# Sepedi FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 Sepedi FAL Paper 3 memorandum from the NSC November Exam 2018, 13 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2018-final-memo/48d778c8-c16f-41f5-bd06-1612401b9584
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi FAL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 3
- Curriculum: CAPS
- Pages: 13

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi FAL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-fal) › [Sepedi FAL Grade 12 Paper 3 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2018-final-memo/48d778c8-c16f-41f5-bd06-1612401b9584)

## About this document

Sepedi Fal · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 13 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi FAL P3 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2018/d8b62e48-0c90-4651-ba30-9f488b41cb54) — QP · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        KREITI YA 12

                   SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE (FAL)

                                  LEPHEPHE LA BORARO (P3)

                                      DIBATSELA 2018

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

MEPUTSO: 100

                    Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 13.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                          Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           2                     DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: DITAODIŠO

POTŠIŠO YA 1

Ditaodišo tšeo di botšišitšwego.

1.1       Ntle le thuto ga re selo. (Ke taodišotlhaloši)
          Tlhalošo
          Ka taodišotlhaloši, mongwadi o hlaloša selo se sengwe gore mmadi a kgone
          go itemogela sona. Motho goba selo se sengwe a/se ka hlalošwa.

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:
          • Mongwadi o swanetše go hlagiša seswantšho ka mantšu.
          • Kgetha mantšu le dikgopolo ka tlhokomelo gore o fihlelele seo se
              nyakegago.
          • Dikakanyo tša malebana le go bona, go kwa, go kgwatha, modumo le
              tatso di ka šomišwa go dira gore tlhalošo e kwešišege.
          • Diriša dikapolelo ka tsela ya maleba.
          • O swanetše go ba le boitemogelo bja hlogo yeo o ngwalago ka yona.

          Molekwa a ka tšweletša tšeo di latelago:
          - Mohola wa thuto/ Bohlokwa bja thuto.
          - Dikenywa tša thuto goba go rutega.
          - Thuto e okeletša motho tsebo.
          - Thuto e otlolla bophelo bja motho.                                                [50]

1.2       Re phela mabakeng a šele. (Ke taodišotlhaloši)
          Tlhalošo
          Ka taodišotlhaloši, mongwadi o hlaloša selo se sengwe gore mmadi a kgone
          go itemogela sona. Motho goba selo se sengwe a/se ka hlalošwa.

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:
          • Mongwadi o swanetše go hlagiša seswantšho ka mantšu.
          • Kgetha mantšu le dikgopolo ka tlhokomelo gore o fihlelele seo se
              nyakegago.
          • Dikakanyo tša malebana le go bona, go kwa, go kgwatha, modumo le
              tatso di ka šomišwa go dira gore tlhalošo e kwešišege.
          • Diriša dikapolelo ka tsela ya maleba.
          • O swanetše go ba le boitemogelo bja hlogo yeo o ngwalago ka yona.

          Molekwa a ka tšweletša tšeo di latelago:
          - Didirišwa tša matšatši a ge di bapetšwa le tša peleng.
          - Maitshwaro a batho.
          - Tša leago, mohlala: tshepedišo ya tša manyalo, mahu bj.bj.                        [50]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           3                   DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

1.3       Ge nka ikhwetša ke humile le dinala. (Ke taodišokakanywa)
          Tlhalošo
          Ka taodišokakanywa mongwadi o akanya kgopolo gomme a tšweletša
          maikutlo a gagwe go ya ka fao a gopolago ka gona.

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:
          •   Maikutlo le khuduego di kgatha tema ye bohlokwa taodišong ye.
          •   Karolo ye kgolo ya taodišo e ka ba tlhalošo.
          •   Ditlhalošo di swanetše go kwagala di be di ikemišetše go tsošološa
              maikutlo a mongwadi.
          •   Dikgopolo tšeo di hlagišwago di swanetše go tšweletša bonnete bja
              mongwadi le boyena bja gagwe.

          Molekwa a ka tšweletša tšeo di latelago:
          - Tšeo a tla itirelago tšona/ Seo a gopolago a ka se dira.
          - Tšeo a tla direlago ba bangwe.                                                  [50]

1.4       Menyanya le mahu di phadišanong. (Ke taodišokahlaahlo/ngangišano)
          Tlhalošo ya taodisokahlaahlo
          Taodišo ye ga e na maikutlo a mongwadi. Yona e leka go tšweletša
          mahlakore a mabedi ka go lekana. Mongwadi o hlokomela dintlha tša go
          fapana tša hlogo ye gomme a hlagiša dikgopolo tša go fapana ntle le go tšea
          lehlakore. Mongwadi a ka ba le thumo ye e itšeng mafelelong a taodišo,
          eupša dintlha tša go thekga mahlakore ao ka moka di swanetše go
          lekalekana le go kwagala.

