# Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2018, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2018-final-memo/8a17706a-8ce8-4be6-9a38-23b2858842f9
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2018-final-memo/8a17706a-8ce8-4be6-9a38-23b2858842f9)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 8 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P1 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2018/048acf0c-718e-4ffb-a4af-f35b1d6e40ec) — QP · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                   LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                       DIBATSELA 2018

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

MEPUTSO: 70

                                       Palomoka ya matlakala ke 8.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                      Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                    2                          DBE/Dibatsela 2018
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: TEKATLHALOGANYO

GO SWAYA TEKATLHALOGANYO
•   Ka lebaka la gore nepo e lebešitšwe go kwešišo, mopeleto le polelo tša go
    phošagala dikarabong ga tša swanela go šetšwa, ka ntle le ge fela diphošo tša
    mohuta woo di fetola tlhalošo/kwešišo. (Diphošo di swanetše go bontšhwa.)
    Ge molekwa a diriša mantšu a polelo yeo a sa lekwego ka yona, hlokomologa
    mantšu ao, gomme ge karabo e tšweletšwa gabotse, se mo fokoletše meputso.
    Le ge go le bjalo, ge lentšu la polelo ye nngwe le dirišwa mo sengwalong gomme
    le nepiša karabo, gona karabo yeo e tla amogelwa
•   Mo go dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša EE/AOWA
    goba KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo
    yeo
•   Ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba
    NTLHA/KGOPOLO. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo
•   Ge go nyakega dikarabo tša lentšu le tee, gomme molekwa a fa lefoko ka moka,
    swaya karabo ya nnete ge fela lentšu la nnete/karabo le thaletšwe
•   Ge dintlha tše pedi goba tše tharo di nyakega gomme gwa fiwa tše ntši, swaya
    fela tše pedi goba tše tharo
•   Amogela mebolelwana

POTŠIŠO YA 1

1.1       1.1.1        Meši yeo e tšwago:
                       • Difatanageng
                       • Mellong ya hlaga
                       • Disekereteng
                       • Mebaeneng ya malahla
                       • Difemeng tša go fapafapana
                       • Ditofong tša malahla
                       • Mellong
                       (Tše PEDI fela)                                                          (2)

          1.1.2        Balekwa ba tla fa diponelopele tša go fapana. Mohlala:
                       Dikotsi tša difatanaga/Mahu/Malwetši
                       (Tše PEDI fela)                                                          (2)

          1.1.3        •    Sefatanaga sa Mohumagadi Selwailwai se thutše seo se bego
                            se le ka pele ga sona
                       •    Tsela e be e sa bonagale gabotse ka baka la muši wo o bego
                            o hlotšwe ke difatanaga le hlaga                                    (2)

          1.1.4        Temana ya boraro e laetša tlhakahlakano ya dikgomo di tšhabela
                       tseleng gomme difatanaga di di phefa ka ge tsela e be e sa
                       bonagale ka baka la leswiswi leo le hlotšwego ke muši wa mollo
                       wa hlaga le difatanaga tše dingwe. Temana ya bone e laetša kotsi
                       ye e hlolwago ke muši wa sekerete go batho le go masea ao a
                       imilwego, mohlala, malwetši a go swana le a mafahla.                     (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                     3                        DBE/Dibatsela 2018
                                     NSC – Tlhahlo ya go swaya

          1.1.5        •    Go laela batho/diphoofolo go široga tseleng
                       •    Go lemoša diphoofolo/batho gore di/ba se tsene tseleng             (2)

          1.1.6        Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:
                       • Baotledi ge ba ema nako ye nngwe le ye nngwe ba tukiše
                           mabone a tšhoganetšo
                       • Baotledi ba swanetše go hlokomela kudu ge ba otlela                   (2)

          1.1.7        (a) E laetša ka tsela yeo mafahla a motho a sa kwanego le muši
                           ka gona go swana le ka mokgwa woo katse le legotlo e lego
                           manaba ka gona.

                       (b) E laetša gore ge meši yeo e lego kotsi e ka fedišwa batho ba
                           ka se sa bolawa ke bolwetši bja mafahla.

                       (c) Se gatelela gore motho yo a thibanego mafahla ka lebaka la
                           go hema muši wo o šilafetšego a kitimišetšwe bookelong ka
                           pela pele a ka hlokofala.                                           (3)

          1.1.8        • Tirišo ya ditimamollo
                       • Go tšhela mollo ka meetse
                       • Go tšhela mollo ka mabu
                       • Go phupha mollo ka dithabe tša mehlare
                       (E TEE fela)                                                            (1)

          1.1.9        Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana. Mohlala:
                       • Go fa mootledi thekethe
                       • Go tšeela mootledi motšhelo wa koloi                                  (2)

          1.10         Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana. Mohlala:
                       Maikutlo a manyami/pefelo
                       Go nyamišwa ke ka fao muši wo o šilafetšego o hlolago dikotsi,
                       mahu le malwetši ka gona bathong.                                       (2)

1.2       1.2.1        C/Letšhogo                                                              (1)

