# Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2016, 6 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2016-memo/76fb147c-0b6a-4be3-bc40-f3c44757b1df
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 6

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2016-memo/76fb147c-0b6a-4be3-bc40-f3c44757b1df)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2016 · sepedi. Memorandum, 6 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P1 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2016/82e72374-1d59-4229-b7c8-a60bb1745cf5) — QP · 2016 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRADE 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                   LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                  DIBOKWANE/HLAKOLA 2016

                                       MEMORANTAMO

MEPUTSO: 70

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 6.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                     Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                     2                DBE/Dibokwane–Hlakola 2016
                                         NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO

Mekgwa ya go swaya tekatlhaologanyo.

•     Ka lebaka la gore go lebeletšwe kwešišo, mopeleto wo o fošagetšego le moo go
      nago le diphošo tša polelo ge go fiwa dikarabo, go se ke gwa fiwa kotlo ntle le ge e
      le gore diphošo tšeo di fetola seo se bolelwago.

      Ge e le gore molekwa o šomiša mantšu go tšwa polelong ye nngwe, e sego yeo a
      lekwago ka yona, mantšu ao a hlokomologwe gomme ge karabo e kwešišega
      molekwa a se fiwe kotlo. Le ge go le bjalo se se tla amogelwa ge lentšu leo le
      tšwago polelong ye nngwe le šomišitšwe setšweletšweng gomme le nyakega bjalo
      ka karabo.

•     Dipotšišong tšeo di bulegilego, ga go meputso yeo e tla abelwago karabo ya
      EE/AOWA goba KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka leo le thekgago karabo
      ke lona leo le abelwago moputso.

•     Ga go meputso yeo e tla abelwago NNETE/MAAKA goba NTLHA/KAKANYO.
      Lebaka leo le thekgago karabo ke lona le tlogo abelwa moputso.

•     Ge go nyakega karabo ya lentšu le tee gomme molekwa a efa lefoko ka moka, mo
      fe moputso ge fela lentšu leo le nepagetšego le thaletšwe.

•     Ge dintlha tše pedi/tharo di nyakega gomme go filwe tša go feta palo ka tatelano,
      swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.

•     Amogela polelo ya semmotwana.

•     Go dipotšišo tšeo di nyakago kgetho, amogela tlhaka yeo e sepelelanago le
      karabo yeo e nepagetšego LE/GOBA karabo ye e ngwadilwego ka botlalo.

POTŠIŠO YA 1

1.1       SETŠWELETŠWA SA A

           1.1.1       E be e le ngwana a nnoši.                                                (1)

           1.1.2       Swikiri le tšhelete.                                                     (2)

           1.1.3       •    Bokamoso bja Mathinye bo ka phuhlama.
                       •    A ka fetoga lehodu/mosenyi.                                         (2)

          1.1.4        •   Go mo thekga le go mmontšha tsela ya nnete ya bophelo.
                       •   Go mo fa dipolelotlhohleletšo.
                       •   Go mo rapelela go ya ka tumelo ya lapa.
                       •   Go mo hlohleletša gore a tsene sekolo.
                           (Tše tharo fela)                                                     (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                    3                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2016
                                        NSC – Memorantamo

          1.1.5        •    Motho yo a tlwaetšego go utswa ga a lahle mekgwa ya gagwe.
                       •    Motho wa lehodu ga a tlogele go utswa go fihla a swarwa/a
                            hlokofala.
                       •    Mathinyane o thomile ka gae go utswa a tšwela pele a be a
                            utswa le toropong ya Polokwane gomme ga a laetše gore o tla
                            tlogela.                                                             (2)
                            (Tše pedi fela)

          1.1.6        •    Go amoga batho dikhwama.
                       •    Go ja dijo tšeo di lahlilwego ka mabenkeleng.
                       •    Go gerema le mebila.                                                 (3)

          1.1.7        •    Molaotheo wa naga o kgahlanong le taba ya go itšeela molao
                            matsogong.
                       •    Motho wa go itšeela molao matsogong a ka swarwa.
                       •    Motho yo mongwe le yo mongwe o na le tokelo ya go phela.             (3)