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:
          •   Mongwadi o swanetše go kwešiša le go lebeledišiša mahlakore a mabedi
              a taodišo ntle le go tšea lehlakore.
          •   Taodišo e swanetše go kwagala le go ikema ka dintlha. Seo se ra gore e
              se huetšwe ke maikutlo a mongwadi.
          •   Dikahlaahlo e be tša moya wo o fodilego, tša go naganwa gabotse le go
              thekgwa ka tshwanelo.
          •   Segalo e be sa go hloka khuduego eupša e be seo se kgodišago sa go
              hloka lenyatšo.
          •   Mongwadi a ka fa maikutlo a gagwe mafelelong a taodišo eupša seo e se
              be thumo ya taodišo.

          Molekwa a ka tšweletša tšeo di latelago:
          Taodišokahlaahlo
             - Molekwa a ka bolela ka tše botse le tše mpe tšeo di diragalago
                mahung le menyanyeng eupša a se tšee lehlakore

          Tlhalošo ya taodišongangišano
          Taodišo ye e na le maikutlo a mongwadi. Mongwadi o tšea lehlakore gomme
          a thekga ka mabaka/mehlala. Kgopolo ya mongwadi e swanetše go
          kwešišega taodišong ka moka. Ka taodišo ye mongwadi o leka go kgodiša
          goba go fekeetša mmadi gore a kwane le kgopolo ya gagwe.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           4                  DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:
          •   Thoma ka go laetša kgopolo ya gago ka tsela ya go ba le maatlakgogedi
              mabapi le hlogo.
          •   Efa dintlha tša go fahlela kgopolo ya gago le go thekga seo.
          •   Mongwadi o tla tsepelela ntlhakemo ya gagwe.
          •   Bjalo ka mongwadi wa taodišo ye, tšweletša dikgopolo tše maatla ka ge
              taodišo ye e ama kudu maikutlo a gago.
          •   Ditlabelo tša makgethe le tsebo ya go kgodiša di swanetše go šomišwa.
          •   Polelo e swanetše go ba ye maatla gore e hlahle maikutlo a mmadi.
              (Hlokomela gore polelo e se be ye mpe).
          •   Thumo le yona e swanetše go ba ye maatla, ya go kwagala le go
              kgodiša.

          Molekwa a ka tšweletša tšeo di latelago:
          Ngangišano
          - Ge molekwa a dumela/ganetša a ka bolela ka dijo, meaparo, mmino bj.bj.
          - Molekwa a ka bolela ka maemo, go hloka ponelopele bj.bj.                       [50]

1.5       Ruri lethabo la tšatši leo nka se le lebale. (Ke taodišokgadimo/
          taodišotlhaloši/ taodišokanego)
          Tlhalošo
          Ka taodišokgadimo mongwadi o lebelela morago gomme a tšweletša maikutlo
          a gagwe go ya ka fao dilo di diregilego/bilego ka gona. Mongwadi o lebelela
          morago gomme a hlaloša tše di diregilego.

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:
          •   Maikutlo le khuduego di kgatha tema ye bohlokwa taodišong ye.
          •   Karolo ye kgolo ya taodišo e ka ba tlhalošo/kanego.
          •   Ditlhalošo di swanetše go kwagala di be di ikemišetše go tsošološa
              maikutlo a mongwadi.
          •   Dikgopolo tšeo di hlagišwago di swanetše go tšweletša bonnete bja
              mongwadi le boyena bja gagwe.

          Molekwa a ka tšweletša tšeo di latelago:
          - Lefelo la ditiragalo.
          - O be a na le bomang.
          - Ditiragalo tša tšatši leo, kudu tšeo di mo kgahlilego.                         [50]

1.6       Tše ke ditiro tša segwera. (Ke taodišongangišano/taodišokanego)
          Tlhalošo
          Taodišongangišano.
          Ka taodišongangišano mongwadi o na le kgopolo ye e itšeng goba ntlhakemo
          gomme a fe dintlha tša go fahlela goba go thekga maemo a gagwe. Kgopolo
          ya mongwadi e swanetše go kwešišega taodišong ka moka. Ka taodišo ye
          mongwadi o leka go kgodiša goba go fekeetša mmadi gore a kwane le
          kgopolo ya gagwe.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           5                     DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:
          •   Thoma ka go laetša kgopolo ya gago ka tsela ya go ba le maatlakgogedi
              mabapi le hlogo.
          •   Efa dintlha tša go fahlela kgopolo ya gago le go thekga seo.
          •   Mongwadi o tla tsepelela ntlhakemo ya gagwe.
          •   Bjalo ka mongwadi wa taodišo ye, tšweletša dikgopolo tše maatla ka ge
              taodišo ye e ama kudu maikutlo a gago.
          •   Ditlabelo tša makgethe le tsebo ya go kgodiša di swanetše go šomišwa.
          •   Polelo e swanetše go ba ye maatla gore e hlahle maikutlo a mmadi.
              (Hlokomela gore polelo e se be ye mpe).
          •   Thumo le yona e swanetše go ba ye maatla, ya go kwagala le go
              kgodiša.