          1.2.2        Muši wo o tletšego lefaufaung.                                          (1)

          1.2.3        Setšweletšwa sa B se bontšha tšhilafalo ya lefaufau yeo e
                       hlotšwego ke muši wa mollo wa hlaga mola Setšweletšwa sa A
                       temaneng ya 1 go hlalošwa gore muši wa mollo wa hlaga o
                       tšhilafatša lefaufau.                                                   (2)

          1.2.4        •  Setšhaba se rutwe ka tšhireletšo le tlhokomelo ya tlhago
                       •  Setšhaba se lemošwe ka dikotsi tše di ka hlolwago ke go swa
                          ga hlaga
                       • Mathoko a ditsela a kgorwe gore mollo wa hlaga o se fihlelele
                          difatanaga mebileng
                       • Go otla bao ba tšhumago hlaga
                       (TŠE PEDI fela)                                                         (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                    4                        DBE/Dibatsela 2018
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

          1.2.5        •  Ba se otlele ka lebelo la godimo/Ba fokotše lebelo
                       •  Ba gotetše mabone gore ba kgone go bona tša pele
                       •  Go be le sekgoba se se lekanego gare ga dikoloi
                       •  Ba otlele ba thumašitše mabone a tšhoganetšo
                       •  Ba se fete difatanaga tše di lego pele ga bona ka ge ba tla be
                          ba sa bone tša pele
                       (TŠE PEDI fela)                                                        (2)

          1.2.6        Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala, Ee:
                       • Phulo, mašemo le diruiwa di ka swa
                       • Diruiwa tša bona di tla tšhaba tša timela goba tša thulwa ke
                          difatanaga
                       • Boradipolase ba tla ba le ditshenyagalelo tša mašeleng
                       (TŠE PEDI fela)                                                        (2)

                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA A:              30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  5                      DBE/Dibatsela 2018
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: KAKARETŠO

POTŠIŠO YA 2

Go swaya kakaretšo:

Ge go swaiwa go tla hlokomelwa dintlha tše bohlokwa gomme gwa tlogelwa tša go
hloka mohola.

Kakaretšo e swanetše go swaiwa ka mokgwa wo o latelago:

•     Kabo ya meputso:

      o    Meputso ye šupa (7) e abelwa dintlha tše šupa (7) (Moputso o 1 go
           ntlhakgolo ye nngwe le ye nngwe)
      o    Meputso ye meraro (3) e abelwa polelo
      o    Palomoka ya meputso: (10)

•     Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a sa tsopola go tšwa temaneng:

      o    Moputso o 1 o abelwa dintlha tše 1–3
      o    Meputso ye 2 e abelwa dintlha tše 4–5
      o    Meputso ye 3 e abelwa dintlha tše 6–7

•     Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a ngwalolotše dintlha:

      o    Ngwalollo ya dintlha tše 6–7: se abe moputso wa polelo
      o    Ngwalollo ya dintlha tše 1–5: aba moputso o 1 wa polelo

ELA HLOKO:

•     Palo ya mantšu:

      o    Baswai ba swanetše go kgonthišiša palo ya mantšu ao a ngwadilwego
      o    Molekwa ga se a swanela go fokoletšwa meputso ge a sa laetša palo ya
           mantšu goba ge a sa bala mantšu gabotse. Ge palo ya mantšu e feta ao a
           nyakegago, bala a mahlano ka morago ga ao a nyakegago gomme o
           hlokomologe ao a šetšego

Mohlala wa karabo:

Go bala go oketša tsebo yeo re ka ithušago ka yona bophelong. Ge re bala re ba le
kwešišo ya tšeo di diregago lefaseng ka moka. Mmadi ge a bala o ba le tsebo yeo e
tseneletšego. Go bala go thuša go godiša tlotlontšu yeo e kgontšhago mmadi go bolela
ka boitshepo kae le kae. Go bala go bitša boroko go motho yo a palelwago ke go
robala. Go tloša mmadi bodutu ebile go mo fa tshedimošo le khutšo ya monagano.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  6                         DBE/Dibatsela 2018
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

          DINTLHA KA MOKGWA WA GO                       DINTLHA KA MANTŠU A
                    NGWALOLLA                                  MOLEKWA
 1     'Go bala ke motheo wa go phela            A   Go bala go oketša tsebo yeo re
       gabotse setšhabeng. Ke                        ka ithušago ka yona bophelong.
       mathomomayo a go oketša tsebo'.
 2     'Ge re bala re kgona go kwešiša lefase    B   Ge re bala re ba le kwešišo ya
       ka bophara'.                                  tšeo di diregago lefaseng ka
                                                     moka
 3     'Go bala go kaonafatša tsebo ya       C       Mmadi ge a bala o ba le tsebo
       mmadi'.                                       yeo e tseneletšego.
 4     'Tlotlontšu ya gagwe e a gola gomme a D       Go bala go thuša go godiša
       kgona le go bolela ka boitshepo               tlotlontšu yeo e kgontšhago
       mafelong a a fapanego'.                       mmadi go bolela ka boitshepo
                                                     kae le kae.
 5     'Go na le tumelo ya gore go bala      E       Go bala go bitša boroko go
       metsotswana pele o robala go ka thuša         motho yo a palelwago ke go
       motho gore a swarwe ke boroko'.               robala.
 6     'Go bala go tloša bodutu'.            F       Go tloša mmadi bodutu.

