# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2018 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 memorandum from the NSC Supplementary Exam 2018, 31 pages. Read online or download the free PDF.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018-memo/13c7e145-86e4-412b-aee0-9b9f29764e6b
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 31

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC Supplementary 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018-memo/13c7e145-86e4-412b-aee0-9b9f29764e6b)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 31 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P2 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018/ff8186e2-5889-4777-b91e-3ad530945f36) — QP · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          GRADE 12

                                          NATIONAL
                                     SENIOR CERTIFICATE

                                          KREITI YA 12

                                SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                    LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                DIBOKWANE/HLAKOLA 2018

                                        MEMORANTAMO

                                        MEMORANTAMO
MEPUTSO: 80

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 31.

  Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                    Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 2                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

DITŠHUPETŠO TŠA GO SWAYA

    Ge molekwa a arabile dipotšišo tše di fetago palo yeo e nyakegago, swaya ya
     mathomo fela (Molekwa ga a swanela go araba potšišo ye telele le ye kopana go
     tšwa pukung e tee)
    Karolong ya A, ge molekwa a arabile dipotšišo tše nne ka moka mo diretong tšeo
     di kgethilwego, swaya tše pedi tša mathomo
    Go dikarolo tša B le C, ge molekwa a arabile dipotšišo tše kopana tše pedi goba
     tše telele tše pedi, swaya ya mathomo o hlokomologe ya bobedi. Ge molekwa a
     arabile dipotšišo ka moka tše nne, swaya fela ya pele mo karolong ye nngwe le ye
     nngwe ge e le gore go arabilwe potšišo ye kopana le ye telele
    Ge molekwa a file dikarabo tše pedi, moo e lego gore ya mathomo e fošagetše
     mola ya bobedi e nepagetše, swaya ya mathomo gomme o hlokomologe ya
     bobedi
    Ge dikarabo di sa nomorwa ka tshwanelo, swaya go ya ka memorantamo
    Ge mopeleto wo o fošagetšego o ama tlhalošo, swaya phošo. Ge o sa ame
     tlhalošo, gona mo fe moputso
    Potšišo ye telele: Ge karabo ya potšišo ye telele e le ka tlase ga botelele bjo bo
     nyakegago, se mo otle ka ge a šetše a ikotlile. Ge e le ye telele kudu, lekola fela
     mantšu ao e ka bago a 50 o hlokomologe taodišo yeo e šetšego fela o bale thumo
    Dipotšišo tše kopana: Ge molekwa a sa šomiše ditsebjana moo a kgopetšwego go
     tsopola, se mo otle
    Mabapi le dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo abja go dikarabo tša
     Ee/Aowa goba Dumela/Go se dumele. Meputso e tlo fiwa fela go lebaka le le
     fiwago
    Ga go meputso ye e tlogo abja go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba
     NTLHA/KGOPOLO. Meputso e tlo fiwa fela go lebaka le le fiwago

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                3                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                     NSC – Memorantamo

KAROLO YA A: THETO

MONTSHEPETŠABOŠEGO – M Mamphoku

POTŠIŠO YA 1: 'THEPUDI' – Mashilo PM

Mohlala wa karabo:

Teori ya seretotumišo = 02
Seretotumišo ke sereto seo se tumišago bogale, boroto, bohlale, bj.bj, bja motho,
phoofolo le selo se sengwe e ka ba sa tlhago. Go na le mehuta ye mebedi ya
seretotumišo, e lego seretotumišo sa bogologolo le seretotumišo sa sebjalebjale.
Mehuta ye e laolwa ke diteng. Ge diteng di bolela ka ditiragalo tša bogologolo gona go
tla thwe sereto seo ke seretotumišo sa bogologolo. Ge go bolelwa ka diteng tša
sebjalebjale gona go tla thwe sereto seo ke seretotumišo sa sebjalebjale.

Dintlha = 06

Thepudi
Thepudi ke seretotumišo sa bogologolo. Sona se lemogwa ka dielemente tše di
latelago: Matseno, boitsebiso, mmele le mafetšo.

1. Matseno
Sereti se dirišitše fomula ya matseno seretong se:
'Kgomo e a tshwa!'
'E gangwa ke mang?'

2. Boitsebišo
'E gangwa ke nna Thepudi mothontshororo,
Thepudi ke mothomatepetepe motho wa go tsošološa madiba…'

3. Mmele
   Bokgoni
    Thepudi o na le bokgoni bja go apiša/loša makgarebe
    O na le bokgoni bja go kgotsofatša/thabiša makgarebe
    Ke seroto
    Thepudi ga se ngame

4 Thumo
Thumo ya seretotumišo sa segologolo gantši ke 'Ke tšhaba baditi!'/'Selepe gomela …'
fela seretong se thumo e tlogetšwe.

Teori: 02
Dintlha: 06    Diteng
Polelo =    -Tirišo ya polelo: dika, diema, bj.bj.
            -Thulaganyo ya polelo. = 01
Sebopego/Tlhamego = - Matseno, mmele le thumo
                         - Mafoko
                         - Ditemana = 01                                                    [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  4                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                       NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 2: 'GA SE KA PHOŠO' – FJR Malebana
2.1       2.1.1        O phonyokgile lehu ka šobana la tšhwaana
          2.1.2        Šako la dumela la kgotsa maatla a Rrawešo                              (2)
2.2        Mothalotheto wa 7 – Ga se gantši motho a ratwa ke batho ka moka
           Mothalotheto wa 8 – Go boela popelong ya mmagwe                                   (2)
2.3        Tshwantšhanyo – ba le tsošetša bokamotšhitšhi
                                               GOBA
           Pheteletšo – ka boela watleng la mme mailagoboelwa                                (2)
2.4        Go fodiša dinala – go ba le lehutšo/go holofela
           Go hlabja ke letšididi – go kaonafala bohlokong/go fola (moyeng)                  (2)
2.5       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a kwelobohloko
           Ba kwela bana bao ba se nago molato bohloko
                                                GOBA
          Maikutlo a pefelo/manyami
           Ba befedišwa/nyamišwa ke go hloka maikarabelo ga batswadi ba bana le
            boradifatanaga ditseleng                                                          (2)
                                                                                              [10]
POTŠIŠO YA 3: 'BJO BOPHELO KE BO KATAKATELA KA SA MORAGO' –
              M Mamabolo
3.1       Tshwantšhanyo (… wa sekgopha ke kwele)                                              (1)
3.2       Ka mehutahuta a ka mapotlelong ke kuketše.                                          (1)
3.3        Sereto se bopilwe ka methalotheto ye 15
           Methalotheto ke ye mekopana, ya magareng le ye metelele                           (2)
3.4       Morumokwanophetši – ago- o tšwelela mafelelong a methalotheto                       (2)
3.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ke moya wa boitsholo
           Sereti se itshola ge se ile sa phonkgela ka gare ga bophelo bja madila
                                               GOBA
          Ke moya wa go iteboga
           Sereti se kgonne go tšwa ka gare ga madila                                        (2)
3.6       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ga go bonolo
           Ya lema e lemile – Sereti se tlwaetše tiro yeo
           Motho ge a tlwaetše go phela ka tsela ye go boima go fetoga
                                              GOBA
          Go bonolo
           Ga se a belegwa a enwa bjala ka gona a ka kgona go bo tlogela
           A ka etela mafelo a thušo gomme ba tla mo eletša
           A ka dula le batho ba go se nwe gore a tlwaele go se nwe
            (TŠE PEDI fela)                                                                   (2)
                                                                                              [10]
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                5                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                     NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 4: 'O GOROGILE' – JN Mohlamonyane                                              M

