# Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 1 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 9 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2018-memo/dcec3451-6f17-4e37-a812-94aca1d7c79b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 9

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC Supplementary 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2018-memo/dcec3451-6f17-4e37-a812-94aca1d7c79b)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 9 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2018/f3f0086d-9a6d-42dc-8789-c185ea105638) — QP · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRADE 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                   LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                  DIBOKWANE/HLAKOLA 2018

                                       MEMORANTAMO

MEPUTSO: 70

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 8.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                     Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                    2                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                        NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO

Mekgwa ya go swaya tekatlhaologanyo:

     Ka lebaka la gore go lebeletšwe kwešišo, mopeleto wo o fošagetšego le moo go
      nago le diphošo tša polelo ge go fiwa dikarabo, go se ke gwa fiwa kotlo ntle le ge
      e le gore diphošo tšeo di fetola seo se bolelwago
     Ge e le gore molekwa o šomiša mantšu go tšwa polelong ye nngwe, e sego yeo a
      lekwago ka yona, mantšu ao a hlokomologwe gomme ge karabo e kwešišega
      molekwa a se fiwe kotlo. Le ge go le bjalo se se tla amogelwa ge lentšu leo le
      tšwago polelong ye nngwe le šomišitšwe setšweletšweng gomme le nyakega bjalo
      ka karabo
     Dipotšišong tšeo di bulegilego, ga go meputso yeo e tla abelwago karabo
      ya EE/AOWA goba KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka leo le thekgago
      karabo ke lona leo le abelwago moputso.
     Ga go meputso yeo e tla abelwago NNETE/MAAKA goba NTLHA/KAKANYO.
      Lebaka leo le thekgago karabo ke lona le tlogo abelwa moputso.
     Ge go nyakega karabo ya lentšu le tee gomme molekwa a efa lefoko ka moka,
      mo fe moputso ge fela lentšu leo le nepagetšego le thaletšwe.
     Ge dintlha tše pedi/tharo di nyakega gomme go filwe tša go feta palo ka tatelano,
      swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.
     Amogela polelo ya semmotwana.
     Go dipotšišo tšeo di nyakago kgetho, amogela tlhaka yeo e sepelelanago le
      karabo yeo e nepagetšego LE/GOBA karabo ye e ngwadilwego ka botlalo.

POTŠIŠO YA 1

1.1       1.1.1           Tšhiwana ye e sa hwego e leta monono.
                          Kgotlelelo e tswala katlego.                                          (2)

          1.1.2        O be a swara mešongwana ya nakwana mafelelong a beke ye
                       nngwe le ye nngwe.                                                        (1)

          1.1.3           Sifiso o gotše ka go hlaka ka ge tatagwe a hlokofetše e sa le yo
                           monnyane.
                          Mmagwe o be a ba godiša gabohloko.
                          O thomile go šoma e sa le ngwana gore a kgone go thuša
                           mmagwe.                                                               (3)

          1.1.4           Ka morago ga go phetha mphato wa marematlou o ile a swara
                           mešongwana ya nakwana gore a kokotletše mašeleng a go ya
                           yunibesithi.
                          O ile a ya Yunibesithing ya Tshwane ya Theknolotši go ithutela
                           go ba sebapadi sa thelebišene.                                        (2)

          1.1.5           A sa kgaphela mamina ka thoko (seka): E sa le yo monnyane
                          Tšhiwana metša mare bohloko bo ye le pelo (seema): Ge o le
                           tšhiwana o swanetše go ba le kgotlelelo.                              (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                    3                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                        NSC – Memorantamo

          1.1.6         Sifiso o ile a amogela seemo sa ka gabo sa bohloki.
                        Sifiso o ile a ba le maikemišetšo thutong.
                        O ile a kgonthiša gore a hwetše tšhelete ya go ya sekolong.
                       (TŠE PEDI fela)                                                          (2)

          1.1.7           O ile a ya Yunibesithing ya Tshwane ya Theknolotši go ithutela
                           go ba sebapadi sa thelebišene.
                          O ile a bitšwa ditekong tša go ba sebapadi sa thelebišene.           (2)

          1.1.8        Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                       Ntlha
                        Gauteng go diragala dilwanalwana tše dintši tša go tšhoša.
                        Bophelo bja leemaema bja Gauteng bo dira gore batho ba se
                           iketle.

