# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2015, 25 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2015-memo/9a740a76-8526-4d96-b468-daeb3801ab5a
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2015
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2015-memo/9a740a76-8526-4d96-b468-daeb3801ab5a)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2015 · sepedi. Memorandum, 25 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P2 Feb March 2015](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2015/d6fdffda-0f68-4e84-94e5-52eb86f4021c) — QP · 2015 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRADE 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                        KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                  DIBOKWANE/HLAKOLA 2015

                                       MEMORANTAMO

MEPUTSO: 80

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 25.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                      Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                2                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                    NSC – Memorantamo

DITŠHUPETŠO TŠA GO SWAYA

1.        Ge molekwa a arabile dipotšišo tše di fetago palo yeo e nyakegago, swaya ya
          mathomo fela. (Molekwa ga a swanela go araba potšišo ye telele le ye
          kopana go tšwa pukung e tee.)

2.        KAROLONG YA A, ge molekwa a arabile dipotšišo tše nne ka moka mo
          diretong (tšeo di kgethilwego), swaya tše pedi tša mathomo.

3.        Go DIKAROLO TŠA B le C, ge molekwa a arabile dipotšišo tše kopana tše
          pedi goba tše telele tše pedi, swaya ya mathomo o hlokomologe ya bobedi.
          Ge molekwa a arabile dipotšišo ka moka tše nne, swaya fela ya pele mo
          KAROLONG ye nngwe le ye nngwe ge e le gore go arabilwe potšišo ye
          kopana le ye telele.

4.        Ge molekwa a file dikarabo tše pedi, moo e lego gore ya mathomo e
          fošagetše mola ya bobedi e nepagetše, swaya ya mathomo gomme o
          hlokomologe ya bobedi.

5.        Ge dikarabo di sa nomorwa ka tshwanelo, swaya go ya ka memorantamo.

6.        Ge mopeleto wo o fošagetšego o ama tlhalošo, swaya phošo. Ge o sa ame
          tlhalošo, gona mo fe moputso.

7.        Dipotšišo tše telele
          Ge karabo ya potšišo ye telele e le ka tlase ga botelele bjo bo nyakegago, se
          mo otle ka ge a šetše a ikotlile. Ge e le ye telele kudu, lekola go ya ka
          bokgoni gomme o sekaseke ntlha yeo le baswai bagolwane. Šomiša
          dirubriki tša kelo tšeo di lego go lenaneo la A le B go lekola ditaodišo tša
          balekwa.

8.        Dipotšišo tše kopana
          Ge molekwa a sa šomiše ditsebjana moo a kgopetšwego go tsopola, se mo
          otle.

9.        Dipotšišong tšeo di bulegilego, go se be le meputso yeo e tlogo abelwa
          karabo ya EE/AOWA goba KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka leo le
          thekgago karabo ke lona leo le abelwago moputso.

10.       Go se be le meputso yeo e tla abelwago NNETE/MAAKA goba
          NTLHA/KAKANYO. Lebaka leo le thekgago karabo ke lona leo le tlogo
          abelwa moputso.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 3                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                     NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: THETO

POTŠIŠO YA 1

DIRETO TŠA SESOTHO SA LEBOA – Prof DM Kgobe

Ngwato – RM Mogashoa

Teori ya thetotumišo

Thetotumišo e reta/tumiša bogale goba bokgoni bja seretwa. Gantši seretong sa
mohuta wo seretwa se a itheta. Thetotumišo e arotšwe ka mehuta ye mebedi, e lego
thetotumišo ya sebjalebjale le thetotumišo ya bogologolo. Mehutatheto ye e tsebja le
go lemogwa ka diteng tša yona. Ge diteng tša sereto di lebane le sebjalebjale, gona
sereto seo ke thetotumišo ya sebjalebjale, gomme ge diteng di lebane le ditaba tša
bogologolo, gona sereto seo ke sa bogologolo.

Mmele:
Tshwantšhokgopolo le tirišo/kgetho ya mantšu.

Tematheto ya 1: mothalotheto wa 4 go fihlela go mothalotheto wa 39.

1.        Tshwantšhokgopolo

          Mohlala: Tshwantšhišo; ke marumo; ke pula, bj.bj.

          Tematheto ya 2 e theilwe godimo ga tshwantšhišo, tempo/lebelo.
          Mohlala: methalotheto ya 9, 20 bj.bj.
          Moreti o fokotša lebelo la kelelo ya polelo ya sereti ka go kopanya mantšu a
          go swana le: ngwanaboMpelegeng, ngwanaboMoraswi, bj.bj.

          Tlogelo:
          Mehlala: methalotheto ya 9, 12,13; bj.bj.
          Moreti o tlogela dibopego tša mantšu: nakaboreledi'a dithaka le mokgopa'
          noga … bj.bj.

          Kemedi:
          Mohlala: mothalotheto wa 30.
          … ba mo lefa malabulabu a dikobo.
          Malabulabu a emela bohloki/bodidi

          Mainatheto:
          Mohlala: mothalotheto wa 36.
          Sereti se reta ka go diriša mainatheto bjalo ka Phogole.

2.        Tirišo ya polelo

          2.1          Kgetho ya mantšu

                       Ge sereto se lekolwa go lemogwa se tshotshoma ka kgetho ye e
                       rileng ya mantšu: methalothetong ya 4, 5, 6, bj.bj.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   4                     DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                       NSC – Memorantamo

          2.2          Seema

                       Mohlala: mothalotheto wa 7.
                       Sereti se diriša seema bjalo ka mmolelwana wa mehleng.

          2.3          Mainagokwa

                       Mohlala: methalotheto ya 35, 38, 39, bj.bj.

3.        Sebopego sa sereto

          Se na le ditematheto tše 5/6.
          Ditematheto tša 1, 3 le 4 di na le methalotheto ye 4.
          Tematheto ya 2 e na le methalotheto ye 5.
          Tematheto ya 5/6 e/di na le methalotheto ye 22.
          Tematheto ya 5 e na le methalotheto ye 9.
          Tematheto ya 6 e na le methalotheto ye 13.
          Sereto se theilwe godimo ga methalotheto ye metelele le ye mekopana go
          gatelelela tempo/lebelo ka nepo ya go godiša molaetša wa sereto.
          Le ge sereto se le sa bogologolo se bopilwe ka ditematheto. Ka tshwanelo se
          be se swanetše go ba se bopilwe ka tsela ya gobegobe ya temana ye tee,
          yeo e aroganywago go ya ka dikgopolo.

