# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo > Grade 12 Sepedi HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2017, 32 pages. Read online or download the free PDF. - Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2017-memo/a4bf1b2e-5882-4144-b4e7-18d88b4c2182 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Sepedi HL - Grade: Grade 12 - Language: Sepedi - Document type: Memorandum - Year: 2017 - Exam period: NSC Supplementary Exam - Paper: 2 - Curriculum: CAPS - Pages: 32 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2017-memo/a4bf1b2e-5882-4144-b4e7-18d88b4c2182) ## About this document Sepedi Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2017 · sepedi. Memorandum, 32 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Matching paper and memo - [Sepedi HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2017/0da141f8-218b-4b74-89d5-b62bd6435039) — QP · 2017 · Sepedi ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com NATIONAL SENIOR CERTIFICATE KREITI YA 12 SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA BOBEDI (P2) DIBOKWANE/HLAKOLA 2017 MEMORANTAMO MEPUTSO: 80 Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 32. EXTERNAL MODERATOR’S APPROVAL 04/03/2017 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 2 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 2 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo DITŠHUPETŠO TŠA GO SWAYA 1. Ge molekwa a arabile dipotšišo tše di fetago palo yeo e nyakegago, swaya ya mathomo fela. (Molekwa ga a swanela go araba potšišo ye telele le ye kopana go tšwa pukung e tee.) 2. KAROLONG YA A, ge molekwa a arabile dipotšišo tše nne ka moka mo diretong (tšeo di kgethilwego), swaya tše pedi tša mathomo. 3. Go DIKAROLO TŠA B le C, ge molekwa a arabile dipotšišo tše kopana tše pedi goba tše telele tše pedi, swaya ya mathomo o hlokomologe ya bobedi. Ge molekwa a arabile dipotšišo ka moka tše nne, swaya fela ya pele mo karolong ye nngwe le ye nngwe ge e le gore go arabilwe potšišo ye kopana le ye telele. 4. Ge molekwa a file dikarabo tše pedi, moo e lego gore ya mathomo e fošagetše mola ya bobedi e nepagetše, swaya ya mathomo gomme o hlokomologe ya bobedi. 5. Ge dikarabo di sa nomorwa ka tshwanelo, swaya go ya ka memorantamo. 6. Ge mopeleto wo o fošagetšego o ama tlhalošo, swaya phošo. Ge o sa ame tlhalošo, gona mo fe moputso. 7. Dipotšišo tše telele Ge karabo ya potšišo ye telele e le ka tlase ga botelele bjo bo nyakegago, se mo otle ka ge a šetše a ikotlile. Ge e le ye telele kudu, lekola go ya ka bokgoni gomme o sekaseke ntlha yeo le baswaibagolwane. Šomiša dirubriki tša kelo tšeo di lego lenaneong la A le B go lekola ditaodišo tša balekwa. 8. Dipotšišo tše kopana Ge molekwa a sa šomiše ditsebjana moo a kgopetšwego go tsopola, se mo otle. 9. Dipotšišong tšeo di bulegilego, go se be le meputso yeo e tlogo abelwa karabo ya EE/AOWA goba KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka leo le thekgago karabo ke lona leo le abelwago moputso. 10. Go se be le meputso yeo e tla abelwago NNETE/MAAKA goba NTLHA/ KAKANYO. Lebaka leo le thekgago karabo ke lona leo le tlogo abelwa moputso. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 3 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 3 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo KAROLO YA A: THETO DIRETO TŠA SESOTHO SA LEBOA – Prof. DM Kgobe POTŠIŠO YA 1: NGWATO – RM Mogashoa Mohlala wa karabo: Seretotumišo Seretotumišo se reta bogale goba bokgoni bja seretwa. Seretong sa mohuta wo sereti se a itumiša/itheta goba sa reta/tumiša seretwa/moretwa. Seretotumišo se arotšwe ka mehuta ye mebedi, e lego seretotumišo sa sebjalebjale le seretotumišo sa bogologolo. Mehutatheto ye e tsebja le go lemogwa ka diteng tša yona. Ge diteng tša sereto di lebane le sebjalebjale gona sereto seo, ke seretotumišo sa sebjalebjale, gomme ge diteng di lebane le ditaba tša bogologolo, gona sereto seo ke sa bogologolo. Karabo ya potšišo ye e lebane le seretotumišo sa bogologolo. Dinyakwa tša seretotumišo sa bogologolo  Matseno: Kgomo e tsha/tshwa! E gangwa ke mang?  Boitsebišo: E gangwa ke …  Mmele: Tshwantšhokgopolo, mainatheto, mainagokwa, leloko le setlogo.  Mafetšo: Ke tšhaba mediti!/Selepe gomela! Tshekaseko ya mohuta wa sereto Sereto sa Ngwato ke seretotumišo sa bogologolo ka ge diteng di lebane le ditaba tša setšo sa bogologolo; sona se lemogwa ka dinyakwa tša sona, e lego matseno, boitsebišo, mmele le mafetšo. Matseno: Kgomo e a tsha. E gangwa ke mang? Boitsebišo: E gangwa ke ye papadima ya naka lehubedu. Mmele: ka gare ga mmele go tšwelela tšeo di latelago: Tshwantšhokgopolo, mainatheto, leloko le setlogo. Tshwantšhokgopolo  mokutwana - motse > Kemedi: e emela lapa/lenyalo.  malabulabu - mankgeretla/maratha > Kemedi: e emela bodiidi.  Ke leru la Mmamohlake > Tshwantšhišo: Ngwato o fetogile leru. Mainatheto Ngwato, Moraswi, Phogole, Matuba, Mangana, Nakebjana. (Ka mainatheto a, go laetšwa tlhompho le tumišo go sereti) Mainagokwa Borrawenomogolo, Thopakgororo. Leloko Mpelegeng ke ngwanabo Moraswi Mankgapole (Mothalotheto wa 20) Ngwanabo Mpelegeng ka kobo Maroba (Mothalotheto wa 32) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 4 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo Kgoro Re batho ba bomatsikinyane 'a Borwa re tsinketše ra gomela (Mothalotheto wa 18) Setlogo Mo seretong se sereti ga se bontšhe mo se tšwago gona. Mafetšo Sereto se ga se na mafetšo a seretotumišo sa bogologolo ka gobane tše dingwe tša direto tša mohuta wo di felela ka go re: Ke tšhaba mediti! Ka go realo moreti o dirišitše setlabela (thekniki) sa tlogelo. Kabo ya meputso: 1. Teori = 03 2. Dintlha = 06 Polelo e tla abelwa moputso o tee. (01) [10] POTŠIŠO YA 2: MORATIWA WA KA – M Bopape le S Ratlabala 2.1  Botse.  