# Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 1 memorandum from the NSC November Exam 2023, 8 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2023-mg/9bce772b-a349-40b3-8a7e-9588c4851773
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC November Exam
- Paper: 1
- Curriculum: CAPS
- Pages: 8

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 1 NSC November 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2023-mg/9bce772b-a349-40b3-8a7e-9588c4851773)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC November Exam · 2023 · sepedi. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P1 Nov 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2023/52c1e3fc-b667-4ec2-bed6-d6454470a4d5) — QP · 2023 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                               GRAD
                                                E 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                   LEPHEPHE LA PELE (P1)

                                       DIBATSELA 2023

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

MEPUTSO: 70

                     Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 8.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                          Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                      2                      DBE/Dibatsela 2023
                                      NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: TEKATLHAOLOGANYO
GO SWAYA TEKATLHAOLOGANYO

     Ka lebaka la go re nepo e lebešitšwe go kwešišo, mopeleto le polelo tša go
      phošagala dikarabong ga tša swanela go šetšwa, ka ntle le ge fela diphošo tša
      mohuta woo di fetola tlhalošo/kwešišo. Diphošo di swanetše go bontšhwa.
      Ge molekwa a diriša mantšu a polelo ye a sa lekwego ka yona, hlokomologa
      mantšu ao, gomme ge karabo e tšweletšwa gabotse, se mo fokoletše meputso.
      Le ge go le bjalo, ge lentšu la polelo ye nngwe le dirišwa mo sengwalong gomme
      le nepiša karabo, gona karabo yeo e tla amogelwa.
     Mo go dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša EE/AOWA
      goba Ke a dumela/Ga ke dumele. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo.
     Ga go meputso ye e tlogo fiwa go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba
      NTLHA/KGOPOLO. Go swanetše go fiwa lebaka la karabo yeo.
     Ge go nyakega dikarabo tša lentšu le tee, gomme molekwa a fa lefoko ka moka,
      swaya karabo ya nnete ge fela lentšu la nnete/karabo le thaletšwe.
     Ge dintlha tše pedi goba tše tharo di nyakega gomme gwa fiwa tše ntši, swaya
      fela tše pedi goba tše tharo.
     Amogela mebolelwana.

POTŠIŠO YA 1

1.1       1.1.1        (a)   Go thopa bonna
                       (b)   Thagaletswalo
                       (c)   Kgorulane.                                                       (3)

          1.1.2        Masoganammele le Digameetse.                                           (2)

          1.1.3        Dilo lapeng la Otopedi le Ramolobane tša thoma go sepela
                       gabotse.                                                               (1)

          1.1.4        Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                        Setimela ke ngwana wa mafelelo yo a tlilego ka morago ga
                           nako ye telele.
                        Nkhakhane o ile a thoma go se sa ba le maitshwaro a
                           mabotse ka lebaka la go hufagalela Setimela.                       (2)

          1.1.5             Nkhakhane o be a sa theeletše batswadi ba gagwe.
                            Nkhakhane o be a sa tšee maele a go tšwa go banababo.
                            Nkhakhane o be a sa rate Setimela.
                             (TŠE PEDI fela)                                                  (2)

          1.1.6             Ba ka biletšwa Badirelaleago.
                            Ba ka romelwa rehabilitation centre.
                            Ba ka biletšwa baetapele ba sedumedi.
                             (TŠE PEDI fela)                                                  (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                         3                   DBE/Dibatsela 2023
                                         NSC – Tlhahlo ya go swaya

          1.1.7        Balekwa ba tla fa melaetša ya go fapana.
                       Mohlala:
                       Batswadi ga ba swanela go amogela dilo tše bana ba bona ba
                       tlago le tšona ka magaeng mola ba tseba gabotse gore ga ba
                       šome.
                        Nkhakhane o be a etla le dithoto ka gabo a di fihla ka tsebo ya
                          gore batswadi ba ka se di amogele.                                  (2)

          1.1.8        O be a hohonka ka ge a be a tšea gore ka gae ga go na motho, o
                       ikgapa a ikgoroša.                                                     (1)

          1.1.9        Batswadi ba Nkhakhane ga ba amogele dilo tša go utswiwa ka
                       lapeng la bona.                                                        (1)

          1.1.10       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                        Kotlo e be ye boima ya go se kgotlelelege.
                        Bagolegwa ba se be le ditokelo bjalo ka mang le mang.                (2)

          1.1.11       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                        Maphodisa a swanetše go hlalošetša mogononelwa ka ditokelo
                          tša gagwe pele ba mo golega.
                        Maphodisa a swanetše go putuka, e le go nyaka dithoto tše
                          dingwe bjalo ka bohlatse bja molato wo a swarelwago wona
                          gore bo kgone go bewa pele ga kgoro ya tsheko.                      (2)

1.2       1.2.1        B/Go golegwa                                                           (1)

          1.2.2                  Dihaka
                                 Khaonthara.
                                  (E TEE fela)                                                (1)