          Sebopego(Teori) le Polelo = 03
          Diteng = 07                                                                             [10]

                                               GOBA

POTŠIŠO YA 2 : Khudugo – SR Machaka

2.1       Sona
          Sona                                                                                    (2)

2.2       Setsopolwa sa sereto se na le ditematheto tše 4.
          Tematheto ye nngwe le ye nngwe e na le methalotheto ye 5/Methalotheto e
          nyakile go lekana ka botelele.                                                          (2)

2.3       Go se rate go hudušwa.                                                                  (2)

2.4       Sethitho le botšididi.
          Merakeng ga go na boiketlo/O na le mathata.                                             (2)

2.5       Maikutlo a pefelo.
          Sereti se befeletšwe go khudušwa/hudušwa gobane ba ba tlošitše nageng ya
          mokhora.                                                                                (2)
                                                                                                  [10]

                                             GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                5                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                    NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 3: Mabelemabutšwa a thaba tša leolo – HMC Maebela-Mohlala

3.1       Mašimelakgano.
          Ka lebaka la gore o bogale/o šoro.                                                 (2)

3.2       Se laetša mo go khutšwago gona mothalothetong/Se laetša kgaogano ya
          dimethara/Se tšweletša dikgopolo tše pedi mothalothetong wo motee.
          Ke mo ka tlhago go lego khutšo gona. Ka mantšu a mangwe sereti se
          gapeletšega go khutša fao go lego sešura.                                          (2)

3.3       Bjeremiša le bjere
          E tšweletša mošito ka gare ga sereto.                                              (2)

3.4       Sereti se re bakgogi ba lebake ba le phara ka mabitsi le dipataka tša
          tlhompho.                                                                          (2)

3.5       Maikutlo a poifo/letšhogo/bogale
          Mmadi o tšhošwa ke bošoro bja lebake bjoo bo gatelelwago ke tšhomišo ya
          setlabelotheto sa poeletšo/Modiriši wa lebake ke yo bogale. Ka fao sereti se
          tsogelwa ke maikutlo a bogale le go hloka poifo.                                   (2)
                                                                                             [10]

                                           GOBA

POTŠIŠO YA 4: Theeletša Mokgadi – SR Machaka

4.1       Ke be ke mo rapela e le modingwana wa ka.
          Ka lebaka la gore sereti se be se rata Nomawi kudu.                                (2)

4.2       Ngwana llela nakan'a mokhure sehla o mo nee/
          Ngwana magana go botšwa o wetše dikomeng a re koma ke tšešo.                       (2)

4.3       Letša                                                                              (2)

4.4       Mantšu a go sasamela – Polelo ya go kweša bohloko.
          Ka mela mafego – Ka ba le mereba/manganga.                                         (2)

4.5       Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana. Mohlala:
          Go dumela – Banna ge ba ile go šoma dinageng tše dingwe ba lebala
                       basadi ba gae gomme ba ratana le basadi ba moo.
          Go ganetša – Le ge ba šoma kgole banna ba tšwela pele ka go rata
                        basadi ba bona ba gae.                                               (2)
                                                                                             [10]

                                               LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   6               DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                       NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 5: Moagišane ke lapile – MS Mashabela

5.1       Ge le -
          Ge le -
          Ge le -
          Ge le – Go tlemaganya methalotheto ka tsela ya morethetho.                        (2)

5.2       Go tšwafa go lapiša batho.                                                        (2)

5.3       Sereti se dirišitše potšišoretoriki ka ge sona se tseba karabo gomme potšišo
          ka boyona ga e nyake karabo.                                                      (2)

5.4       Mokoko > lentšu le dirišitšwe go emela monna.
          Moselelamongwe> ke monna wa go šomela lapa.
          Sethojana> ke motho wa mosadi.
          Matswiane> ke bana.
          (Tše pedi fela)                                                                   (2)

5.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:
          Bobodu – Maikutlo a pefelo: Sereti se kgalemela bobodu.                           (2)
                                                                                            [10]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA A:              30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 7               DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                     NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: PADI

POTŠIŠO YA 6: Lenong la Gauta – HDN Bopape

Mohlala wa karabo:

Sebopego(Teori)

Thulano
Thulano e tšwelela ge baanegwa (dilo/maikutlo) ba babedi goba go feta ba fapana ka
dikgopolo. Go na le thulano gape magareng ga moanegwa le tikologo ya gagwe. Go
na le mehuta ye mebedi ya thulano, e lego thulanontle le thulanogare. Thulanogare ke
ge moanegwa a e ba le thulano ya dikgopolo ka gare ga mafahla a gagwe. Thulanontle
yona e bolela ka go thulana ga moanegwa wa go feta o tee le tikologo ya gagwe. Ka
go realo go ka thwe go na le mehuta ye mebedi ya thulanontle, e lego thulanontle ya
moanegwa le moanegwa le thulanontle ya moanegwa le tikologo. Thulano ye ya
dikgopolo e godiša maatlakgogedi gore mmadi a be le kgahlego ya go tšwela pele ka
go bala sengwalo seo. Molokoloko (tšwetšopele) woo wa dithulano o tšwetša
thulaganyo ya sengwalo pele.

Thulano ya Lenong la Gauta

1.        Thulanontle ya moanegwa le moanegwa/baanegwa

          Nnono o thulana le Brenda:
          • Nnono o boa bošego gomme Brenda o befedišwa ke seo.
          • Brenda o botša Nnono gore a tlogele dinyakišišo tša polao ya
             Mmatšhego ka ge a tla tsena mathateng.
          • Brenda o befedišitšwe ke ge Nnono a bethile Mpho. Nnono o thulana le
             Brenda ge a dumela gore ke yena a bolailego Mmatšhego.

          Nnono o thulana le Naniki:
          • Naniki o re Nnono o mo rweša molato wa gore o tseba ka ga polao ya
             Mdi Maleka.
          • Maphodisa a laela Nnono gore a tlogele go šunyašunya nko mererong ya
             bona mabapi le polao ya Mdi Maleka.

          Nnono o thulana le maphodisa:
          • Maphodisa a gononela Nnono gore ke yena a hlasetšego Naniki.

          Nnono o thulana le dikwefa:

          •    Nnono le dikwefa (boNakedi).
          •    O bethwa ka karatšheng.
          •    O bethwa a ile ga boNaniki.
          •    O lwa le dikwefa ntlong ya tšona.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 8                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                     NSC – Memorantamo

          Nnono o thulana le Mpho:

          •    Nnono o betha Mpho ka ge a mo hweditše a putuka ka phapošing ya
               Mmatšhego.

          Nnono o thulana le Mna Maleka:

          •    Nnono o thulana le Mna Maleka ge a re a tlogele ka go nyakišiša ka lehu
               la Mmatšhego.

2.        Thulano ya moanegwa le tikologo

          Thulano ya Nnono le tikologo:

          •    Nnono o utamile thotobolong gomme thotobolo e a swa. O swanelwa ke
               go tloga fao thotobolong. Go ka thwe thotobolo e meletše Nnono meno a
               ka godimo.
          •    Leswiswi le tlišetša Nnono mathata. Nnono o itiwa ka gae gagwe gomme
               a sa bone batho bao ba mmethago/itiago. Ge e be e se leswiswi leo
               Nnono o be a tla kgona go bona batho bao ba mmethago.

3.        Thulanogare (go thulana dikgopolo/maikutlo)

          Nnono o lwa le dikgopolo:
          • Ge maphodisa a tšhuma thotobolo ya dipampiri ga boNaniki. O ile a ba le
             go thulana ga dikgopolo gore ge a tšwa mo a iphihlilego gona, o tla be a
             ikišitše diatleng tša maphodisa, ge a ka setšwe o tla swa ka mollo a
             itebeletše.
          • Kgopolo ya gore a botše Brenda ka tlhaselo ya Naniki le ya gagwe ka
             karatšheng goba go se mmotše.