Nose.  Letšoba. (A MABEDI fela) (2) 2.2  Morumokwanophetši/Morumokwanotia.  -ng -ng (2) 2.3  Sereto se bopilwe ka ditemanatheto tše tharo.  Temanatheto ya 1 e na le methalotheto ye mene, mola ya bobedi le ya boraro di na le ye mehlano ye mehlano.  Methalotheto ga e lekane ka botelele. (Tše PEDI fela) (2) 2.4 Ke kelelothalo. Kgopolo ya mothalotheto wa mathomo e fetela mothalothetong wa go latela. Mehlala: Botse bja Botse Bokaletšoba la mohlopi. Mohlopi wa lona O swana le nose. (Mohlala o TEE fela) (2) 2.5 Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a lerato.  Sereti se tšweletša maikutlo a lerato go moratiwa wa sona le gore ba tla kgaoganywa ke lehu. (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 5 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo POTŠIŠO YA 3: THEELETŠA MOKGADI – SR Machaka 3.1  Bo mpuputla bo ntshobeletša le meboto;  Bjona bo nkiša kgolekgole le Mokgadi. (2) 3.2 Nkamogeleng Batlokwa/ke boile lapeng! Mohlala:  Go tlemaganya le go kgaoganya dikarolometara. (2) 3.3  Sereti se ka se be le lethabo bophelong ntle le seretwa/moratiwa.  Seretwa le sona se tla lewa ke bodutu ge se ka phela ntle le sereti/moratiwa. (2) 3.4 Mothofatšo. Tlhalošo:  Selo seo e sego motho se fiwa dika tša bomotho. (2) 3.5 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Sereti se kgopela tshwarelo ge se ile sa ya le naga sa tlogela Mokgadi gomme se rata go amogelwa gape.  Sereti se laetša gore se rata Mokgadi kudu mola le yena Mokgadi a se rata.  Ga go mo go bontšhago gore sereti se a itshola. (2) [10] POTŠIŠO YA 4: MATETE A LEFASE – NS Puleng 4.1 … Leano lago ke la kgolagano, Ke lenaneophethiši la bophelo, (2) 4.2  Modimo ge a fularela furalela batho bophelong, ba a tšhoga mola ba bangwe ba gakanega.  Ga go seo se lekantšhwago le bogolo bja Modimo/Ga re selo pele ga Modimo. (2) 4.3  kgolagano - ke botee  lenaneophethiši - ke peakanyo  matšhona - kgakanego/letšhogo  Ramasedi - Modimo  šeditše - lebeletše ka tlhokomelo (Tše PEDI tša tše) (2) 4.4  Ke go kgokaganya dikgopolo tša sereti.  Ke go kgokaganya methalotheto.  Ke go senya metara. (Tše PEDI fela) (2) 4.5 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a tumelo.  Ditaba tša Modimo di fa maatla ebile di a homotša. (2) [10] LE Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 6 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo POTŠIŠO YA 5: O LLELANG? – PM Mashilo 5.1 O ntšhiile nyanyeng tadimeng ya bophelo, Ke kobakoba bokangwajana wa Thibiri, (2) 5.2  Ke sonete ya Seisemane.  Methalotheto ke e 14 yeo e nago le lenaneo la morumokwano. (2) 5.3 Ditlhalošo: 5.3.1. Go tšhaba go šoma. (1) 5.3.2. Go fela/bola. (1) 5.4 Poeletšothomi: O be o mpitša hihi sethothomoloko setlatla, O bolela ge ke tšhaba diboro ke tšhoga go phela sebakeng, O tloga o tiišetša gore ke setlatla sa ditlatla.  Ke go gatelela dikgopolo.  Go tlemaganya dikgopolo. (2) 5.5 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Ee,  Mo go Testamente ye Mpsha go gatelelwa taba ya tshwarelo.  Mangwalo a makgethwa a re ruta gore ge wa geno a go phošeditše o mo swarele.  Seswana se re ngwana wa phošadira ga a bolawe.  (Tše PEDI fela) GOBA Aowa,  Mo go Testamente ye Tala go gatelelwa taba ya leihlo ka leihlo.  Seo a ntirilego sona se nkgobošitše ka gona go mo lebalela go ka se be bonolo.  Seswana se re ya boela pitšeng e a swa.  (Tše PEDI fela) (Ga go moputso wo o abelwago karabo ya Ee le Aowa) (2) [10] PALOMOKA YA KAROLO YA A: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 7 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA POTŠIŠO YA 6: POTŠIŠO YE TELELE LENONG LA GAUTA – HDN Bopape Mohlala wa karabo: Teori: Tshwantšho ya moanegwa Tshwantšho ya moanegwa e lebane le maitshwaro a gagwe (semelo). Wo ke mokgwa woo moanegwa a phelago ka gona go ya le ka moo mongwadi a mo tšweleditšego. Tshwantšho ya moanegwa gantši e lemogwa ka dintlha tše di latelago:  Ditiro le polelo tša moanegwa.  Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena.  Moanegi/Mongwadi o reng ka yena.  Leina la gagwe. 6.1 Nnono Ditiro le polelo tša moanegwa Motho wa go ba le phišegelo/phegelelo  Ge a ikemišeditše go dira selo, ga a lebelele kotsi yeo a ka welago go yona.  O nyakišiša molato wa polao ya Mmatšhego a sa gomele morago le ge go le boima bjang kapa bjang.  O itia Mpho go ba go fihlela a etšwa ka nnete. O bohlale  O nyakišiša molato wa polao ya Mmatšhego ka go diriša ditsejana tša go fapana. Mohlala: o O kgonne gape go lemoga gore Mpho o na le morero ka ga Maleka. o O itia Mpho gore a be a tšwe ka nnete. o O kgonne go šomiša dithekniki tša Sersanta Maroga tša botseka go hwetša mmolai wa Mmatšhego (mengwapo letsogong la mmolai wa Mmatšhego) o O na le mokgwa wa gagwe wa go lemoga selo seo se iphihlilego, mohlala, o kgonne go lemoga gore sefatanaga sa Brenda se gatile phoka, gomme a gononela gore Brenda o be a tšwele. o O ganelela Naniki ka dipotšišo gore a be a tšwe ka nnete. O na le kgotlelelo  O kgotlelela dipolelo tša Brenda le maitshwaro a gagwe.  