5–6 0–3 LE PALOBOHLATSE -Segalo, retšistara, setaele -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Polelo ga e le tlotlontšu di sepelelana setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di setaele le tlotlontšu di kwešišagale. Segalo, retšistara, kudukudu le morero, sepelelana gabotsebotse sepelelana gabotse le sepelelana gannyane -Segalo, retšistara, mongwalelo, tlotlontšu ya baamogedi le dikamano. le morero, baamogedi le morero, baamogedi le le morero, baamogedi setaele le tlotlontšu ga -Polelo ke ya boitshepo, ya dikamano. dikamano. le dikamano. di sepelelane le Legato la godimo maleba ya morero le go nona, ya maatlakgogedi -Polelo e na le maatla, ya -Tirišo ya maleba ya -Tirišo ya polelo ke ya morero, baamogedi le dikamano -Polelo e na le segalo sa go segalo sa maleba. polelo e dira gore motheo. dikamano. Kgetho ya mantšu ba le maatlakgogedi ebile e -Diphošo tša popopolelo molaetša o kwagale. -Segalo le mošito ga -Tlotlontšu ke ye Tirišo ya polelo le nonne ka mebolelwana ya le mopeleto ga se tše -Segalo ke sa maleba. se tša maleba. nnyane kudukudu moo melawana, maswao, go kgahliša. kae. -Mebolelwana e -Tlotlontšu ke ye e lego gore e dira gore popopolelo le mopeleto. -Ga go na le ge e ka ba -Polelo e beakantšwe dirišitšwe go godiša nnyane kudu. ditaba di se phošwana e tee ya gabotsebotse. boleng bja diteng. kwešišagale. MEPUTSO YE 15 popopolelo le mopeleto. -Polelo e beakantšwe ka bokgwari bja maemo a godimodimo. Polelo = 10 13 10 7 4 Mongwalelo = 3 -Polelo ya maemo a -Polelo ke ya maemo a -Tirišo ya polelo e a -Polelo ga e Padišišobohlatse = 2 godimodimo ya go ba le godimo ya go ba le kgotsofatša eupša e na kgotsofatše Legato la fase segalo se maatla. maatlakgogedi. le diphošo. -Ga go phapantšho ya -Ga go na le ge e ka ba -Segalo ke sa maleba sa -Segalo se a mafoko. phošwana e tee ya go ba le maatlakgogedi. kgotsofatša eupša -Tlotlontšu ga se ye popopolelo goba mopeleto. -Diphošwana tše nnyane mebolelwana ga se ya kaalo. -Polelo e beakantšwe ka tša popopolelo le dirišwa o kaalo. bokgwari. mopeleto. -Polelo e beakantšwe gabotse. SEBOPEGO 5 4 3 2 0–1 -Tšwetšopele ya sererwa ke -Tatelano ye botse ya -Dintlha tša maleba di -Dintlha tša maleba ga -Dintlha tša maleba ga Dinyakwa/Dipharologantšho ya maemo a godimodimo. tšwetšopele ya dintlha. tšweleditšwe. se tše kae. di gona. tša setšweletšwa. -Tlhalošo ya dikgopolo ke -Tlemagano ye botse ya -Mafoko le ditemana di -Mafoko le ditemana -Mafoko le ditemana di Tšwetšopele ya ditemana le ya maemo a godimodimo. dintlha le dikgopolo. hlamegile gabotse. di na le diphošo. fošagetše. -Tlhamo ya mafoko le -Mafoko le ditemana di -Taodišo e a kwagala. -Taodišo e a kwagala -Taodišo ga e kwagale. tlhamo ya mafoko ditemana ke ya go ikgetha, beakantšwe ka eupša e na le ya maemo a godimodimo. makgethe. mafokodi. MEPUTSO YE 5 KABO YA MEPUTSO 43–50 33–40 23–30 13–20 0–10 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 4 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO TŠA SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE [MEPUTSO YE 30] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni magareng DITENG, PEAKANYO LE 15–18 11–14 8–10 5–7 0–4 SEBOPEGO -Bokgoni bja go araba potšišo -Bokgoni bjo bobotsebotse -Bokgoni bja go -Bokgoni bja motheo bja Karabo ga e laetše tsebo ke bja maemo a godimodimo bja go araba potšišo bjoo kgotsofatša bja go araba go araba potšišo bja go le ye nnyane ya mohuta (Go araba dipotšišo le go fetiša. bo laetšago tsebo ye potšišo bja go laetša tsebo laetša tsebo ye nnyane wa setšweletšwa. dikgopolo) -Dikgopolo ke tše bohlale tša botse ya mohuta wa ya mohuta wa ya dinyakwa tša mohuta -Molaetša ga o tšwelele go tšwa mahlalagading. setšweletšwa. setšweletšwa. wa setšweletšwa. gabotse ka ge molekwa a -Tatelanyo le peakanyo ya -Tsebo ye e tseneletšego ya -Ditaba di nepiša -Go na le nepišo eupša go -Go na le nepišo ye tšwele tseleng kudukudu. dikgopolo dinyakwa tša mohuta wa setšweletšwa na le go tšwa tseleng nnyane ya setšweletšwa -Ga go tlemagano ya -Morero, baamogedi, setšweletšwa. -Molekwa ga se a tšwa gannyane. eupša go na le go tšwa diteng le dikgopolo. dinyakwa/dipharologantšho le -Ditaba di nepiša tseleng. -Tlemagano ya dikgopolo tseleng. -Ditaba di hlalošwa dikamano setšweletšwa thwi. -Tlemagano ya diteng le le dikamano e a -Tlemagano ya diteng le gannyane. -Tlemagano ya diteng le dikgopolo ke ye botse. kgotsofatša. dikgopolo ga se ye -Sebopego sa dikgopolo ke ya maemo a -Tlhalošo ya ditaba ke ye -Tlhalošo ya ditaba e a kaalo. setšweletšwa ga se sona. MEPUTSO YE 18 godimo. botse ebile e thekga kgotsofatša ebile e thekga -Tlhalošo ya ditaba ke -Tlhalošo ya ditaba ke ya sererwa. sererwa. ya motheo ebile e Diteng = 14 maemo a godimo ebile e -Sebopego ke sa maleba -Sebopego ke sa maleba thekga sererwa Peakanyo = 2 thekga sererwa. eupša se na le eupša se na le diphošo gannyane. Sebopego = 2 -Sebopego ke sa maleba sa diphošwana di se kae. tše dintšinyana. -Ga se a šomiša melao go sepelelana le ya sebopego ka (Lengwalo =Sebopego =4) setšweletšwa. tshwanelo. -Go tlogetšwe dintlha tše bohlokwa. POLELO, MONGWALELO LE 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 PALOBOHLATSE -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara,mongwalelo, mongwalelo le tlotlontšu di mongwalelo le tlotlontšu di mongwalelo le tlotlontšu di mongwalelo le tlotlontšu mongwalelo le tlotlontšu morero, baamogedi le sepelelana gabotsebotse le sepelelana gabotse le sepelelana le morero, ga di sepelelane ga di sepelelane le dikamano morero, baamogedi le morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. gabotse le morero, morero, baamogedi le -Tirišo ya polelo le melawana dikamano. dikamano. -Diphošo tša popopolelo baamogedi le dikamano. dikamano. -Polelo e nepagetše ebile e -Polelo ga e na diphošo ga se tše ntši. -Popopolelo ga se yeo e -Sengwalo se tletše ka kgetho ya mantšu hlamegile gabotse. tša popopolelo ebile e -Tlotlontšu ke yeo e nepagetšego ebile e diphošo ebile se -Maswao le mopeleto -Ga go na le ge e ka ba phošo hlamegile gabotse. lekanetšego. tletše ka diphošo. hlakahlakane. e tee. -Tlotlontšu ke ye ntši. -Diphošwana