# Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2017, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2017-memo/7494f0dc-bd62-47bb-855d-8d1dd8d3cb77
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2017
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2017-memo/7494f0dc-bd62-47bb-855d-8d1dd8d3cb77)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2017 · sepedi. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P1 Nov 2017](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2017/d35ea366-a212-45dc-bd8c-a4fb458dc515) — QP · 2017 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                               GRAD

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                   LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                       DIBATSELA 2017

                                       MEMORANTAMO

MEPUTSO: 70

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 8.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                     Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                     2                       DBE/Dibatsela 2017
                                         NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO

GO SWAYA TEKATLHAOLOGANYO

•     Ka lebaka la go re nepo e lebešitšwe go kwešišo, mopeleto le polelo tša go
      phošagala dikarabong ga tša swanela go šetšwa, ka ntle le ge fela diphošo tša
      mohuta woo di fetola tlhalošo/kwešišo. Diphošo di swanetše go bontšhwa.
      Ge molekwa a diriša mantšu a polelo yeo a sa lekwego ka yona, hlokomologa
      mantšu ao, gomme ge karabo e tšweletšwa gabotse, se mo fokoletše meputso.
      Le ge go le bjalo, ge lentšu la polelo ye nngwe le dirišwa mo sengwalong gomme
      le nepiša karabo, gona karabo yeo e tla amogelwa.
•     Mo go dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša EE/AOWA
      goba Ke a dumela/Ga ke dumele. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo.
•     Ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba
      NTLHA/KGOPOLO. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo.
•     Ge go nyakega dikarabo tša lentšu le tee, gomme molekwa a fa lefoko ka moka,
      swaya karabo ya nnete ge fela lentšu la nnete/karabo le thaletšwe.
•     Ge dintlha tše pedi goba tše tharo di nyakega gomme gwa fiwa tše ntši, swaya
      fela tše pedi goba tše tharo.
•     Amogela mebolelwana.

POTŠIŠO YA 1

1.1       1.1.1        Balekwa ba tla fa dikgopolo tša go fapana.
                       Mohlala:
                       • Hlogo ye e ka ba e bolela ka go se dumele ga batho gore
                           bophelong bja bona ba tla atlega
                       • Hlogo ye e ka ba e le mabapi le go atlega ga batho mabapi le
                           go dumela katlego
                           (E TEE FELA)                                                       (1)

          1.1.2        •    Go se itshepe
                       •    Go dumela gore o na le madimabe
                       •    Go ikahlola gore o ka se atlege
                            (TŠE PEDI FELA)                                                   (2)

          1.1.3         •   Baotledi ba šetše basepelakadinao mebileng gore ba se ba
                            thule
                        •   Basepelakadinao le bona ba se tshele mebila mola difatanaga
                            di le kgauswi
                        •   Baotledi le basepelakadinao ba hlokomele melao ya tsela
                            (TŠE PEDI FELA)                                                   (2)

          1.1.4         •   Diteng tša temana ya 2: Mmaphuti o thutšwe ke sefatanaga
                        •   Ponelopele ya molekwa: -   Mmaphuti/mootledi a ka hlokofala
                                                    - Mmaphuti/mootledi a ka gobala
                                                    - Mmaphuti/mootledi a ka golofala
                                                    - Mootledi a ka swarwa
                                                    - Sefatanaga se ka tšwa taolong
                                 (TŠE THARO FELA)                                             (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                   3                          DBE/Dibatsela 2017
                                       NSC – Memorantamo

          1.1.5        •    Kgatelelo ya monagano e hlolwa ke gore bjale o golofetše ga a
                            sa sepela go swana le peleng, o sepela ka setulo sa go
                            thwethwa
                       •    Go se be le kgahlego ya go tsena sekolo sa batho bao ba sa
                            itekanelago mmeleng.
                       •    Kgatelelo ya monagano e hlolwa ke go se tšwelele mphatong
                            wa marematlou
                       •    O be a bona bokamoso bja gagwe bo foufetše
                            (TŠE PEDI FELA)                                                    (2)

          1.1.6         •   Mothofatšo – (Go mothofaditšwe dipoelo) Dipoelo tša gagwe
                            ga se tša fihlelela dinyakwa tša go ithutela bongaka
                        •   Tshwantšhanyo- (Go swantšhitšwe bokamoso le phoka) Toro
                            ya gagwe e ile ya fetoga lefela/ya nyamalala/ya hwelela bjalo
                            ka phoka ge letšatši le hlaba
                            Ela hloko: Kgatelelo ya karabo e godimo ga tlhaloṧo.               (2)