Le ge a be a kopana le mathata, ga se nke a gomela morago. Mohlala: o Go itiwa ga gagwe ka ntlong ya gagwe. o Go tšhošetšwa ke maphodisa gore a tlogele go dira dinyakišišo. o Go fišwa ga thotobolo yeo a bego a utamile go yona. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 8 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo Ke motho wa lerato  O lebelela mosadi wa gagwe ka lerato ka dinako tšohle, moo ebilego a ile a palelwa ke go lemoga ka pela gore Brenda yo a dulago le yena ke mmolai.  Ga a ka a iša felo ka makgarebe ao a bego a mo lebelela ka kganyogo kua 'bottle store'.  Le ge Brenda e be e le mmolai ga se nke a mo hlale, o ile a rata go mo phološa. Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena  Ka pukung ga go fao baanegwa ba bolelago ka yena. Moanegi/Mongwadi o reng ka yena O na le letšhogo  Nnono ka boyena ke moanegi ka lebaka leo o re: o Bjalo ka moanegi o hlaloša ka fao a ilego a tšhoga ka gona mohlang wola maphodisa a fiša thotobolo yeo a bego a iphihlile go yona. o Ge maphodisa a mmitša kgolegong o re o be a tšhogile gore o ile go swarwa. Ke seroto  Bjalo ka moanegi, Nnono o be a šoma karatšheng ya Morena Maleka ka go le lengwe a swaragane le mošomo wa go nyakišiša molato wa polao ya Mmatšhego. Mohlala: ?? O na le sebete  Moanegi o re o šala koloi ya dikwefa ka morago go ba go fihla mo e yago gona ntle le letšhogo.  O tsena ka ntlong yeo koloi ya Mmasebotsana e tsenego go yona ka mathaithai a go roba lebati. Leina la gagwe Leina la gagwe, Nnono Molaba, ga le amane felo le semelo sa gagwe. 6.2 Brenda Ditiro le polelo tša moanegwa O na le kgang  Ge a nyaka selo, o kgonthiša netefatša gore selo seo o a se hwetša. Mohlala: o O nyakile lenong la gauta mengwaga ye mehlano a ba a le hwetša. o Kgang ya gagwe e mo dirile gore a timelele lebaka le letelele go se yo a tsebago gore o kae. Motho wa pelompe  O bolaile mosadi wa tatagwe Mmatšhego.  O kwana le manaba gore ba hlasele monna wa gagwe Nnono. O na le lenyatšo  Ga a hlomphe monna wa gagwe Nnono, o bolela le yena ka go mo tšeatšea le go mo nyefola. Mohlala: o O botša Nnono gore: 'O se ke wa gopola gore ke tla ba setlaela sa gago go ya go ile …'  O botša monna wa gagwe wa lenyalo, Nnono, gore o sepela le monna yo mongwe, Nakedi. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 9 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo O na le sephiri  O ikgapa a ikgoroša a boa mašego Nnono a sa tsebe morero wa gagwe.  Ga a botše motho gore go na le selo se bohlokwa seo a se nyakago. Moanegi le baanegwa ba bangwe ba reng ka yena.  Nnono o mo hlaloša bjalo ka motho wa go se be le matepe. Mohlala: o O re Brenda ga se motho wa go bapala ka megokgo le ge ba ka omana bjang le bjang.  Nnono o hlaloša Brenda bjalo ka motho wa go se rate go bolela kudu. Leina la gagwe Leina ga le hlaloše selo ka semelo sa gagwe. Diteng = 15 (D – 15) Teori le Polelo = 10 (T – 5, P – 5) (Meputso ya dintlha e laola polelo. Ge meputso ya dintlha e le godimo le ya polelo e tla ba godimo. Mohlala: Meputso 1 – 3 ya dintlha = 1 ya polelo, 4 – 6 = 2 ya polelo, 7 – 10 = 3 ya polelo, 11 – 13 = 4 ya polelo, 14 – 15 = 5 ya polelo) [25] POTŠIŠO YA 7: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA LENONG LA GAUTA – HDN Bopape SETSOPOLWA SA A 7.1  Nnono ke mokgonyana wa Mna. Maleka.  Nnono ke mošomedi wa Mna. Maleka.  Mna. Maleka ke ratswale wa Nnono. (E TEE ya tše) (1) 7.2 Ke ya sebjalebjale. (1) 7.3  Ketelo ya Nnono ga Mna. Maleka morago ga go bitšwa ke Kwete.  Mna. Maleka o botša Nnono gore Mmatšhego o hlokofetše ebile a ye go bona setopo sa gagwe. (2) 7.4  Phekgogo ke tiragalo ye e hlolago thulano ya mathomo ya go lebana le molaetša wa sengwalo.  Setsopolwa se lebane le tiragalo ya polao ya Mmatšhego. (2) 7.5  Ponelopele ke go akanya seo se tlogo go direga go ya ka tshedimošo yeo e filwego setsopolweng.  Maphodisa a tla kgona go nyakišiša gabotse go ya le ka fao setopo sa gagwe se lego ka gona.  Go tla dirwa dinyakišišo tše di tseneletšego go hwetša mmolai. (3) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 10 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo 7.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana: Mohlala:  Molaotheo wa naga o kgahlanong le polao.  Motho yo a gononelwago go ba mmolayi o a golegwa gomme a tšwelela pele ga Kgoro ya Tsheko. (2) 7.7 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a manyami/kwelobohloko.  Polao ya sehlogo ya Mmatšhego.  Go hlokofalelwa ke motswadi/mosadi ka lapeng ke taba ya bohloko. (2) SETSOPOLWA SA B 7.8 Moela wa phariri wa bobete bja go kgahla. (1) 7.9 Molaodiši/Moanegi o hlatholla ditiragalo bjalo ka ge di direga ka go šomiša motho wa pele. (1) 7.10 Go holofela selo seo se ka se tsogego se diragetše.  Nnono o be a letile karabo ye a ka se e hwetšego ka tšhoganetšo.  Go be go se ka fao Naniki a ka mo fetolago ka gona ka ge a be a idibetše. (3) 7.11 Mothalonako ke taetšo ya nako ya tatelano ya ditiragalo.  Metsotso ye mehlano …  Lebakanyana … (O TEE fela) (2) 7.12  Ga a na boi/O bogale.  Phegelelo ya gagwe dinyakišišong e hlotše tlhaselo ya Naniki.  Le yena o ile a hlaselwa ka yona nako yeo ke batho bao a sa ba tsebego. (Tše PEDI fela) (2) 7.13 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Teori: Setšo ke tshepedišo ya melao ya bophelo mola phedišano e lebane le tirišano bophelong.  