tšeo di lego -Tlotlontšu ga se ye ntši. -Tlotlontšu yeo e lego MEPUTSO YE 12 -Gantši ga go diphošo. gona ga di fetoše -Molaetša o a tšwelela gona ga e sepelelane le Polelo = 8 molaetša. eupša o arošitšwe. morero le ga nnyane. Mongwalelo = 2 -Molaetša ga o tšwelele le Padišišobohlatse = 2 ga nnyane. (Lengwalo= Mongwalelo=1 Padišišobohlatse =1) KABO YA MEPUTSO 25–30 19–23 14–17 9–12 0–7 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 5 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA C: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE KOPANA TŠA TIRIŠANO TŠA SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE [MEPUTSO YE 20] Dinyakwa Bokgoni bja go ikgetha Bokgoni bja maemo Bokgoni bja magareng Bokgoni bja motheo Ga go bokgoni DITENG, PEAKANYO LE 10–12 8–9 6–7 4–5 0–3 SEBOPEGO -Bokgoni bja go araba potšišo Bokgoni bjo bobotsebotse -Bokgoni bja go -Bokgoni bja motheo bja go -Karabo ga e laetše tsebo ke bja maemo a godimodimo bja go araba potšišo bjoo kgotsofatša bja go araba araba potšišo bja go laetša le ye nnyane ya mohuta (Go araba dipotšišo le go fetiša. bo laetšago tsebo ye potšišo bja go laetša tsebo tsebo ye nnyane ya wa setšweletšwa. dikgopolo) -Dikgopolo ke tše bohlale tša botse ya mohuta wa ya mohuta wa dinyakwa tša mohuta wa -Molaetša ga o tšwelele go tšwa mahlalagading. setšweletšwa. setšweletšwa. setšweletšwa. gabotse ka ge molekwa a -Tatelano le peakanyo ya -Tsebo ye e tseneletšego ya -Ditaba di nepiša -Go na le nepišo eupša go -Go na le nepišo ye tšwele tseleng kudukudu. dikgopolo dinyakwa tša mohuta wa setšweletšwa na le go tšwa tseleng nnyane ya setšweletšwa -Morero, baamogedi, setšweletšwa. -Molekwa ga se a tšwa gannyane. eupša go na le go tšwa -Ga go tlemagano ya dinyakwa/dipharologantšho le -Ditaba di nepiša tseleng. -Tlemagano ya dikgopolo tseleng. diteng le dikgopolo. dikamano setšweletšwa thwi. -Tlemagano ya diteng le le dikamano e a -Tlemagano ya diteng le -Ditaba di hlalošwa -Tlemagano ya diteng le dikgopolo ke ye botse. kgotsofatša. dikgopolo ga se ye kaalo. gannyane. MEPUTSO YE 12 dikgopolo ke ya maemo a -Tlhalošo ya ditaba ke ye -Tlhalošo ya ditaba e a -Tlhalošo ya ditaba ke ya -Sebopego sa godimo. botse ebile e thekga kgotsofatša ebile e thekga motheo ebile e thekga setšweletšwa ga se sona. Polelo = 8 -Tlhalošo ya ditaba ke ya sererwa. sererwa. sererwa gannyane. Mongwalelo = 2 maemo a godimo ebile e -Sebopego ke sa maleba -Sebopego ke sa maleba -Ga se a šomiša melao ya Padišišobohlatse = 2 thekga sererwa. eupša se na le eupša se na le diphošo tše sebopego ka tshwanelo. -Sebopego ke sa maleba sa diphošwana di se kae. dintšinyana. -Go tlogetšwe dintlha tše go sepelelana le bohlokwa. setšweletšwa. POLELO, MONGWALELO 7–8 5–6 4 3 0–2 LE PALOBOHLATSE Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, -Segalo, retšistara, mongwalelo le tlotlontšu di mongwalelo le tlotlontšu mongwalelo le tlotlontšu di mongwalelo le tlotlontšu ga mongwalelo le tlotlontšu mongwalelo, morero, sepelelana gabotsebotse le di sepelelana gabotse le sepelelana le morero, di sepelelane