 7     'Tshedimošo go tšwa dingwalong e fa       G Go fa mmadi tshedimošo le
       motho khutšo ye e tebilego ya               khutšo ya monagano.
       monagano'.

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA B:               10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                    7                          DBE/Dibatsela 2018
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA C: THUTAPOLELO LE TŠHOMIŠOPOLELO

GO SWAYA KAROLO YA C

•     Mopeleto
      o     Dikarabo tša lentšu le tee di swaiwe go ba tše di nepagetšego le ge
            mopeleto o phošagetše, ka ntle le ge phošo e fetola tlhalošo ya lentšu
      o     Dikarabong tša lefoko le le phethagetšego, mopeleto wo o phošagetšego o
            tlo lahlegelwa ke meputso ge phošo e tšwelela mo go sebopego sa polelo
            ye go lekwago ka yona
      o     Ge go lekwa kopafatšo, karabo e swanetše go bontšhwa ka nepagalo.
•     Dibopego tša polelo di swanetše go nepiša popopolelo, di be di tšweletšwe ka
      botlalo mafoko go ya ka taelo
•     Mabapi le dipotšišokopana tša go fapafapana tša go kgethwa, amogela BOBEDI
      tlhaka ya go nyalelana le karabo ya go nepagala LE/GOBA karabo ya go
      nepagala ya go ngwalwa ka botlalo

POTŠIŠO YA 3

3.1       C/Senoki sa white cheddar.                                                            (1)

3.2       Hwetša tše pedi ka theko ya se tee.                                                   (1)

3.3       •    Theko ya sebapatšwa
          •    Leina la lefelo la sebapatšwa                                                    (2)

3.4       •    Leswao la tlabego le gatelela taelo ye e tšweletšwago ke lediri le, phakiša
          •    Leswao la tlogelo le laetša gore molaetša/kgopolo ga se ya felela                (2)

3.5       •    Mmapatši o tšweleditše dipop-corn di rwele lebotlelo la white cheddar go
               ya go noka dipop-corn tša ka sekotlelwaneng
          •    Dipop-corn tša ka sekotlelwaneng di nyaka go tšhologela fase e le taetšo
               ya gore di latelela lebotlelo la white cheddar                                   (2)

3.6       Mmapatši o bolela ka bana fela mola Dipop-corn di lewa ke batho ka moka.              (2)
                                                                                                [10]

POTŠIŠO YA 4

4.1       B/Molaodi.                                                                            (1)

4.2       O re pego yona go e tliša o e tlišitše.                                               (1)

4.3       Pudula ya 1 ke ya go bolela mola ya 2 e le ya go nagana.                              (2)

4.4       Kantorong – go na le tafola (teseke)/dipene/maphephe.                                 (2)

4.5       • Tšhomišo ya hlogwana ya se – lentšung le sekgalabjana
          • Tšhomišo ya moselana wa – ana lentšung le sekgalabjana                              (2)

4.6       Maikutlo a pefelo – O mo tomoletše mahlo/O bolela ka diatla ebile o hunne             (2)
                              letswele /O šošobantšhitše sefahlego.                             [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  8                      DBE/Dibatsela 2018
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 5

5.1       Ithuta                                                                          (1)

5.2       Morutwana yo bohlale ge a sa tšwelela tlhahlobong o re:                         (2)

5.3       Maleka ga se makgona, makgona ke maboeletša ka gobane/gobane/ka gore/
          ka lebaka la gore/ka ge go ithutwa ka diphošo gore bophelo bo be kaone.         (1)

5.4       Lefoko la maleba le tla amogelwa. Mohlala:
          Dikgomo tšona di fula bjang.                                                    (2)

5.5       • Kamogelo e bile sebetša se segolo bophelong
          • Kamogelo e tla ba sebetša se segolo bophelong                                 (2)

5.6       Mafoko a maleba a tla amogelwa. Mohlala:
          Leswikana le mphahlile ka leihlong.
          Matome o šomišitše sebetša go itšhireletša.                                     (2)
                                                                                          [10]

                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA C:          30
                                                         PALOMOKA YA TLHAHLOBO:           70

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2018-final-memo/16449aa0-065b-4724-84a0-e61d4e904919) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-nov-2018-final-memo/fd5027c6-062a-4b1f-8110-532527a6cae8) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2018-memo/ce530cdf-b618-4f89-ad0e-38cc62db758f) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2018-memo/dcec3451-6f17-4e37-a812-94aca1d7c79b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2021-mg/b90c5dad-7de0-43e5-aaa1-c3a682be7dcc) — Sepedi HL · Memo · 2021 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2019-memo/0b8837cb-de12-4ac3-9987-20307cac4fe3) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