          Molekwa a ka tšweletša tšeo di latelago:
          - Khuetšo ye botse/mpe ya segwera.
          - Boitshepo segwereng.
          Tlhalošo ya taodišokanego
          Taodišokanego e laodiša tiragalo ye e fetilego. E ka ngwalwa go tšwa
          lehlakoreng le lengwe le le lengwe.
          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa taodišo ye:
          • Molekwa a ngwale ka lebaka le le fetilego.
          • Taodišo ya go anega gantši e na le mokgwa wa go hlaloša.
          • Molekwa a bolele ka tiragalo ye e diragetšego.
          • Maikutlo le khuduego di kgatha tema ye bohlokwa.
          Molekwa a ka tšweletša tšeo di latelago:
          -   Kwešišo ya segwera/Segwera sa nnete ke eng?
          -   Tšeo a di fihleletšego ka segwera goba ditlhohlo tšeo a bilego le tšona.        [50]

1.7.      1.7.1        Ge kgopolo ya ngwana e ka dikologa go tše di latelago, bokamoso,
                       le go se lekane ga batho (maemo le diphihlelelo). (Ke
                       taodišotlhaloši)
                       Tlhalošo ya taodišotlhaloši
                       Ka taodišotlhaloši, mongwadi o hlaloša selo se sengwe gore
                       mmadi a kgone go itemogela sona. Motho goba selo se sengwe
                       a/se ka hlalošwa.

                       Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa
                       taodišo ye:
                       •   Tiragalo e swanetše go kgodiša le ge e theilwe godimo ga
                           nonwane.
                       •   Gantši taodišo ye e ngwalwa ka lebaka le le fetilego.
                       •   Temana ya matseno e swanetše go tanya šedi ya mmadi.
                       •   Tiragalo ge e le ye botse/mpe e swanetše go tšweletša
                           molaetša.
                       •   Thumo ya moswananoši ya go kgahliša e a kgotsofatša.
                       •   Taodišo ya go anega gantši e na le mokgwa wa go hlaloša.
                       •   Kgahlego ya mmadi e swanetše go lotwa go fihla mafelelong.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           6                     DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

                       Molekwa a ka tšweletša tšeo di latelago:
                       •   Ka mokgwa wo monagano wa motho o ka dirago gore a ipone
                           a palelwa/atlega ka gona.
                       •   Tše botse tšeo motho a ka itakaletšago tšona.
                       •   Peakanyo ya gagwe ya bophelo.                                      [50]

          1.7.2        Ge ngwana a ka dikologa go kgopolo ye, go botega ga diruiwa. (ke
                       taodisotlhaloši)
                       Tlhalošo ya taodišotlhaloši
                       Ka taodišotlhaloši, mongwadi o hlaloša selo se sengwe gore
                       mmadi a kgone go itemogela sona. Motho goba selo se sengwe
                       a/se ka hlalošwa.
                       Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa
                       taodišo ye:
                       •   Taodišo e swanetše go kgodiša le ge e theilwe godimo ga
                           nonwane.
                       •   E ngwalwe ka lebaka le le fetilego.
                       •   Taodišo ya go anega gantši e na le mokgwa wa tlhalošo.
                       •   Maikutlo le khuduego di kgatha tema ye bohlokwa taodišong
                           ye.
                       •   Karolo ye kgolo ya taodišo ke tlhaloši.
                       •   Ditlhalošo di swanetše go kwagala di be di ikemišetše go
                           tsošološa maikutlo a mongwadi.
                       •   Dikgopolo tšeo di hlagišwago di swanetše go tšweletša
                           bonnete bja mongwadi le boyena bja gagwe.

                       Molekwa a ka tšweletša tšeo di latelago:
                       • Molekwa a ka bolela ka se a se bonago.
                       • Go botega ga diruiwa.
                       • Tshwaro ya diruiwa (botse/mpe)
                       • Mediro ye mebotse ya diruiwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           7                DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE TELELE

2.1       LENGWALO LA SEGWERA (LA DITEBOGIŠO)
          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa lengwalo la
          segwera:
          • Lengwalo le swanetše go tloga le laetša gore mongwadi o tsebana le go
              tlwaelana le moamogedi.
          • Maikemišetšo a lengwalo a swanetše go tšweletša polelo ye e lebogišago
              le go hlohleletša maitshwaro a mabotse.
          • Retšistara le segalo e be tše di fodilego.
          • Lengwalo le laetše tše di latelago:
             - Sebopego le botelele e be tša maleba.
             - Aterese ya mongwadi/moromedi.
             - Letšatšikgwedi.
             - Madume.
          • Mafetšo a maleba 'Mogwera wa gago/ Ke nna' le leina.                         [30]

2.2       LENGWALO LA SEMMUŠO (LA TIIŠETŠO)

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa lengwalo la
          semmušo:
          • Lengwalo le lebišwe go khamphaning ya Typists.
          • Maikemišetšo a lengwalo a swanetše go tšweletša polelo ya go tiišetša
              kgopelo.
          • Retšistara le segalo e be tša semmušo.
          • Lengwalo le laetše tše di latelago:
              - Sebopego le botelele e be tša maleba.
              - Diatrese tše pedi, e lego ya moromedi le ya moamogedi.
              - Letšatšikgwedi
              - Madume
              - Hlogo ya taba.
              - Mafetšo a maleba, leina le sefane (Wa potego/ Wa lena/ Ka
                  boikokobetšo).
          • Mosaeno                                                                      [30]