          1.2.3        SETŠWELETŠWENG SA A TEMANENG YA 7 go bolelwa ka
                       Nkhakhane yo a golegwago ke maphodisa ka morago ga go tsena
                       ka gae a swere dithoto tša go utswiwa mola SETŠWELETŠWENG
                       SA B go laetšwa lesogana le le golegilwego ke maphodisa.               (2)

          1.2.4            O išitše matsogo ka morago mola le maphodisa a mo šetše ka
                            morago.                                                           (1)

          1.2.5        Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
                       Mohlala:
                        Bafsa ba bege ditiragalo tša bosenyi maphodiseng ge ba di
                           bona.
                        Bafsa ba ikaroganye le ditiragalo tša bosenyi ka ge di ka ba
                           senyetša bokamoso.
                        Ba se ikgweranye le digongwana tša basenyi.                          (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                   4                     DBE/Dibatsela 2023
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

          1.2.6        Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
                       Mohlala:
                       Maikutlo a lethabo
                          Ke thabišwa ke gore modirabosenyi o golegilwe.
                                                     GOBA
                       Maikutlo a manyami/kwelobohloko
                          Ke nyamišwa/kwešwa bohloko ke go bona mofsa a golegilwe
                           ka gore se se ka mo senyetša bokamoso.                         (2)

                                                       PALOMOKA YA KAROLO YA A:             30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  5                        DBE/Dibatsela 2023
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: KAKARETŠO

POTŠIŠO YA 2

Mokgwa wa go swaya kakaretšo:

Kabo ya meputso:

D = Dintlha

P = Polelo

M = Mantšu

D = Dintlha tše šupa (7) tše di tšweleditšwego = meputso ye šupa (7)

P = Polelo = (3)

Palomoka ya meputso: [10]

Kabo ya meputso ya polelo

     Moputso o 1 o abelwa dintlha tše 1–3.
     Meputso ye 2 e abelwa dintlha tše 4–5.
     Meputso ye 3 e abelwa dintlha tše 6–7.

Kabo ya meputso ya polelo ge molekwa a ngwalollotše dintlha:
   0 ge a ngwalollotše dintlha tše 6–7
   Moputso o 1 ge a ngwalollotše dintlha tše 4–5
   Moputso ye 2 ge a ngwalollotše dintlha tše 2–3

ELA HLOKO:

Palo ya mantšu:
    Baswai ba swanetše go kgonthišiša palo ya mantšu ao a ngwadilwego.
    Molekwa ga se a swanela go fokoletšwa meputso ge a sa laetša palo ya mantšu
     goba ge a sa bala mantšu gabotse.
    Ge palo ya mantšu e feta ao a nyakegago, bala a mahlano ka morago ga ao a
     nyakegago gomme o hlokomologe ao a šetšego.

Mohlala wa karabo:
Barutwana ba oketšegile dikolong ka lebaka la Lenaneo le. Lenaneo le le tšwetša pele
maemo a mabotse a thuto le phepo dikolong. Bana ga ba sa tšhaba sekolo. Nako ya
go tsena sekolong e a hlompšha. Barutwana ba ithuta ka mafolofolo. Balemi ba
merogo ba godiša ekonomi ka go rekišetša baabi ba ditirelo merogo ya bona. Lenaneo
le le thuša ka go hlola mešomo ya boapei dikolong.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                  6                         DBE/Dibatsela 2023
                                  NSC – Tlhahlo ya go swaya

DINTLHA KA MOKGWA WA GO                               DINTLHA KA MANTŠU A MOLEKWA
NGWALOLLA
1. Lenaneo le le okeditše palo ya             1. Palo ya barutwana e oketšegile ka dikolong
   barutwana dikolong tša mmušo mo               ka lebaka la Lenaneo le.
   Afrika-Borwa.
2. Le thuša go hlabolla tša maphelo le        2. Lenaneo le le tšwetša pele maemo a
   maemo a phepo a barutwana gotee le            mabotse a thuto le phepo ka dikolong.
   thuto.
3. Bana ba tla sekolong ka mehla.             3. Bana ga ba sa tšhaba sekolo.
4. Ba fihla ka nako dikolong, kudukudu ge     4. Nako ya go tsena sekolong e a hlompšha.
   ba fiwa le difihlolo.
5. Bana ba theeletša ka šedi go               5. Barutwana ba ithuta ka mafolofolo.
   kaonafatša dipoelo.
6. Balemi ba merogo ba ba le letseno ka       6. Balemi ba merogo ba godiša ekonomi ka go
   go rekišetša baabi ba ditirelo                rekišetša baabi ba ditirelo merogo ya bona.
   ditšweletšwa tša bona.
7. Batho ba ba dulago metseng ya kgaufsi      7. Lenaneo le le thuša ka go hlola mešomo ya
   le dikolo le bona ba hwetša mešomo            boapei dikolong.
   bjalo ka baapei dikolong gomme ba
   kgona go iphediša gammogo le malapa
   a bona.