Setšo: Moeng o naka di maripa  Phedišano: O tlišitše boradia. (3) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 11 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo POTŠIŠO YA 8: POTŠIŠO YE TELELE NGWANA WA MOBU – SPP Mminele Mohlala wa karabo: Teori: Tshwantšho ya moanegwa Tshwantšho ya moanegwa e lebane le maitshwaro a gagwe (semelo). Wo ke mokgwa woo moanegwa a phelago ka gona go ya le ka moo mongwadi a mo tšweleditšego. Tshwantšho ya moanegwa gantši e lemogwa ka dintlha tše di latelago:  Ditiro le polelo tša moanegwa.  Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena.  Moanegi/Mongwadi o reng ka yena.  Leina la gagwe. 8.1 Phankga Ditiro le dipolelo tša gagwe Ke motho wa go ba le lenyatšo le boikgogomošo.  O nyatša Lahlang ka go re: 'Nna ka hlahlwa ke motho yo ke mo hlahlago, wa thuto ya mogwapa ya matšatši ale go sa buša Kgoši Konkodi?' (letl.14).  O ruta bana mola ba swanetše go ya thapelong ya mesong ka la go re ga ba tsebe selo.  Ga a dire mošomo ka tshwanelo ka ge a nyatša Lahlang.  O re Lahlang o apara disutu tša go galoga (Ke modiidi). O na le bohwirihwiri/bomenemene  O etela Mafamo ka nepo ya go uwauwetša setšhaba gore se eme le yena kopanong ya batswadi ka sekolong.  O iša diphuthelwana go Mokgonoana yo e lego mongwaledi wa lekgotla la sekolo ka leano la go mo reka.  O logišana maanomabe le Mokhura nepo e le go weša Lahlang.  O reka maloko a lekgotlapušo la sekolo ka go ba rekela bjala gore ba ntšhe Lahlang bjalo ka hlogo ya sekolo gomme go bewe yena.  O senya Lahlang leina pele ga bana ba sekolo le go maloko a mangwe a lekgotlapušo. Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena. Ke sethakga sa go opela  Pebetse o boledišana le Lesehla. Ba re: 'O ra Morutiši Phankga na? Gape o filwe yoo.' Moanegi/Mongwadi o reng ka yena O na le bokgoni  Mongwadi o mo hlaloša bjalo ka motho wa go kgona Dipalo le Seisimane. Leina la gagwe.  Leina la gagwe ke Phankga. o O šušula Lahlang gore a tloge setulong sa go ba hlogo ya sekolo ka ge e le phankga. o Ke phankga dithutong tša Dipalo, Seisimane le Moopelo. Ka go realo re ka re leina la gagwe le sepelelana le ditiro tša gagwe. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 12 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo 8.2 Lahlang Ditiro le dipolelo tša gagwe O na le moya wo mobotse wa leago  O amogela Phankga ka matsogo a mabedi sekolong sa Rethuše ka tshepo ya gore o tla tla a thušana le yena go aga setšhaba sa Batau. Ke motho wa go rata mošomo wa gagwe.  Bjalo ka hlogo ya sekolo ke motho wa mathomo wa go tla mošomong, ebile ke wa mafelelo wa go tloga. Ga a na boi.  Le ge go le bothata kua sekolong ga se a ka a tšhoga. Ke motho yo a emelago nnete.  O botša mosadi wa gagwe gore yena ga a ye felo ka ge a se na molato. Ke motho wa tumelo.  O botša mosadi wa gagwe gore: 'Modimo yo ke mmotilego ke sebo se se thata.' Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena. Ke lešaedi la go opela.  Pebetse, Lesehla le Nthulwane ba re ge e le Lahlang yena, o golofetše megolo. Ke seroto  Boroto bja gagwe bo retwa ke mohlahlobimogolo ge a botša setšhaba gore ga e sa le Lahlang a thoma go šoma ga se ba ka ba bona bosodi mošomong wa gagwe le gore o be a dira mošomo wa gagwe ka bothakga. Leina la gagwe  Leina la gagwe ke Lahlang.  Bjalo ka hlogo ya sekolo o be a tutuetša bana ba Batau gore ba tle sekolong ba lahle mekgwa ya go tšhaba sekolo.  O fahlolotše setšhaba sa Batau ka thuto lebaka le letelele, bjale Phankga o nyaka gore a lahlwe ke setšhaba ka go mo tšeela mošomo wa hlogo ya sekolo. Ka go realo re ka re leina la gagwe le sepelelana le ditiro tša gagwe. Diteng = 15 (D – 15) Teori le Polelo = 10 (T – 5, P – 5) (Meputso ya dintlha e laola polelo. Ge meputso ya dintlha e le godimo le ya polelo e tla ba godimo. Mohlala: Meputso 1 – 3 ya dintlha = 1 ya polelo, 4 – 6 = 2 ya polelo, 7 – 10 = 3 ya polelo, 11 – 13 = 4 ya polelo, 14 – 15 = 5 ya polelo) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 13 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo POTŠIŠO YA 9: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA NGWANA WA MOBU – SPP Mminele SETSOPOLWA SA C 9.1 Seboledi (Phankga) le sekgalajana seo go thwego ga se na hlogo (Lahlang) ke bašomimmogo. (1) 9.2 Ke ya sebjalebjale. (1) 9.3  Phankga ga a kgahlwe ke ge Lahlang e le hlogo ya sekolo sa Rethuše.  O ikemišetša go mo tekola maemong ao.  Phankga o gatelela go ba ngwana wa mobu. (Tše PEDI fela) (2) 9.4  Phekgogo ke tiragalo yeo e hlolago thulano ya mathomo.  Setsopolweng se Phankga o bona Lahlang ka phogong mo a ikemišeditšego go mo tekola. Tiragalo ye e hlola thulano gare ga Phankga le Lahlang. (2) 9.5  Ponelopele ke go akanya seo se tlogo go direga go ya ka tshedimošo yeo e filwego setsopolweng.  Phankga a ye a thekge Lahlang mošomong wa bona.  Phankga a ka rapela Lahlang go dira gore di mo fofotše gomme setulo sa hlogo ya sekolo se tsokangwe ke yena. (3) 9.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Molaotheo wa naga o kgahlanong le semorafe.  Batho ka moka ba amogelane. (2) 9.7 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Manyami/Lenyatšo.  Go a nyamiša go bona Phankga a sa thekge Lahlang mošomong wa bona. (2) SETSOPOLWA SA D 9.8 Ge letšatši le dumediša thaba. (1) 9.9 Ditiragalo tša setsopolwa se di anegwa ke mongwadi le baanegwa. (1) 9.10  Go bolaya motho ka go šomiša dihlare/mešunkwane.  