# Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 1 memorandum from the NSC June Exam 2018, 7 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2018-memo/ce530cdf-b618-4f89-ad0e-38cc62db758f
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 7

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2018-memo/ce530cdf-b618-4f89-ad0e-38cc62db758f)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 7 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P1 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2018/941e177b-d260-43b7-bff5-0cc3a74b94e6) — QP · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                              GRAA

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                   LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                            2018

                                       MEMORANTAMO

                                                                    MEPUTSO: 70

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 7.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                           Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                   2                                   DBE/2018
                                       SCE – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

Mekgwa ya go swaya tekatlhaloganyo

•     Ka lebaka la gore nepo e lebešitšwe go kwešišo, mopeleto le polelo tša go
      phošagala dikarabong ga tša swanela go šetšwa, ka ntle le ge fela diphošo tša
      mohuta woo di fetola tlhalošo/kwešišo. Diphošo di swanetše go bontšhwa. Ge
      molekwa a diriša mantšu a polelo yeo a sa lekwego ka yona, hlokomologa
      mantšu ao, gomme ge karabo e tšweletšwa gabotse, se mo fokoletše meputso.
      Le ge go le bjalo, ge lentšu la polelo ye nngwe le dirišwa mo sengwalong gomme
      le nepiša karabo, gona karabo yeo e tla amogelwa.
•     Mo go dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša EE/AOWA
      goba KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo
      yeo.
•     Ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba
      NTLHA/KGOPOLO. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo.
•     Ge go nyakega dikarabo tša lentšu le tee, gomme molekwa a fa lefoko ka moka,
      swaya karabo ya nnete ge fela lentšu la nnete/karabo le thaletšwe.
•     Ge dintlha tše pedi goba tše tharo di nyakega gomme gwa fiwa tše ntši, swaya
      fela tše pedi goba tše tharo.
•     Amogela mebolelwana.

POTŠIŠO YA 1

1.1       1.1.1       Parapara.                                                                (1)

          1.1.2        Ponelopele ya gore leina la Mmadikoloto le lebišitše go motho yo a
                       nago le dikoloto tše dintši/motho wa go rata dikoloto.                  (1)

          1.1.3        O se mothofaditše ka ge a re se ile sa ba sa hwa lentšu (Ke motho
                       fela yo a nago le lentšu).                                              (1)

          1.1.4        • O phela bophelo bja go feta mogolo wa gagwe
                       • Go gana go phalwa
                       • Go se kgotsofatšwe ke seo a nago le sona                              (3)

          1.1.5       Temana ya boraro e laetša ka moo Mmadikoloto a babjago ka
                      lebaka la go imelwa ke mekitlana yeo a sa kgonego go e lefela
                      mola temana ya bošupa e laetša ka moo Mmadikoloto a ilego a
                      thušega ka go tšea maele a Bonolo Sekudu go tšwa tebetebeng ya
                      mekitlana.                                                               (2)

          1.1.6        • Molaetša ke gore batho ba hlokomele batho bao ba ratago
                         motho ge a na le sa gagwe
                       • Batho ba rata motho ge a sa phela gabotse, ge a thoma go ba le
                         mathata ba a mo katoga
                       • Megabaru mo bophelong e ka go hlolela mathata
                         (TŠE PEDI fela)                                                       (2)
          1.1.7        • Go be le dithutotlhahlo mabapi le tšhomišo ya tšhelete
                       • Megolo ya batho e oketšwe kgafetšakgafetša
                       • Go fokotšwe ditefelo tša lešokotšo la mmušo                           (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                   3                                  DBE/2018
                                       SCE – Memorantamo

          1.1.8        • O be a le ka fase ga kgatelelo ya mekitlana le monagano
                       • O be a nyaka thušo, ka fao o be a tshepha motho yo mongwe le
                         yo mongwe/o kgakanegong/tlalelong
                       • O be a na le letšhogo la go tlo tšeelwa diphahlo ka gae, o
                         ngwadišitšwe Credit Bureau le go išwa kgorong ya tsheko             (3)

          1.1.9        • Go se tshephe motho yo o sa tsebego ka yena
                       • Go ela šedi dikeletšo tša maleba tšeo di ka go thušago go tšwa
                         mekitlaneng                                                         (2)

          1.1.10       Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                       • O ipolaile ka go rata go phadišana le bao ba mo fetago ka
                         ditseka
                       • O ipolaile ka go se kgotsofatšwe ke mogolo wa gagwe
                       • O ipolaile ka lebaka la go ba le megabaru
                          (TŠE PEDI fela)                                                    (2)

1.2       1.2.1        C/Imelwago ke mekitlana.                                              (1)

          1.2.2        Mokotlana wa gagwe o tlemilwe mafelelong ka ge o tletše.              (1)

          1.2.3        Setšweletšwa se laetša motho yo a imelwago ke mekitlana mola
                       temana ya 3 e laetša mathata ao motho a ikhwetšago a le ka gare
                       ga wona mabapi le tebetebe ya mekitlana.                              (2)