gabotse le ga di sepelelane le baamogedi le dikamano morero, baamogedi le morero, baamogedi le baamogedi le dikamano. morero, baamogedi le morero, baamogedi le -Tirišo ya polelo le melawana dikamano. dikamano. -Diphošo tša popopolelo dikamano. dikamano. -Kgetho ya mantšu -Polelo e nepagetše ebile e -Polelo ga e na diphošo ga se tše ntši. -Popopolelo ga se yeo e -Sengwalo se tletše ka -Maswao le mopeleto hlamegile gabotse. tša popopolelo ebile e -Tlotlontšu ke yeo e nepagetšego ebile e tletše diphošo ebile se -Ga go na le ge e ka ba hlamegile gabotse. lekanetšego. ka diphošo. hlakahlakane. phošo e tee. -Tlotlontšu ke ye ntši. -Diphošwana tšeo di lego -Tlotlontšu ga se ye ntši. -Tlotlontšu yeo e lego MEPUTSO YE 8 -Gantši ga go diphošo. gona ga di fetoše -Molaetša o a tšwelela gona ga e sepelelane le molaetša. eupša o arošitšwe. morero le ga nnyane. -Molaetša ga o tšwelele le ga nnyane. KABO YA MEPUTSO 17–20 13–15 10–11 7–8 0–5 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 6 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: DITAODIŠO Ditaodišo tšeo di botšišitšwego. 1.1 le 1.6 le 1.7 Ke ditaodišotlhaloši Tlhalošo Ka taodišotlhaloši, mongwadi o hlaloša selo se sengwe gore mmadi a kgone go itemogela sona. Motho goba selo se sengwe se ka hlalošwa. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye: • Mongwadi o swanetše go hlagiša seswantšho ka mantšu. • Kgetha mantšu le dikgopolo ka tlhokomelo gore o fihlelele seo se nyakegago. • Dikakanyo tša malebana le go bona, go kwa, go kgwatha, modumo le tatso di ka šomišwa go dira gore tlhalošo e kwešišege. • Diriša dikapolelo ka tsela ya maleba. • O swanetše go ba le boitemogelo bja hlogo yeo o ngwalago ka yona. 1.2 Ke taodišokahlaahlo Tlhalošo Taodišo ye ga e na maikutlo a mongwadi. Yona e leka go tšweletša mahlakore a mabedi a poledišano ka go lekana. Mongwadi o hlokomela dintlha tša go fapana tša hlogo ye gomme a hlagiša dikgopolo tša go fapana ntle le go tšea lehlakore. Mongwadi a ka ba le thumo ye e itšeng mafelelong a taodišo, eupša dintlha tša go thekga goba go ganetša di swanetše go lekalekana le go kwagala. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa taodišong ye: • Mongwadi o swanetše go kwešiša le go lebeledišiša mahlakore a mabedi a taodišo ntle le go tšea lehlakore. • Taodišo e swanetše go kwagala le go ikema ka dintlha. Seo se ra gore e se huetšwe ke maikutlo a mongwadi. • Dikahlaahlo e be tša moya wo o fodilego, tša go naganwa gabotse le go thekgwa ka tshwanelo. • Segalo e be sa go hloka khuduego eupša e be seo se kgodišago sa go hloka lenyatšo. • Mongwadi a ka fa maikutlo a gagwe mafelelong a taodišo eupša seo e se be thumo ya taodišo. [50] 1.3 le 7.2 Ke ditaodišokanego Tlhalošo Taodišokanego e laodiša tiragalo ye e fetilego. E ka ngwalwa go tšwa lehlakoreng le lengwe le le lengwe. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 7 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye: • Tiragalo e swanetše go kgodiša le ge e theilwe godimo ga nonwane. • Gantši taodišo ye e ngwalwa ka lebaka le le fetilego. • Ditemana tša matseno di swanetše go tanya šedi ya mmadi. • Tiragalo ge e le ye botse e swanetše go ba le ntlha yeo e e laetšago. • Thumo ya moswananoši ya go kgahliša ya go kgotsofatša. • Kgahlego ya mmadi e swanetše go lotwa go fihla mafelelong. • Taodišo ya go anega gantši e na le mokgwa wa go hlaloša. [50] 1.4 Ke taodišongangišano Tlhalošo Ka taodišongangišano mongwadi o na le kgopolo ye e itšeng goba ntlhakemo gomme a fe dintlha tša go fahlela goba go thekga maemo a gagwe. Kgopolo ya mongwadi e swanetše go kwešišega taodišong ka moka. Ka taodišo ye mongwadi o leka go kgodiša goba go fekeetša mmadi gore a kwane le kgopolo ya gagwe. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye: • Thoma ka go laetša kgopolo ya gago ka tsela ya maatlakgogedi mabapi le hlogo. • Efa dintlha tša go fahlela kgopolo ya gago le go thekga seo. • Mongwadi o tla tsepelela dintlha tša go ganetšana le kgopolo ye e filwego. • Bjalo ka mongwadi wa taodišo ye, tšweletša dikgopolo tše maatla ka ge taodišo ye e ama kudu maikutlo a gago. • Ditlabelo tša makgethe le tsebo ya go kgodiša di swanetše go šomišwa. • Polelo e swanetše go ba ye maatla gore e hlahle maikutlo a mmadi. Hlokomela gore polelo e amogelege. • Thumo le yona e swanetše go ba ye maatla, ya go kwagala le go kgodiša. [50] 1.5 Ke taodišokakanywa/taodišokgadimo Tlhalošo Ka taodišokakanywa mongwadi o akanya kgopolo gomme a tšweletša maikutlo a gagwe go ya ka fao a gopolago ka gona. Mongwadi a ka lebelela morago gomme a hlaloša tše di diregilego. Tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye: • Maikutlo le khuduego di kgatha tema ye bohlokwa taodišong ye. • Karolo ye kgolo ya taodišo e ka ba tlhalošo. • Ditlhalošo di swanetše go kwagala di be di ikemišetše go tsošološa maikutlo a mongwadi. • Dikgopolo tšeo di hlagišwago di swanetše go tšweletša bonnete bja mongwadi le boyena bja gagwe. [50] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 8 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE TELELE 2.1 LENGWALO LA SEGWERA • Lengwalo le tloge le laetša gore mongwadi o tsebana le go tlwaelana le moamogedi. • Maikemišetšo a lengwalo a swanetše go tšweletša polelo ye e hlohleletšago le go eletša. • Retšistara le segalo e be tše di fodilego. • Lengwalo le laetše tše di latelago: - Sebopego le botelele tša maleba. - Aterese ya mongwadi/moromedi. - Madume/Matseno - Mafetšo a maleba. [30] 2.2 DITSHWAYOTSHWAYO Di laetše tše di latelago: • Maitemogelo a mong. • Ngwala ka motho wa pele. • Lebaka la lebjale • Mahlaodi le mantšu ao a tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo. • Mmegi a tšweletše maemo a gagwe le tšhišinyo mabapi le ditshwayotswayo. • Mmegi a tšweletše mahlakore a mabedi (kgahlego le go se kgahlege) • Tšweletša dintlhakgolo ka boripana. • O se ke wa anega ditaba ka moka. • Anega ka tsela yeo e ka dirago gore moanegwa a dume le go holofela go tsenela moletlo wa mohuta woo. [30] 2.3 TAODIŠWANA (ATHIKELE) YA KURANTA E laetše tše di latelago: • Leina la kuranta, letšatšikgwedi le ngwaga. • Hlogo ya taba yeo e begelago babadi ka seo se