# Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2016, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2016-memo/4bcd2c5f-1b5d-41a6-874e-4f1686623296
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2016
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2016-memo/4bcd2c5f-1b5d-41a6-874e-4f1686623296)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2016 · sepedi. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P1 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2016/d20c45c6-9d23-41e1-b52f-ca1cb10a109f) — QP · 2016 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRADE 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                   LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                       DIBATSELA 2016

                                       MEMORANTAMO

MEPUTSO:70

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 7.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                     Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                   2                           DBE/Dibatsela 2016
                                       NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO

Mekgwa ya go swaya tekatlhaologanyo.

•     Ka lebaka la gore go lebeletšwe kwešišo, mopeleto wo o fošagetšego le moo go
      nago le diphošo tša polelo ge go fiwa dikarabo, go se ke gwa fiwa kotlo ntle le ge e
      le gore diphošo tšeo di fetola seo se bolelwago.

      Ge e le gore molekwa o šomiša mantšu go tšwa polelong ye nngwe, e sego yeo a
      lekwago ka yona, mantšu ao a hlokomologwe gomme ge karabo e kwešišega
      molekwa a se fiwe kotlo. Le ge go le bjalo se se tla amogelwa ge lentšu leo le
      tšwago polelong ye nngwe le šomišitšwe setšweletšweng gomme le nyakega bjalo
      ka karabo.

•     Dipotšišong tšeo di bulegilego, ga go meputso yeo e tla abelwago karabo ya
      EE/AOWA goba KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka leo le thekgago karabo
      ke lona leo le abelwago moputso.

•     Ga go meputso yeo e tla abelwago NNETE/MAAKA goba NTLHA/KAKANYO.
      Lebaka leo le thekgago karabo ke lona le tlogo abelwa moputso.

•     Ge go nyakega karabo ya lentšu le tee gomme molekwa a efa lefoko ka moka, mo
      fe moputso ge fela lentšu leo le nepagetšego le thaletšwe.

•     Ge dintlha tše pedi/tharo di nyakega gomme go filwe tša go feta palo ka tatelano,
      swaya tše pedi/tharo tša mathomo fela.

•     Amogela polelo ya semmotwana.

•     Go dipotšišo tšeo di nyakago kgetho, amogela tlhaka yeo e sepelelanago le
      karabo yeo e nepagetšego LE/GOBA karabo ye e ngwadilwego ka botlalo.

POTŠIŠO YA 1

1.1        SETŠWELETŠWA SA A

           1.1.1       Barutwana ba mphato wa 12.                                               (1)

           1.1.2       Mathomong a ngwaga, ka morago ga phatlalatšo ya dipoelo tša
                       marematlou.                                                              (2)

           1.1.3       Balekwa ba tla tšweletša diponelopele tša go fapana. Mohlala:
                       Balekwa bao ba sa tšwelelago gabotse ba tla hlohleletšega go
                       boeletša ba tshepa gore ba tla tšwelela.                                 (1)

           1.1.4       Tekodišišo le Tshwaolefsa.                                               (2)

           1.1.5        •   Temana ya 2 e tšweletša magato ao a ka tšewago ke
                            morutwana yoo a sa kgotsofatšwago ke dipoelo.
                        •   Temana ya 3 e laetša magato ao morutwana a ka a tšeago ge
                            a sa hwetša dipoelo tša gagwe.                                      (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                   3                          DBE/Dibatsela 2016
                                       NSC – Memorantamo

          1.1.6         •   Ke bomang bao ba ka ingwadišetšago ditlhahlobo tša
                            tlaleletšo.
                        •   Nako yeo ditlhahlobo tša tlaleletšo di ka ngwadišwago ka
                            yona.
                        •   Letšatši la go tswalela boingwadišo.                               (3)

          1.1.7        Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                       • Ba bangwe ba balekwa ba ka fa mabaka a maaka.
                       • Go kgonthišiša gore lebaka leo le filwego ke la maleba.               (2)