          1.2.4        Ke taetšo ya gore mekitlana ye ke ye mentši.                          (1)

          1.2.5        Go se eme thwii ke taetšo ya gore o na le mathata, o phela boima
                       ka ge a imelwa ke dikoloto tša gagwe.                                 (1)

          1.2.6        • Ge a ka fokotša morwalo wa dikoloto wo a o rwelego
                       • Ge a ka latela lenaneo la tšhomišo ya tšhelete ka mokgwa wa
                         maleba
                       • A phela bophelo bja go lekana le mogolo wa gagwe
                         (TŠE PEDI fela)                                                     (2)

          1.2.7         Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana.
                       Mohlala:
                       Maikutlo a manyami/pefelo
                       • Batho ba go adimiša ditšhelete ba dira gore batho ba imelwe ke
                           mekitlana ka ge tswala ya bona e le godimo.
                       • Ba bangwe ba baadimiši ba ditšhelete ba tšeela batho dikarata
                           tša panka gore ba se ba tšhabele ka tšhelete
                          (E TEE fela)                                                       (2)

                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA A:              30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1               4                                   DBE/2018
                                   SCE – Memorantamo

KAROLO YA B: KAKARETŠO

POTŠIŠO YA 2

Mokgwa wa go swaya kakaretšo:

Ge go swaiwa go tla hlokomelwa dintlha tše bohlokwa gomme gwa tlogelwa tša go
hloka mohola.

Kakaretšo e swanetše go swaiwa ka mokgwa wo o latelago:

• Kabo ya meputso:

   o Meputso ye šupa (7) e abelwa dintlha tše šupa (7) (Moputso o 1 go ntlhakgolo ye
     nngwe le ye nngwe)
   o Meputso ye meraro (3) e abelwa polelo
   o Palomoka ya meputso: (10)

• Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a sa tsopola go tšwa temaneng:

   o Moputso o 1 o abelwa dintlha tše 1–3
   o Meputso ye 2 e abelwa dintlha tše 4–5
   o Meputso ye 3 e abelwa dintlha tše 6–7

• Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a ngwalolotše dintlha:

   o Ngwalollo ya dintlha tše 6–7: se abe moputso wa polelo
   o Ngwalollo ya dintlha tše 1–5: aba moputso o 1 wa polelo

ELA HLOKO:

• Palo ya mantšu:

o Baswai ba swanetše go kgonthišiša palo ya mantšu ao a ngwadilwego.
o Molekwa ga se a swanela go fokoletšwa meputso ge a sa laetša palo ya mantšu
  goba ge a sa bala mantšu gabotse. Ge palo ya mantšu e feta ao a nyakegago, bala
  a mahlano ka morago ga ao a nyakegago gomme o hlokomologe ao a šetšego.

Mohlala wa karabo:

Ndileka Mandela o hlohleleditše batho go thuša barutwana bao ba hlokago. O
kgopetše setšhaba go ithaopa go thuša dikolo tlhokomelong ya bana. Dikolong go be
le dieta tšeo di ka fiwago barutwana bao ba hlokago. O hlohleleditše setšhaba le go
thuša barutwana ka mapai nakong ya marega. Thekgo go tšwa go setšhaba ka moka e
tla fa barutwana mafolofolo a go ithuta. Barutwana ba lokela go fiwa dibaka tša go
lekana tša thuto. O hlohleleditše barutwana go hlokomela thuto. O tutueditše setšhaba
go ba ngatana e tee thutong ya bana ka moka.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                 5                                    DBE/2018
                                     SCE – Memorantamo

          DINTLHA KA MOKGWA WA GO                        DINTLHA KA MANTŠU A
                     NGWALOLLA                                  MOLEKWA
 1     'O dirile boipiletšo bja gore batho ba     A   Ndileka Mandela o hlohleleditše
       ithaope go fana ka dieta le mapai              batho go thuša barutwana bao
       dikolong.'                                     ba hlokago.
 2     'O kgopetše setšhaba gore se kgathe        B   O kgopetše setšhaba go ithaopa
       tema tlhokomelong ya bana.'                    go thuša dikolo tlhokomelong ya
                                                      bana.
 3     'Dikolong go dule go na le dieta tšeo di   C   Dikolong go be le dieta tšeo di
       ka fiwago barutwana ba mohuta wo.'             ka fiwago barutwana bao ba
                                                      hlokago.
 4     'Barutwana ge ba se na mapai a go          D   O hlohleditše setšhaba le go
       robala marega ba tlo tsenwa ke phefo           thuša barutwana ka mapai
       ba lwala gomme ba palelwa ke go ya             nakong ya marega.
       sekolong.'
 5     'Se se tla dira gore barutwana ba be le    E   Thekgo go tšwa go setšhaba ka
       mafolofolo dithutong tša bona.'                moka e tla fa barutwana
                                                      mafolofolo a go ithuta.
 6     'Ga se barutwana ka moka bao e ka          F   Barutwana ba lokela go fiwa
       bago baetapele ba ka moso eupša                dibaka tša go lekana tša thuto.
       morutwana yo mongwe le yo mongwe
       o na le tokelo ya go fiwa sebaka sa go
       ithuta.'
 7     O tšwetše pele ka gore bengdikgwebo,       G O tutueditše setšhaba go ba
       dikhamphani le dikereke di ithaope go        ngatana e tee thutong ya bana
       thuša dikolo.                                ka moka.