anegwago. Mohlala: Mengatwana ya lehlapo dikolong. • Hlogo ya taba e be yeo e gogago mahlo a babadi. • Go be le hlogo ya dikgopolotlaleletšo le temana yeo e hlahlago le go godiša kgahlego go hlatholla kanegelokgolo. • Kanegelo e ka ditemana tše pedi goba tše tharo tše kopana. • Ditemana tše dingwe di hlaloše diteng, mola tše dingwe di hlaloša bokamorago. • Tšhišinyo e ka šomišwa bjalo ka temana ya mafelelo go tswalela. • Polelo e be yeo e tsošago maikutlo le go hlohleletša. • Mafelelong efa ka botlalo leina le boitsebišo bja motho yo go ka ikgokaganywago le yena go ka fa tshedimošo ka botlalo ge go hlokega. [30] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 9 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo 2.4 POLELO E laetše tše di latelago: • Hlogo e sepelelane le moletlo. • Retšistara ya maleba. • Polelo e be yeo e tsošago maikutlo le go hlohleletša. • Polelo e swarelele hlogong/sererweng. • Tšhomišo ya makgethepolelo. • Šomiša mehlala go fahlela dikgopolo. [30] PALOMOKA YA KAROLO YA B: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 10 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo KAROLO YA C: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE KOPANA 3.1 LEPHEPHETSEBIŠI • Go be le hlogo ya seo go tlogo tsebišwa ka ga sona. • Go be le tshedimošo ka botlalo. • Taetšo ya letšatši, lefelo le nako ge di nyakega. • Go be le morero. • Retšistara ya maleba. • Fonte ye kgolo. • E be ka gare ga lepokisi. [20] 3.2 PUKUTŠATŠI E tšweletše tše di latelago: • Letšatšikgwedi • Dinako. • Ditiragalo tša letšatši. • Retšistara le polelo e be tša maleba. • Ngwala ka motho wa pele. [20] 3.3 DITŠHUPETŠO Di laetše dintlha tše di latelago: • Go dirišwe dikhutlonne. • Go bolelwe ka mebila, meago le tše dingwe. • Ke tša go tšwa kae, o eya kae. Mohlala: Ge o tloga seteišeneng sa maphodisa, sokologela letsogong la nngele ka mmila wa Mbeki. Sokologela ka letsogong la go ja ka mmila wa Gwala. Go lebana le lebenkele la mehlare la Jomana o sokologela letsogong la go ja ka mmila wa Motsoaledi. Ge o feta Poso ka letsogong la nngele sokologa ka mmila wa Motlanthe. Sepela ka sediko go fihla o bona lebenkele la bjala la Kalaki gomme o sokologele go la nngele ka mmila wa Motshekga. Ka letsogong la nngele o tla bona moago wa ngaka ya meno, Ngaka Molefe. Sokologela go la nngele ka moago wo o tsene mmila wa Mashaba. Sepela ka mmila wo go fihla o hwetša lebenkele la Wimpy ka go la go ja. Sokologa le wona o fete phaka ka letsogong la nngele. Moago wo lebanago nawo ke ka mo dinokwane di iphihlago gona. [20] PALOMOKA YA KAROLO YA C: 20 PALOMOKA YA TLHAHLOBO: 100 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 11 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo MEKGWA YA GO SWAYA KAROLO YA A (Dintlha tša mmepe wa monagano di nyalelane le diteng tšeo di lego mabapi le sererwa) 1. TAODIŠO =50 • Diteng (dintlha tše di lebanego le hlogo) = meputso ye 25 (D) • Peakanyo/Thulaganyo: Mmepe wa monagano = meputso ye 5 (P) • Tirišo ya polelo = meputso ye 10 (TP) • Mongwalelo = meputso ye 3 (M) • Padišišobohlatse = meputso ye 2 (PB) • Sebopego: matseno, mmele, mafetšo, mafoko le ditemana = meputso ye 5 (S) Kabo ya meputso ya diteng le polelo 25 - 10 22 - 24 = 09 19 - 21 = 08 16 - 18 = 07 13 - 15 = 06 10 - 12 = 05 07 - 09 = 04 04 - 06 = 03 01 - 03 = 02 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 12 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo 2. DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE TELELE = 30 2.1. Lengwalo la segwera. • Diteng = 14 (D) • Peakanyo/thulaganyo (Mmepe wa monagano) = 2 (P) • Sebopego = 4 (S) • Tirišo ya polelo = 8 (TP) • Mongwalelo = 1 (M) • Padišišobohlatse = 1 (PB) 2.2 -2.4- Ditshwayotshwayo, taodišwana ya kuranta le polelo • Diteng = 14 (D) • Peakanyo/thulaganyo (Mmepe wa monagano) = 2 (P) • Sebopego = 2 (S) • Tirišo ya polelo = 8 (TP) • Mongwalelo = 2 (M) • Padišišobohlatse = 2 (PB) Kabo ya meputso ya diteng le polelo. 14 8 12-13 7 10-11 6 8-9 5 6-7 4 5 3 4 2 1-3 1 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3 13 DBE/Dibatsela 2016 NSC – Memorantamo 3. DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE KOPANA=20 3.1-3.3. Lephephetsebiši, pukutšatši le ditšhupetšo • Diteng = 10 (D) • Peakanyo/thulaganyo(Mmepe wa monagano) = 1 (P) • Sebopego = 1 (S) • Tirišo ya polelo = 6 (TP) • Mongwalelo = 1 (M) • Padišišobohlatse = 1 (PB) Kabo ya meputso ya diteng le polelo. 10 6 9 5 7-8 4 5-6 3 3-4 2 1-2 1 MASWAO A GO SWAYA LETLAKALA LA BORARO 1. ʘ Go tlogetšwe leswao. 2. ʘ Go šomišitšwe tlhaka ye nnyane sebakeng sa tlhakakgolo goba go dirišitšwe ye kgolo sebakeng sa ye nnyane. 3. ͜͡ Kopanya mantšu. 4. Kgaoganya 5. # Kgaoganya mantšu. 6. ǁ? Ga go kwešišege. 7. Thoma morago. 8. Thoma pele. 9. [ Temana ye mpsha e thoma fa. 10. ⃝ Bošaedi. 11. ?? Hlogo ga e gona. 12. ___ Go dirišitšwe mopeleto wa go fošagala. 13. Go tlogetšwe tlhaka/lentšu. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe ## Related documents - [Sepedi FAL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2016-memo/ed98df44-7910-4a7e-aa97-da60e79a2565) — Sepedi FAL · Memo · 2016 · Sepedi - [Sepedi FAL P3 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2016-memo/2f3b55e8-dbf3-465f-b0dd-1f26152fef3d) — Sepedi FAL · Memo · 2016 · Sepedi - [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Sepedi FAL · Memo · 2025 · Sepedi - [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sepedi/9514d658-597a-44e1-9293-81af6a068aa2) — Sepedi FAL · Memo · 2025 · Sepedi - [Sepedi FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2023-mg/dbcb1cc0-1801-4132-b5cd-ecc1985acf2f) — Sepedi FAL · Memo · 2023 · Sepedi - [Sepedi FAL P3 Nov 2022 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2022-mg/e930eec4-7d4c-4071-95c7-f84d239f70fe) — Sepedi FAL · Memo · 2022 · Sepedi ## More from Grade 12 Sepedi FAL - [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP - [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi - [Sepedi FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sepedi/207b1a1b-c50d-4b34-8b08-e46fa67bf378) — QP · 2025 · Sepedi ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.