                       Kakanyo
                        Gauteng go swana le mafelong a mangwe, ga go dule go na le
                          dilo tša go tšhoša ka nako tšohle.
                        Bophelo bja leemaema bja Gauteng ga bo dire gore batho ba
                          se iketle.                                                            (2)

          1.1.9        Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana.
                       Mohlala:
                       Maikutlo a lethabo
                        Sifiso o ile a feleletša a hweditše mošomo wa go ba sebapadi
                          sa thelebišene ebile a ba seopedi.
                        Sifiso o bile le khamphani ya bahlapetšadikgoro.

                       Maikutlo a manyami
                        Sifiso o hlakišitšwe ke go hwetša madulo.
                        Sifiso o bile le ditlhohlo tša mašeleng.                               (2)

          1.1.10       Thuto ya temana ye ke gore:
                        Batho ba be le maikarabelo ao a apešitšwego ke boitshepo
                          bophelong.
                        Sifiso o bile le maikarabelo a go diša dikgomo e sa le yo
                          monnyane mafelelong o ile a atlega bophelong.                         (2)

1.2       1.2.1        Ke modiša - o diša dikgomo.                                              (1)

          1.2.2        Di itaetša di na le phulo ye botse.                                      (1)

          1.2.3        Setšweletšwa sa A se bolela ka fao Sifiso a goletšego, e lego
                       dinagamagaeng a diša dikgomo mola sa B se bontšha mošemane
                       a diša dikgomo.                                                          (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  4                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

          1.2.4           Tlhalošo ya seema: Motho o swanetše go itlwaetša go ba le
                           maikarabelo e sa le ka pela bophelong bja gagwe.
                          Mošemane yo a lego seswantšhong o rutilwe maikarabelo a go
                           diša e sa le yo monnyane.                                         (2)

          1.2.5         Mošemane a ka hlaselwa ke mahodu a dikgomo.
                        Mošemane a ka hloka botšhabelo ka nako ya dipula.
                        Mošemane a ka hlaselwa ke dibata.
                       (TŠE PEDI FELA)                                                       (2)

          1.2.6        Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana. Mohlala:
                       Go dumela
                        Batho ba bantši bao ba gotšego ka go hlaka, ba ba le
                          kgotlelelo.
                        Motho ge a goletše lapeng la go itlhakela o nyaka go bona a
                          ntšhitše lapa la gabo mohlakong ka go rutega gore a tle a ba
                          šomele.

                       Go ganetša
                        Ga se batho ka moka bao ba bago le kgotlelelo ya go ipetlela
                          bokamoso le ge ba gotše ka go hlaka.
                        Batho ba bangwe le ge ba gotše ka go hlaka ga ba be le
                          kgopolo ya gore ba rutege gore ba tle ba kgone go iphediša.        (2)

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA A:               30
KAROLO YA B: KAKARETŠO

POTŠIŠO YA 2

Mokgwa wa go swaya kakaretšo:

Kabo ya meputso:

D = Dintlha

P = Polelo

M = Mantšu

D = Dintlha tše šupa (7) tše di tšweleditšwego = meputso ye šupa (7)

P = Polelo = (3)

Palomoka ya meputso: [10]

Kabo ya meputso ya polelo

   Moputso o 1 o abelwa dintlha tše 1–3
   Meputso ye 2 e abelwa dintlha tše 4–5
   Meputso ye 3 e abelwa dintlha tše 6–7

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1               5                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                   NSC – Memorantamo
Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a ngwalolotše dintlha:
 0 ge a ngwalolotše dintlha tše 6–7
 Moputso o 1 ge a ngwalolotše dintlha tše 1–5

ELA HLOKO:
Palo ya mantšu:
 Baswai ba swanetše go kgonthiša palo ya mantšu ao a ngwadilwego
 Molekwa ga se a swanela go fokoletšwa meputso ge a sa laetša palo ya mantšu
   goba ge a sa bala mantšu gabotse
 Ge palo ya mantšu e feta ao a nyakegago, bala a mahlano ka morago ga ao a
   nyakegago gomme o hlokomologe ao a šetšego

Mohlala wa dikarabo:

Kakaretšo ka temana

Batswadi ba ruta bana maikarabelo mešomong le tharollong ya mathata. Ba
boledišana le bana le go theeletša mathata a bona. Bana ba rutwa go amogela
diphošo tša bona. Batswadi ba mmakgonthe ba lemoša bana ka kotsi ya dijo, dinotagi
le diokobatši. Bana ba fiwa nako ya go bapala le go robala gore menagano ya bona e
dule e fodile. Motswadi o laola kgatelelo ya monagano gore ngwana a se amege.
Khutšo le lethabo ka gae letšatši le lengwe le le lengwe di bohlokwa gore bana ba hlwe
ba thabile.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                 6                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                     NSC – Memorantamo

            DINTLHA KA MOKGWA WA                         DINTLHA KA MANTŠU
                GO NGWALOLLA                                 A MOLEKWA

    1     Batswadi ba ruta bana go rarolla    A    Batswadi     ba    ruta  bana
          mathata ao ba kopanago le ona            maikarabelo     mešomong    le
          le go beakanya mešomo ya                 tharollong ya mathata.
          bona ka nako.
    2     Ba boledišana le bona gomme         B    Ba boledišana le bana le go
          ba ipha nako ya go theeletša             theeletša mathata a bona.
          mathata a bona.
    3     Bana ba tšhaba go dira diphošo      C    Bana ba rutwa go amogela
          gomme batswadi ba ba tlwaetša            diphošo tša bona.
          gore ba kgone go lebana le
          diphošo tša bona.
    4     Batswadi ba maikarabelo ba          D    Batswadi ba mmakgonthe ba
          lemoša bana ba bona ka ga                lemoša bana ka kotsi ya dijo,
          kotsi ya go ineelela ka dijo,            dinotagi le diokobatši.
          dinotagi le diokobatši.
    5     Go bohlokwa gore bana ba be le      E    Bana ba fiwa nako ya go bapala
          nako ya go bapala le ya go               le go robala gore menagano ya
          robala.                                  bona e dule e fodile.
    6     Ge motswadi a na le kgatelelo       F    Motswadi o laola kgatelelo ya
          ya monagano ngwana le yena o             monagano gore ngwana a se
          tla ba le yona eupša ge a e laola        amege.
          ngwana a ka se lemoge seo.
    7     Motswadi o dira bonnete bja         G    Khutšo le lethabo ka gae letšatši
          gore mesong ya letšatši le               le lengwe le le lengwe di
          lengwe le le lengwe go rena              bohlokwa gore bana ba hlwe ba
          khutšo le lethabo ka gae.                thabile.

                                                    PALOMOKA YA KAROLO YA B:                 10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                7                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                    NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO

Mekgwa ya go swaya KAROLO YA C:

     Mopeleto
      o Dikarabo tša lentšu le tee di abelwe moputso le ge di na le mopeleto wo o
          fošagetšego ka ntle le ge e le gore phošo ya mopeleto e fetola tlhalošo ya
          lentšu
      o Go dikarabo tša lefoko le le feletšego, mopeleto wo o fošagetšego o swanetše
          gore o fiwe kotlo ge phošo e le go sebopego sa polelo seo se lekolwago.
      o Mo go lekolwago khutsofatšo, karabo e be le maswaodikga a maleba
     Go Leleme la Gae, dibopego tša mafoko di swanetše gore di nepagale go ya ka
      Thutapolelo gomme di tšweletše mafoko ao a feletšego/go ya ka ditaelo
     Go dipotšišo tšeo di nyakago kgetho, amogela tlhaka yeo e sepelelanago le
      karabo yeo e nepagetšego LE/GOBA karabo ye e ngwadilwego ka botlalo bjalo ka
      karabo ye e nepagetšego

POTŠIŠO YA 3

3.1       C/Bahlatswi ba bohlale                                                            (1)

3.2       Twaa!                                                                             (1)

3.3       Fonte ye kgolo e tliša maatlakgogedi le go jabetša mola ye nnyane e rwele
          molaetša.                                                                         (2)

3.4          Mmapatši o re Omo ke mogwera wa bahlatswi.
             Ge mohlatswi a šoga diaparo, Omo e thušana le yena ka go di šweufatša.        (2)