          Sebopego (Teori) le Polelo = 10
          Dintlha =15                                                                       [25]

                                            GOBA

POTŠIŠO YA 7: Lenong la Gauta – HDN Bopape

SETSOPOLWA SA A

7.1       O bogale.                                                                         (1)

7.2       Balekwa ba tla tšweletša ditebelelopele/ponelopele tša go fapana.
          Mohlala:
          • Nnono o tlo nyaka bahlasedi ba Naniki go fihlela a ba hwetša.
          • Nnono a ka se hwetše bahlasedi ba Naniki ka ge e se letseka.                    (3)

7.3       BoNakedi ba swerwe ka lebaka la polao ya Mmatšhego mola Mmatšhego a
          bolailwe ka lebaka la lenong la gauta.                                            (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                9                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                    NSC – Memorantamo

7.4        Ntlhatebelelo ya mongwadi: Ntlhatebelelo ya motho wa pele. Moanegi ke
           moanegwa mo kanegelong. O bolela ka go diriša ke/ke nna.                         (3)

7.5        Setsopolwa se huetša morero wa paditseka ye ka ge se tšweletša Nnono a
           dira dinyakišišo tša polao ya Mmatšhego mola morero o lebane le go
           nyakišiša bosenyi (polao ya Mmatšhego).                                          (2)

7.6        Thulano ya ka gare e tšweletšwa ke ge Nnono a thoma go itshola gore o be a
           dira eng.                                                                        (2)

7.7       Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana. Mohlala:

          Maikutlo a letšhogo > O tšhošitšwe ke gore maphodisa a tla mo naganela
          gore ke yena mmolai.
          Maikutlo a kwelobohloko > O kwešwa bohloko ke mokgwa woo Naniki a
          gobaditšwego ka gona ebile o mo tshepiša go nyaka bagobatši ba gagwe.
          Maikutlo a kgakanego > O gakantšhwa ke ge a bona koloi ya maphodisa
          gomme a se tsebe gore a tšhabele kae.                                             (2)

SETSOPOLWA SA B

7.8       Ke tikologo ya sebjalebjale. Mohlala: Go bolelwa ka matseka, bookelo,
          megala, bj.bj.                                                                    (2)

7.9       Kgadimonthago/Tekolanthago e tšweletšwa ke ge Nnono a gopola tšatši la
          mathomothomo leo a gahlanego le sersanta Maroga le konstabolo Matseba
          ka lona kua ga Mna Maleka. A tla a gahlana le sersanta gape gomme a mo
          kgala ka bogale gore a tlogele go šunyašunya dinko molatong wa Mmatšhego
          ka gore o le kotse.                                                               (3)

7.10      Thekniki ya kodutlo e tšweletšwa ke ge sersanta Maroga a botša Nakedi gore
          bagwera ba gagwe ba tla tonyetšwa ke samente, e le ge a be a era gore ba
          tlo swarwa ya ba bagolegwa kgolegong.                                             (2)

7.11      Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana. Mohlala:
          Ee, leina la puku ke Lenong la Gauta mola ka gare ga puku kgakgathi ya taba
          e le ge go nyakiwa babolai ba Mmatšhego yoo a bolaetšwego pheta ya gauta
          yeo e nago le seswantšho sa lenong.                                               (2)
                                                                                            [25]

                                           GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                10                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                     NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 8: Ngwana wa Mobu – SPP Mminele

Mohlala wa Karabo:

Sebopego (Teori)

Thulano
Thulano e tšwelela ge baanegwa (dilo/maikutlo) ba babedi goba go feta ba fapana ka
dikgopolo. Go na le thulano gape magareng ga moanegwa le tikologo ya gagwe. Go
na le mehuta ye mebedi ya thulano, e lego thulanontle le thulanogare. Thulanogare ke
ge moanegwa a e ba le thulano ya dikgopolo ka gare ga mafahla a gagwe. Thulanontle
yona e bolela ka go thulana ga moanegwa wa go feta o tee le tikologo ya gagwe. Ka
go realo go ka thwe go na le mehuta ye mebedi ya thulanontle, e lego thulanontle ya
moanegwa le moanegwa le thulanontle ya moanegwa le tikologo. Thulano ye ya
dikgopolo e godiša maatlakgogedi gore mmadi a be le kgahlego ya go tšwela pele ka
go bala sengwalo seo. Molokoloko (tšwetšopele) woo wa dithulano o tšwetša
thulaganyo ya sengwalo pele.

Thulano ya Ngwana wa mobu

1.        Thulanontle ya moanegwa/baanegwa

          Thulano ya Phankga le Lahlang:

          •    Phankga o thoma go nyatša Lahlang ka ge a re Lahlang ga a tsebe selo.
          •    Ge tšhipi ya go ya thapelong e lla Phankga o no tšwela pele le go ruta
               bana gore Lahlang a mmolediše.
          •    Phankga o fotlela Lahlang o mmotša ge e le gore yena o thuša bana ka
               ge ba sa tsebe selo.
          •    Phankga o gana ge Lahlang a lekola dipuku tša gagwe tša mošomo.

          Thulano ya Phankga le Mna Mootle (tatagwe):

          •    Phankga o fapana le tatagwe ka lebaka la go ikgafela bjala le ditiro tša
               gagwe tša go rata go menola Lahlang setulong.

          Lahlang o thulana le sehlopha sa Mokhura le mafamo:

          •    Sehlophana sa Mokhura le Mafamo se lwa le Lahlang ka ge se re ke
               lekomofere, ka gona o swanetše go tloga sekolong sa bona.

          Mohlahlobimogolo o thulana le komiti ya sekolo:

          •    Mohlahlobimogolo o ganana le taba ya gore Lahlang o palelwa ke go
               hlahla sekolo. O botša komiti ya sekolo le Lekgotla la dikolo gore ge ba
               nyaka tšwelopele ba se ke ba lebelela gore modiro o dirwa ke mang
               eupša ba lebelele gore o dirwa bjang gomme ba thekge motho yo a
               dirago modiro woo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                11                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                     NSC – Memorantamo

2.        Thulanontle ya moanegwa le tikologo

          Lahlang le tikologo ya gagwe:

          •    Lahlang ga a sa ipshina ka go šoma sekolong sa Rethuše ka lebaka la
               Phankga yo a mo emišitšego ka leoto le tee.
          •    Lahlang o thomile go hlafelwa ke motse woo a šomago go wona ka ge
               badudi ba sa hlwe ba mo kwa bose ebile ba mmitša lekomofere.

3.        Thulanogare

          Phankga o lwa le megopolo ya gagwe:

          •    Phankga o thulana le mogopolo wa gagwe ge a nagana Lahlang. O re
               Lahlang ke mofokodi ga a tsebe selo. O re yena a ka se hlahlwe ke
               motho yoo a mo hlahlago. O re Lahlang ga tsebe le A. Moya wa gagwe o
               thoma go hloka khutšo. Re kwa mongwadi a re o thoma go bona Lahlang
               ka phogong ge ba mmotša gore o swanetše go ithuta go nwa bjala go re
               batho ba mo tlwaele.
          •    Phankga o thulana le mogopolo wa gagwe nakong yeo
               mohlahlobimogolo a kgopelago go bona dipuku tša gagwe tša
               maitokišetšo, ba re 'o be a galogile e bile o ka re ga a ne madi.'
          •    O ile ge a bona go kgoboketšwa dipuku tša baithuti, Phankga a tseba
               gore bjale go tlile go nkga go sa bola. Mogopolo wa gagwe o ile wa tšwa
               mafogohlo ge a ipotšiša gore naa ba tla kgona go bapetša mongwalo wa
               mošemane Phogole le wa Lahlang. Mongwadi o re o ile a kwa selotsoko
               se mo kgama a bile a palelwa ke go bolela.
          •    Phankga o amega kotsing ya sefatanaga, o hwetša lengwalo leo le rego
               o šuthišwa sekolong sa Rethuše o išwa sekolong sa Ntotolwane. Re
               mmona a dutše ka fase ga mogaba a dutile hlogo (Letl. 98). Mongwadi o
               re 'O rothiša dikudumela tša mogopolo wo o imetšwego …'