4.1       O – poeletšothomi                                                               (2)

4.2        Motho yo a belegetšwego Thoseng
           Go golegwa ga gagwe go ile gwa se thakgatše batho
           Modimo a thuša a lokollwa, gwa retwa ka bogale bja gagwe                      (2)

4.3       Ke seretotumišo (sa sebjalebjale)
           Se tumiša bonatla bja Mandela                                                 (2)

4.4       Aowa, ge e le setulo se ke sa gago – Karolometara ya 1
          se dule ka nnete – Karolometara ya 2
           Mothalotheto o kgaogantšwe ka dikarolometara tše pedi
           Dikarolometara di kgaoganywa ke sešura                                        (2)

4.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
           Batho ba selehono ga ba na kgotlelelo le bopelonolo, ba itebeletše bona
            ka bobona
           Baetapele ba go swana le Mandela ga ba nene
           Modimo ke yena a kgethago baetapele ba mohuta wo – boetapele bo a
            tswalelwa
            (TŠE PEDI fela)                                                               (2)
                                                                                          [10]

                                              LE

SERETO SEO SE SA BONWAGO (KE KGAPELETŠO)

POTŠIŠO YA 5: 'MENOMAŠWEU' – DG Mashabela

5.1         Gaela
            Kabatišwa                                                                    (2)

5.2       Tshwantšhokgopolo ke go swantšhwa ka kgopolo.
          Tshwantšhokgopolo ye e dirišitšwego mo ke ya tshwantšhanyo, e lego …
          kaaka mpša ya kgoto … Ke go re sehwirihwiri se swana le mpša ya kgoto.          (3)

5.3       Potšišoretoriki/makgethepolelo.                                                 (1)

5.4       Sonete (ya setareana).
           Methalotheto ke ye 14 yeo e latelago lenaneo la morumokwano
           Se bopilwe ka ditemanatheto tše nne fao tše pedi tša mathomo di bopago
            oktheibi gomme tše pedi tša mafelelo di bopa sestete                          (3)

5.5         Ge motho le sa tswalane ga se gantši a go kwela bohloko
            Ge o dula le motho yo e sego motswadi wa gago a ka go tlaiša ntle
             le lešoko                                                                    (2)
                                                                                          [10]

                                                   PALOMOKA YA KAROLO YA A:               30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               6                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                    NSC – Memorantamo

KAROLO YA B: PADI/KANEGELOTŠHABA

POTŠIŠO YA 6: POTŠIŠO YE TELELE

BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele

Mohlala wa karabo:
Teori ya thulano
Thulano e tšwelela ge baanegwa ba babedi goba ba go feta ba fapana ka dikgopolo le
maikemišetšo. Go na le mehuta ye meraro ya thulano, e lego:
  Thulano ya moanegwa le tikologo: Thulano le tikologo e tšwelela ge moanegwa
   a thulana goba a sa kgotlelelane le seemo sa ditaba lefelong leo a lego go lona
  Thulano ya moanegwa le moanegwa (thulanontle): Thulanontle e tšwelela
   ge baanegwa ba fapana/fošana ka mantšu, le go itiana/nkgišetšana mahwafa
  Thulano ya moanegwa le dikgopolo tša gagwe (thulanogare): Thulanogare e
   tšwelela ge moanegwa a eba le thulano ya dikgopolo ka gare ga monagano le ka
   gare ga mafahla a gagwe. Letswalo la moanegwa ke lona leo le ka kgathago tema
   go laetša thulanogare goba ge moanegwa a ka re o na le pelopedi. Yona e ka
   bonala gape ka polelonoši
Thulano e godiša maatlakgogedi go mmadi gore a be le phišegelo ya go nyaka go
tseba gore moanegwa goba baanegwa ba ya go felela kae.

Thulano ya Badimo ba Boletše.
Thulano ya moanegwa le tikologo
 Ditau o selwa a ile malalatle ka ge a sa ipshine ka bophelo ka gabo. (letl. 79)
 Rašuwa ga a sa ipshina nageng yabo ya Bakone ka gona o ya le naga
  (letl. 89–90)
 Motseng wa mokgekolo Komanyi ga go na khutšo, ebile o bitša ngaka Mpotše go
  tlo pholophotha/fokafoka motse wa gagwe ka ge go se na khutšo (letl. 165)

Thulano ya moanegwa le moanegwa (Thulanontle)
 Ditau o thulana le Komanyi, mmagwe, mabapi le go nyala Thabišo Mohlala: 'Wena
  mma o homole o re tuu …! A realo Ditau eke o lebetše gore Komanyi ke mmagwe'
  (letl. 27)
  'Gape mma lena le nyaka gore nna ke katelwe segaswa ka ganong.'
  Mohlala: Mmagwe o re: 'Nnaena bjale gona ke tšwile mo go wena Ditau. Wa se kwe
  nna o tlo kwa dinonyana' (letl. 78)
 Ditau o thulana le Kgokolo, malomeagwe, mabapi le taba ya go nyala Thabišo.
  'Maphepodikolo …! O reng mošaa …!?
  'Ke boletše malome. Thabišo nna ga ke mo rate' (letl. 27)
 Ditau le Phei, kgaetšediagwe, mabapi le polelo ye a e tlišeditšego Ditau go tšwa go
  kgoši Tsweke
  'Phei wee …! Ga ke mo rate hle. Ebile tloga mo pele ga mojako wa ka' (letl. 75)
 Ditau o thulana le leloko la gabo mabapi le go yo phasa le go latela lentšu la mohu
  'Ee, eyang go yena le fihle dihlogong tša gagwe le phophothe ka ye tšhwaana pudi
  ka ge nnete gona le tla tlamega go dira bjalo. Thabišo nna ga ke mo rate' (letl. 92)
  Ditau o thulana le Senyama mabapi le go se arabe potšišo yeo a bego a mmotšiša
  yona. O a emelela a mo kgarametša mo monna wa letekatekana a ilego a ba a
  kopakopa ka sa ka morago a thušwa fela ke go thibja ke leboto (letl. 148)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               7                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                    NSC – Memorantamo

 Ditau o thulana le Seritša mabapi le go se belege ga Seritša
  'O nkwa gabotse. Kgane ge o nnyala o be o nnyakela go belega bana?'
  (letl. 117–118)
 Kgokolo o thulana le Košane mabapi le go tsenatsena ditaba tša Bakone mola yena
  e le Monareng
  'O bolela bjang le nna monna Košane?'
  'Go kaone ge o ka hlatša go na le gore motse wa Bakone o phumege'
  (letl. 113–114)
 Thulano ya Kgokolo le bakgomana ba Mošate wa Bakone mabapi le gore Kgokolo o
  tsenatsena ditaba tša bakone mola yena e le Monareng (letl 124)
 Thulano ya mmaPilošamadiba le Kgoši Pilošamadiba mabapi le go se botše Kgoši
  Pilošamadiba ka moeng yo a bego a tlile ka ga gagwe
  'Mma'bo. Ruri na o šalela fela go šaetša ka mo gae ka mo. Nkatoge! (letl. 17)
 Thulano ya mmaPilošamadiba le barongwa ba Bakone mabapi le go nyala Thabišo
  '… ge Bakone ba sa nyake go nyala Thabišo ba ka upša ba tsenya diatla tša bona
  ka mahwafeng gomme ba itulele' (letl. 142)
 Thulano ya bakgomana ba mošate wa Bakone le baletakgoro mabapi le go se
  bonale ga Ditau morago ga pula ya maatlakadibe yeo go neng ga yona go bilego le
  tladi ye e rathilego kota ya mošate (letl. 80–81)