          1.1.7        •    Go hwetša whatsapp ya go tšwa go mogwera wa gagwe yo a
                            sepelago ka setulo sa go thwethwa (ebile a hloka matsogo)
                       •    Go kwa gore mogwera wa gagwe o ithutela chemical
                            engineering yunibesithing
                       •     Mmaphuti o be a nyaka go swana le Mmakgoši goba go mo
                             phala
                       •    Thekgo ya mmagwe ya go mo iša sekolong ka keribana/
                       •    Go kukwa ke bagwera ge ba namelela ba eya diphapošing tša
                            ka godimo
                            (TŠE NNE FELA )                                                    (4)

          1.1.8        •    Ee, Balekwa bao ba sa itokišetšago ditlhahlobo ba aparelwa
                            ke letšhogo nakong ya go ngwala; ba a tlalelwa
                       •    Balekwa bao ba sa itokišetšago ditlhahlobo ga ba iketle ba
                            emiša matsogo ba sa fetše, ba kgopela meetse le go ya
                            ntlwaneng nakong ya go ngwala

                                                     GOBA

                       •    Aowa balekwa bao ba bilego le maikarabelo le boikgafo
                            dithutong tša bona gare ga ngwaga, ga ba tšhošwe ke
                            tlhahlobo nakong ya go ngwala
                       •    Balekwa bao ba itokišeditšego ditlhahlobo gabotse ga ba na
                            leemaema nakong ya go ngwala                                       (2)

          1.1.9        (Karabo ya maleba e tla amogelwa)
                       • Lehono batho ba bantši ba go se itekanele mebeleng ke
                           dirutegi
                       • Ke baetapele mešomong ya bona
                       • Dipapading ke bathopadifoka
                           (TŠE PEDI FELA)                                                     (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                   4                             DBE/Dibatsela 2017
                                       NSC – Memorantamo

1.2       1.2.1        C/Phadišano ya batho ba go se itekanele mebeleng ya mabelo.                (1)

          1.2.2        Diphaka tša bona di kgwahlile/Dikgara tša dintotoma                        (1)

          1.2.3        Setšweletšweng sa A temaneng ya 5, go bolelwa ka lekgarebe leo
                       le golofetšego mola seswantšho le sona se bontšha banna bao ba
                       golofetšego.

                                                    GOBA

                       Temana ya 5 e bolela ka lekgarebe leo le yago sekolong ka setulo
                       sa go thwethwa mola seswantšho se bontšha banna bao ba
                       tsenetšego phadišano ya mabelo ka ditulo tša go thwethwa.                  (2)

          1.2.4       •     Bakgathatema ga se ba fenywa ke seemo sa bona sa
                            bophelo, ba itshepile gore ba ka tsenela diphadišano
                      •     Yo mongwe le yo mongwe wa bakgathatema o na le tumelo ya
                            gore e ka ba yena mothopasefoka                                       (2)

          1.2.5        •    Di godiša tiragalo ya boitšhudollo
                       •    Di hlohleletša bakgathatema phedišanong ya leago
                       •    Di fa bakgathatema boitshepo
                       •    Ba ka iphediša ka dipapadi
                            ( TŠE PEDI FELA )                                                     (2)

          1.2.6        Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana.
                       Mohlala:
                       Maikutlo a lethabo
                       • Balekwa ba thabišwa ke go bona batho ba go se itekanele
                           mebeleng ba tsenela diphadišano tša mabelo

                                                    GOBA

                       Maikutlo a kganyogo/tumo
                       • Balekwa ba duma gore le bona ba ka tsenela diphadišano tša
                           mabelo                                                                 (2)

                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA A:                   30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                5                           DBE/Dibatsela 2017
                                    NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: KAKARETŠO

POTŠIŠO YA 2

Mokgwa wa go swaya kakaretšo:

Kabo ya meputso:

D = Dintlha

P = Polelo

M = Mantšu

D = Dintlha tše šupa (7) tše di tšweleditšwego = meputso ye šupa (7)

P = Polelo = (3)

Palomoka ya meputso: [10]

Kabo ya meputso ya polelo

•     Moputso o 1 o abelwa dintlha tše 1–3
•     Meputso ye 2 e abelwa dintlha tše 4–5
•     Meputso ye 3 e abelwa dintlha tše 6–7

Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a ngwalolotše dintlha:
•   0 ge a ngwalolotše dintlha tše 6–7
•   Moputso o 1 ge a ngwalolotše dintlha tše 1–5

ELA HLOKO:

Palo ya mantšu:
•    Baswai ba swanetše go kgonthišiša palo ya mantšu ao a ngwadilwego
•    Molekwa ga se a swanela go fokoletšwa meputso ge a sa laetša palo ya mantšu
     goba ge a sa bala mantšu gabotse
•    Ge palo ya mantšu e feta ao a nyakegago, bala a mahlano ka morago ga ao a
     nyakegago gomme o hlokomologe ao a šetšego

Mohlala wa karabo:
Batswadi le bafsa ga ba sa kwana ka lebaka la go se kwešiše ditokelo. Bafsa ga ba
kwešiše ditokelo ka gore ge ba kgalwa ga ba theeletše, ba rata go itaola ba re ba na le
ditokelo. Ba dira dilo tša phaku pele ga batswadi ntle le go lewa ke dihlong. Ga ba ye
sekolong ka mehla ebile ga ba hlokomele dithuto tša bona. Ba ineetše dinotagi,
metšoko le go se itlhomphe. Ga ba sa šomiša mokgwa wa polelo wa maleba. Batswadi
ga ba na maikarabelo kgodišong ya bana ba bona.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                 6                         DBE/Dibatsela 2017
                                     NSC – Memorantamo

          DINTLHA KA MOKGWA WA                     DINTLHA KA MANTŠU A
          GO NGWALOLLA                             MOLEKWA
    1     Motswadi le mofsa ga ba             A    Batswadi le bafsa ga ba kwane
          kwešiše bophelo lefaseng la              ka lebaka la go se kwešiše
          ditokelo.                                ditokelo.
    2     Mofsa yo a sa golago ge a bona      B    Bafsa bao ba thomago go tšwa
          diphetogo mmeleng wa gagwe o             mahlalagading (ge ba thoma go
          ipona e le monna goba mosadi.            tšwa matswele goba ditedu) ba
                                                   ipona o ka re ba gotše.
    3     Ge o ka re o feta wa ba bona ba     C    Ba dira dilo tša phaku pele ga
          gokarelane, sebakeng sa gore             batswadi ntle le go lewa ke
          ba tlogelane, aowa! Bokaone ke           dihlong.
          gore ba atlane, ba atlane gape,
          ba go lebelele gomme ba go
          sege botlaela.
    4     Motho wa gona ge a sa dire          D    Ga ba ye sekolong ka mehla
          mešomo ya sekolo le go thinya            ebile ga ba hlokomele dithuto
          ka mehla, o re ke tokelo ya              tša bona.
          gagwe.
    5     Dinotagi, go fola le go hlapologa   E    Ba ineetše dinotagi, metšoko le
          pepeneneng ke bogobe bja ka              go se itlhomphe.
          mehla.
    6     Polelo ke ya maroga, nyefolo le     F    Ga ba sa šomiša mokgwa wa
          kodutlo.                                 maleba wa polelo.
    7     Ka lehlakoreng le lengwe            G    Batswadi ga ba na maikarabelo
          motswadi le yena o gataka                kgodišong ya bana ba bona.
          ditokelo tša ngwana ka go se
          mo kgale le go mo fa
          tlhohleletšo bophelong.

                                                    PALOMOKA YA KAROLO YA B:                  10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                 7                            DBE/Dibatsela 2017
                                     NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: THUTAPOLELO LE TŠHOMIŠOPOLELO

GO SWAYA KAROLO YA C
•     Mopeleto:
      o     Dikarabo tša lentšu le tee di swaiwe go ba tše di nepagetšego le ge
            mopeleto o phošagetše, ka ntle le ge phošo e fetola tlhalošo ya lentšu
      o     Dikarabong tša lefoko le le phethagetšego, mopeleto wo o phošagetšego
            o tlo lahlegelwa ke meputso ge phošo e tšwelela mo go sebopego sa polelo
            ye go lekwago ka yona
      o     Ge go lekwa kopafatšo, karabo e swanetše go bontšhwa ka nepagalo
•     Dibopego tša polelo di swanetše go nepiša popopolelo, di be di tšweletšwe ka
      botlalo mafoko go ya ka taelo
•     Mabapi le dipotšišokopana tša go fapafapana tša go kgethwa, amogela BOBEDI
      tlhaka ya go nyalelana le karabo ya go nepagala LE/GOBA karabo ya go
      nepagala ya go ngwalwa ka botlalo
POTŠIŠO YA 3
3.1       D/Setšweletšwa sa go hlapa meno.                                                     (1)
3.2       Moletemohlaelathupa – le laetša gore sešepe sa meno sa sensodyne se
          bolaya ditwatši.                                                                     (1)
3.3       •    Sešireletšahlogo se se tšweleditšwego mo papatšong ke se sešweu sa
               gore twaa! go swana le ka mokgwa woo sensodyne e hlatswago meno ka
               gona
                                                   GOBA
          •    Di šireletša hlogo kgahlanong le dilo tšeo di ka e welago tša e gobatša
               mola sensodyne le yona e šireletša meno kgahlanong le ditwatši tšeo di
               ka a gobatšago/bodišago                                                         (2)