          Sebopego (Teori) le Polelo = 10
          Dintlha =15                                                                       [25]

                                          GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                12                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                     NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 9: Ngwana wa Mobu – SPP Mminele

SETSOPOLWA SA A

9.1       O na le lenyatšo/Ga a latele ditaelo tša hlogo ya sekolo/Ga a na
          tirišanommogo.                                                                     (1)

9.2       Balekwa ba tla tšweletša ditebelelopele tša go fapana. Mohlala:

          •    Phankga ga a na mešomo ye e nyakegago ka moka.
          •    Phankga a ka tla a rakwa mošomong ka lebaka la go se dire mešomo ya
               gagwe ka tshwanelo le go se latele ditaelo.
          • Phankga a ka tla a sekišwa gore ke ka lebaka la eng a sa hlomphe hlogo
               ya sekolo.
          (E tee ya tše)                                                                     (3)

9.3       Mohlala wa karabo:
          Mohlahlobimogolo o ile ge a etla sekolong go tla go lekola mošomo wa
          Phankga, a hwetša go se na maitokišetšo a beke ka moka. O rile ge a
          lebelela mešongwana ya bana a hwetša e se ya maleba. Tše ka moka le tše
          dingwe di ile tša hlola go šuthišwa ga Phankga sekolong sa Rethuše.                (3)

9.4       Ntlhatebelelo ya moanegi: Ke ya motho wa boraro. Moanegi ga a tšee karolo
          kanegelong fela o tseba boteng, dikgopolo, diphišegelo le maikutlo a
          baanegwa.                                                                          (3)

9.5       Setsopolwa se laetša ka moo Phankga a sa dirego mošomo wa gagwe ka
          gona e le ka lebaka la lenyatšo. Ka lebaka la go se dire mošomo wa gagwe
          tlemollong ya lehuto Phankga o šuthišetšwa sekolong se sengwe.                     (2)

9.6       Mmolelo wo o kotofaditšwego o laetša ka moo Phankga a gatelelago gore ke
          yena ngwana wa mobu ka gona ke ka fao a swanetšego go ba hlogo ya
          sekolo mola morero wa puku o ganetšana le se ka gore ga se tshwanelo gore
          bana ba mobu ba fiwe maemo ao ba se nago bokgoni le maikarabelo a ona.             (2)

9.7       Ee. Leina la puku ke Ngwana wa mobu mola diteng tša setsopolwa di
          bontšha ka moo Phankga a nyatšago Lahlang yoo e lego hlogo ya sekolo ka
          ge yena Phankga e le Ngwana wa mobu.                                               (2)

SETSOPOLWA SA B

9.8       Phankga ke morutiši mola Lahlang e le hlogo ya sekolo/Ke bašomimmogo
          sekolong sa Rethuše.                                                               (2)

9.9       Kgadimonthago/Tekolanthago e tšweletšwa ke ge Lahlang a gopola tšatši lela
          pese e sa tla go rwala baithuti. A kgopela monnatsoko gore a mo iše go
          morena Mohola yo a bego a swanetše go tla go rwala baithuti ka pese. Seo
          se ilego sa mo makatša ke go hwetša lengwalo la go thibela pese leo le
          saennwego leina la gagwe.                                                          (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               13                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                    NSC – Memorantamo

9.10      Thulano gare ga setšhaba le sekolo e hlotšwe ke lengwalo la go thibela pese
          ya leeto la go ya diphadišanong leo go thwego le ngwadilwe ke Lahlang.           (2)

9.11      Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana. Mohlala:
          Maikutlo a letšhogo > O tšhogetše gore sephiri sa gagwe se utolotšwe.
          Maikutlo a kgakanego > O gakantšhwa ke gore ga a tsebe gore o tlile go
          itšhireletša bjang tabeng ye.                                                    (2)
                                                                                           [25]

                                          GOBA

POTŠIŠO YA 10: Lešitaphiri – OK Matsepe

Mohlala wa karabo:

Sebopego (Teori)

Thulano

Thulano e tšwelela ge baanegwa ba babedi goba go feta ba fapana ka dikgopolo. Go
na le thulano gape magareng ga moanegwa le tikologo ya gagwe. Go na le mehuta ye
mebedi ya thulano, e lego thulanontle le thulanogare. Thulanogare ke ge moanegwa a
e ba le thulano ya dikgopolo ka gare ga mafahla a gagwe. Thulanontle yona e bolela
ka go thulana ga moanegwa wa go feta o tee le tikologo ya gagwe. Ka go realo go ka
thwe go na le mehuta ye mebedi ya thulanontle, e lego thulanontle ya moanegwa le
moanegwa le thulanontle ya moanegwa le tikologo. Thulano ye ya dikgopolo e godiša
maatlakgogedi gore mmadi a be le kgahlego ya go tšwela pele ka go bala sengwalo
seo. Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele.

Thulano ya Lešitaphiri

1.        Thulanontle ya moanegwa le moanegwa/baanegwa

           •   Taudi o thulana le Mphoka mabadi le go mo gatela legogwa.
           •   Thulano gare ga Mabothe le Taudi malebana le go belegwa ga
               Tšhwahledi. Mabothe o re ke ka lebaka la eng ba se ba mmotša ditaba
               di sa thoma.
           •   Polao ya Mphoka.
           •   Ntwa magareng ga madira a kgoši Matepe le kgoši Taudi.
           •   Setšhaba se gapeletša Taudi go ntšha koma.
           •   Setšhaba se tšwa diripa tše pedi malebana le gore ke mang yo a
               swanetšego go ba kgoši magareng ga Tšhwahledi le Kgathola.
           •   Ntwa magareng ga Phetole le Lentlha. Ba baka bjala.
           •   Mabothe o ntšha koma yeo Tšhwahledi a swanetšego go ya go yona
               gomme Tšwahledi o a timela gore a se ye komeng yeo. Taba ye e tsoša
               thulano setšhabeng.
           •   Ntwa magareng ga kgoši Tladiephaswa le barongwa ba Taudi le
               Mabothe.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                14                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                     NSC – Memorantamo

           •   Ntwa magareng ga madira a kgoši Tladiephaswa le a Taudi le Mabothe.
               Meleko le Marumo.
           •   Bosenyi bja mašoboro motseng wa Taudi.
2.        Thulanontle ya moanegwa le tikologo

           •   Khutšišo ga a tsefelwe ke selo ka mošate ka ge a belegetše kgoši hlaba.
           •   Taudi le yena o babelwa ke go dula motseng wa gagwe ka ge setšhaba
               se mo meletše meno se re se nyaka gore go ntšhwe koma.
           •   Tšhwahledi ga a ipshine ka go dula motseng wa Taudi le wa
               rakgolwagwe Mabothe ka ge a tšhaba go bolawa. O phela hlageng ka ge
               e le fao a hwetšago bophelo gona.
           •   Mphoka o ile a babalelwa ke go dula motseng wa kgoši Taudi ka ge a ile
               a gatela kgoši malao.
3.        Thulanogare

           •   Khutšišo o thulana le mogopolo wa gagwe mabapi le go belegwa ga
               Tshwahledi yoo e lego kgobogo go yena. O lwa le dipelo tša go
               mmolaya.