Pogoti o botša boMokhura gore ba tla swanelwa ke go šomiša dihlare go fološa Lahlang setulong ka ge go mo thuntšha gona ba ka se kgone.  Go šomišwa dithunya go tloša motho yo tseleng. (3) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 14 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo 9.11 Mothalonako ke taetšo ya nako ya tatelano ya ditiragalo.  E rile ge letšatši le sa tšo dikela …  E rile ge a le kua Phakane kgapele … (2) 9.12 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Go rata maaka le bohwirihwiri ga gagwe go hlakahlakanya setšhaba.  Setšhaba se tla bona Lahlang a se na bokgoni le maikarabelo mošomong wa gagwe.  Barutwana ba tla thoma go nyatša le go se hlomphe Lahlang.  Setšhaba se ka tsogela Lahlang maatla le go mo theoša setulong. (Tše PEDI fela) (2) 9.13 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Ee,  Batho ba bangwe ba dumela gore mešunkwane e ba fa seriti.  Mešunkwane e ka šireletša batho dikotsing.  Batho ge ba babja ba dumela gore mešunkwane e tla ba fa pholo. Aowa,  Go batho ba bangwe mešunkwane ga e na mohola, ke nonwane fela.  Batho ba bangwe ge ba babja ba ya dingakeng tša Sekgowa.  Batho ba bantši ba dumela gore tšhireletšo e tšwa go Modimo ka thapelo. (Ga go moputso wo o abelwago karabo ya Ee le Aowa) (3) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 15 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo POTŠIŠO YA 10: POTŠIŠO YE TELELE LEŠITAPHIRI – OK Matsepe Mohlala wa karabo: Teori: Tshwantšho ya moanegwa Tshwantšho ya moanegwa e lebane le maitshwaro a gagwe (semelo). Wo ke mokgwa woo moanegwa a phelago ka gona go ya le ka moo mongwadi a mo tšweleditšego. Tshwantšho ya moanegwa gantši e lemogwa ka dintlha tše di latelago:  Ditiro le polelo tša moanegwa.  Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena.  Moanegi/Mongwadi o reng ka yena.  Leina la gagwe. 10.1 Kgoši Taudi Ditiro le dipolelo tša gagwe O na le pelo ye mpe  O bolaile Mphoka ka tsela ya go mo timetša ka ge a mo gatetše mapai.  Yena le mogwegadi, Kgoši Mabothe, ba ile ba loga leano la go bolaya Tšhwahledi ka go ntšha koma gore a hlokofalele ka komeng, gore setšhaba se tle se re o llwe ke koma. O na le lehufa  O taboša Tšhwahledi koma ka bolotša Kgathola, yo e lego moratho wa Tšhwahledi, pele. Lebaka la go mo taboša koma ke gore Tšhwahledi ke hlaba. Ke lefšega  Setšhaba se mo tsogela maatla ka go timela ga Tšhwahledi gomme yena o tšhabela ga Kgoši Mabothe. O na le leago  O tšea mosadi le bana ba Mphoka o ba agela kgauswi le yena, o a ba fepa ebile o katološa le kgoro ya ga Mphoka. Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena. Taudi ke ngwanangwako  Mabothe ge a hlaloša Kgoši Taudi o re: 'Ga go ka mokgwa wo mongwe, o na le mokgwa kudu ebile e le ngwanangwako a ilalo.' Leina la gagwe  Leina la gagwe le sepelelana le mediro ya gagwe. O be a laola setšhaba sa gagwe ka go swana ka gore ge a roma setšhaba sa gagwe go iša diloba magošing a mangwe o be a roma magoro ka moka ka go a latelanya gore go se tle gwa thwe o a kgethologanya. 10.2 Khutšišo Ditiro le dipolelo tša gagwe Mosadi wa go itshwara hlephi.  O tsena mapaing le Mphoka wa molata ebile o mo fa ngwana, etšwe e le mosadi wa kgoši. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 16 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 16 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo Ke lefšega  O rile go ima ngwana wa hlaba, e lego Tšhwahledi, a se botše Kgoši Taudi eupša a tšhabela ga gabo e lego ga Kgoši Mabothe. Ke moradia, wa pelo ye mpe.  O gana go amuša ngwana gomme o nyaka ge a e hwa.  O khukhunela go rragwe o mo kgopela gore a ntšhe mphato wa go tsoma Tšhwahledi gore a mmolaye. Baanegwa ba bangwe le molaodiši ba reng ka yena. Ke tweša  Molaodiši o re setšhaba se kgakanegong ebile se arogane ka diripa tše pedi ka lebaka la ditiro tša Khutšišo tša go alela molata. Leina la gagwe.  Leina la gagwe le sepelelana le ditiro tša gagwe. Ka go loga maano a go re Tšhwahledi a bolawe, o nyaka go khutšiša setšhaba go šupašupana ka menwana ka la go re ke mang yo a swanetšego go ba kgoši. Kabo ya meputso: Diteng = 15 (D – 15) Teori le Polelo = 10 (T – 5, P – 5) (Meputso ya dintlha e laola polelo. Ge meputso ya dintlha e le godimo le ya polelo e tla ba godimo. Mohlala: Meputso 1 – 3 ya dintlha = 1 ya polelo, 4 – 6 = 2 ya polelo, 7 – 10 = 3 ya polelo, 11 – 13 = 4 ya polelo, 14 – 15 = 5 ya polelo) [25] POTŠIŠO YA 11: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA LEŠITAPHIRI – OK Matsepe SETSOPOLWA SA E 11.1 Mphoka ke morwadi wa dithebele tša ngaka ya mošate yo a šwahletšego mmagosetšhaba. (1) 11.2 Tikologo ya segologolo/setšo. (1) 11.3  Mmagosetšhaba o robetše le Mphoka, monna wa mosepedi.  Go swerwe semaka seo se dirilwego ke mmagosetšhaba sa go belega hlaba.  Go rapša pitšo ya kgothekogthe. (Tše PEDI fela) (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 17 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 17 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo 11.4  Phekgogo ke tiragalo yeo e hlolago thulano ya mathomo.  Setsopolweng go boledišanwa ka go belegwa ga ngwana yo e sego wa madi a bogoši. Tiragalo ye ke yona e hlolago thulano ya mathomo pading ye. (2) 11.5  Ponelopele ke go akanya seo se tlogo go direga go ya ka tshedimošo yeo e filwego setsopolweng.  