          1.1.8        Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                       • Kabo ya thušo ya mašeleng a thuto e fiwa le barutwana bao
                           ba tšwago ka malapeng a batsebalegi.
                       • Barutwana bao ba sa dumelelwago go fiwa thušo ye ya
                           mašeleng, go swana le barutwana ba go tšwa dinageng tša ka
                           ntle.
                       • Di thuša setšhaba go bana bao ba lego bohlale fela ba
                           hloka mašeleng .
                       • Bomenetša bjoo bo dirwago nakong ya kabo ye ya mašeleng.
                       • Bjalobjalo. (Tše THARO fela)                                          (3)

          1.1.9        Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                       • Ee: Ka lebaka la go hloka mašeleng.
                              Ke tsela ya ka pejana ya go fetša dithuto.
                              Ga e kgethele morutwana thuto yeo a nyakago go e dira.
                       • Aowa: Ga ba nyake gore ba ye felo fao ba tla tlago ba lefela
                                 tšhelete yeo ka morago.
                                 Ba tla ya go Funza Lushaka ka ge yona e sa lefelwe
                                 ebile e sa tšee nako ye telele go fa thušo ya mašeleng.       (2)

          1.1.10       Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana.
                       Mohlala:
                       Lethabo/Kgahlego
                       Seo se bolelwago ke Tona ya Thuto ke tshedimošo ya maleba le
                       tlhohleletšo go barutwana ka moka.                                      (2)
1.2       SETŠWELETŠWA SA B
          1.2.1        A/Balekwa ba ngwala tlhahlobo.                                          (1)
          1.2.2        •    Ditšweletšwa ka bobedi bja tšona di mabapi le tlhahlobo (ya
                            marematlou).
                       •    Setšweletšweng sa A temaneng ya 1 go bolelwa ka barutwana
                            bao ba tšweletšego le bao ba sa tšwelelago gabotse ba fiwa
                            tlhohleletšo, mola setšweletšwa sa B se bontšha barutwana ba
                            ngwala tlhahlobo.
                       •    Molaetša wa tšona o bontšha goba o tšweletša barutwana ba
                            katanela bokamoso bja bona.                                        (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                   4                           DBE/Dibatsela 2016
                                       NSC – Memorantamo

          1.2.3        •    Go hlokomela balekwa ge ba ngwala.
                       •    Go kgonthiša gore balekwa ba bolokegile.
                       •    Go kgonthiša gore balekwa ga ba ngwalolle dikarabo go tšwa
                            methopong yeo e sa dumelelwago/ ga ba kopiše.
                            (Tše PEDI fela).                                                    (2)

          1.2.4        •    Taetšo ya go re ba tsena sekolong sefe.
                       •    Go re ba fapane le balekwa bao ba ithutago ba le gae.               (2)

          1.2.5        Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                       Ke ya maleba:
                       Balekwa ba dutše ka o tee ka o tee.
                       Dipanka di dutše ka go latelana.
                       Sekgoba gare ga dipanka ke sa maleba.
                       (Tše PEDI fela).                                                         (2)

                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA A:                30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                5                           DBE/Dibatsela 2016
                                    NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: KAKARETŠO

Mokgwa wa go swaya kakaretšo:

Kabo ya meputso:

D = Dintlha

P = Polelo

M = Mantšu

D = Dintlha tše šupa (7) tše di tšweleditšwego = meputso ye šupa (7)

P = Polelo = (3)
Palomoka ya meputso: (10)

Kabo ya meputso ya polelo

•   Moputso o 1 o abelwa dintlha tše 1–3
•   Meputso ye 2 e abelwa dintlha tše 4–5
•   Meputso ye 3 e abelwa dintlha tše 6–7

Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a ngwalolotše dintlha:
o   0 ge a ngwalolotše dintlha tše 6–7.
o   Moputso o 1 ge a ngwalolotše dintlha tše 1–5.

ELA HLOKO:

Palo ya mantšu:

•   Baswai ba swanetše go kgonthišiša palo ya mantšu ao a ngwadilwego.
•   Molekwa ga se a swanela go fokoletšwa meputso ge a sa laetša palo ya mantšu goba
    ge a sa bala mantšu gabotse.
•   Ge palo ya mantšu e feta ao a nyakegago, bala a mahlano ka morago ga ao a
    nyakegago gomme o hlokomologe ao a šetšego.