2.3       DITSHWAYATSHWAYO
          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa
          ditshwayatshwayo:
          • Maitemogelo a mong.
          • Ngwala ka motho wa pele.
          • Lebaka le le fetilego.
          • Diripa tša polelo tšeo di tsošago maikutlo go tšweletša dikgopolo.
          • Mmegi a tšweletše maemo a gagwe le tšhišinyo mabapi le
              ditshwayatshwayo.
          • Mmegi a tšweletše mahlakore a mabedi (kgahlego le go se kgahlege)
          • Tšweletša dintlhakgolo ka boripana.
          • O se ke wa anega ditaba ka moka.
          • Anega ka tsela yeo e ka dirago gore moanegelwa a dume le go holofela
              go tsenela moletlo wa mohuta woo nakong ye e tlago.                        [30]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           8                    DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

2.4       POTŠIŠOTHERIŠANO
          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa
          dipotšišotherišano:
          • Go be le mmotšiši le mmotšišwa.
          • Dipotšišo di lebane le mošomo wa mmasebotsana, ke gore maitshwaro
              le ditiro.
          • Dipotšišo di nepiše go bafsa mabapi le diphadišano tša mohuta wo.
          • Bophelo bja mmasebotsana le katlego ya gagwe.
          • Ditlhohlo tšeo a lebanego le tšona.                                              [30]

                                                           PALOMOKA YA KAROLO YA B:          30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3           9                     DBE/Dibatsela 2018
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA C: DITŠWELETŠWA TŠA TIRIŠANO TŠE KOPANA

3.1       KARATA YA TALETŠO

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa karata ya
          taletšo:

          Hlogo ya taletšo
          Maina le difane tša magoši ao a mengwago.
          Morero
          Tšatšikgwedi la moletlo
          Nako
          Lefelo
          Retšistara le polelo e be tša maleba.
          Taletšo e be ka gare ga lepokisana.
          Fonte e be ya maleba.                                                               [20]

3.2       PUKUTŠATŠI

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa pukutšatši:

           •    Hlogo ya pukutšatši.
           •    Letšatšikgwedi.
           •    Dinako ka tatelano ya maleba.
           •    Ditiragalo tša letšatši ka go latelana.
           •    Retšistara le polelo e be tša maleba.
           •    Ngwala ka motho wa pele.                                                      [20]

3.3       DITŠHUPETŠO

          Dintlha tšeo di swanetšego go hlokomelwa ge go ngwalwa ditšhupetšo:
          • Go dirišwe dikhutlonne tša lefase, (Leboa, Borwa, Bohlabela le Bodikela).
          • Go bolelwe ka mebila, meago le tše dingwe.
          • Ke tša go tšwa kae, o eya kae.

          Mohlala: Go tloga karatšheng ya Kgotso, tšea mmila wa go leba leboa, feta
          Podungwane ka letsogong la go ja. Sokologela letsogong la nngele go leba
          bodikela o tlo bona Cashbuild ka mmila wa go ya Mamaolo. Feta lebenkele la
          Cashbuild ka letsogong la go ja. Sokologela letsogong la go ja ka leboa ka
          mmila wa go ya Lebowakgomo. Feta Bookelo bja Lebowakgomo le sekolo sa
          SJ van der Merwe ka letsogong la go ja. Ge o fihla magahlanong a ditsela,
          sokologela letsogong la nngele o lebile bodikela ka mmila wa go ya Jane
          Furse. Feta KFC ka letsogong la go ja le boemathekisi ka letsogong la
          nngele. Sepela sebakanyana, gomme o tepogele go la nngele o lebile borwa,
          o tsene ka kgorwana ya go tsena mabenkelengkgoparara a Lebowakgomo.                 [20]

                                                           PALOMOKA YA KAROLO YA C:           20
                                                            PALOMOKA YA TLHAHLOBO:            100

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 10

Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3
                                                     Downloaded from hlayiso.com                      10                                                                DBE/Dibatsela 2018
                                                                                          NSC – Tlhahlo ya go swaya

ELA HLOKO:
•    Diriša rubriki ye ge o swaya ditaodišo (LEPHEPHE LA 3, KAROLO YA A).
•    Meputso ya 0–50 e arotšwe ka magato a mahlano a ditlhalošo.
•    Mo go diteng, polelo le setaele le legato le lengwe le le lengwe la magato a ditlhalošo a mahlano le arotšwe ka dikarolwana tše pedi, e lego legato la
     godimo le la fase go lebeletšwe kabo ya meputso le ditlhalošo.
•    Sebopego ga se sa arolwa ka legato la godimo le la fase.

KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DITAODIŠO TŠA SEPEDI LELEME TLALELETŠO LA PELE [MEPUTSO YE 50]

       Dinyakwa                               Bokgoni bja go ikgetha        Bokgoni bja maemo              Bokgoni bja             Bokgoni bja              Ga go bokgoni
                                                                                                            magareng                 motheo
DITENG LE                                               28–30                       22–24                    16–18                   10–12                        4–6
PEAKANYO                                      -Bokgoni bja go araba         -Potšišo e arabilwe        -Karabo e a              -Tlemagano ya            -Molekwa o tšwele
                                              potšišo ke bja maemo a        gabotsebotse               kgotsofatša.             dikgopolo ga se ya       tseleng kudukudu
(Go araba dipotšišo)                          godimodimo go fetiša          -Dikgopolo di kgahliša     -Dikgopolo di            maleba                   -Dikgopolo di

                           Legato la godimo
Tatelano ya dikgopolo                         -Dikgopolo tše bohlale, tša   kudu ebile di sepelelana   tlemagane ebile di a     -Dikgopolo ga di         hlakahlakane ebile ga
ge go dirwa peakanyo                          go hlohla mabjoko tšeo di     le hlogo/sererwa           kgodiša                  tšwelele gabotse ebile   di nepiše hlogo
                                              tšwelego mahlalagading        -Peakanyo le tlemagano     -Peakanyo le             ga di bontšhe            -Dikgopolo ga di nepiše
Temogo ya morero,
                                              -Peakanyo le tlemagano ke     ya dikgopolo ke tše        tlemagano ya dikgopolo   boitlhamelo.             hlogo ebile di a
baamogedi ba                                  tšeo di ikgethilego go        botsebotse go akaretšwa    ke tše kaone go          -Tatelano le             ipoeletša
tshedimošo le dikamano                        akaretšwa matseno, mmele      matseno, mmele le          akaretšwa matseno,       tlemagano ya             -Ga go tatelano le
                                              le mafetšo                    mafetšo                    mmele le mafetšo         dikgopolo di tšwelela    tlemagano ya dikgopolo
MEPUTSO YE 30                                                                                                                   gannyane

Diteng = 25                                             25–27                       19–21                      13–15                    7–9                       0–3
                                              -Bokgoni bja go araba         -Potšišo e arabilwe        -Potšišo e arabilwe ka   -Molekwa o tšwele        -Ga go bolelwe selo ka
Peakanyo = 5                                  potšišo ke bja maemo a        gabotse                    mo go kgotsofatšago      tseleng                  hlogo yeo e filwego
                                              godimodimo                    -Dikgopolo di a kgahliša   eupša ga se ya hlaka     -Dikgopolo di            -O tšwele tseleng
                                              -Dikgopolo tše bohlale tša    ebile di sepelelana le     gabotse                  hlakahlakane             kudukudu

                           Legato la fase
                                              go tšwa mahlalagading         hlogo/sererwa              -Tlemagano ya            -Ga go peakanyo          -Diteng ga di nepiše
                                              -Bokgoni bja maemo a          -Peakanyo le tlemagano     dikgopolo e a            goba tlemagano ya        ebile di hlakahlakane
                                              godimo bja go beakanya le     ya dikgopolo ke tše        kgotsofatša ebile e a    dikgopolo yeo e
                                              go tlemaganya dikgopolo       botse go akaretšwa         kgodiša                  tšwelelago
                                              go akaretšwa matseno,         matseno, mmele le          -Peakanyo le
                                              mmele le mafetšo              mafetšo                    tlemagano ya dikgopolo
                                                                                                       di a kgotsofatša go
                                                                                                       akaretšwa matseno,
                                                                                                       mmele le mafetšo

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                     Phetla

### Page 11

Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3
                                                     Downloaded from hlayiso.com               11                                                                               DBE/Dibatsela 2018
                                                                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

POLELO, MONGWALELO                                         14–15                          11–12                         8–9                       5–6                        0–3
  LE PALOBOHLATSE                                -Segalo, retšistara, setaele   -Segalo, retšistara,         -Segalo, retšistara,       -Segalo, retšistara,       -Polelo ga e
                                                 le tlotlontšu di sepelelana    setaele le tlotlontšu di     setaele le tlotlontšu di   setaele le tlotlontšu di   kwešišagale
                                                 kudukudu le morero,            sepelelana gabotsebotse      sepelelana gabotse le      sepelelana gannyane        -Segalo, retšistara,
-Segalo, retšistara,                             baamogedi le dikamano          le morero, baamogedi le      morero, baamogedi le       le morero, baamogedi       setaele le tlotlontšu ga
                                                 -Polelo ke ya boitshepo, ya    dikamano                     dikamano                   le dikamano                di sepelelane le

                              Legato la godimo
mongwalelo, tlotlontšu ya
                                                 go nona, ya maatlakgogedi      -Polelo e na le maatla, ya   -Tirišo ya maleba ya       -Tirišo ya polelo ke ya    morero, baamogedi le
maleba ya morero le                              -Polelo e na le segalo sa go   segalo sa maleba.            polelo e dira gore         motheo                     dikamano
dikamano                                         ba le maatlakgogedi ebile e    -Diphošo tša popopolelo      molaetša o kwagale         -Segalo le mošito ga       -Tlotlontšu ke ye
-Kgetho ya mantšu                                nonne ka mebolelwana ya        le mopeleto ga se tše kae    -Segalo ke sa maleba       se tša maleba              nnyane kudukudu moo
-Tirišo ya polelo le                             go kgahliša                    -Polelo e beakantšwe         -Mebolelwana e             -Tlotlontšu ke ye          e lego gore e dira gore
melawana, maswao,                                -Ga go na le ge e ka ba        gabotsebotse                 dirišitšwe go godiša       nnyane kudu                ditaba di se
popopolelo le mopeleto                           phošwana e tee ya                                           boleng bja diteng                                     kwešišagale
                                                 popopolelo le mopeleto
     MEPUTSO YE 15                               -Polelo e beakantšwe ka
                                                 bokgwari bja maemo a
                                                 godimodimo
                                                              13                            10                           7                         4
Polelo = 10                                      -Polelo ya maemo a             -Polelo ke ya maemo a        -Tirišo ya polelo e a      -Polelo ga e
Mongwalelo = 3                                   godimodimo ya go ba le         godimo ya go ba le           kgotsofatša eupša e na     kgotsofatše