Thulanogare (moanegwa le dikgopolo)
 Rašuwa ga a bo pate, ka ge a etile Ditau pele ka mešunkwane. O lwa le dipelo tša
  go mo kgopela tshwarelo (letl. 58 - 59)
 Morago ga gore Phei a tlišetše Ditau molaetša wa go tšwa go rragobona, Tsweke,
  Ditau ga a sa na khutšo (letl. 76)
 Toro ya Ditau ka Thabišo e mo hlokiša khutšo moyeng. (letl. 98)
 Ditau o tlhakahlakanong ye kgolo morago ga gore ngaka Ngwetšana a olele ditaola
  a sepele a se a mo hlalošetša lewa la ditaola (letl. 134)
 Komanyi ga a bo pate ka ditoro tšeo a di lorago (letl. 152)
 Ditau ga a ipshine ka bophelo ebile o segwa ke magoši a mangwe
 Ditau o be a sa je di welago. O be a lala a hlobaetšwa ke ditoro gomme a fetše ka
  go di tsebela teng (letl. 155)

Thumo
Molokoloko wo wa dithulano o godiša maatlakgogedi go mmadi gore a tšwele pele le
go bala maikemišetšo e le go kwa gore Ditau o tla felela kae ka go se theeletše lentšu
la mohu, Kgoši Tsweke.

Teori: 05
Dintlha: 10 Diteng
Polelo =   -Tirišo ya polelo: dika, diema, bjbj.
           -Thulaganyo ya polelo. = 05
Sebopego/Tlhamego = - Matseno, mmele le thumo
                        - Mafoko
                        - Ditemana = 05                                                     [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  8              DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                       NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 7: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA
BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele
SETSOPOLWA SA A
7.1       Monareng                                                                        (1)
7.2       Ditau                                                                           (1)
7.3         MmagoDitau, Komanyi o boledišana le malome wa Ditau, Kgokolo, ka
              bophelo bja Ditau
            O ba tlabela lefeela ka go swara di kgaoga ka lehlakoreng la basadi
            Mmagwe o re Ditau o laeditše gore yena a ka se nyale Thabišo
            Ge ba bolela bjalo Ditau o be a sa tšwele ka gae
             (TŠE THARO fela)                                                             (3)
7.4       Ponelopele ke go akanya seo se tlogo direga se huetšwa ke seemo sa bjale
          sa ditaba.
           Ditau o tlo palelwa ke bophelo
           O tla ebela le mebila a feleletša e le kgope
           O tla fetša a nyetše mosadi yoo a mo kgethetšwego ke tatagwe
             (TŠE PEDI fela)                                                              (3)
7.5       Molwantšhwa wa padi ye ke Ditau.
          Lebaka:
           Molaetša/morero wa padi o theilwe godimo ga gagwe
           Mediro ya gagwe e phadima go feta ya baanegwa ba bangwe
           O thoma le padi mathomong a be a fetša le yona
            (Lebaka LE TEE fela)                                                          (2)
7.6           Ba feletša ba se na malapa
              Basadi ba a ba tlogela
              Ba ipha madila
              Ba feletša ba tsenwe ke malwetši
               (TŠE PEDI fela)                                                            (2)

SETSOPOLWA SA B
7.7       Komanyi                                                                         (1)
7.8         Tšhomišo ya dingaka tša setšo
            Go sepelwa ka maoto ge go tšwewa maeto                                       (2)
7.9         Komanyi ke mmago molwantšhwa (Ditau)
            Rašuwa ke rangwane wa molwantšhwa (Ditau)                                    (2)
7.10      Mongwadi o hlaloša ditaba bjalo ka ge di direga ka go tšweletša baanegwa,
          dimelo tša bona, tikologo, bj.bj.
           O šomišitše motho wa boraro go hlaloša ditiragalo                             (2)
7.11      Mothalonako ke taetšo ya tatelano ya nako ya ditiragalo.
           Ba tsogile ka ledimadima …
           E rile mola barongwa bale ba go nyala Thabišo ba sobeletše …
           Ka yona nako yeo…
            (TŠE PEDI fela)                                                               (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                9                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                     NSC – Memorantamo

7.12      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ga se tshwanelo
           Mojasagagwe o a iphihla a re go bonwa a se lotwe
           Manaba a lapa leo le ona a ka tšea magato a go tiiša diemadirile tša ona
           Ba ka ya ba mo foraforetša ka go mo phelea ka leleme gore a ba bofollele
           Dipheko ke sephiri
            (TŠE THARO fela)
                                                 GOBA
          Ke tshwanelo
           Bošego ba ka bonwa ke baloi
           Ge manaba a ba lebeletše a tlo boifa lapa leo
           Taba ya go thea motse mosegare e bontšha boitshepo                             (3)
                                                                                           [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               10                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                    NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 8: POTŠIŠO YE TELELE

KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

Mohlala wa karabo:
Teori ya thulano
Thulano e tšwelela ge baanegwa ba babedi goba ba go feta ba fapana ka dikgopolo le
maikemišetšo. Go na le mehuta ye meraro ya thulano, e lego:
  Thulano ya moanegwa le tikologo: Thulano le tikologo e tšwelela ge moanegwa a
   thulana goba a sa kgotlelelane le seemo sa ditaba lefelong leo a lego go lona
  Thulano ya moanegwa le moanegwa (thulanontle): Thulanontle e tšwelela ge
   baanegwa ba fapana/fošana ka mantšu, le go itiana/nkgišetšana mahwafa
  Thulano ya moanegwa le dikgopolo tša gagwe (thulanogare): Thulanogare e
   tšwelela ge moanegwa a eba le thulano ya dikgopolo ka gare ga monagano le ka
   gare ga mafahla a gagwe. Letswalo la moanegwa ke lona leo le ka kgathago tema
   go laetša thulanogare goba ge moanegwa a ka re o na le pelopedi. Yona e ka
   bonala gape ka polelonoši
Thulano e godiša maatlakgogedi go mmadi gore a be le phišegelo ya go nyaka go
tseba gore moanegwa goba baanegwa ba ya go felela kae.

