# Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2022, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2022-mg/79e74ef2-9436-4a99-b10d-c9e640e1ff69
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2022
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2022 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2022-mg/79e74ef2-9436-4a99-b10d-c9e640e1ff69)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2022 · sepedi. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P1 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2022/2c65fb5d-c29c-4cd1-8ef3-e78acdf8ea99) — QP · 2022 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                               GRAD
                                                E 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                   LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                       DIBATSELA 2022

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

MEPUTSO: 70

                     Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 8.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                          Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                       2                         DBE/Dibatsela 2022
                                       NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO

GO SWAYA TEKATLHAOLOGANYO
     Ka lebaka la go re nepo e lebišitšwe go kwešišo, mopeleto le polelo tša go
      phošagala dikarabong ga tša swanela go šetšwa, ka ntle le ge fela diphošo tša
      mohuta woo di fetola tlhalošo/kwešišo. Diphošo di swanetše go bontšhwa.
      Ge molekwa a diriša mantšu a polelo yeo a sa lekwego ka yona, hlokomologa
      mantšu ao, gomme ge karabo e tšweletšwa gabotse, se mo fokoletše meputso.
      Le ge go le bjalo, ge lentšu la polelo ye nngwe le dirišwa mo sengwalong gomme
      le nepiša karabo, gona karabo yeo e tla amogelwa.
     Mo go dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša EE/AOWA
      goba Ke a dumela/Ga ke dumele. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo.
     Ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba
      NTLHA/KGOPOLO. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo.
     Ge go nyakega dikarabo tša lentšu le tee, gomme molekwa a fa lefoko ka moka,
      swaya karabo ya nnete ge fela lentšu la nnete/karabo e thaletšwe.
     Ge dintlha tše pedi goba tše tharo di nyakega gomme gwa fiwa tše ntši, swaya
      fela tše pedi goba tše tharo.
     Amogela mebolelwana.

POTŠIŠO YA 1

1.1       1.1.1        (a)    'Ba lle puku'.

                       (b)    'Ba neela moya'.                                                    (2)

          1.1.2             Ba thušitše bana ba bantši go tšwetša dithuto tša bona pele.
                            Ba išitše bana ba bona yunibesithi.
                            Bobedi ba lle puku/ ba rutegile.
                             (TŠE PEDI fela)                                                      (2)

          1.1.3        Mahlatse o ile a hlokomela le go šala morago dikeletšo tša ramolao
                       tša go hlokomela thuto mola Khutšo a ile a hlokomologa maele ao
                       a iphelela bophelo bja gagwe.                                              (2)

          1.1.4        Khutšo o sentše tšhelete ka go reka difatanaga tše dintši le
                       mabjala. Mahlatse le baagišane ba lekile go eletša Khutšo fela a se
                       ke a ba theeletša.                                                         (2)

          1.1.5             Khutšo o be a rekela bagwera ba gagwe dino le diokobatši.
                            Khutšo o be a lefela bagwera marobalo le dijo ntle le go
                             mmušetša tšhelete ya gagwe.
                            O be a direla bagwera meletlo ya matswalo ntle le go ntšha
                             pene.
                             (TŠE PEDI fela)                                                      (2)
                       
          1.1.6        Balekwa ba tla fa dikarabo tša maleba.
                       Mohlala:
                        Khutšo a ka ipolaya.
                        Khutšo a ka hlakana bjaša.                                               (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                    3                        DBE/Dibatsela 2022
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

          1.1.7        Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                        Gore a tšee sephetho sa maleba mabapi le tšhomišo ya
                           tšhelete.
                        Gore a tšee dikeletšo.                                               (2)

          1.1.8        Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                       Batho ba swanetše go babalela tšhelete le go e šomiša ka tsela ya
                       maleba.
                        Khutšo ge nkabe a se ke a bapala ka tšhelete nkabe a phela
                           gabotse.                                                           (2)

          1.1.9        Balekwa ba tla fa dikgopolo tša go fapana.
                       Mohlala:
                        Ke be ke tla tšea maele a ramolao a go holofela thuto ka go
                           tseba gore e tla nthuša ka moso.
                        Ke be ke tla šomiša tšhelete ye go thoma kgwebo.
                        Ke be nka se ikgweranye le diokobatši.
                           (TŠE PEDI fela)                                                    (2)

          1.1.10       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
                       Mohlala:
                       Maikutlo a kwelobohloko/manyami
                        Ke kwela Khutšo bohloko ka gore o bapetše ka lehumo la
                           batswadi ba gagwe bjale o a hlaka.
                                                         Goba
                       Maikutlo a pefelo
                        Ke befedišwa ke gore Khutšo o feditše tšhelete le bagwera
                           bjalo o dumela dikeletšo eupša mathomong a be a sa di tšee.
                                                         Goba
                       Maikutlo a lethabo
                        Ke thabišwa ke gore Mahlatse o tšere dikeletšo tša ramolao le
                           moeletši wa tša mašeleng gomme o atlegile/Ke thabišwa ke
                           gore Khutšo o lemoga diphošo tša gagwe gomme o a fetoga.           (2)