                              Legato la fase
Padišišobohlatse = 2                             segalo se maatla               maatlakgogedi                le diphošo                 -Ga go phapantšho ya
                                                 -Ga go na le ge e ka ba        -Segalo ke sa maleba sa      -Segalo se a               mafoko
                                                 phošwana e tee ya              go ba le maatlakgogedi.      kgotsofatša eupša          -Tlotlontšu ga se ye
                                                 popopolelo goba mopeleto       -Diphošwana tše nnyane       mebolelwana ga se ya       kaalo
                                                 -Polelo e beakantšwe ka        tša popopolelo le            dirišwa o kaalo
                                                 bokgwari                       mopeleto
                                                                                -Polelo e beakantšwe
                                                                                gabotse.
       SEBOPEGO                                               5                             4                            3                         2                         0–1
                                                 -Tšwetšopele ya sererwa ke     -Tatelano ye botse ya        -Dintlha tša maleba di     -Dintlha tša maleba ga     -Dintlha tša maleba ga
Dinyakwa/Dipharologantšho                        ya maemo a godimodimo          tšwetšopele ya dintlha.      tšweleditšwe               se tše kae                 di gona
     tša setšweletšwa.                           -Tlhalošo ya dikgopolo ke      -Tlemagano ye botse ya       -Mafoko le ditemana di     -Mafoko le ditemana        -Mafoko le ditemana di
Tšwetšopele ya ditemana le                       ya maemo a godimodimo          dintlha le dikgopolo.        hlamegile gabotse.         di na le diphošo           fošagetše
                                                 -Tlhamo ya mafoko le           -Mafoko le ditemana di       -Taodišo e a kwagala       -Taodišo e a kwagala       -Taodišo ga e kwagale
    tlhamo ya mafoko.
                                                 ditemana ke ya go ikgetha,     beakantšwe ka makgethe                                  eupša e na le
                                                 ya maemo a godimodimo                                                                  mafokodi
     MEPUTSO YE 5

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                                               Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3                                       12                                                                             DBE/Dibatsela 2018
                                                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE TELELE TŠA TIRIŠANO TŠA SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE [MEPUTSO YE 30]