Thulano ya moanegwa le tikologo
 Molatelo o nyaka setsha seo e lego sa gagwe
  Mohlala: O tliša kgopolo ya go nyaka setsha seo e lego sa bona go Mojagobedi ka
  ge a re ka mo gae ga se a swarega gabotse. Ga se a iketla (letl. 28)
 Mojagobedi le legae la gagwe
  Mohlala: Mojagobedi ga a ipshine ka legaeng la gagwe. Go rena setu seo a sa
  tsebego gore se hlolwa ke eng. O tšwile ka gae a sa tsebe gore o ya kae go fihlela
  ge a tlo ikhwetša a le toropong ya Tzaneen (letl. 52)

Thulano ya moanegwa le moanegwa (Thulanontle)
 Mojagobedi o thulana le Molatelo mabapi le kgopelo ya gagwe ya gore ba nyake
  setsha sa bona
  Mojagobedi o re: 'Ga go na fao re yago. Ka mo lapeng le re tšwa mohlang wo nna
  ke rego a re tšwe' (letl. 28)
 Mojagobedi le Molatelo ba tšwela pele go phedišana ka setu, ga ba laetšane la
  mohlagare (letl. 35)
 Mojagobedi o thulana le Molatelo morago ga go re a fihle gae, a hwetše Molatelo ka
  phapošeng ya bodulo, ge a mo dumediša o a mo fotlela. Molatelo a re: 'kgaogana le
  nna' (letl. 90)
 Mojagobedi o thulana le Fiona morago ga gore a thule troli ya Fiona ya krosari.
  Lekgarebe le be le getlagetla le kgokološa mahlapa le le gare le topatopa dilwana
  tšeo di bego di gašagane (letl. 52)
 Mojagobedi o thulana le Mphapantšhi mogaleng ge a leka go mo foraforetša ka tša
  marato (letl. 59)
 Mojagobedi o thulano le Mphapantšhi ge a mmotša maaka ka Molatelo.
  'Wena motho wa batho, ntšwele motse!'
  'Yeo taba o ka se e bone. Ke go iša gae gonabjale. Emelela … A re ye!' (letl. 111)
 Molatelo o thulana le Tumpu mabapi le go tlo eletšana le yena go ya ka kgopelo ya
  Mojagobedi. Molatelo o botša Tumpu o re: 'O ka se tloge lapeng la gago
  Solomondale kgole bjalo wa tla wa mpotša boloko ka mo lapeng la ka' (letl. 41)
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               11                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                    NSC – Memorantamo

 Thulano ya Molatelo le batswadi ba gagwe, ge a re o hlala Mojagobedi. Ba mo
  fetola ka go re: 'Ššš!'
  Ge e ba ke yena morwedi wa bona, gona taba ya mohuta woo a ka se tsoge a lorile
  go e dira (letl. 123)
 Thulano ya Mphapantšhi le Keletšo mabapi le dipolelo tša gagwe tša go leka go
  thuba lapa la Molatelo. Keletšo o botša Mphapantšhi go re: 'Gabotse wena
  Mphapantšhi tabana tša gago ga ke di kwešiše. O ka re maikemišetšo a gago ke go
  thuba lapa la Molatelo le Mojagobedi' (letl. 59)

   'Molatelo, latela pelo ya gago o tlogele ditšiebadimo tše di bolelwago ke yo
   Mphapantšhi. O kile a hlala mang yena ka gore le selo se go thwego ke lenyalo ga
   a se tsebe o fo kwa go bolelwa ka sona' (letl. 120)

Thulano ya moanegwa le dikgopolo tša gagwe (Thulanogare)
 Mojagobedi o thula troli ya Fiona ya krosari toropong ya Tzaneen ka ge a tšwile ka
  lapeng la gagwe a sa tsebe gore o ya kae (letl. 52)
 Molatelo le dikgopolo tša gagwe
  O tshwenywa ke go botša Mojagobedi ka bolwetši bja gagwe bja kankere. Ga a
  tsebe gore a tšee dikeletšo tša Mphapantšhi goba Keletšo (letl. 62)
 Molatelo o thulana le dikgopolo tša gagwe ka baka la bolwetši bja gagwe ka ge a
  bona nke Modimo ga a gona gobane ge a be a le gona o reng a mo tlogela le
  bolwetši bjo (letl. 82)
 Morago ga gore ngaka e mo fe dipoelo tša diteko tša gagwe o a lla.
  '… Ijonna nka se sa tsoga ke bile le ngwana yo mongwe gapeee…!' (letl. 87)
 Molatelo ga a tsebe gore a botšiše Mojagobedi ka ketelo ya gagwe ya kua
  GaMaupa. Se se dira gore a hlobaele

   'Bošegong bjoo Molatelo o robetše ka ihlo le tee ka ge pelo ya gagwe e be e pompa
   ka lebelo ka lebaka la taba yeo' (letl. 122)

Thumo
Molokoloko wo wa dithulano o godiša maatlakgogedi go mmadi gore a tšwele pele le
go bala maikemišetšo e le go kwa gore Molatelo le Mojagobedi ba tla felela kae ka go
se boledišane ka mathata a lapa la bona.

Teori: 05
Dintlha: 10    Diteng
Polelo =    -Tirišo ya polelo: dika, diema, bj.bj.
            -Thulaganyo ya polelo. = 05
Sebopego/Tlhamego = - Matseno, mmele le thumo
                         - Mafoko
                         - Ditemana = 05                                                  [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 12                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 9: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

SETSOPOLWA SA C

9.1       … a nnyantšhitše monwana …                                                        (1)

9.2       Molatelo                                                                          (1)

9.3           Tumpu o boledišana le Molatelo ka sello sa Mojagobedi
              Go tsoga thulano gare ga bona, gwa swa legong gwa šala molora
              Tumpu o leka go tima mollo wo, ya ba gona go o tšhela ka makhura
              Tumpu o a hlapaolwa, o tlogelwa a nnoši
               (TŠE THARO fela)                                                             (3)

9.4       Tebelelopele ke go akanya seo se tlo go direga se huetšwa ke seemo sa
          bjale sa ditaba.
           Lapa le ka thubega
           O tlo ikgalakišetša bophelo
           O tla fetša ka go itshola
             (TŠE PEDI fela)                                                                (3)

9.5       Molwantšhwa wa padi ye ke Molatelo.
          Lebaka:
           Molaetša/morero wa padi o theilwe godimo ga gagwe
           Mediro ya gagwe e phadima go feta ya baanegwa ba bangwe
           O thoma le padi mathomong a be a fetša le yona
             (Lebaka LE TEE fela)                                                           (2)

9.6       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
           Go na le kotsi ya gore ba ka hlalana
           Ba feleletša ba tliša diphapano ka gae
           Ba ka fetša ba wela ka nkgong ba fetoga bommalegogwana
           Ba ka fetša ba feteditše balekane ba bona ka malwetši
             (TŠE PEDI fela)                                                                (2)

SETSOPOLWA SA D

9.7       Mphapantšhi                                                                       (1)

9.8       Sefatanaga – ke tikologo ya sebjalebjale                                          (2)

9.9         Ke bašomimmogo bookelong bja Kgapane le Molatelo
            Mphapantšhi ga a agiše Molatelo mola Keletšo a mo fa maele a go agiša          (2)

9.10      Mongwadi o hlaloša ditaba bjalo ka ge di direga ka go tšweletša baanegwa,
          dimelo tša bona, tikologo, bj.bj.
           O šomišitše motho wa boraro go hlaloša ditiragalo                               (2)
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 13                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

9.11      Mothalonako ke taetšo ya tatelano ya nako ya ditiragalo.
           Ke go boditše kgale…
           Wena ka mehla…                                                                   (3)

9.12      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Aowa
           A ka go thubela lapa
           A ka hlola dithulano/diphapano ka lapeng
           Ditaba ke tša babedi, wa boraro ke mpheane
                                              GOBA
          Ee
           Mogwera wa inong o go thuša go rarolla mathata a gago
           Mogwera wa nnete o tlo go agiša
           O tla go lemoša manaba a gago                                                    (3)
                                                                                             [25]

                                          GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  14                   DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                       NSC – Memorantamo

KANEGELOTŠHABA

POTŠIŠO YA 10: POTŠIŠO YE TELELE

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa

Mohlala wa karabo:

'BASADI BA BARARO'