          1.1.8        •    Ka lebaka la go gwerana le Mathinye Maphutha o ile a lebala
                            gore o nyaka mošomo.
                       •    Ba be ba phela ka go amoga batho dikhwama.                           (2)

          1.1.9        Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana.
                       Mohlala:
                       • Boitsholo.
                       • Ba itshola mabapi le bophelo bjo ba bo phetšego bja bohodu
                           ebile lehono ba ikhwetša ba wetše mathateng, go ya
                           bookelong le kgolegong.                                               (2)

1.2       SETŠWELETŠWA SA B

          1.2.1        Phamolele.                                                                (1)

          1.2.2        Mahodu a apere dipipadifahlego.                                           (1)

          1.2.3        •    Bobedi ditšweletšwa di bolela ka bohodu.
                       •    Di tšweletša ntlha ya mosadi wa go phamolelwa sekhwama.              (2)

          1.2.4        O šireletša phahlo ya gagwe.                                              (1)

          1.2.5        •   Go tiiša letsogo la molao.
                       •   Go oketša palo ya maphodisa.
                       •   Go hlola mešomo.
                       •   Go hlohleletša bana go ya sekolong.
                           (Tše pedi fela)                                                       (2)

          1.2.6        Magorogohlong/Phasetšeng.                                                 (1)

          1.2.7        •    Hlogo e lebane le diteng tša setšweletšwa.
                       •    Hlogwana e lebane le molaetša wa seswantšho.                         (2)

                                                         PALOMOKA YA KAROLO YA A:                30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1               4                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2016
                                   NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: KAKARETŠO

POTŠIŠO YA 2

Mokgwa wa go swaya kakaretšo:

Kabo ya meputso:

D = Dintlha
P = Polelo
M = Mantšu
D = Dintlha tše šupa (7) tše di tšweleditšwego = meputso ye šupa (7)

P = Polelo = (3)
Palomoka ya meputso: (10)

Kabo ya meputso ya polelo

•   Moputso o 1 o abelwa dintlha tše 1–3
•   Meputso ye 2 e abelwa dintlha tše 4–5
•   Meputso ye 3 e abelwa dintlha tše 6–7

Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a ngwalolotše dintlha:
• 0 ge a ngwalolotše dintlha tše 6–7.
• Moputso o 1 ge a ngwalolotše dintlha tše 1–5.

ELA HLOKO:

Palo ya mantšu:

•   Baswai ba swanetše go kgonthišiša palo ya mantšu ao a ngwadilwego.
•   Molekwa ga se a swanela go fokoletšwa meputso ge a sa laetša palo ya mantšu
    goba ge a sa bala mantšu gabotse.
•   Ge palo ya mantšu e feta ao a nyakegago, bala a mahlano ka morago ga ao a
    nyakegago gomme o hlokomologe ao a šetšego.

Mohlala wa karabo:

Kakaretšo ka temana

Maphelo a rena a theilwe godimo ga tlhago. Mehlare e fa batho meriti. E šireletša
batho kgahlanong le meoya le diphefo. E dira gore naga e be ye botse. E fa batho
dienywa tšeo e lego difepammele. E fokotša go gogolega ga mobu. E fa diphedi
oksitšene.

                                                    PALOMOKA YA KAROLO YA B:                10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                   5                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2016
                                       NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO

Mekgwa ya go swaya karolo ya C:

•     Mopeleto

      o   Dikarabo tša lentšu le tee di abelwe moputso le ge di na le mopeleto wo o
          fošagetšego ka ntle le ge e le gore phošo ya mopeleto e fetola tlhalošo ya
          lentšu.

      o   Go dikarabo tša lefoko le le feletšego, mopeleto wo o fošagetšego o swanetše
          gore o fiwe kotlo ge phošo e le go sebopego sa polelo seo se lekolwago.

      o   Mo go lekolwago kopafatšo, karabo e be le maswaodikga.