POTŠIŠO YA 2

Mehlala ya dikarabo:

Kakaretšo ka temana

Komelelo ke leswena. Komelelo e hlola tlhokego ya meetse le dijo. Balemi ba hwelwa
ke maruo ka lebaka la tlala le komelelo. Ba šomiša tšhelete ye ntši go reka didirišwa tša
go nwešetša mašemo le go epa meetse. Mello ya hlaga e hlola tshenyo ye kgolo
nageng ka moka gomme go ba le tšhilafalo ye kgolo ya moya. Malwetši e ba a mantši
gomme a bolaya batho. Balemi ba bantši ba rekiša maruo a bona pele a ehwa.Theko ya
dijo e ya godimo gomme bahloki ba hloka lehea le lešweu leo le šomišetšwago go dira
bupi.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                 6                           DBE/Dibatsela 2016
                                     NSC – Memorantamo

Kakaretšo ka dintlha

     DITSOPOLWA                                      DINTLHA
 1   'Go ba le tlhaelelo ye kgolo ya meetse      1   Komelelo ke leswena/komelelo e
     le bjang bja go fepa maruo.'                    hlola tlhokego ya meetse le dijo.
 2   'Balemi ba bantši ba loba maruo ka          2   Balemi ba hwelwa ke maruo ka
     lebaka la go bolawa ke tlala le lenyora.'       lebaka la tlala le komelelo.
 3   'Tšhelete ye ntši ya balemi e               3   Ba šomiša tšhelete ye ntši go reka
     šomišetšwa go reka didirišwa tša go             didirišwa tša go nwešetša mašemo
     nwešetša mašemo le go epa meetse.'              le go epa meetse.
 4   'Mehlare ya dikgong tša go gotša mollo,     4   Mello ya hlaga e baka tshenyo ye
     mehlare ya dikenywa le bjang di a fišwa         kgolo nageng ka moka gomme go
     etšwe di dutše di se gona'.                     ba le tšhilafalo ye kgolo ya moya.
 5   'Malwetši e ba a mantši gomme batho         5   Malwetši e ba a mantši gomme a
     ba a lwala, ba hlokofala'.                      bolaya batho.
 6   'Ba bangwe ba balemi ba gapeletšega         6   Balemi ba bantši ba rekiša maruo a
     go rekiša maruo a bona pele a felela sa         bona pele a ehwa.
     ruri.'
 7   'Ka nako ya komelelo, puno e no ba go       7   Theko ya dijo e ya godimo.
     jela lehlakeng mola theko ya dijo le
     yona e eya marung.'

                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA B:              10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  7                           DBE/Dibatsela 2016
                                      NSC – Memorantamo

KAROLO C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO
Mekgwa ya go swaya karolo ya C:
• Mopeleto
   o Dikarabo tša lentšu le tee di abelwe moputso le ge di na le mopeleto wo o
     fošagetšego ka ntle le ge e le gore phošo ya mopeleto e fetola tlhalošo ya
     lentšu.

      o   Go dikarabo tša lefoko le le feletšego, mopeleto wo o fošagetšego o swanetše
          gore o fiwe kotlo ge phošo e le go sebopego sa polelo seo se lekolwago.

      o   Mo go lekolwago kopafatšo, karabo e be le maswaodikga.

•     Go Leleme la Gae, dibopego tša mafoko di swanetše gore di nepagale go ya ka
      Thutapolelo gomme di tšweletše mafoko ao a feletšego/go ya ka ditaelo.

•     Go dipotšišo tšeo di nyakago kgetho, amogela tlhaka yeo e sepelelanago le
      karabo yeo e nepagetšego LE/GOBA karabo ye e ngwadilwego ka botlalo bjalo ka
      karabo ye e nepagetšego.