Mohlala wa karabo:
Teori ya tikologo
Tikologo ya sengwalo ke lefelo la ditiragalo tša baanegwa ka nako yeo e rileng. Ka go
realo go ka thwe tikologo e lebane le nako le felo. Go na le mehuta ye mebedi ya
tikologo, e lego tikologo ya sebjalebjale le ya segologolo. Yona mehuta ye e laolwa ke
diteng tša sengwalo. Mo tikologong ya segologolo diteng di lebane le ditaba tša
segologolo tšeo di diregago mafelong a bogologolo ka nako ya bogologolo. Ditaba tšeo
di lebane le bogoši, boloi, go ahlola melato kgorong, masolo a go tsoma, dintwa tša
marumo, bjalobjalo. Tikologo ya sebjalebjale ka gare ga sengwalo, go šupša gore
diteng tša sengwalo seo di lebane le ditaba tša sebjalebjale tšeo di hwetšwago
mafelong a sebjalebjale, nakong ya sebjalebjale. Go ka bolelwa ka mafelo a go swana
le ditoropong fao go bago le ditsela tša sekontiri, dipara, dikoloi, dikuranta, yunibesithi,
makgotla a bašomi, bjalobjalo. Ka leago, go bolelwa ka tswalano gare ga tikologo
le baanegwa ka gobane ditiro tša bona di diragala lefelong le le rilego ka nako ye
e itšego, e lego yona tikologo ya sengwalo. Tikologo e arotšwe ka dikarolo tše tharo,
e lego lefelo, nako le leago.

Tikologo ya nonwane ya Basadi ba bararo
Tikologo ya nonwane ye ke ya segologolo. Diteng tša yona di lebane le ditiragalo
tša segologolo. Mafelo a ditiragalo a na le lefetla la bogologolo.

Lefelo la ditiragalo
Ditiragalo tša nonwane ye di direga mafelong a go fapana, mohlala:
 Thabeng – basadi ba bararo ba be ba rwalela dikgong kua thabeng
 Bodibeng/noka – basadi ba bararo ba be ba re go rwalela dikgong morago ba tsena
   ka bodibeng go hlapa
 Lapa la mosadi – basadi ba ile lapeng la mosadi go begela bana ba gagwe gore
   mmagobona o meditšwe ke bodiba
 Ngakeng – bana ba mosadi wa go metšwa ke bodiba ba ile ngakeng (Nkadingala)
   gore a laole seo se ka bego se lle mmagobona

Nako ya ditiragalo
Moanegi o tšweletša ditiragalo tšeo di bego di direga nakong ya bogologolo.
 Ka letšatši le lengwe …
 Tšatši le le latelago …

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2             15                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                  NSC – Memorantamo

Leago
Leago le amana le phedišano magareng ga baanegwa tikologong ya
sengwalo/nonwane.
 Basadi ba bararo ba rema dikgong mmogo
 Basadi ba bararo ba tshela noka mmogo
 Basadi ba bararo ba hlapa bodibeng ba le ka moka
 Mosadi yo mongwe o nwelela ka bodibeng gomme ba babedi ba kwa bohloko
 Bana ba mosadi ba ile ba lla kudu ge ba ekwa gore mmagobona o meditšwe ke
  bodiba – ba be ba mo rata
 Bana ba mosadi wa go nwelela ka bodibeng ba ya go Nkadingala ge ba gakanega
  – se se laetša gore ba a mo tshepha
 Mosadi wa go nwelela o dula le noga ye kgolo ya ka meetseng, mamokebe
 Bana ba mosadi wa go nwelela ka bodibeng ba rapela mohlareng wo o sego
  wa okamela ka bodibeng, ba bona dinoga tše dintši tša go lekeletša maleme, ba a
  tšhaba ba lla
 Mosadi yola wa go metšwa ke bodiba o boa a gapa moretha wa dikgomo le dipudi
  gomme bana ba gagwe ba thaba kudu

Teori: 05
Dintlha: 10    Diteng
Polelo =    -Tirišo ya polelo: dika, diema, bj.bj.
            -Thulaganyo ya polelo. = 05
Sebopego/Tlhamego = - Matseno, mmele le thumo
                         - Mafoko
                         - Ditemana = 05                                                [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  16             DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                       NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 11: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa

SETSOPOLWA SA E

'NGWANA WA DIMAKATŠO'

11.1      Tša ka ga di bapalelwe                                                          (1)

11.2          Hlogo ke ya motho
              Mahlo, nko le melomo di be di sa lebelelege
              Mmele ke wa hlapi
              Moseleng e be e le maotwana a phoofolo
              O belegwe a bolela
               (TŠE THARO fela)                                                           (3)

11.3        Nkebe o ya go ngaka Thuhu go nyaka lehumo
            Mosadi wa gagwe o belega ngwana wa go makatša, wa go tla a bolela
            Nkebe o iša ngwana yo go ngaka Thuhu ka ge a tshepišitše
             (TŠE PEDI fela)                                                              (2)

11.4      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Bobedi dingaka tša setšo tša matšatši a selehono le Thuhu ba šoma ka
          maselamotse gomme ditiro tša bona ke tša go se kgodiše.                         (1)

11.5      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Moya wa tlabego/ letšhogo
           Ba tlabja le go tšhošwa ke ngwana wa go belegwa a bolela le sebopego
            seo a lego ka sona                                                            (2)

11.6     Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
         Mohlala:
         Aowa
          Ga go na selo se go thwego ke mothohlapi
          Ga go bonolo go fa motho yo mongwe leitšibolo la gago gore a le bolaye
          Ga go motho yo a go no re go belegwa a thoma le go bolela
          Ngwana wa go swana le wa dimakatšo ga se a ka a ba gona
          Ga go kgonege gore ngwana a re a tseba gore o ya go bolawa a dumela
           gore tatagwe a mo iše fao                                                      (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 17               DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

SETSOPOLWA SA F

Thetotumišo: 'ROLIHLAHLA NELSON MANDELA'

11.7      Hlogoputswa                                                                      (1)

11.8         Ke morwa wa Mphakanyiswa le Nosekeni
             Ke mokgalabje yo a belegetšwego motseng wa Mveso                             (2)

11.9      11.9.1       Motse wa go nyatšwa ke bao ba sa tsebego selo
          11.9.2       Baetapele ba mo hlompha kudu/O hlompšha le ke bagale
          11.9.3       O gwerane le magoši/O hlompšha ke magoši                            (3)

11.10       Go aga setšhaba ka bohlale
            O hlotše khutšo ka poledišano
            O tlišeditše batho tokologo                                                   (3)

11.11       Ke motho yo bohlale
            Ke motho wa lesego
            Ke mohlolakhutšo
             (TŠE PEDI fela)                                                               (2)

11.12     Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a lethabo
           Mandela o lwele kgahlanong le kgethologanyo gomme lehono go gatwa
            tala e bola                                                                    (2)
                                                                                           [25]

                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA B:              25

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2              18                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                   NSC – Memorantamo

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA

POTŠIŠO YA 12: POTŠIŠO YE TELELE

O IPHIHLETŠENG? – L Maphoso

Mohlala wa karabo:

Teori ya Thulaganyo
Thulaganyo ke tsela yeo mongwadi a beakanyago ditaba tša sengwalo sa gagwe ka
gona ka maikemišetšo a go tšweletša morero wa sengwalo seo. Ge go thwe sengwalo
se rulagantšwe gabotse, ke ge se na le thulano yeo e bopago maatlakgogedi, le gona
se tšweletšago morero wa puku. Thulaganyo e beakantšwe go ya ka diponagalo,
e lego kalotaba, tšwetšopele (thulano), sehloa le tlemollo ya lehuto.
Tshekasekong ye, go ya go hlokomelwa kalotaba, sethakgodi le sehloa.