Go tla ba bothata gore ngwana yo a tle a buše ka ge a se na madi a ka bogošing.  Setšhaba se tla tšwa diripa tše pedi.  Ntwa ya marumo e ka tsoga setšhabeng. (Tše THARO fela) (3) 11.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala: Ee,  Di gatakilwe go ya ka molaotheo wa naga.  Tšhwahledi ga se a godišwa ke batswadi ba gagwe ba madi, ka ge a be a fihlewa gore ke ngwana wa Mphoka.  O be a gapeletšwa go bolla mo e sego ga gabo. GOBA Aowa,  Ga se tša gatakwa go ya ka molao wa setšo.  Go be go phethagatšwa setšo sa go re ngwana yo a tlogo buša o golela ga malomeagwe goba makgoloagwe go mmipa magole.  Tšhwahledi ke ngwana, go be go se bohlokwa gore a botšwe ditaba tša gore yena ke ngwana wa Mphoka. Ke ditaba tša batho ba bagolo. (Tše PEDI fela) (Ga go moputso wo o abelwago karabo ya Ee le Aowa) (2) 11.7 Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a:  Letšhogo: Ngwana yo ka se tsokama mola e se wa madi a bogoši.  Kgakanego: Setšhaba se ka tšwa diripa tše pedi. (2) SETSOPOLWA SA F 11.8 Aowa, Taudi o kgona go lota ka go re hleng mosadi wa Mphoka o amuša mošemanyana bjale? (1) 11.9 Mongwadi le molaodiši ba hlatholla ditiragalo go ya le ka fao di diregago kgato ka kgato ba šomiša motho wa boraro. (1) 11.10  Ga go bobe bofe goba bofe bjoo motho a ka bo dirago bja hloka le motho o tee yo a ka bago a mmona.  Taba ya go re Tšhwahledi ke ngwana wa Mphoka ke sephiri.  Mafelelong Tšhwahledi o tlo tseba taba ye. (3) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 18 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 18 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo 11.11 Mothalonako ke taetšo ya nako ya tatelano ya ditiragalo.  Go fetile nywaga ye e atilego ge tša Taudi le Mabothe le Tladiephaswa di kwetše, …  Go fetile nywaga ye e atilego ge mohlologadi wa Mphoka a agetšwe mošate, …  Go fetile nywaga ye e atilego ge Tšhwahledi a dula ga Mabothe, … (2) 11.12 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Bopelompe bja kgoši Taudi bo hlotše gore Tšhwahledi a golele ga kgoši Mabothe ka ge a sa amogele gore ngwana ke wa dikgomo.  Mosadi wa Mphoka ke mohlologadi ka lebaka la bopelompe bja kgoši Taudi. (2) 11.13 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Ke sa maleba.  Teori: Setšo ke tshepedišo ya melao ya bophelo mola phedišano e lebane le tirišano bophelong.  Setšo: Lapa la Mphoka le swanetše go fepša.  Phedišano: o Mosadi wa Mphoka o hloka tlhokomelo go swana le mosadi yo mongwe le yo mongwe, kgoši o mo fa borutho. o Kgoši o katološitše kgoro ya Mphoka ka go belegiša mosadi yo wa mohlologadi ngwana wa mošemane. (Tše THARO fela) (3) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 19 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 19 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo POTŠIŠO YA 12: POTŠIŠO YE TELELE TLHAKOLENG – MD Kekana Mohlala wa karabo: Teori: Tshwantšho ya moanegwa Tshwantšho ya moanegwa e lebane le maitshwaro a gagwe (semelo). Wo ke mokgwa woo moanegwa a phelago ka gona go ya le ka moo mongwadi a mo tšweleditšego. Tshwantšho ya moanegwa gantši e lemogwa ka dintlha tše di latelago:  Ditiro le polelo tša moanegwa.  Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena.  Moanegi/Mongwadi o reng ka yena.  Leina la gagwe. 12.1 Swele Ditiro le dipolelo tša gagwe O na le pelo ya mpe  O tlaiša mosadi le bana ba gagwe.  O kata Mahlatse ebile o mo fa ngwana.  O loga leano la go bolaya Mahlatse le ngwana wa gagwe.  O rata go bolaya boGabariele. Ke sehlephišalekgeswa.  Le ge a nyetše ga a fetše go tliša metlabo ka gae. Ke motho wa go ikgapa a ikgoroša.  O tla ka gae ka nako ye a ratago bjalo ka motho yo a se nago lapa. O na le megabaru.  O huetša phuthego go raka moruti gomme yena a tsokame setulo seo. Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena. O sehlogo/Ke mphenyašilo  Mahlatse o botša Ranku le mosadi wa gagwe ka bošoro bja Swele.  O re: 'Mohlomongwe le boledišwa ke go re monna wa go swana le yo ke bolelago ka yena ga sa nka la kopana naye. Go phela le mphenyašilo wa go swana naye ruri go phalwa ke lehu ga lekgolo.' (letl. 70) O na le lenyatšo  Mphapa o re: 'O sa na le lenyatšo le lehono?' (letl.133) Ke moradia  O itira moruti o nyaka go nyadiša Mahlatse, morwediagwe, gomme Mahlatse o latola ka go re: '… selo se ga se moruti ke sekatawane. O ntshenyeditše bokamoso ka go ntlaiša ka thobalano ke sa le ngwana …' (letl. 100) Leina la gagwe  Leina la gagwe le sepelelana le ditiro tša gagwe.  Ditiro tša Swele bontši bja tšona ke tša botswea le swele. Mohlala: o Go kata morwedi. o Go tliša basadi ka gae. o Go nyaka go bolaya ngwana wa Mahlatse. o Go lwa le boGabariele. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 20 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 20 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo 12.2 Mahlatse Ditiro le dipolelo tša gagwe. Ke ngwana yo bohlale.  O kgonne go efoša ngwana wa gagwe dinaleng tša Swele ka ge a ile a lemoga gore tatagwe o nyaka go mmolaya ka go mo tšhelela mpholo ka maswing. Ke motho yo mo šoro  O lahla ngwana mo tseleng yeo go fetago difatanaga e le mano a go re di mo gate. Ke motho wa therešo ebile taba ya gagwe o a e emela.  O gana go nyadišwa ke Swele yoo a bego a itirile moruti e tšwe e le sekatawane. Ke motho wa go ba le sephiri  Ga a ka a botša mmagwe gore tatagwe o robala le yena ka kgang.  