Dinyakwa                           Bokgoni bja go ikgetha          Bokgoni bja maemo            Bokgoni bja                   Bokgoni bja motheo              Ga go bokgoni
                                                                                                magareng
DITENG, PEAKANYO LE                          15–18                          11–14                       8–10                            5–7                          0–4
SEBOPEGO                          -Bokgoni bja go araba potšišo   -Bokgoni bjo bobotsebotse     -Bokgoni bja go               -Bokgoni bja motheo bja     -Karabo ga e laetše tsebo
                                  ke bja maemo a godimodimo       bja go araba potšišo bjoo     kgotsofatša bja go araba      go araba potšišo bja go     le ye nnyane ya mohuta
(Go araba dipotšišo le            go fetiša                       bo laetšago tsebo ye          potšišo bja go laetša tsebo   laetša tsebo ye nnyane      wa setšweletšwa
dikgopolo)                        -Dikgopolo ke tše bohlale tša   botse ya mohuta wa            ya mohuta wa                  ya dinyakwa tša mohuta      -Molaetša ga o tšwelele
                                  go tšwa mahlalagading           setšweletšwa                  setšweletšwa                  wa setšweletšwa             gabotse ka ge molekwa a
-Tatelanyo le peakanyo ya
                                  -Tsebo ye e tseneletšego ya     -Ditaba di nepiša             -Go na le nepišo eupša go     -Go na le nepišo ye         tšwele tseleng kudukudu.
dikgopolo                         dinyakwa tša mohuta wa          setšweletšwa                  na le go tšwa tseleng         nnyane ya setšweletšwa      -Ga go tlemagano ya
-Morero, baamogedi,               setšweletšwa                    -Molekwa ga se a tšwa         gannyane                      eupša go na le go tšwa      diteng le dikgopolo
dinyakwa/dipharologantšho le      -Ditaba di nepiša               tseleng                       -Tlemagano ya dikgopolo       tseleng                     -Ditaba di hlalošwa ga
dikamano                          setšweletšwa thwi               -Tlemagano ya diteng le       le dikamano e a               -Tlemagano ya diteng le     nnyane.
                                  -Tlemagano ya diteng le         dikgopolo ke ye botse         kgotsofatša                   dikgopolo ga se ye kaalo    -Sebopego sa
                                  dikgopolo ke ya maemo a         -Tlhalošo ya ditaba ke ye     -Tlhalošo ya ditaba e a       -Tlhalošo ya ditaba ke      setšweletšwa ga se sona
MEPUTSO YE 18                     godimo                          botse ebile e thekga          kgotsofatša ebile e thekga    ya motheo ebile e
                                  -Tlhalošo ya ditaba ke ya       sererwa                       sererwa                       thekga sererwa
Diteng = 14                       maemo a godimo ebile e          -Sebopego ke sa maleba        -Sebopego ke sa maleba        gannyane
Peakanyo = 2                      thekga sererwa                  eupša se na le                eupša se na le diphošo        -Ga se a šomiša melao
Sebopego = 2                      -Sebopego ke sa maleba sa       diphošwana di se kae          tše dintšinyana               ya sebopego ka
                                  go sepelelana le setšweletšwa                                                               tshwanelo
(Lengwalo =Sebopego =4)                                                                                                       -Go tlogetšwe dintlha tše
                                                                                                                              bohlokwa
POLELO, MONGWALELO LE                        10–12                           8–9                           6–7                          4–5                          0–3
PALOBOHLATSE                      -Segalo, retšistara,            -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,        -Segalo, retšistara,
-Segalo, retšistara,              mongwalelo le tlotlontšu di     mongwalelo le tlotlontšu di   mongwalelo le tlotlontšu di   mongwalelo le tlotlontšu    mongwalelo le tlotlontšu
mongwalelo, morero,               sepelelana gabotsebotse le      sepelelana gabotse le         sepelelana le morero,         ga di sepelelane            ga di sepelelane le
baamogedi le dikamano             morero, baamogedi le            morero, baamogedi le          baamogedi le dikamano         gabotse le morero,          morero, baamogedi le
-Tirišo ya polelo le melawana     dikamano                        dikamano                      -Diphošo tša popopolelo       baamogedi le dikamano       dikamano
                                  -Polelo e nepagetše ebile e     -Polelo ga e na diphošo       ga se tše ntši                -Popopolelo ga se yeo e     -Sengwalo se tletše ka
kgetho ya mantšu
                                  hlamegile gabotse               tša popopolelo ebile e        -Tlotlontšu ke yeo e          nepagetšego ebile e         diphošo ebile se
-Maswao le mopeleto               -Ga go na le ge e ka ba phošo   hlamegile gabotse             lekanetšego                   tletše ka diphošo           hlakahlakane
                                  e tee                           -Tlotlontšu ke ye ntši        -Diphošwana tšeo di lego      -Tlotlontšu ga se ye ntši   -Tlotlontšu yeo e lego
MEPUTSO YE 12                                                     -Gantši ga go diphošo         gona ga di fetoše             -Molaetša o a tšwelela      gona ga e sepelelane le
Polelo = 8
                                                                                                molaetša                      eupša o arošitšwe           morero le gannyane
Mongwalelo = 2
                                                                                                                                                          -Molaetša ga o tšwelele le
Padišišobohlatse = 2
                                                                                                                                                          gannyane
(Lengwalo= Mongwalelo=1
       Padišišobohlatse =1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                                              Phetla

### Page 13

Sepedi Lelemetlaleletšo la Pele (FAL)/P3
                                        Downloaded from hlayiso.com                      13                                                                  DBE/Dibatsela 2018
                                                                             NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA C: RUBRIKI YA GO SWAYA DITŠWELETŠWA TŠE KOPANA TŠA TIRIŠANO TŠA SEPEDI LELEMETLALELETŠO LA PELE [MEPUTSO YE 20]