Thulaganyo ya O iphihletšeng?

Kalotaba
Teori: Mo go ponagalo ye ya thulaganyo mongwadi o tšweletša ditaba tša sengwalo
sa gagwe. Moya go rena wa khutšo. Babapadithwadi, tikologo le maikemišetšo a
mongwadi di tšweletšwa karolong ye ya thulaganyo. Re ka re kalotaba ke matseno a
ditaba tša sengwalo.
Tirišo:
Molwantšhwa: Ke mmapadi yo mogolo ka gare ga tiragatšo, yo ditiragalo di
dikologago godimo ga gagwe.
Mohlala: Rebone, bjalo ka molantšhwa, o a tšwelela seripeng se sa thulaganyo.
Ditiragalo le maikemišetšo a gagwe: Ditiragalo ke ditiro tša babapadi mola
maikemišetšo a lebane le seo molwantšhwa a ratago go se phethagatša.
Mohlala:
  Rebone o na le mogwera wa gagwe Hlogi gomme ba swere kuranta ya dipoelo
  Ba lebelela maina a bona kuranteng yeo ya dipoelo
  Ba ikhwetša ba tšweletše gomme ba tlala ka lethabo bobedi bja bona
  Rebone o amogela mogala go tšwa go lesogana la gagwe, Mpoti, gomme a
   mmotša ka dipoelo
  Rebone ka lethabo o botša tatagwe, Mahunela, gore o atlegile dithutong tša
   marematlou gomme o a mo lebogiša
  Maikemišetšo a Rebone ka morago ga go hwetša a tšweletše mphatong wa
   marematlou ke a go re a ye yunibesithi
Tikologo ke ya sebjalebjale ka ge go bolelwa ka marematlou, kuranta le yunibesithi.
Nako: Ke paka yeo ditiragalo di diregago ka yona.
Mohlala: Ke mosegare
Lefelo: Ke fao ditiragalo di kgatlampanago gona.
Mohlala: Mabenkelengkgoparara.
Sethakgodi
Teori: Ke tiragalo ye e hlohleletšago thulano ya mathomo ya sengwalwa. Go ka thwe
ditaba di thoma go tšea lehlakore le le itšego mo karolong ye ya kalotaba ka ge
mathomong go be go iketlilwe. Tiragalo ye go ka thwe ke mollwane wa kalotaba le
tšwetšopele.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 19                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

Tirišo
  Sebakeng sa gore Mahunela a bolele ka go tšwetša dithuto ga Rebone pele, o re:
   'Le nna ke tla napa ka ikhutša go lefela ditšhelete tše tša lena le rego ke tša thuto.
   O tla napa wa ya go nyaka mošomo.' (letl. 19). Taba ye ke yona ya go hlola thulano
   gare ga Rebone le Mahunela, e lego yona thulano ya mathomo papading ye
Sehloa
Teori: Ke fao ditaba tša sengwalo di fihlago seremong. Ditaba di a šiiša ebile di a
tšhoša. Go letetšwe seo se tlogo direga. Ge e le ga modi re ka re o ngangegile mo o
ka kgaogago nako efe kapa efe. Ke gona moo go bago le phetogo bophelong le
dikgahlegelong tša babapadi. Ke nako yeo mmapadi a tšeago sephetho goba magato
ao a itšego. Sehloa ke thulano ya mafelelo sengwalong.
Tirišo:
  Dikgomo tša Mahunela di a utswiwa
  Ge a fihla gae le gona o hwetša tšhelete ya gagwe yeo a bego a e bolokile ka
   ntlwaneng ya go tshwela mare, e se gona, e utswitšwe
  Babadi ba ipotšiša gore gabotsebotse go tlo direga eng ka Mahunela ka ge a lobile
   mahumo a gagwe
  Sehloa se felela ka thulanogare
  Thulano ye ke ya mafelelo ya sengwalo, ga go sa na thulano ye nngwe

Teori:   05
Dintlha: 10    Diteng
Polelo =    -Tirišo ya polelo: dika, diema, bj.bj.
            -Thulaganyo ya polelo. = 05
Sebopego/Tlhamego = - Matseno, mmele le thumo
                         - Mafoko
                         - Ditemana = 05                                                      [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 20                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 13: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

O IPHIHLETŠENG? – L Maphoso

Bala ditsopolwa tše ka kelohloko gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA G

13.1      Ka ntlong/lapeng la Mahunela/ka ga boRebone                                         (1)

13.2      Thulanontle                                                                         (1)

13.3      Kgopolokgolo: Mahunela o ganetša morwedi go ya yunibesithi ka ge a re go
          iša ngwana wa mosetsana sekolong ke go senya tšhelete. Ka gona o
          swanetše go nyalwa.
          Morero: O lebane le thulano gare ga setšo le sebjalebjale – Rebone o rata go
          rutega mola tatagwe a gana go mo iša sekolong a re a nyalwe.                        (2)

13.4       Poledišano ke polelo magareng ga babapadi/baanegwa
           Poledišano e utolla dimelo tša babapadi/baanegwa
           Go hlaloša ditiragalo papading/sengwalong ka botlalo                              (3)

13.5        Mminoratho ke mmino o moteletšana wo o aroganyago ditemana ka gare
             ga kgaolo
            Mminorathwana ke mmino o mokopana wo o aroganyago ditiragalo ka
             gare ga temana                                                                   (2)

13.6        Molaetša o lebane le go eletša batswadi gore ba be le maikarabelo
             bokamosong bja bana ba bona
            Go efoga kgatelelo ya monagano baneng, batswadi, kudu ba banna ba
            swanetše go rwala maikarabelo a botswadi
            Bana ba ka fetoga mahodu, makgoba a dinotagi le diokobatši ka baka la
             go hloka maikarabelo ga batswadi                                                 (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 21                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

SETSOPOLWA SA H

13.7       Go selela bana ba ka                                                             (1)

13.8          Temana ye nngwe le ye nngwe e tsentšhwa ke mminoratho
              Ditiragalo tšeo di diregago ka nako e tee di aroganywa ke mminorathwana
              Babapadi ba papadi ya seyalemoya ga ba bonwe eupša ba a kwewa
              Kgaolo e thongwa le go tswalelwa ke mmino wa pulamadibogo
               (TŠE PEDI fela)                                                              (2)

13.9        Motšweletši ke motho yo a bonago gore papadi ya seyalemoya, babapadi
             le ditlabakelo ka moka tšeo di tlogo šomišwa di gona. Yena ga a kgathe
             tema ya boraloki
            Ke mosepediši wa dikgatišo tša papadi
            O kgonthišiša gore papadi e ya moyeng
            O tšweletša/hlagiša papadi moyeng
            O rulaganya mminoratho ka tirišano le rametšhene
            O rulaganya ditiragalo gore di nyalelane le radio
             (TŠE THARO fela)                                                               (3)

13.10       Pulamadibogo ke mmino wo o letšwago ge kgaolo ya papadi ya radio
             e thoma le ge e fela
            Ke mmino wo o šomišwago go tsebagatša papadi                                   (2)