POTŠIŠO YA 3

3.1       C/Chupa Chups                                                                        (1)

3.2       •   Pongpong ya go ratwa ke basadi fela ka ge ba tseba tša maemo, e sego banna.
          • Ya go ratwa ke basadi fela.
          (E TEE fela)                                                                         (1)

3.3       Fonte ye kgolo e tšweletša kgopolokgolo ya papatšo/maatlakgogedi mola
          fonte ye nnyane e thekga molaetša wo o tšweletšwago ke fonte ye kgolo.               (2)

3.4       Ditšhošane di šikologa pompong go laetša gore ga e na swikiri/ga e na
          kgogedi.                                                                             (1)

3.5       • Go laetša gore ditšhošane di ka se e namele ka ge e se na swikiri.
          • Go gokagoketša bareki.
          • Go goga šedi ya mmadi.
          (Tše PEDI fela)                                                                      (2)

3.6       Ka go diriša polelo ya gore pompong ye e lwantšha malwetši.                          (1)

3.7       Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ee:
          • Ka setšo, gantši basadi ke bona ba apeago ka gae.
          • Gantši basadi ke bona ba rekago dijo.
                                              Goba
          Aowa:
          • Go na le banna bao ba ithutetšego mošomo wa go apea.
          • Banna le bona ba a apea ka malapeng a bona.
          • Banna le bona ba reka dijo. (E TEE fela)                                           (2)
                                                                                               [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                 8                         DBE/Dibatsela 2016
                                            NSC

POTŠIŠO YA 4

4.1       B/Kgatelelo ya bašomi.                                                            (1)

4.2       Wa ntotoma – Le hlaloša gore morwalo ke wo mogolo kudu.                           (2)

4.3       Ka moka ba tlile mošomong/Ka moka ba rwele morwalo.
          (E TEE fela)                                                                      (1)

4.4       O laetša gore motho wa leoto la go se itekanele o kgona mošomo go swana
          le batho ba maoto a go itekanela/Ga go kgethologanyo.
          O laetša gore motho wa leoto la go se itekanele le yena o a amogelega
          mešomong go swana le batho bao ba itekanetšego.
          O laetša tekatekano yeo e tšweletšwago ke molaotheo.
          (Tše PEDI fela).                                                                  (2)

4.5       Tirišo ya ditho tša mmele wa gagwe e laetša go galefela bašomi.
          O ba gegea ka gore o rwele morwalo wa go swana le wa bona mola wa
          gagwe e le wo monnyane.
          O ba omanya ka go ba botša gore ba dira matepe mošomong.
          (Tše PEDI fela).                                                                  (2)

4.6       Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ee, Batho bao ba sa itekanelago le bona ba thwetšwe mošomong.
              Bašomi ba thwetšwe ntle le kgethollo ya bong.
                                              Goba
          Aowa, Mošomi yo a sa itekanelago o filwe mošomo wa boima.
                Molaodi o hloriša bašomi.
                Molaodi o na le kgatelelo go bašomi.                                        (2)
                                                                                            [10]

POTŠIŠO YA 5

5.1       Lediri – ithuta.
          Lehlathi – bošaedi (ka bošaedi)                                                   (2)

5.2       Go se be batswadi pele ga nako.                                                   (1)

5.3       Phadiphadi! – le laetša bokamoso bjo bobotse/bja katlego go barutwana.            (1)

5.4       Ye – lekgokahlaodi, Kgolo – lehlaodi.                                             (2)

5.5       Phadima – Mokgadi o na le bokamoso bja go phadima.
          Phadima – Sefatanaga sa gagwe se hlwekile ebile se a phadima.
          Phadima – Mokgadi matšatši a o a phadima ka gore o ja gabotse.                    (2)
5.6       Leba ke lentšu leo le šomago sebakeng sa lediri.
          Leba la go swantšha.                                                              (2)
                                                                                            [10]

                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA C:               30
                                                      PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                70

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P2 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2016-memo/18be93e0-c4cc-4cea-ac63-56d313ee9dc0) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2016-memo/20d24317-db2c-4834-ae74-951471853df0) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2016-memo/fe6f9efb-ebe1-47c8-bcac-86a1deb67d8c) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2016-memo/76fb147c-0b6a-4be3-bc40-f3c44757b1df) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2021-mg/b90c5dad-7de0-43e5-aaa1-c3a682be7dcc) — Sepedi HL · Memo · 2021 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2019-memo/0b8837cb-de12-4ac3-9987-20307cac4fe3) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