          Dintlha = 15
          Sebopego (Teori) le Polelo = 10                                                     [25]
                                            GOBA
POTŠIŠO YA 11: Lešitaphiri – OK Matsepe

SETSOPOLWA SA A

11.1      Ke mmalegogwana – o aletše Mphoka etšwe e le mmagosetšhaba.                         (1)

11.2      Balekwa ba tla tšweletša ditebelelopele/diponelopele tša go fapana.
          Mohlala:
          •   Gore kgoši Taudi kua pele o tla ba le mathata.
          •   Go tla belegwa ngwana yoo e sego wa madi a mošate.
          •   Pako ya bogoši.                                                                 (3)

11.3      Mohlala wa karabo:
          Go baka bogoši gomme tharollo ya ba go kgaogana ga setšhaba.                        (3)

11.4      Ntlhatebelelo ya moanegi: Ke ya motho wa boraro. Moanegi ga a tšee karolo
          kanegelong fela o tseba boteng, dikgopolo, diphišegelo le maikutlo a
          baanegwa.                                                                           (3)
11.5      Ngwana yo a tlogo belegwa ke Khutšišo ga se wa madi a bogoši taba ye e
          dirile gore tlemollong ya lehuto setšhaba se arogane ka diripa tše pedi.            (2)

11.6      Mohlala wa karabo:
          Morero wa padi ye ke gore ngwana ke wa dikgomo. Mmolelo wo o
          kotofaditšwego o tšweletša kgopolo ya gore Khutšišo o šaeditše ka gore o tlile
          go belega ngwana yoo e sego madi a mošate. Le ge go le bjalo, ngwana ke
          wa dikgomo, ke ngwana wa kgoši ka ge ngwana e le wa mosadi wa kgoši.                (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               15                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                    NSC – Memorantamo

11.7      Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana. Mohlala:

          Maikutlo a pefelo > O befedišitšwe ke ge mosadi wa gagwe a imišitšwe ke
          molata.
          Maikutlo a manyami > O nyamišwa ke gore mosadi wa gagwe o tlile go ba le
          ngwana yoo e sego wa madi a bogoši.
          Maikutlo a kgakanego > O gakantšhwa ke gore bjale ka ge ngwana yo
          mogolo e eba yena kgoši, yoo e se bego wa madi a bogoši yena?                     (2)

SETSOPOLWA SA B

11.8      Kgoši Taudi ke tatagoTšhwahledi/Tšhwahledi ke morwa wa kgoši Taudi.               (2)

11.9      Kgadimonthago/Tekolanthago e tšweletšwa ke ge setšhaba se gopola gore
          Tšhwahledi ke hlaba, kgoši Taudi o a mo kgetholla, ga a mo direle menyanya
          go swana le bana ba bangwe ba gagwe. O bile le kgopolo ya gore a ka
          mmolaya.                                                                          (3)

11.10     Thekniki ya kgethollo e tšweletšwa ke ge kgoši Taudi a direla morwa wa
          gagwe yo monnyane menyanya kgafetšakgafetša, ge e le yo mogolo, e lego
          Tšhwahledi a sa mo direle selo.                                                   (2)

11.11     Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana. Mohlala:

          Ee. Go tšhaba ga Tšhwahledi ke bothata bjo bogolo go swana le lešitaphiri ka
          gore ge a ka se bonagale, setšhaba se tla bolaya kgoši Taudi ka ge e le
          mogononelwa gore o mmolaile.
          Aowa. Go tšhaba ga Tšhwahledi ga se bothata bjo bokaalo ka gore ke hlaba,
          ge a se gona bogoši bo tla tšewa ke ngwana wa madi a bogoši.                      (2)
                                                                                            [25]

                                           GOBA

POTŠIŠO YA 12: Tlhakoleng – MD Kekana

Mohlala wa karabo:

Sebopego (Teori)

Thulano
Thulano e tšwelela ge baanegwa (dilo/maikutlo) ba babedi goba go feta ba fapana ka
dikgopolo. Go na le thulano gape magareng ga moanegwa le tikologo ya gagwe. Go
na le mehuta ye mebedi ya thulano, e lego thulanontle le thulanogare. Thulanogare ke
ge moanegwa a e ba le thulano ya dikgopolo ka gare ga mafahla a gagwe. Thulanontle
yona e bolela ka go thulana ga moanegwa wa go feta o tee le tikologo ya gagwe. Ka
go realo go ka thwe go na le mehuta ye mebedi ya thulanontle, e lego thulanontle ya
moanegwa le moanegwa le thulanontle ya moanegwa le tikologo. Thulano ye ya
dikgopolo e godiša maatlakgogedi gore mmadi a be le kgahlego ya go tšwela pele ka
go bala sengwalo seo. Molokoloko (tšwetšopele) woo wa dithulano o tšwetša
thulaganyo ya sengwalo pele.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  16                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                       NSC – Memorantamo

Thulano ya Tlhakoleng

1.        Thulanontle

          1.1          Moanegwa le moanegwa/baanegwa

                       Thulano ya Nkuke le Seja:
                       • Thulano gare ga Nkuke Maolela le Seja mabapi le go topša ga
                           ngwana wa Mahlatse ke Nkuke.

                       Thulano ya Swele le lapa la gagwe:
                       • Swele o tlaiša mosadi wa gagwe ka go mo phediša ka seroba
                           le go fela a sa robale gae le go tliša metlabo ya gagwe ka gae.
                       • Swele o robala le Mahlatse, morwedi wa gagwe ka kgang ebile
                           o a mo imiša.
                       • Swele o thulana le Mahlatse ka nako yeo a bego a rata go
                           tšhela lerojana ka gare ga kotikoti ya maswana a ngwana.
                       • Swele o thulana le Mahlatse ge a swanetše go mo nyadiša.
                           Swele o be a itirile moruti.

                       Thulano ya Swele le mošate wa Tlhakoleng
                       • Swele o rakwa motseng wa gabo wa Tlhakoleng ke setšhaba
                           ka lebaka la mekgwa ya gagwe ye mebe ya tlaišo.

                       Thulano ya Swele leboGabariele:
                       • Swele o lwa le boGabariele gomme o a bethwa.

                       Thulano ya Swele le Moruti Ntsheleloge:
                       • Swele o ile a hlohleletša phuthego gore e menole Moruti
                           Ntsheleloge.
                       • Swele o nyaka mošomo moo Moruti Ntsheleloge e lego
                           molaodi gomme o rakwa sempša ka ge a ile a menola
                           Ntsheleloge boruting.

                       Thulano ya Swele le Mphapa:

                       •    Mphapa o bololla bonokwane bja Swele motseng wa
                            Tselatšhweu. Swele o lwa le Mphapa.

          1.2          Moanegwa le tikologo

                       Mahlatse o thulana le lapa labo:

                       •    Mahlatse o hlafetšwe ke lapa labo ka lebaka la tatagwe
                            gomme a napa a ipha lešoka gwa se tsebje mo a ilego.

                       Mahlatse le ka kerekeng:

                       •    Mahlatse o gana go nyadišwa ke Swele ka kerekeng.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  17                DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                       NSC – Memorantamo

                       Swele le motse wa gabo wa Tlhakoleng:

                       •    Swele o rakwa motseng wa gabo wa Tlhakoleng.
                       •    Swele o hwela motseng wa gabo gomme Kgoši o ganetša
                            setšhaba go mmoloka.