13.11     Kgegeophetogo ke mafelelo ao a bego a sa letelwa ke motheeletši.
           Go be go sa letelwa gore Sarinki ke yena a thušitšego Rebone ka
            mašeleng a go ya sekolong
           Go be go sa letelwa gore Sarinki ke yena a bego a fula Mahunela                 (3)

13.12     Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a lethabo
           Ke tla thabišwa ke gore ga ke sa na sekoloto/mokitlana
                                             GOBA
          Maikutlo a makalo
           Ke tla makatšwa ke gore tšhelete e tšwa kae
             (LE TEE fela)                                                                  (2)
                                                                                            [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               22                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                    NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 14: POTŠIŠO YE TELELE
NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu
Mohlala wa karabo:
Teori ya Thulaganyo
Thulaganyo ke tsela yeo mongwadi a beakanyago ditaba tša sengwalo sa gagwe ka
gona ka maikemišetšo a go tšweletša morero wa sengwalo seo. Ge re re sengwalo se
rulagantšwe gabotse, ke ge se na le thulano yeo e bopago maatlakgogedi, le gona se
tšweletšago morero wa puku. Thulaganyo e beakantšwe go ya ka diponagalo, e lego
kalotaba, tšwetšopele (thulano), sehloa le tlemollo ya lehuto.
Tshekasekong ye, go ya go hlokomelwa kalotaba, sethakgodi le sehloa.
Thulaganyo ya Naga ga di etelane
Kalotaba
Teori: Mo go ponagalo ye ya thulaganyo mongwadi o tšweletša ditaba tša sengwalo
sa gagwe. Moya go rena wa khutšo. Babapadithwadi, tikologo le maikemišetšo
a mongwadi di tšweletšwa karolong ye ya thulaganyo. Re ka re kalotaba ke matseno
a ditaba tša sengwalo.
Tirišo:
Molwantšhwa: Ke mmapadi yo mogolo ka gare ga tiragatšo, yo ditiragalo di
dikologago godimo ga gagwe.
Mohlala: Mphaka, bjalo ka molantšhwa, o a tšwelela seripeng se sa thulaganyo.
Ditiragalo le maikemišetšo a gagwe: Ditiragalo ke ditiro tša babapadi mola
maikemišetšo a lebane le seo molwantšhwa a ratago go se phethagatša.
Mohlala:
 Mphaka o dutše ka phapošeng ya gagwe ya go bala
 O ageleditše hlogo ka diatla tšeo dijabana tša tšona di hlomilego godimo ga tafola
 Mosadi wa gagwe Hunadi le Raisibe ba ka moraleng
 Mphaka o a balabala ebile lentšu la gagwe le kwala ka moraleng
Tikologo ke ya sebjalebjale ka ge go bolelwa ka tafola, phapoše ya go bala le ya
boapeelo.
Nako: Ke paka yeo ditiragalo di diregago ka yona.
Nako ga e tšwelele.
Lefelo: Ke fao ditiragalo di kgatlampanago gona.
Mohlala: Ka lapeng la Mphaka.
Sethakgodi
Teori: Ke tiragalo ye e hlohleletšago thulano ya mathomo ya sengwalwa. Go ka thwe
ditaba di thoma go tšea lehlakore le le itšego mo karolong ye ya kalotaba ka ge
mathomong go be go iketlilwe. Tiragalo ye go ka thwe ke mollwane wa kalotaba le
tšwetšopele.
Tirišo:
 Mphaka o balabala ka go hlaboša lentšu ebile le kwala le ka phapošeng ye nngwe
 Hunadi o botšiša go re molato ke eng Mphaka a bolela a nnoši gomme Mphaka o a
   gana o re yena ga a bolele a nnoši (letl. 14)
 Taba ye e napile ya hlola thulana gare ga Mphaka le Hunadi, e lego yona thulano
   ya mathomo papading ye

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2              23                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                   NSC – Memorantamo

Sehloa
Teori: Ke fao ditaba tša sengwalo di fihlago seremong. Ditaba di a šiiša ebile di a
tšhoša. Go letetšwe seo se tlogo direga. Ge e le ga modi re ka re o ngangegile mo o
ka kgaogago nako efe kapa efe. Ke gona moo go bago le phetogo bophelong le
dikgahlegelong tša babapadi. Ke nako yeo mmapadi a tšeago sephetho goba magato
ao a itšego. Sehloa ke thulano ya mafelelo sengwalong.

Tirišo:
 Poso ya ka godimo ga yeo Mphaka a e swerego e hlomilwe gomme go thwe
   ngwana wa mobu yo a hlokago tsebo le boitemogelo a fiwe maemo ao
 Taba ye ga e kgotsofatše Mphaka ka ge a re yena a ka se laolwe ke mošemane yo
   a mo rutilego
 Babadi ba tšhogile gore ke sephetho sefe seo se tlogo tšewa ke Mphaka ka morago
   ga go hlongwa ga poso ye. Seemo le sona se ngangegile mo yunibesithi

Teori: 05
Dintlha: 10   Diteng
Polelo =    -Tirišo ya polelo: dika, diema, bj.bj.
            -Thulaganyo ya polelo. = 05
Sebopego/Tlhamego = - Matseno, mmele le thumo
                         - Mafoko
                         - Ditemana = 05                                                 [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 24             DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 15: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

SETSOPOLWA SA I

15.1       … a tšere mahlo a tšhipa                                                      (1)

15.2       Thulanontle                                                                   (1)

15.3        Mphaka o tlogile gagabo ka go tšhaba kgatelelo a lebetše gore ga go
             mohlopi wo o sa nego, mepipi ka moka e a na
            O hlaka a le dinageng di šele ebile o gopola go boela gae                   (2)

15.4       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
           Mohlala:
           Moya wa ntwa/go hloka kwešišano
            Mphaka o tshepiša Kala le Rola dingwathameratha
            Kala le Rola le bona ba iphetolela ka go mmitša ka maina go swana le
             mošayagabo le lekgoba
            Poledišanong ya bona ba fošana ka noga e phela
             (TŠE PEDI fela)                                                             (3)

15.5       Bokamorago ke tiragalo yeo e diregilego peleng gomme e huetša boemo bja
           ditaba tša bjale.
            Go tla Takone ga Mphaka gomme ba se mo amogele ba re ke
              motšwabotšo ke gona go hlolago ngangego setsopolweng se
            Morero o lebane le kgethologanyo ya bafaladi ka gona Mphaka ga a
              amogelwe ka ge e le mofaladi                                               (2)

15.6       Balekwa ba tla fa mabaka a go fapana.
           Mohlala:
            Molaetša wa papadi ye ke go kgala tshwarompe ya batšwadinagengdišele
            Batšwadinagengdišele ba ka ba le mabokgoni ao re se nago nao gomme
             gwa ithutwa go tšwa go bona
            Go dula ga bona ka mo nageng bo phagamiša ekonomi ya naga
            Go hlohleletša tšhomišano ya dinaga
              (TŠE THARO fela)                                                           (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 25              DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

SETSOPOLWA SA J

15.7       … ke tla tšwa ka difate                                                        (1)

15.8        Babapadi ga se ba bantši/ga ba nene
            Poledišano ke ye kopana
            Ditiragalo di direga lefelong le tee
             (TŠE PEDI fela)                                                              (2)

15.9        Di hlahla mmadi
            Go tšweletša maikutlo
            Go utolla semelo sa mmapadi                                                  (3)