                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA B:                  10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  6                                 DBE/2018
                                      SCE – Memorantamo

KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO

Mekgwa ya go swaya KAROLO YA C

• Mopeleto:
   o Dikarabo tša lentšu le tee di swaiwe go ba tše di nepagetšego le ge mopeleto
     o phošagetše, ka ntle le ge phošo e fetola tlhalošo ya lentšu
   o Dikarabong tša lefoko le le phethagetšego, mopeleto wo o phošagetšego o tlo
     lahlegelwa ke meputso ge phošo e tšwelela mo go sebopego sa polelo ye go
     lekwago ka yona
   o Ge go lekwa kopafatšo, karabo e swanetše go bontšhwa ka nepagalo
• Dibopego tša polelo di swanetše go nepiša popopolelo, di be di tšweletšwe ka
  botlalo mafoko go ya ka taelo
• Mabapi le dipotšišokopana tša go fapafapana tša go kgethwa, amogela BOBEDI
  tlhaka ya go nyalelana le karabo ya go nepagala LE/GOBA karabo ya go nepagala
  ya go ngwalwa ka botlalo

POTŠIŠO YA 3

3.1       C/Seswantšho sa legare.                                                           (1)

3.2       Wa reka o rekile/hlwekile hlwekihlweki                                            (1)

3.3       Fonte ye kgolo e tšweletša molaetša wa papatšo le goga šedi ya moreki
          mola fonte ye nnyane e thekga seo se tšweletšwago ke fonte ye kgolo.              (2)

3.4        •   Hlwekihlweki
           •   Moo go dirišitšwego legare le, go šala go hlwekile go fetiša                 (2)

3.5       Bannatia, le laetša gore mohuta wa legare la martor le dirišwa ke banna ba
          go tia (ba go ba le maledu).                                                      (2)

3.6        •   Legare la bannatia fela, ke molaetša wa go bontšha gore basadi ga ba
               swanela go šomiša legare le
           •   Banna bao e sego bannatia ba kgethollwa ka ge ba se ba swanela go
               šomiša mohuta wo wa legare                                                   (2)
                                                                                            [10]

POTŠIŠO YA 4

4.1       A/Makalo.                                                                         (1)

4.2       Ge e le lena bakgalabje, le tšwafa ka la gore dibjana di hlatswiwa ke basadi
          fela!                                                                             (1)

4.3       Pudula ya 1 ke ya go bolela mola ya 3 e le ya go nagana.                          (2)

4.4       O šomišitše maatla a bonna bošaedi e le mokgwa wa go laetša gore o fenya
          mosadi ka gore:
          • Ge nka se di hlatswe o tla ntirang?
          • Poo ke nna ka mo!                                                               (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                 7                                       DBE/2018
                                     SCE – Memorantamo

4.5       •    Di laetša gore seboledi se šomiša segalo sa godimo
          •    Di laetša gore seboledi se befetšwe                                              (2)

4.6       •    Mokgalabje o dirišitše nyenyefatšo go tšweletša maikutlo a lenyatšo
               Mohlala: Mokgekolwana towe!
          •    Go hlomeseditšwe moselana wa –ana go leina le mokgekolo                          (2)
                                                                                                [10]

POTŠIŠO YA 5

5.1       Lešalašupi – tše.
          Kgato – ya mathomo.                                                                   (2)

5.2       Dijo tše dintši ga di kgone go šomišwa ke mmele ka nako e tee.                        (1)

5.3       •    tše bohlokwa – sehlophantšu sa leamanyi(ina)
          •    wo mokaone – sehlophantšu sa lehlaodi                                            (2)

5.4       Go se je mmoto wa dijo – Modirišogo.                                                  (2)

5.5       Balekwa ba tla tšweletša ditlhalošo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Mma ga a rate senkgwa sa go tlotšwa makhura a mantši
          • Efang tate makhura a go tlola maoto
          • Ga se ba fihla ka nako ka ge sefatanaga sa bona se fedile makhura
          • Nama ye ya nku e tletše makhura fela
              (TŠE PEDI fela)                                                                   (2)

5.6       O dirišeditšwe go laetša taelo ka bontšing.                                           (1)
                                                                                                [10]

                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA C:                30
                                                         PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                 70

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2018-memo/d5e17642-1f54-43b0-b5b5-72ec50a1d1c9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2018-memo/95ce5bb2-d420-4fb6-a727-ceb244ba5b7c) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2018-final-memo/8a17706a-8ce8-4be6-9a38-23b2858842f9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2018-memo/dcec3451-6f17-4e37-a812-94aca1d7c79b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2024 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2024-nsc-june-exam-memorandum-paper-1-sepedi/c158522a-4a22-42f2-93c9-91abba93fe95) — Sepedi HL · Memo · 2024 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2023-mg/b1723311-5b51-4166-9e07-e4020330f774) — Sepedi HL · Memo · 2023 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