•     Go Leleme la Gae, dibopego tša mafoko di swanetše gore di nepagale go ya ka
      Thutapolelo gomme di tšweletše mafoko ao a feletšego/go ya ka ditaelo.

•      Go dipotšišo tšeo di nyakago kgetho, amogela tlhaka yeo e sepelelanago le
       karabo yeo e nepagetšego LE/GOBA karabo ye e ngwadilwego ka botlalo bjalo
       ka karabo ye e nepagetšego.

POTŠIŠO YA 3

3.1       B/Barui ba dimpša.                                                                    (1)

3.2       Dijo tša dimpša tša Pedigree.                                                         (1)

3.3        •     Fonte ye kgolo e tšweletša kgopolokgolo ya papatšo/maatlakgogedi.
           •     Fonte ye nnyane e thekga molaetša wo o tšweletšwago ke fonte ye kgolo.         (2)

3.4       Tšweletšo ya seswantšho sa mpša yeo e lego bohlale ebile e na le maatla
          a go kgona go epolla le go dupelela marapo ao a epetšwego ka fase
          ga sekontiri.                                                                         (2)

3.5        •     Mmapatši o šomišitše poeletšo (bohlalehlale) go gatelela gore mpša ya
                 go ja Pedigree e bogale/bohlale.
           •     Go laetša bohlale bja go fetišiša bjoo mpša e ka bago le bjona ge e fepša
                 ka Pedigree.                                                                   (2)

3.6       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala:
          • Lethabo/Kgahlego.
          • Ge dimpša di fiwa dijo tša Pedigree di tla fepega gabotse, tša kgahliša,
              tša ba bogale.                                                                    (2)
                                                                                                [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  6                  DBE/Dibokwane/Hlakola 2014
                                      NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 4

4.1       B/Kadimo ya tšhelete ya go tšhela makhura.                                          (1)

4.2       Tšhelete re adimiša basadi fela.                                                    (1)

4.3        •   Tšhelete e adimišwa basadi fela.
           •   Ke lefelo la go tshela makhura.                                                (2)

4.4        •   Le bontšha tšhupetšo ya go ya kantorong ya go yo adimiša tšhelete.
           •   Le kotofaditšwe gore le bonwe ke mang le mang.                                 (2)

4.5        •   Kgopolo ya gore batho ba tla tla ba adima tšhelete ya go reka makhura.
           •   Kgopolo ya go gokagoketša bareki go tla go reka makhura lefelong le.           (2)

4.6        •   Taba ya go adimiša basadi fela e laetša kgethologanyo ya bong.
           •   Banna bao ba se nago tšhelete ba ka se tsoge ba tšhetše makhura
               lefelong le.                                                                   (2)
                                                                                              [10]

POTŠIŠO YA 5

5.1       Lefokonolo.                                                                         (1)

5.2       Le laetša gore tiro e dirilwe/phethilwe.
          Mohlala, dirile.                                                                    (2)

5.3       O boletše gore a ka se sa mo nyatša/O re a ka se sa mo nyatša.                      (1)

5.4        •   Tshwantšhanyo.
           •   Go swantšhwa monna le roto.                                                    (2)

5.5        •   Leekiši.
           •   Le laetša modumo wa tekeselo ge e ewa nakong ya ge monna a betha
               mosadi wa gagwe.                                                               (2)

5.6       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala:
          • Manyami/Pefelo.
          • Taba ye e kgahlanong le molaotheo wa naga.                                        (2)
                                                                                              [10]

                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA C:                 30
                                                      PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                  70

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2016-memo/97ce8e20-701a-491e-86ce-04b41e3194bb) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2016-memo/150c3b48-7e0a-4663-97d8-5439381055df) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2016-memo/fe6f9efb-ebe1-47c8-bcac-86a1deb67d8c) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2016-memo/4bcd2c5f-1b5d-41a6-874e-4f1686623296) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2018-memo/dcec3451-6f17-4e37-a812-94aca1d7c79b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2017-memo/742c3d51-d4ae-4580-b87c-6b3a25d5be5d) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