3.5          Diaparo di šala di tagile di re twaa!
             Go bontšha gore sešepe sa Omo se na le maatla, se tloša ditšhila tše di
              tseneletšego diaparong tša bašemane ba go bapala kgwele ya maoto              (2)

3.6       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
           Ge o diriša sešepe sa Omo o dula o thabile.
           Motho yo a dirišago sešepe sa Omo o kgahlega ge dipoelo di mo
             kgotsofatša.                                                                   (2)
                                                                                            [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                8                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                    NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 4

4.1       Mašemo a a abelwe rena banna e sego basatšana.                                     (1)

4.2       O swere lehlotlo/Sefahlego se šošobane/moriri wo mošweu le lefatla                 (1)

4.3          Pudula ya 1 ke ya monagano – E tšweletša seo moanegwa a se
              naganago.
             Pudula ya 2 ke ya polelo – E tšweletša seo moanegwa a se bolelago.             (2)

4.4          Tikologo ya khathune ye ke dinaga magaeng/gae ga mahlaku.
             Boithekgo bo mabapi le setšo, ka setšo ngwana wa mosetsana ga a
              abelwe mahumo goba gona go išwa sekolong ka ge go thwe o tlo nyalwa
              a ya magorong a šele. Tšohle di fiwa bana ba bašemane ka ge e le
              balotaina. Mokgalabje o abile dithoto tša gagwe a sa phela.                    (2)

4.5          Mošemane yo a lego kgauswi le tatagwe o itshwere dinoka ebile o petlile
              dipetlo.
             Mošemane wa go mo latela o tsentšhitše diatla ka potleng ebile o kgoga
              le motsoko.
             Wa mafelelo o bolela ka go šupa tatagwe ka menwana.
              (TŠE PEDI FELA)                                                                (2)

4.6       Balekwa ba tla fa dikgopolo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ntlha: Ge a nyalwa o ya bogadi le dithoto tšeo a di abetšwego.
          Kakanyo: Batho ba ka tsenela lenyalo la go se hlakanele dithoto.                   (1)

4.7       Balekwa ba tla fa dikgopolo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ee:
           Bana ba tla kgona go tseba tšeo batswadi ba ba abetšego tšona pele ba
             hlokofala gore le ge batswadi ba ka hlokofala go se šale go eba le
             dikgakgano.
           Batswadi ba dire lengwalo la go aba dithoto.
                 ( E TEE FELA)
          GOBA
          Aowa:
           Ga se tshwanelo gore bana ba tsebe kabo ya dithoto pele ga nako ka ge
             se se ka hlola dikgakgano.                                                      (1)
                                                                                             [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                 9                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                     NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 5

5.1       Ba: lekgokarui
          Afrika-Borwa: Lerui                                                                (2)

5.2       Bona: Lešalašala leo le laetšago kgatelelo
          Tšeo: Lešalašupi la kgato ya bobedi                                                (2)

5.3       Lemogile - lemoga/thomile - thoma: Le laetša gore tiro e diragetše ka nako ye
          e fetilego. (Kgetha lephethi LE TEE fela).                                         (2)

5.4       Ke maina a dilo tšeo re ka se kgonego go di bona le go di swara fela di
          bonwa ka leihlo la kgopolo.                                                        (1)

5.5       Lekopanyi le kopanya dikgopolo tše pedi, e lego:
          go aba le go kgonthišiša                                                           (1)

5.6       Lehlathi la felo 'nageng', e tšwa go leina, 'naga': go hlomeseditšwe moselana
          wa lehlathifelo, -ng.                                                              (2)
                                                                                             [10]

                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA C:              30
                                                        PALOMOKA YA TLHAHLOBO:               70

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018-memo/13c7e145-86e4-412b-aee0-9b9f29764e6b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2018-memo/2aa24788-f77a-4f3d-81d8-dc6582374d75) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2018-memo/ce530cdf-b618-4f89-ad0e-38cc62db758f) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2018-final-memo/8a17706a-8ce8-4be6-9a38-23b2858842f9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2017-memo/742c3d51-d4ae-4580-b87c-6b3a25d5be5d) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2016-memo/76fb147c-0b6a-4be3-bc40-f3c44757b1df) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