1.2       1.2.1            FOREIMI YA A: Bafsa ba boipshinong.
                           FOREIMI YA B: Lesogana le topa dilo ka gare ga
                            setšheladitlakala.                                                (2)

          1.2.2        SETŠWELETŠWENG SA A TEMANENG YA 3 go bolelwa ka
                       thaka ye tshese ye e bego e tlala lapeng la boKhutšo e enwa
                       mabjala le go bina mola SETŠWELETŠWENG SA B FOREIMING
                       YA A go bonala bafsa ba bina ebile ba enwa mabjala.                    (2)

          1.2.3        O topa dilo tšeo di lahletšwego ka gare ga setšheladitlakala/O
                       apere diaparo tša go kgeiga.                                           (1)

          1.2.4        C/Dintwa                                                               (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                    4                       DBE/Dibatsela 2022
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

          1.2.5        Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                        Lesogana le ka fiwa dijo le dinyakwa tše dingwe.
                        A ka fiwa mošomo gore a be le letseno.                              (2)

          1.2.6        Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                       Aowa,
                        Ka mmino fela go se na bjala batho ba ka kgona go ithabiša.
                        Go ka laletšwa borametlae go thabiša batho.
                        Batho ba ka ithabiša ka go bapala dipapadi tša mehutahuta.
                          (TŠE PEDI fela)                                                    (2)
                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA A:             30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
    Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  5                        DBE/Dibatsela 2022
                                      NSC – Tlhahlo ya go swaya

    KAROLO YA B: KAKARETŠO

    POTŠIŠO YA 2

    Mokgwa wa go swaya kakaretšo:

    Kabo ya meputso:

    D = Dintlha

    P = Polelo

    M = Mantšu

    D = Dintlha tše šupa (7) tše di tšweleditšwego = meputso ye šupa (7)

    P = Polelo = (3)

    Palomoka ya meputso: [10]

    Kabo ya meputso ya polelo
       Moputso o 1 o abelwa dintlha tše 1 – 3
       Meputso ye 2 e abelwa dintlha tše 4 – 5
       Meputso ye 3 e abelwa dintlha tše 6 – 7.

    Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a ngwalollotše dintlha:
       0 ge a ngwalollotše dintlha tše 6 – 7
       Moputso o 1 ge a ngwalollotše dintlha tše 4 – 5
       Meputso ye 2 ge a ngwalollotše dintlha tše 2 – 3

    ELA HLOKO:

    Palo ya mantšu:
        Baswai ba swanetše go kgonthišiša palo ya mantšu ao a ngwadilwego.
        Molekwa ga se a swanela go fokoletšwa meputso ge a sa laetša palo ya mantšu
         goba ge a sa bala mantšu gabotse.
        Ge palo ya mantšu e feta ao a nyakegago, bala a mahlano ka morago ga ao a
         nyakegago gomme o hlokomologe ao a šetšego.

    Mohlala wa karabo:

    Bathekgi ba ka gomiša thekgo ya bona dikhamphaneng ge tshedimošo ya bona e ka
    phatlalatšwa. Dikhamphane di ka lahlegelwa ke tšhelete ye ntši ge di ka išwa
    dikgorongtsheko. Dikhamphane di ka feleletša di hloka seriti ka ge bareki ba tla di bolela
    gampe. Setšhaba se ka se sa tshepa dikhamphane. Dikhamphane di ka iletšwa go tšwela
    pele ka kgwebo. Bengdikhamphane ba ka išwa kgolegong tekano ya megwaga ye lesome.
    Dikhamphane di ka senyega maina.

    Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  6                          DBE/Dibatsela 2022
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

DINTLHA KA MOKGWA WA GO                           DINTLHA KA MANTŠU A MOLEKWA
NGWALOLLA
 1. Dikhamphane di ka lahlegelwa ke           1. Bathekgi ba ka gomiša thekgo ya bona
 bathekgi ge di ka phatlalatša tshedimošo        dikhamphaneng ge tshedimošo ya bona e ka
 ya batho ntle le tumelelo ya bona.              phatlalatšwa.
2. Dikhamphane di ka loba tšhelete ye         2. Dikhamphane di ka lahlegelwa ke tšhelete ye
ntši ka ge batho ba ka di iša                    ntši ka ge di ka išwa dikgorongtsheko.
dikgorongtsheko mo di ka fetšago di otlwa
dimilione tša diranta.
3. Seriti sa tšona se ka fefoga ka ge         3. Dikhamphane di ka feleletša di hloka seriti ka
bathekgi ba tla be ba sa di bolele gabotse.      ge bathekgi ba tla di bolela gampe.
4. Setšhaba se ka feleletša se hloka          4. Setšhaba se ka se sa tshepa dikhamphane.
tshepo go tšona.
5. Dikhamphane di ka tšeelwa mangwalo         5. Dikhamphane di ka iletšwa go tšwela pele ka
a kgwebo gomme tša lahlegelwa ke                 kgwebo.
letseno.
6. Bengdikhamphane ba ka feleletša ba         6. Bengdikhamphane ba ka išwa kgolegong
rometšwe ntlwanaswiswi mengwaga ye               tekano ya megwaga ye lesome.
lesome.
7. Maina a tšona a tla tšhilafala gomme       7. Dikhamphane di ka senyega maina.
tša hloka bathekgi.