                       Swele le motse wa Tselatšhweu:

                       •    Swele o tlaišwa motseng wa Tselatšhweu ebile o a rakwa. O
                            thoma go gopola gae Tlhakoleng.
                       •    Badudi ba Tselatšhweu ba raka Swele motseng.

                       BoGabariele le sethokgwa:

                       •    BoGabariele ba ile ba hloya sethokgwa seo Swele a go nyaka
                            go ba bolaela go sona.

                       Swele le motse wa Tokologo:
                       • Swele o lomišitšwe dimpša motseng wa Tokologo.

2.        Thulanogare

          Swele le megopolo ya gagwe:

          •    Swele o lwa le dipelo tša go boela Tlhakoleng.

          Sebopego (Teori) le Polelo = 10
          Diteng = 15                                                                        [25]

                                             GOBA

POTŠIŠO YA 13: Tlhakoleng – MD Kekana

SETSOPOLWA SA A

13.1      Ga a na tlhokomelo/šedi.                                                           (1)

13.2      Balekwa ba tla tšweletša ditebelelopele/diponelopele tša go fapana. Mohlala:
          • Bokamoso bja bona bo tlile go phuhlama ka ge ba imišwa ke tatago
              bona.
          • Bana ba ba ka hloyana.
          • Ba ka tšhaba gae.                                                                (3)

13.3      Bokamoso: Mahlatse o feleleditše a nyetšwe gomme a atlega bophelong.
          Sehloa: Swele o rakwa motseng wa Tselatšhweu.                                      (3)

13.4      Ntlhatebelelo ya moanegi: Ke ya motho wa boraro. Moanegi ga a tšee karolo
          kanegelong fela o tseba boteng, dikgopolo, diphišegelo le maikutlo a
          baanegwa.                                                                          (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               18                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                    NSC – Memorantamo

13.5      Go tlaišwa ga bana ke Swele go dirile gore tlemollong ya lehuto la puku
          Swele a rakwe motseng.                                                            (2)

13.6      Kgodišo ya bothata e tšweletšwa ke ge Mahlatse a imišwa ke tatagwe.               (2)

13.7      Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana. Mohlala:
          Maikutlo a pefelo > O befedišwa ke monna wa sehlogo wa go robala le
          barwedi ba gagwe ebile a ba imiša.
          Maikutlo a nyamo > O nyamišwa ke go elelwa gore go mo tšhaba ga bana ba
          gagwe e be e le tšhupetšo ya gore go na le se sengwe seo se diregago bjale
          o lemoga se go šetše go senyegile.                                                (2)

SETSOPOLWA SA B

13.8      Ranku ke monna yo a amogetšego Mahlatse lapeng la gagwe mola Mahlatse
          e le moeng lapeng la Ranku.                                                       (2)

13.9      Kgadimonthago/Tekolanthago e tšweletšwa ke ge Mahlatse a gopola tšatši la
          mathomo leo a tlaišitšwego ke tatagwe ka lona. O gopola bohloko le
          kgakanego tšeo a ilego a ba ka gare ga tšona.                                     (3)

13.10     Thekniki ya tshwantšhanyo: O bethwa bjalo ka tonki ya lehlaka. Kgopolo ke
          ya gore Thušanang o be a tlaišwa, a phela ka seroba.                              (2)

13.11     Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana. Mohlala:

          Ee. Ditiragalo tše dingwe tše bohlokwa di direga Tlhakoleng mola leina la
          puku e le Tlhakoleng.

          Aowa. Diteng tša setsopolwa ga di amane le leina la puku ye. Leina la puku
          ke Tlhakoleng. Tlhakoleng ke leina la lefelo moo Swele a belegetšwego gona
          mola ditiragalo tša setsopolwa di sa direge Tlhakoleng efela di direga
          tikologong ya Impala.                                                             (2)
                                                                                            [25]

                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA B:               25

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2              19                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                   NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA

POTŠIŠO YA 14: Naga ga di etelane – MS Serudu

Mohlala wa karabo:

Sebopego (Teori)

Tikologo (Nako le lefelo)
Tikologo ya sengwalo e lebane le lefelo le ditiragalo tša sengwalo, tšeo di dirwago ke
baanegwa, ka nako ye e rilego. Ka go realo go ka thwe tikologo e lebane le nako le
lefelo. Go na le mehuta ye mebedi ya tikologo, e lego tikologo ya sebjalebjale le ya
segologolo. Yona mehuta ye e laolwa ke diteng tša sengwalo. Tikologong ya
segologolo diteng di lebane le ditaba tša segologolo tšeo di diregago mafelong a
bogologolo ka nako ya bogologolo. Ditaba tšeo di lebane le bogoši, boloi, go ahlola
melato kgorong, masolo a go tsoma, dintwa tša marumo, bjalobjalo. Ge go bolelwa ka
ga tikologo ya sebjalebjale ka gare ga sengwalo, go šupša gore diteng tša sengwalo
seo di lebane le ditaba tša sebjalebjale tšeo di hwetšwago mafelong le nakong ya
sebjalebjale. Go ka bolelwa ka mafelo a go swana le ditoropong fao go nago le ditsela
tša sekontiri, dipara, dikoloi, dikuranta, yunibesithi, makgotla a bašomi, bjalobjalo.

Mohola wa tikologo ke go tšwetša pele moko/morero wa papadi le go laetša
tšwetšopele ya baanegwa – tshwantšho ya baanegwa. Tikologong ya papadi ye go tlo
lebelelwa mehuta, e lego leago, nako le lefelo.

Tikologo ya naga ga di etelane

Tikologo ya papadi ye ke ya sebjalebjale:

Nako:
Go bolelwa ka nako yeo ditiragalo tša sengwalo di diregilego ka yona.
Mohlala:
•   Mphaka le Hunadi ba robetše.
•   Bošego: Mphaka o lala a phapharegišwa ke toro.
•   Mesong ya LaMorena: Mphaka o rile go tsoga a ya go dula leswikaneng ka
    serapaneng.
•   LaMorena: Hunadi le bana ba ya kerekeng eupša Mphaka o gana go ya
    kerekeng.
•   Mosegare wa LaMorena Mphaka o nwa bjala le Kala le Rola ebile ba fapana ka
    mantšu ba tshepišana go swarana ka diatla.
•   Ke mathapama: Mphaka o tsena ka gae o hwetša Hunadi le Raisibe ba šetše ba
    boile kerekeng.
•   Ka meriti Hunadi o tsena ka gae o boa ga Nare yo a sa rekelego bana dijo le
    diaparo tša sekolo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                20                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                     NSC – Memorantamo

Lefelo:
Lefelo la ditiragalo tša baanegwa.
Mohlala:
•    Lapeng la Mphaka: Mphaka le lapa la gagwe ba dula lapeng la bona kua Takone.
•    Kamoreng ya borobalo ngwakong wa Mphaka: Mphaka o a lora.
•    Kholetšheng ya Takone: Mphaka le Tokari ba boledišana ka sekolo sa bošego.
•    Ka pareng motseng wa Takone: Mphaka o fapana le Kala le Mbari.
•    Yunibesithing ya Letsheng la Mogadisho: Lebitsi o begela Mphaka ka seemo sa
     ditaba Bonwatau.
•    Sekolong: Sebola o lwa le barutiši.