3.4       Go ya le ka moo dišireletšahlogo tše di beakantšwego ka gona,
          • Di utolla peakanyo
          • Go se lekalekane ga meno ka leganong                                               (2)

3.5       •    Go laetša peakanyo ya meno ka leganong
          •    Tšweletšo ya seswantšho sa dikefa tša go kgwahla, tša go šireletša
               hlogo tšeo di beakantšwego bjalo ka meno
          •    Polelo ya go jabetša ya gore ditwatši di tla hwa!
          •    Polelo ya go gokagoketša ya gore meno a tla taga/šweufala
          •    Tšhomišo ya fonte ye kgolo
               (TŠE PEDI FELA)                                                                 (2)

3.6       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:
          • Ee, ba tla hlapa meno ka yona go kgonthišiša gore ke nnete meno a šala
              a phadima a re twaa!
          • E bolaya ditwatši
                                            GOBA
          • Aowa, ba diriša sensodyne ka ge le yona e le sešepe sa go hlapa meno
              go swana le tše dingwe
          • Ka ge e le sešepe se ba se ratago                                                  (2)
                                                                                               [10]
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                     8                     DBE/Dibatsela 2017
                                         NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 4

4.1       C/Pefelo                                                                          (1)

4.2       Aowi!                                                                             (1)

4.3       • Pudula ya 1 ke ya go bolela/E laetṧa banna (borakgwebo) bao ba
             ipelaetṧago ka mokgwa wa go goeletṧa
          • Pudula ya 2 ke ya go nagana/E laetṧa mosadi yo a naganago ka banna ba
            go ipelaetṧa                                                                    (2)

4.4       •    Mothadi wa khathune o dirišitše thekniki ya pheteletšo, o feteleditše
               bogolo bja dibopego (mebele, difahlego le diatla) tša banna bao ba
               ipelaetšago go laetša gore ke batsebalegi
          •    Mothadi wa khathune o tšweleditše banna bao ba ipelaetšago ba apere
               moaparo wa botsebalegi/wa go hlomphega go laetša gore ke
               borakgwebo/bahumi                                                            (2)

4.5       Moaparašela la Ngwato o dula kgole le mollo, kgaufsi o tšhaba ditlhase:
          Mosadi yo a lego khathuneng o re borakgwebo ba ba ipelaetšago ba se ke ba
          senya dithoto ka ge le bona ka moso ba ka senyetšwa.                              (2)

4.6       Dikarabo tša maleba di tla amogelwa.
          Mohlala:
           • Motho yo mongwe le yo mongwe o na le tokelo ya go ipelaetša ka
             khutšo/ntle le ntwa
           • Motho yo mongwe le yo mongwe o na le tokelo ya go ipelaetša ntle le
             tshenyo ya dithoto                                                             (2)
                                                                                            [10]

POTŠIŠO YA 5

5.1        •   Moselana: -iš-
           •   Leina: lediriši                                                              (2)

5.2        •   Leinaletšo: kamogelo
           •   Lefoko: Re rile go fihla ba re fa kamogelo ya maemo a godimo
               (Lefoko leo le nepagetšego le tla amogelwa)                                  (2)

5.3        •   Tše> lekgokahlaodi
           •   pedi> lehlaodi la palo(lebadi)                                               (2)

5.4       Kganetšo: Babogedi ba se itemogele SABC e mpsha - Lebaka: letlago/
          Babogedi ga ba itemogele SABC e mpsha - Lebaka: lebjale                           (2)

5.5       Leadingwa ke lentšu leo le tšwago polelong ye nngwe.
          Mohlala – thelebišene/thelebišeneng/dikanaleng                                    (2)
                                                                                            [10]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA C:              30
                                                       PALOMOKA YA TLHAHLOBO:               70

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P3 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2017-memo/8e318d62-9608-4576-840b-6d6e0641f06c) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2017-memo/e3b3c314-1f07-4be5-9c44-039a706a15f1) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2017-memo/742c3d51-d4ae-4580-b87c-6b3a25d5be5d) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2021-mg/b90c5dad-7de0-43e5-aaa1-c3a682be7dcc) — Sepedi HL · Memo · 2021 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2019-memo/0b8837cb-de12-4ac3-9987-20307cac4fe3) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2018-final-memo/8a17706a-8ce8-4be6-9a38-23b2858842f9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