Ga se a ka a botša motho ka maikemišetšo a gagwe a go tšhaba. Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena O na le maaka  Ka morago ga go botša ba ga Ranku mathata a gagwe, ba ile ba belaela gore ngwana yo a ba botšago ka yena a ko no be a se a šala le mogolwagwe, a ka no ba a mmolaile goba a mo lahlile. Mosadi wa Ranku o re: 'Wena Ranku, ngwana yo nna ga ke tshepe gabotse gore o tlogetše ngwana yo a bolelago ka yena le mogolwagwe. … kgonagalo ye ntši ke go re ngwana yoo a ka be a mmolaile goba a mo lahlile.' Leina la gagwe. Le sepelelana le mediro ya gagwe.  O bile le mahlatse ka ge a phonyokgile bobeng bja Swele bja tlaišo.  O lahlile ngwana fela ga se nke a swarwa. Ka morago ga ditlaišego o feleleditše a bile le mahlatse a go hwetša lenyalo. Kabo ya meputso: Diteng = 15 (D – 15) Teori le Polelo = 10 (T – 5, P – 5) (Meputso ya dintlha e laola polelo. Ge meputso ya dintlha e le godimo le ya polelo e tla ba godimo. Mohlala: Meputso 1 – 3 ya dintlha = 1 ya polelo, 4 – 6 = 2 ya polelo, 7 – 10 = 3 ya polelo, 11 – 13 = 4 ya polelo, 14 – 15 = 5 ya polelo) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 21 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 21 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo POTŠIŠO YA 13: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA TLHAKOLENG – MD Kekana SETSOPOLWA SA G 13.1 Ke monna le mosadi/Swele ke monna wa Thušanang/Thušanang ke mosadi wa Swele. (1) 13.2 Ya sebjalebjale. (1) 13.3  Thušanang o a itshola ka seo a se dirilego – go nyalwa ke Swele, gomme mosadi wa Swele a kwa bohloko.  O nyaka go kgopela tshwarelo go mosadi wa Swele ka ge a sa hwetše khutšo moyeng ka taba ye. (2) 13.4  Morero wa padi ye o mabapi le tlaišo ya bana le basadi.  Setsopolwa se tšweletša Thušanang yo a tlaišwago ke monna wa gagwe Swele, a le bohlokong ka go gopola gore le yena o tlaišitše mosadi wa Swele wa pele ka go nyalwa ke Swele. (2) 13.5  Tekolanthago ke tiragalo yeo e gopotšago seo se diregilego peleng/morago.  E tšweletšwa ke ge Thušanang a tlaišwa ke Swele gomme a itshola. O gopola gore le yena ge a tlo thoma go ratana le Swele, mosadi yo o phetše ka fase ga tlaišego, gomme se se mo hlokiša boroko. (3) 13.6 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Molaotheo o kgalemela tlaišo ya bana le basadi.  Bophelo, maitshwaro le ditiro tša Swele ka lapeng la gagwe ga se tša go amogelega. O be a tlaiša le go swara mosadi le bana gampe.  Go na le masolo a matšatši a lesometlhano a go ba kgahlanong le mokgwa wo.  Molaotheo o laela dikgoro tša tsheko go ahlola le go bona molato batho ba go swana le boSwele. (Tše PEDI tše) (2) 13.7 Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana. Mohlala: Maikutlo a kwelobohloko.  Go kwelwa Thušanang bohloko ka ge tšohle a di dirišitšwe ke megabaru ya lerato. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 22 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 22 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo SETSOPOLWA SA H 13.8 Thušanang o no se gadima gabedi gararo … (1) 13.9 Mongwadi le molaodiši ba hlatholla ditiragalo go ya le ka fao di diregago kgato ka kgato ba šomiša motho wa boraro. (1) 13.10  Go foraforetša moo o ka rego o kwele bohloko empa go se bjalo.  Thušanang o be a lla a itira o ka re o kwa bohloko.  O thabišitšwe ke go hlokofala ga Swele ka ge a tla ikhutša tlaišo le go bogwa. (3) 13.11 Mothalonako ke taetšo ya nako ya tatelano ya ditiragalo.  Mongwadi o laetša gore poloko ya Swele e ile ya swarwa ka morago ga dibeke tše tharo go sa phethwa dinyakišišo. (2) 13.12 Balekwa ba tla fa dikarabo ša go fapana. Mohlala:  Ka lebaka la go tlaiša ba lapa la gagwe, Swele o feleleditše a rakilwe motseng.  Poloko ya gagwe ga ya fiwa tlhompho – o bolokilwe bjalo ka mpša. (2) 13.13 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Teori: Setšo ke tshepedišo ya melao ya bophelo mola phedišano e lebane le tirišano bophelong.  Ga se sa maleba.  Setšo: o Tshepedišo ya poloko ya Swele e thulana le phedišano ye botse le setšo setšhabeng sa Tlhakoleng. o Ngwana' phoša dira ga a bolawe.  Phedišano: o Kgoši o be a se a swanela go ahlola ka mokgwa woo go fa ba lapa sebaka sa go boloka Swele, hlogo ya lapa, ka tlhompho. o Ga se ka moka setšhabeng bao ba bego ba hloile Swele le ge a be a sa phele bophelo bja go amogelega. GOBA  Ke sa maleba. o Setšo: Kgoši o laeditše boetapele kahlolong ya gagwe. o Phedišano:  Tshepedišo ya poloko ya Swele e hlohleletša phedišano ye botse le setšo gore lentšu la kgoši le agelwa morako setšhabeng sa Tlhakoleng.  Setšhaba se tla ithuta ka diphošo tša Swele gore go se phedišane gabotse le batho ba bangwe go ka go bakela dipšhešamare ka mohla wa bofelo.  Badudi ba Tlhakoleng ba ithutile ka lehu le poloko ya Swele gore phedišano le batho ke motheo wa tlhompho. (Tše THARO fela) (3) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 23 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 23 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo DINGWALOTŠHABA POTŠIŠO YA 14: POTŠIŠO YE TELELE TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa NONWANE: MMADILLO O LLELANG Mohlala wa karabo: Teori: Tshwantšho ya moanegwa Tshwantšho ya moanegwa e lebane le maitshwaro a gagwe (semelo). Wo ke mokgwa woo moanegwa a phelago ka gona go ya le ka moo mongwadi a mo tšweleditšego. Tshwantšho ya moanegwa gantši e lemogwa ka dintlha tše di latelago:  Ditiro le polelo tša moanegwa.  Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena.  Moanegi/Mongwadi o reng ka yena.  Leina la gagwe. 'Mmadillo …' Ditiro le dipolelo tša gagwe Ke sellallane  O dulela go lla ge a kopana le mathata. O na le sephiri  O ile a gana nnang ya basadi go botša batho sephiri sa kua nokeng ge ba be ba mmotšiša. Ke lefšega  O rile go phafoga torong yeo e bego e mo laela gore a ye go hlapa ka nokeng ya Tilo, a tšhoga mo a go ba a thothomela ka go tseba dimaka tša noka yeo. Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena Ke setlaela  Baanegwa ba bangwe ba motse wa Marakane ba mo tšea gore ke setlaela ka ge a sa belege. Ke motho wa kgotlelelo  Ga se a ka a ba le kgopolo ya go huduga le ge batho ba be ba mo kwera ba re ga a tšee gabotse. Mongwadi/Moanegi o reng ka yena Ke tšhikanoši  O sepela a nnoši ka ge batho ba motse wa Marakane ba mo šikologa ka lebaka la go se be le bana. Ke motho wa go tšea ditaelo  O ile a phethagatša ditaelo tša mosadi yo a bego a mo laela torong gore a ye go hlapa ka nokeng.  Moanegi o re ke motho wa go se tshele ditaelo. Mesong ya letšatši le lengwe le lengwe o be a eya nokeng go opela. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 24 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 24 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo Leina la gagwe Leina la gagwe le sepelelana le mediro ya gagwe.  'Mmadillo' o be a dulela go lla ka lebaka la go hloka bana. Kabo ya meputso: Diteng = 15 (D – 15) Teori le Polelo = 10 (T – 5, P – 5) (Meputso ya dintlha e laola polelo. Ge meputso ya dintlha e le godimo le ya polelo e tla ba godimo. Mohlala: Meputso 1 – 3 ya dintlha = 1 ya polelo, 4 – 6 = 2 ya polelo, 7 – 10 = 3 ya polelo, 11 – 13 = 4 ya polelo, 14 – 15 = 5 ya polelo) [25] POTŠIŠO YA 15: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa SETSOPOLWA SA J 15.1 Mmakgwadi. (Molwantšhwa ke moanegwa yo bontši bja ditiragalo ka gare ga nonwane di lego godimo ga gagwe, a ka dira botse goba bobe. Leina la gagwe le tšwelela temaneng ya mathomo ya nonwane) (1) 15.2  Noga ye kgolokgolo e robala le motho ngwakong o tee.  Noga e latswa motho mmele ka moka mesong le mantšiboa.  Noga ya go phela ka nama ya motho. (E TEE ya tše) (1) 15.3  Mmakgwadi ke motho mola Lejapela e le noga.  Mmakgwadi ga a je nama ya motho mola Lejapela le eja nama ya motho (Tše PEDI tša tše) (2) 15.4  Go thea mahumo ka tsela ya boloi ga se go loke.  Megabaru ga e bušetše motho selo. (2) 15.5  Ke nonwane kgogamašego.  Baanegwa nonwaneng ye ke motho le phoofolo (segagabi).  Molaetša o ama bophelo le mokgwa woo motho a phelago le go phedišana le ba bangwe.  Ditiragalo tša nonwane ye di garoša matswalo.  Ditiragalo ga di kgodiše. (Tše DINE fela) (4) 15.6  Poledišano e utolla ditiragalo tša nonwane.  E utolla tswalano/kamano le dimelo tša baanegwa. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 25 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2 25 DBE/Dibokwane–Hlakola 2017 NSC – Memorantamo 15.7 Balekwa ba tla fa dikgopolo tša go fapana. Moanegi o atlegile. Sebopego le tlhamego.  Matseno – Nonwane, nonwane, Keleketla!  Mmele – ditiragalo tša nonwane.  Mafetšo – Mpho, se seo sa mosela seripa!  Ditiragalo di rulagantšwe go ya ka lenaneo la thulaganyo ya kanegelo. (Tše THARO tša tše) (3) SETSOPOLWA SA K 15.8 Mogodumo. (1) 15.9 Ke yo mongwe wa bagale ba kgoro ya gaMonareng. (1) 15.10 Mothofatšo ke sekapolelo seo dilo tšeo di sa phelego di fiwago dika tša bomotho.  Sereti se dirišitše sekapolelo sa mothofatšo fao thaba e fiwago dika tša bomotho gore e a etela.  Ka leihlo la kgopolo go bonwa batho bao ba thabilego ba fokelwa ke moya wa kwano le tirišano gomme ba etelana.  Go mothofatšwa ga dithaba go gatelela kwano, lerato le phedišano mmogo. (4) 15.11  Ke babinakgomo.  Ke babinankwe.  Ke babinaphukubje. (Tše PEDI fela) (2) 15.12 Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana. Mohlala:  Ka gobane di re ruta ka: o Setšo. o Histori. o Polelo. (Tše PEDI fela) GOBA  Batho ga ba sa kgahlwa ke histori ya fao ba tšwago gona.  Batho ga ba sa iša felo ka meetlo le ditlwaelo tša segagaborena.  Batho ga ba sa ikgantšha ka polelo. (Tše PEDI fela) (Ga go moputso wo o abelwago karabo ya Ee le Aowa) (2) [25] PALOMOKA YA KAROLO YA B: 25 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [Sepedi HL P1 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2017-memo/742c3d51-d4ae-4580-b87c-6b3a25d5be5d) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi - [Sepedi HL P3 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2017-memo/5381be61-f142-4f15-b9a0-64b9ef6b195d) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi - [Sepedi HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2017-memo/2b6b3143-cb98-44ad-8c08-238294f8122f) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018-memo/13c7e145-86e4-412b-aee0-9b9f29764e6b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2016-memo/97ce8e20-701a-491e-86ce-04b41e3194bb) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Feb March 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2015-memo/9a740a76-8526-4d96-b468-daeb3801ab5a) — Sepedi HL · Memo · 2015 · Sepedi ## More from Grade 12 Sepedi HL - [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP - [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.