Leago:
Tikologo ya leago e amana le phedišano ya baanegwa.
Mohlala:
•    Bophelo bja Mphaka le ba lapa la gagwe kua Takone morago ga go fularela
     Bonwatau.
•    Bophelo bja Sebola le barutiši ba gagwe ka sekolong.
•    Bophelo bja Mphaka le bagwera ba gagwe boKala le Mbari.
•    Bophelo bja Mphaka kholetšheng ya Takone.
•    Bophelo bja Mphaka letsheng la Mogadisho.

Sebopego (Teori) le Polelo = 10
Diteng = 15                                                                                  [25]
                                          GOBA
POTŠIŠO YA 15: Naga ga di etelane – MS Serudu

SETSOPOLWA SA A

15.1      Re tšwile ka difero/Go go phephiša leganong la tau.                                (1)

15.2      Lenyatšo/Swele.                                                                    (1)

15.3      • O mo tsepeletše ka mahlong.
          • O tsuputše molomo.
          • O befetšwe.
          • O fela pelo.
          (Tše tharo tša tše)                                                                (3)

15.4      Polelonoši e tšweletša thulano ya ka gare.
          E thuša babapadi go itokišetša kgaolo ya go latela.
          E re utollela maikutlo a mmapadi.
          E tšweletša semelo sa mmapadi.
          Go gapa nako.
          (Kgetha tše tharo fela)                                                            (3)

15.5      Go gwaba le go nyatša ga Sebola mo setsopolweng se go dira gore Mphaka
          le lapa la gagwe ba gopole go boela gae, e lego yona tlemollo ya lehuto.           (3)

15.6      Ee. Ke thulano ya ka ntle. Sebola o thulana le batswadi ba gagwe ka polelo.
          Ga a kwane le taba ya go ralala le dilete ebile o bona bokaone e le gore a ka
          boela gae Bonwatau.                                                                (2)
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               21                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                    NSC – Memorantamo

SETSOPOLWA SA B

15.7      Moya wa kgethollo ya semorafe/moya wa lenyatšo.                                   (1)

15.8      Mphaka le Hunadi ke monna le mosadi/Mphaka ke monna wa Hunadi/Hunadi
          ke mosadi wa Mphaka.                                                              (1)

15.9      Setsopolwa se laetša ka mokgwa woo bafaladi ba kgethollwago ka gona
          dinageng di šele. Mphaka o fološwa maemong a gagwe ka lebaka la
          kgethollo ya semorafe gomme a fiwa ngwana wa mobu. O tšea sephetho sa
          go boela gae Bonwatau fela ga a na bonnete bja gore ba tla mo amogela. O
          boledišana le Hunadi ka ditaba tše.                                               (3)

15.10     Ke kgopolo ya gore boNtlhore ga ba nyake ge Mphaka a ka bolela selo goba
          a ntšha maikutlo a gagwe.                                                         (2)

15.11     Morero wa papadi ye ke gore ntlo ya monna yo mongwe ga e na boroko/
          Gabo motho ga go na bosehlanyana mola setsopolwa se tšweletša Mphaka a
          fološwa maemong a gagwe a fiwa ngwana wa mobu.                                    (2)

15.12     Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana. Mohlala:

          Ee. Kgegeophetogo e bonala ge Mphaka a boela gae mola a kile a ikana gore
          a ka se boele, o tla hwela dikano tša gagwe.

          Aowa. Kgegeophetogo ga e gona ka ge Mphaka a boela gagabo Bonwatau
          ka ge a kile a ikana gore o tla boela fela ge go na le diphetogo.                 (3)
                                                                                            [25]

                                           GOBA

POTŠIŠO YA 16: Lehufa – P Mothupi

Mohlala wa karabo:

Sebopego (Teori)

Tikologo (Nako le lefelo)
Tikologo ya sengwalo e lebane le lefelo le ditiragalo tša sengwalo tšeo di dirwago ke
baanegwa ka nako ye e rilego. Ka go realo go ka thwe tikologo e lebane le nako le
lefelo. Go na le mehuta ye mebedi ya tikologo, e lego tikologo ya sebjalebjale le ya
segologolo. Yona mehuta ye e laolwa ke diteng tša sengwalo. Tikologong ya
segologolo diteng di lebane le ditaba tša segologolo tšeo di diregago mafelong a
bogologolo ka nako ya bogologolo. Ditaba tšeo di lebane le bogoši, boloi, go ahlola
melato kgorong, masolo a go tsoma, dintwa tša marumo, bjalobjalo. Ge go bolelwa ka
ga tikologo ya sebjalebjale ka gare ga sengwalo, go šupša gore diteng tša sengwalo
seo di lebane le ditaba tša sebjalebjale tšeo di hwetšwago mafelong le nakong ya
sebjalebjale. Go ka bolelwa ka mafelo a go swana le ditoropong fao go nago le ditsela
tša sekontiri, dipara, dikoloi, dikuranta, yunibesithi, makgotla a bašomi, bjalobjalo.

Mohola wa tikologo ke go tšwetša pele moko/morero wa papadi le go laetša
tšwetšopele ya baanegwa – tshwantšho ya baanegwa. Tikologong ya papadi ye go tlo
lebelelwa mehuta ye, e lego leago, nako le lefelo.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2             22                DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                  NSC – Memorantamo

Tikologo ya Lehufa

Tikologo ya papadi ye ke ya sebjalebjale:

Nako:
Go bolelwa ka nako yeo ditiragalo tša sengwalo di diregilego ka yona.
Mohlala:
•   Mesong: Boemapese bja Tafelkop Lerato o emetše senamelwa gomme go
    tšwelela sefatanaga sa Ntshepe. O a mo nametša.
•   Mosegare: Ntlogeleng o latelela Lerato mošomong wa gagwe.
•   Bošego: Lapeng la Ntshepe, Ntlogeleng o omanya monna wa gagwe o re o
    ratana le basadi ba banna ba bangwe.
•   LaMorena: Radithekisi o ntšha Lerato ka kerekeng go rapelwa.
•   Mantšiboa: Tsarane le Leepo ba swere dithunya ka ntle ga legora la kholetšhe.
•   Ka morago ga mengwaga ye mehlano Ntshepe le Lerato ba a ratana ebile ba a
    nyalana.

Lefelo:
Lefelo la ditiragalo tša baanegwa.
Mohlala:
•    Tafelkop: Mo Radithekisi le Lerato ba agilego gona.
•    Motetema: Motsesetoropong mo Ntlogeleng le Ntshepe ba agilego gona.
•    Mamokgalake Chuene: Kholetšhe ya borutiši mo Ntshepe a rutago gona.
•    Groblersdal: Toropo yeo baanegwa ba rekago go yona.
•    Bookelo bja Clen-Cowie: Moo Lerato a bego a okelwa gona.
•    Bookelo bja Ga-Rankua: Moo Radithekisi a bego a okelwa gona.

Leago:
Tikologo ya leago e amana le phedišano ya baanegwa.
Mohlala:
•    Bophelo bja Radithekisi le Lerato ke bja tlhorišo, kgatelelo le lehufa.
•    Bophelo bja Ntlogeleng le Ntshepe ke bja lenyatšo le lehufa.
•    Bophelo bja Ntshepe le Lerato ke bja tlhompho le lerato.
•    Bophelo bja Radithekisi, Tsarane le Leepo ke bja go loga maanomabe a go
     bolaya Ntshepe.
•    Bophelo bja Lerato le Monamodi ke bja segwera le go eletšana.