15.10      Ke lefšega.
            Go ya ka yena ge a ka kopana le ditlhohlo tša bophelo, tharollo ke go
             iphega                                                                       (2)

15.11      Kgegeophetogo ke mafelelo ao a bego a sa letelwa ke mmadi.
            Mphaka go ya ka dipolelo tša gagwe go be go sa letelwa gore a ka boela
             gae Bonwatau
            Bophelo bo mo garitša ka šaša la mokgalo, o boela gae                        (3)

15.12      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
           Mohlala:
           Maikutlo a manyami
            O tla hloka moeletši le mothekgi                                             (2)
                                                                                          [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 26

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               26                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                    NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 16: POTŠIŠO YE TELELE

LEHUFA – P Mothupi

Mohlala wa karabo:

Teori ya Thulaganyo
Thulaganyo ke tsela yeo mongwadi a beakanyago ditaba tša sengwalo sa gagwe ka
gona ka maikemišetšo a go tšweletša morero wa sengwalo seo. Ge re re sengwalo se
rulagantšwe gabotse, ke ge se na le thulano yeo e bopago maatlakgogedi, le gona se
tšweletšago morero wa puku. Thulaganyo e beakantšwe go ya ka diponagalo, e lego
kalotaba, tšwetšopele (thulano), sehloa le tlemollo ya lehuto.
Tshekasekong ye, go ya go hlokomelwa kalotaba, sethakgodi le sehloa.

Thulaganyo ya Lehufa
Kalotaba
Teori: Mo go ponagalo ye ya thulaganyo mongwadi o tšweletša ditaba tša sengwalo
sa gagwe. Moya go rena wa khutšo. Babapadithwadi, tikologo le maikemišetšo a
mongwadi di tšweletšwa karolong ye ya thulaganyo. Re ka re kalotaba ke matseno a
ditaba tša sengwalo.

Tirišo:
Molwantšhwa: Ke mmapadi yo mogolo ka gare ga tiragatšo, yo ditiragalo di
dikologago godimo ga gagwe.
Mohlala: Lerato, bjalo ka molantšhwa, o a tšwelela seripeng se sa thulaganyo.
Ditiragalo le maikemišetšo a gagwe: Ditiragalo ke ditiro tša babapadi mola
maikemišetšo a lebane le seo molwantšhwa a ratago go se phethagatša.
Mohlala:
 Lerato o eme boemapese o ya mošomong kua Groblesdal
 Go tšwelela sefatanago sa Ntshepe gomme o a mo nametša
 Ge ba dutše ba sepela, ba a tsebana ebile ba fana dinomoro tša mogala, Ntshepe o
   lokela pampišana yeo e ngwetšwego dinomoro tša mogala wa Lerato ka morabeng
   wa paki ya gagwe ka maikemišetšo a go tla go mo leletša mogala ge a nyaka go
   reka phahlo ya ka ntlong
Tikologo: Ke lefelo le nako ya ditiragalo.
Ke ya sebjalebjale go tšwelela sefatanaga le boemapese.
Nako: Ke paka yeo ditiragalo di diregago ka yona.
Mohlala: Ke mesong.
Lefelo: Ke fao ditiragalo di kgatlampanago gona.
Mohlala:     Boemapese bja Tafelkop.
             Ka gare ga sefatanaga sa Ntshepe.
Sethakgodi

Teori: Ke tiragalo ye e hlohleletšago thulano ya mathomo ya sengwalwa. Go ka thwe
ditaba di thoma go tšea lehlakore le le itšego mo karolong ye ya kalotaba ka ge
mathomong go be go iketlilwe. Tiragalo ye go ka thwe ke mollwane wa kalotaba le
tšwetšopele.
Tirišo:
  Ntlogeleng o hwetša dinomoro tša mogala tša Lerato morabeng wa paki ya monna
   wa gagwe, Ntshepe (letl. 4). Taba ye e ile ya senya lethabo leo le bego le le gona
   lapeng la Ntshepe, e lego yona thulano ya mathomo papading ye.
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 27

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2              27                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                   NSC – Memorantamo

Sehloa

Teori: Ke fao ditaba tša sengwalo di fihlago seremong. Ditaba di a šiiša ebile di a
tšhoša. Go letetšwe seo se tlogo direga. Ge e le ga modi re ka re o ngangegile mo o
ka kgaogago nako efe kapa efe. Ke gona moo go bago le phetogo bophelong le
dikgahlegelong tša babapadi. Ke nako yeo mmapadi a tšeago sephetho goba magato
ao a itšego. Sehloa ke thulano ya mafelelo sengwalong.

Tirišo:
 Go ithuntšha ga Radithekisi ka maikemišetšo a go ipolaya
 Taba ye e hlotše kgakanego le letšhogo la gore a na Radithekisi o hlokofetše goba
   o sa phela. Go ka thwe babadi ba be ba swere dipelo ka diatla

Teori: 05
Dintlha: 10 Diteng
Polelo =   -Tirišo ya polelo: dika, diema, bjbj.
           -Thulaganyo ya polelo. = 05
Sebopego/Tlhamego = - Matseno, mmele le thumo
                        - Mafoko
                        - Ditemana = 05                                                  [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 28

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 28                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                      NSC – Memorantamo

POTŠIŠO YA 17: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

LEHUFA – P Mothupi

SETSOPOLWA SA K

17.1       O sa ntšha meši ka dinko                                                          (1)

17.2       Thulanontle                                                                       (1)

17.3       Kgopolokgolo: E lebane le go senya ga lehufa
            Radithekisi o thubagaletšwe ke lapa ka lebaka la lehufa.
            Ntlogeleng o hlokofetše ka lebaka la lehufa.
             (E TEE fela)                                                                    (2)

17.4       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
           Mohlala:
           Moya wa ntwa/ kgakanego
            Ntlogeleng o tlile go Lerato a ntšha muši ka dinko
            Le ge Lerato a be a ipea ka fase ka go se tsebe sebakwa, Ntlogeleng o
             fela a mo tsotsometša ka mantšu a maroga, a boima                               (3)

17.5       Bokamorago ke tiragalo yeo e diregilego peleng gomme e huetša boemo bja
           ditaba tša bjale.
            Ntlogeleng o hweditše dinomoro tša mogala tša Lerato ka paking ya
              Ntshepe ka morago ga fao a thoma go latofatša Ntshepe ka la gore o
              ratana le basadi ba bangwe ka lebaka la go no bona dinomoro
            Morero wa papadi ye lebane le lehufa. Ntlogeleng o be a dirišwa ke lehufa
              go latofatša Ntshepe ka gore o rata basadi                                     (2)

17.6       Molaetša wa papadi ke gore lehufa ga le age motse.
            E ruta go efoga dithulano tšeo di ka hlolwago ke lehufa ka malapeng
            Go ba le kgonthe ya taba pele o tšea magato
            Go se naganelane bobe
             (A MABEDI fela)                                                                 (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Sepedi HL P1 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2018-memo/dcec3451-6f17-4e37-a812-94aca1d7c79b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2018-memo/2aa24788-f77a-4f3d-81d8-dc6582374d75) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2018-memo/d5e17642-1f54-43b0-b5b5-72ec50a1d1c9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2018-final-memo/16449aa0-065b-4724-84a0-e61d4e904919) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2017-memo/a4bf1b2e-5882-4144-b4e7-18d88b4c2182) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2016-memo/97ce8e20-701a-491e-86ce-04b41e3194bb) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