Dinyakwa                           Bokgoni bja go ikgetha          Bokgoni bja maemo          Bokgoni bja magareng           Bokgoni bja motheo               Ga go bokgoni
DITENG, PEAKANYO LE                       10–12                           8–9                         6–7                           4–5                            0–3
SEBOPEGO                          -Bokgoni bja go araba potšišo   Bokgoni bjo bobotsebotse    -Bokgoni bja go               -Bokgoni bja motheo bja go    -Karabo ga e laetše tsebo
                                  ke bja maemo a godimodimo       bja go araba potšišo bjoo   kgotsofatša bja go araba      araba potšišo bja go laetša   le ye nnyane ya mohuta
(Go araba dipotšišo le            go fetiša                       bo laetšago tsebo ye        potšišo bja go laetša tsebo   tsebo ye nnyane ya            wa setšweletšwa
dikgopolo)                        -Dikgopolo ke tše bohlale tša   botse ya mohuta wa          ya mohuta wa                  dinyakwa tša mohuta wa        -Molaetša ga o tšwelele
                                  go tšwa mahlalagading           setšweletšwa                setšweletšwa                  setšweletšwa                  gabotse ka ge molekwa a
-Tatelano le peakanyo ya
                                  -Tsebo ye e tseneletšego ya     -Ditaba di nepiša           -Go na le nepišo eupša go     -Go na le nepišo ye           tšwele tseleng kudukudu
dikgopolo                         dinyakwa tša mohuta wa          setšweletšwa                na le go tšwa tseleng         nnyane ya setšweletšwa
-Morero, baamogedi,               setšweletšwa                    -Molekwa ga se a tšwa       gannyane                      eupša go na le go tšwa        -Ga go tlemagano ya
dinyakwa/dipharologantšho le      -Ditaba di nepiša               tseleng                     -Tlemagano ya dikgopolo       tseleng                       diteng le dikgopolo.
dikamano                          setšweletšwa thwi               -Tlemagano ya diteng le     le dikamano e a               -Tlemagano ya diteng le       -Ditaba di hlalošwa
                                  -Tlemagano ya diteng le         dikgopolo ke ye botse.      kgotsofatša                   dikgopolo ga se ye kaalo.     gannyane
MEPUTSO YE 12                     dikgopolo ke ya maemo a         -Tlhalošo ya ditaba ke ye   -Tlhalošo ya ditaba e a       -Tlhalošo ya ditaba ke ya     -Sebopego sa
                                  godimo                          botse ebile e thekga        kgotsofatša ebile e thekga    motheo ebile e thekga         setšweletšwa ga se sona
Diteng = 8                        -Tlhalošo ya ditaba ke ya       sererwa                     sererwa                       sererwa gannyane
Peakanyo = 2                      maemo a godimo ebile e          -Sebopego ke sa maleba      -Sebopego ke sa maleba        -Ga se a šomiša melao ya
Sebopego = 2                      thekga sererwa                  eupša se na le              eupša se na le diphošo tše    sebopego ka tshwanelo
                                  -Sebopego ke sa maleba sa       diphošwana di se kae        dintšinyana                   -Go tlogetšwe dintlha tše
                                  go sepelelana le                                                                          bohlokwa
                                  setšweletšwa
POLELO, MONGWALELO                            7–8                           5–6                           4                             3                           0–2
LE PALOBOHLATSE                   -Segalo, retšistara,            -Segalo, retšistara,        -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,          -Segalo, retšistara,
-Segalo, retšistara,              mongwalelo le tlotlontšu di     mongwalelo le tlotlontšu    mongwalelo le tlotlontšu di   mongwalelo le tlotlontšu ga   mongwalelo le tlotlontšu
mongwalelo, morero,               sepelelana gabotsebotse le      di sepelelana gabotse le    sepelelana le morero,         di sepelelane gabotse le      ga di sepelelane le
baamogedi le dikamano             morero, baamogedi le            morero, baamogedi le        baamogedi le dikamano.        morero, baamogedi le          morero, baamogedi le
                                  dikamano                        dikamano                    -Diphošo tša popopolelo       dikamano                      dikamano
-Tirišo ya polelo le melawana
                                  -Polelo e nepagetše ebile e     -Polelo ga e na diphošo     ga se tše ntši                -Popopolelo ga se yeo e       -Sengwalo se tletše ka
-Kgetho ya mantšu                 hlamegile gabotse               tša popopolelo ebile e      -Tlotlontšu ke yeo e          nepagetšego ebile e tletše    diphošo ebile se
-Maswao le mopeleto               -Ga go na le ge e ka ba         hlamegile gabotse           lekanetšego                   ka diphošo                    hlakahlakane
                                  phošo e tee                     -Tlotlontšu ke ye ntši.     -Diphošwana tšeo di lego      -Tlotlontšu ga se ye ntši     -Tlotlontšu yeo e lego
MEPUTSO YE 8                                                      -Gantši ga go diphošo       gona ga di fetoše molaetša    -Molaetša o a tšwelela        gona ga e sepelelane le
                                                                                                                            eupša o arošitšwe             morero le gannyane
                                                                                                                                                          -Molaetša ga o tšwelele
                                                                                                                                                          le gannyane

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi FAL P1 Nov 2018 Final Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-nov-2018-final-memo/50221df0-b050-4c2e-9eda-a1f4bc9aff1a) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-nov-2018-final-memo/b5022d8a-cfe3-4c6c-a177-aaa06506ca2b) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-feb-march-2018-memo/136e0f0f-cede-4904-b390-8f1854ae5168) — Sepedi FAL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/bd4f1038-210b-4392-b9e1-ab823cb5a1e5) — Sepedi FAL · Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-3-sepedi/9514d658-597a-44e1-9293-81af6a068aa2) — Sepedi FAL · Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 Nov 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-nov-2023-mg/dbcb1cc0-1801-4132-b5cd-ecc1985acf2f) — Sepedi FAL · Memo · 2023 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi FAL

- [Gr 12 Sepedi FAL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-fal-atp-2023-24/aa66bf3c-3748-497a-b1fc-b406f4fd3e4b) — ATP
- [Sepedi FAL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p1-may-june-2025/08f424d8-1b48-4f9e-bb82-959950021868) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p2-may-june-2025/65621468-8891-4de8-b6e5-e2d680e16a0a) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-fal-p3-may-june-2025/55ea752e-c036-48a6-b9a4-c6426dfb94cc) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/37e1eb3b-ded2-44c4-80f5-161fab63087e) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi FAL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-fal-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sepedi/207b1a1b-c50d-4b34-8b08-e46fa67bf378) — QP · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