Sebopego (Teori) le Polelo = 10
Diteng = 15                                                                             [25]

                                        GOBA

POTŠIŠO YA 17: Lehufa – P Mothupi

SETSOPOLWA SA A

17.1      Ge ke sa buša moya.                                                           (1)

17.2      O na le lerato.                                                               (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                23                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                     NSC – Memorantamo

17.3      •    O bušetša moya godimo.
          •    O a tširoga.
          •    Setunyana                                                                     (3)

17.4      Polelonoši e tšweletša thulano ya ka gare.
          E thuša babapadi go itokišetša kgaolo ya go latela.
          E re utollela maikutlo a mmapadi.
          E tšweletša semelo sa mmapadi.
          Go gapa nako.
          (Kgetha tše tharo fela)                                                            (3)

17.5      Dipolelo tša Lerato di bontšha gabotse gore o rata Ntshepe. Ke ka lebaka leo
          tlemollong ya lehuto Lerato a hladilego Radithekisi gomme a nyalana le
          Ntshepe.                                                                           (3)

17.6      Ee. Ke moya wa lerato ka ge Lerato a re o tla šala a ipshina le Ntshepe ge
          Radithekisi a hlokofetše.

          Aowa. Ke moya wa pefelo. Lerato o befedišitšwe ke monna wa gagwe ka ge
          a nyaka go bolaya Ntshepe.                                                         (2)

SETSOPOLWA SA B

17.7      Ke thulano ya ka gare.                                                             (1)

17.8      Motsiri ke mmatswale/mogwegadi wa Ntshepe/Ntshepe ke mokgonyana wa
          Motsiri.                                                                           (1)

17.9      Motsiri o botša morwedi wa gagwe Lerato le Ntshepe mokgonyana wa gagwe
          mabapi le Radithekisi yo a lego bookelong ka lebaka la ge a ile a leka go
          ipolaya ka sethunya. Ge ba botšiša tša matsogo a gagwe bookelong, ba
          hwetša gore o tlošitšwe Glen-Cowie o išitšwe Ga-Rankuwa. Ntshepe o rata
          ge a ka yo bonwa mola Lerato a se na kganyogo yeo.                                 (3)

17.10     Ke kgopolo ya gore go lebelelwe seemo seo Radithekisi a lego go sona ga
          bjale gomme a kwelwe bohloko.                                                      (2)

17.11     Morero wa papadi ye ke gore Lehufa le tswala polao. Radithekisi o fentšwe ke
          lehufa a be a tšea sephetho sa go ipolaya bjale Lerato o metše moya wa
          lehloyo ka lebaka la tlhorišo ya Radithekisi.                                      (2)

17.12     Ee. Kgegeophetogo e tšweletšwa mafelelong a puku ye ge Lerato yo
          Radithekisi a mo hlorišitšego kudu le Ntshepe yo a bego a nyaka go mmolaya
          ba eya go mmona bookelong ebile ba mo swarela.                                     (3)
                                                                                             [25]

                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA C:                25
                                                      PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                 80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 24

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2
                                  Downloaded from hlayiso.com            24                                                    DBE/Dibokwane–Hlakola 2015
                                                                  NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DIPOTŠIŠO TŠE TELELE: THETO [MEPUTŠO YE 10]
Dinyakwa                    Bokgoni bja go ikgetha         Bokgoni bja maemo        Bokgoni bja magareng         Bokgoni bja motheo           Ga go bokgoni
DITENG                                8–10                          6–7                       4–5                         2–3                       0–1
                            -Tlhalošo ye e              -Kwešišo le tlhalošo ye    -Tlhalošo ye e              -Tlhalošo ya sererwa ga   -Ga go kwešišo ya
Tlhalošo ya sererwa.        tseneletšego ya sererwa     botse ya sererwa.          kgotsofatšago ya            e kgotsofatše.            sererwa.
Botebo bja dikgopolo,       -Tatelano ya dikgopolo      -Potšišo e arabilwe ka     sererwa.                    -Ga go dintlha tšeo di    -Karabo ga e sepelelane
kgonthišo le kwešišo ya     tša go ba le                botlalo.                   -Go na le dintlha di se     amanago le sererwa.       le sereto.
setsopolwa                  maatlakgogedi tša go        -Dikgopolo tšeo di         kae tšeo di amanago le      -Ga go kwešišo ya         -Morutwana ga a tsebe
                            amana thwii le temana.      filwego di a kwala eupša   sererwa.                    sengwalwa le sereto.      selo ka ga sengwalwa le
MEPUTSO YE 7                -Kwešišo ye e               ga se tšona ka moka        -Tše dingwe tša                                       sereto.
                            tseneletšego ya             tšeo di hlalošitšwego ka   dikgopolo di a kwagala
                            sengwalwa le sereto.        mo go nyakegago.           eupša ga di kgodiše.
                                                        -Kwešišo ya sengwalwa      -Kwešišo ya motheo ya
                                                        le sereto e bonetše.       sengwalo le sereto.
SEBOPEGO LE                 -Sebopego se tšweletša      -Sebopego se tšwelela      -Sebopego se a              -Sebopego se bontšha      -Sebopego ga se sa
POLELO                      tlemagano ya dikgopolo      gabotse ebile se           tšwelela.                   diphošo tša peakanyo.     maleba.
                            ye botsebotse.              tšweletša go ela ga        -Taodišo ga e na kelelo     -Dikgopolo ga se tša      -Diphošo tša polelo ke
Sebopego, kelelo le kalo    -Dikgopolo di hlamegile     dikgopolo.                 ye botse ya dintlha ebile   beakanywa ka tatelano     tše ntšintši ebile le
ya dikgopolo                ebile di tšweleditšwe ka    -Kelelo ye botse ya        ga go tlemagano ya          ye botse.                 setaele se fošagetše
Polelo, segalo le setaele   bokgwari.                   dikgopolo.                 dikgopolo.                  -Diphošo tša polelo ke    kudu.
tšeo di dirišitšwego ge     -Polelo, segalo le          -Polelo, segalo le         -Diphošo tša polelo ke      tše ntši.
go ngwalwa taodišo          setaele di a kgahliša, ke   setaele ke tša maleba.     tše nnyane eupša            -Segalo le setaele di
                            tša maleba ebile di                                    segalo le setaele ke tša    fošagetše.
MEPUTSO YE 3                tšwele mahlalagading.                                  maleba.
                            -Ga go na le phošwana
                            e tee ya popopolelo,
                            mopeleto le
                            maswaodikga.
KABO YA MEPUTSO                        8–10                       6–7                        4–5                         2–3                       0–1

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                      Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Sepedi HL P1 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2015-memo/027b6920-6cf1-43bb-9bdb-bb02039ff45d) — Sepedi HL · Memo · 2015 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2015-memo/381a4aad-f5d1-44b0-aae9-bc088c21d6b6) — Sepedi HL · Memo · 2015 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-june-july-2015-memo/13bc1dcd-ee12-4da3-8824-f45c2665cafd) — Sepedi HL · Memo · 2015 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018-memo/13c7e145-86e4-412b-aee0-9b9f29764e6b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2017-memo/a4bf1b2e-5882-4144-b4e7-18d88b4c2182) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2016-memo/97ce8e20-701a-491e-86ce-04b41e3194bb) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