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA B:                 10

                                                                                               MWM
                                                                                               NIM

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                   7                        DBE/Dibatsela 2023
                                   NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA C: DIBOPEGO LE MELAO YA TŠHOMIŠO YA POLELO

GO SWAYA KAROLO YA C

     Mopeleto:
      o Dikarabo tša lentšu le tee di swaiwe go ba tše di nepagetšego le ge mopeleto o
        phošagetše, ka ntle le ge phošo e fetola tlhalošo ya lentšu.
      o Ge karabo e le lefoko le le feletšego, o tlo lahlegelwa ke meputso ya mopeleto
        ge phošo e tšwelela mo go sebopego sa polelo ye go lekwago ka yona.
      o Go šomišwe maswaodikga a maleba ge go arabja potšišo ya khutsufatšo …
     Dibopego tša polelo di swanetše go nepiša popopolelo, di be di tšweletšwe ka
      mafoko a a feletšego/go ya ka taelo.
     Mo molekwa a kgethago karabo ya maleba go amogelwe tlhaka goba karabo ye e
      ngwadilwego ka botlalo.

POTŠIŠO YA 3

3.1       B/Thelele                                                                          (1)

3.2       '… makgarebe fela'                                                                 (1)

3.3       3.3.1     Lekgarebe le le botsana/sehlana/swana.                                   (1)
          3.3.2     Lekgarebe le rwele toulo hlogong.                                        (1)

3.4       Mmapatši o dirišitše potšišoretoriki ye: 'Na o nyaka letlalo le boreledi?' go
          gokagoketša bareki gore ba tle ba reke setlolo sa THELELA.                         (1)

3.5       Go hlaloša sebapatšwa/Go thekga/gatelela molaetša wa papatšo.                      (1)

3.6        Theko ya setšweletšwa
           Lefelo le setšweletšwa se hwetšwago go lona
           Mokgwa wa kgokagano le mmapatši.
            (TŠE PEDI fela)                                                                  (2)

3.7       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ee, ke a dumela
           Mmapatši o dirišitše diswantšho go jabetša bareki.
           Leina la sebapatšwa le jabetša bareki ka ge le laetša mohola wa sona.            (2)
                                                                                             [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P1                      8                      DBE/Dibatsela 2023
                                      NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 4

4.1       4.1.1     'Hei wena motho!'                                                         (1)
          4.1.2     'O tla fiwa ke tšhwene'.                                                  (1)

4.2       Podula ya A ke ya go laetša lešata mola podula ya B e le ya go laetša go
          bolela gabotse.                                                                     (2)

4.3       B/Lebenkele la dijo                                                                 (1)

4.4       Mpati
             Lehlalošetšagotee: nngele/ntsogošo.                                             (2)

4.5       Tlhomphano ke sebetša se sebotse bathong.                                           (1)

4.6       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami
              Ke nyamišwa ke go kwa monna yo a nyakago thušo a sa e kgopele ka
                botho.                                                                        (2)
                                                                                              [10]

POTŠIŠO YA 5

5.1            'M' - E dirišitšwe go leinaina 'Mosima'
               'Y' - E dirišitšwe go thoma lefoko.                                           (2)

5.2       5.2.1        Ngaka Kekana o fetotše Mosima ka go re ee, go a kgonega/Ngaka
                       Kekana o ile a fetola Mosima ka go re ee, go a kgonega/Ngaka
                       Kekana o ile a fetola Mosima a re ee, go a kgonega/Ngaka Kekana
                       a fetola Mosima ka go re ee, go a kgonega.                             (1)

          5.2.2        Bolwetši bjo ga bo sware batho ba mengwaga ye 65 le go feta.           (1)

5.3       'Tšohle': E šomišitšwe go akaretša dilo ka moka mabapi le bolwetši bjo'.            (2)

5.4       Ke ngaka fela – Ga go motho yo mongwe.

               Ke a mo rata fela yena ga a nthate – lekopanyi
               Dijo di tla fela ka ge batho e le ba bantši – lediri
               Mosima o fela a etela mmagwe – lethuši
               (E TEE fela)                                                                   (2)

5.5       E laetša gore 'motho' ke sedirwa se se swerwego ke ‘bolwetši’ bjo e lego
          sediri lefokong le.                                                                 (2)
                                                                                              [10]

                                                           PALOMOKA YA KAROLO YA C:           30
                                                            PALOMOKA YA TLHAHLOBO:            70

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2023-mg/b1723311-5b51-4166-9e07-e4020330f774) — Sepedi HL · Memo · 2023 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2021 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2021-mg/b90c5dad-7de0-43e5-aaa1-c3a682be7dcc) — Sepedi HL · Memo · 2021 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2019-memo/0b8837cb-de12-4ac3-9987-20307cac4fe3) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2018-final-memo/8a17706a-8ce8-4be6-9a38-23b2858842f9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2017-memo/7494f0dc-bd62-47bb-855d-8d1dd8d3cb77) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-nov-2016-memo/4bcd2c5f-1b5d-41a6-874e-4f1686623296) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