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA B:                10

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                      7                    DBE/Dibatsela 2022
                                      NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO

GO SWAYA KAROLO YA C

     Mopeleto:
      o       Dikarabo tša lentšu le tee di swaiwe go ba tše di nepagetšego le ge
              mopeleto o phošagetše, ka ntle le ge phošo e fetola tlhalošo ya lentšu.
      o       Ge karabo e le lefoko le le feletšego, o tlo lahlegelwa ke meputso ya
              mopeleto ge phošo e tšwelela mo go sebopego sa polelo ye go lekwago
              ka yona.
      o       Go šomišwe maswaodikga a maleba ge go arabja potšišo ya khutsufatšo.
       Dibopego tša polelo di swanetše go nepiša popopolelo, di be di tšweletšwe ka
         mafoko ao a feletšego/go ya ka taelo.
       Mo molekwa a kgethago karabo ya maleba go amogelwe tlhaka goba karabo
        yeo e ngwadilwego ka botlalo.

POTŠIŠO YA 3

3.1       B/Bašomi                                                                          (1)

3.2       'Reka para tše pedi fela, o hwetše e tee mahala!'                                 (1)

3.3              Mpša ye bogale
                 Dieta tša mošomo.                                                         (2)

3.4              Go goga šedi ya bareki
                 Go tsebagatša leina la sebapatšwa.                                        (2)

3.5       Bova, yeo e lego mpša ye bogale, e šireletša mong wa yona mola dieta tše di
          nago le bogato bja go swarelela fase di šireletša bašomi.                         (2)

3.6       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ee,
              A gatelela mohola wa sebapatšwa.
              A dira gore bareki ba se lebale sebapatšwa.                                  (2)
                                                                                            [10]

POTŠIŠO YA 4

4.1       A/Mokgopedi                                                                       (1)

4.2       4.2.1        O a tšea/amoga

          4.2.2        Kefana/mongatsana                                                    (2)

4.3       Bahloki ba swanetše go hlokomelwa.                                                (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                    8                       DBE/Dibatsela 2022
                                    NSC – Tlhahlo ya go swaya

4.4       Mosadi o ngotile molomo go laetša gore ga a bolele mola le sebopego sa
          PUDULA YA 1 se laetša gore ga a bolele o a nagana.                                 (2)

4.5              Ke marega/go a tonya
                 Ba apere diaparo tše borutho                                               (2)

4.6       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a lethabo
               Seboledi se thabišitšwe ke mosadi yo a se fago dijo.
               Seboledi se thabetše dijo tše se di fiwago.
                (E TEE fela)                                                                 (2)
                                                                                             [10]

POTŠIŠO YA 5

5.1       Lehono - le laetša nako yeo ditiragalo tša go apara diaparo tša fešene di
          diregago ka yona/ Barutwaneng – le laetša lefelo le boganka bo diregago go
          lona.                                                                              (2)

5.2              Lešala 'tšona' le hlaola leina 'diaparo'.
                 Lešala 'bona' le ema legatong la leina 'barutwana'.                        (2)

5.3       Mafoko a maleba a tla amogelwa.
          Mohlala:
          Mogwera wa ka o na le tseba ge ke tšwelela gabotse dithutong.
          Lehlalošetšagotee - mona/lehufa                                                    (2)

5.4       Modirišopego.
          Modirišokgonego - Diaparo tša sekolo di ka bolokela batswadi tšhelete.             (2)

5.5       Go hlaloša gore modiro o dirwa ke sediri ebile o wela godimo ga sona.              (2)
                                                                                             [10]

                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA C:             30
                                                         PALOMOKA YA TLHAHLOBO:              70

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2021-mg/b90c5dad-7de0-43e5-aaa1-c3a682be7dcc) — Sepedi HL · Memo · 2021 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2019-memo/0b8837cb-de12-4ac3-9987-20307cac4fe3) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2018-final-memo/8a17706a-8ce8-4be6-9a38-23b2858842f9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2017-memo/7494f0dc-bd62-47bb-855d-8d1dd8d3cb77) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2016-memo/4bcd2c5f-1b5d-41a6-874e-4f1686623296) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2022](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2022/e180489d-acd0-480b-984c-24433506a5c3) — Sepedi HL · QP · 2022 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
