# Sepedi HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 Question Paper

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 question paper from the NSC Supplementary Exam 2018, 23 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018/ff8186e2-5889-4777-b91e-3ad530945f36
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Question paper
- Year: 2018
- Exam period: NSC Supplementary Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 23

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 P2 NSC Supplementary 2018 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018/ff8186e2-5889-4777-b91e-3ad530945f36)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC Supplementary Exam · 2018 · sepedi. Question paper, 23 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018-memo/13c7e145-86e4-412b-aee0-9b9f29764e6b) — Memo · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRADE 12

                                         NATIONAL
                                    SENIOR CERTIFICATE

                                       KREITI YA 12

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                  DIBOKWANE/HLAKOLA 2018

MEPUTSO: 80

NAKO: Diiri tše 2½

                           Palomoka ya matlakala a dipotšišo ke 23.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                       Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  2               DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                             NSC

DITAELO LE TSHEDIMOŠO

1.        Badišiša ditaelo ka šedi.

2.        O se ke wa leka go bala lephephe la dipotšišo ka moka. Lebelela diteng
          letlakaleng la bone gomme o laetše dinomoro tša dipotšišo tša dingwalo tšeo
          o ithutilego tšona lenyaga. Ka morago ga moo, bala dipotšišo tše gomme o
          kgethe tšeo o tlogo di araba.

3.        Lephephe le arotšwe ka DIKAROLO TŠE THARO:

          KAROLO YA A:            Theto                       (30)
          KAROLO YA B:            Padi/Dingwalotšhaba         (25)
          KAROLO YA C:            Papadi/Terama               (25)

4.        Araba dipotšišo TŠE TLHANO ka tsela ye e latelago: TŠE THARO
          KAROLONG YA A, E TEE KAROLONG YA B le E TEE KAROLONG YA C go
          ya ka mo go latelago:

               KAROLO YA A: THETO
                DIRETO TŠEO DI BONWEGO: Araba dipotšišo TŠE PEDI.
                SERETO SEO SE SA BONWAGO: Araba potšišo YA KGAPELETŠO.

               KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA
                Araba potšišo E TEE ya padi goba E TEE ya dingwalotšhaba.

               KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA
                Araba potšišo E TEE.

5.        KGETHO YA DIPOTŠIŠO GO KAROLO YA B (PADI)/(DINGWALOTŠHABA)
          LE KAROLO YA C (PAPADI/TERAMA)
           Araba dipotšišo ka dipuku tšeo o di badilego FELA.
           Araba potšišo E TEE YE TELELE le E TEE YA SETSOPOLWA.
              Ge o araba potšišo ye telele KAROLONG YA B, o swanelwa ke go araba
              ya setsopolwa KAROLONG YA C. Ge o araba potšišo ya setsopolwa
              KAROLONG YA B, o swanelwa ke go araba ye telele KAROLONG YA C.
              Šomiša lenanetekolo/lenanetshwayatshwayo go go hlahla.

6.        BOTELELE BJA DIKARABO
           Go potšišo ye telele ya karolo ya Theto, karabo e be mantšu a magareng
             ga 250–300.
           Go potšišo ye telele ya dikarolo tša Padi/Dingwalotšhaba le Papadi/
             Terama, karabo e be mantšu a magareng ga 400–450.
           Kabo ya meputso e tla šoma bjalo ka tlhahlo ya botelele bja karabo yeo e
             letetšwego go dipotšišo tša ditsopolwa. Balekwa ba ikemišetše go fa
             karabothwi ka mokgwa wa maleba.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                        3        DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                                   NSC

7.        Latela ditaelo tšeo di hwetšwago mathomong a KAROLO YE NNGWE le YE
          NNGWE ka kelohloko.

8.        Nomora dikarabo tša gago go swana thwi le ka fao dipotšišo di nomorilwego
          ka gona ka gare ga lephephe la dipotšišo.

9.        Thoma KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE letlakaleng LE LEFSA.

10.       Nako yeo e ukangwago:

          KAROLO YA A:            Metsotso ye 40
          KAROLO YA B:            Metsotso ye 55
          KAROLO YA C:            Metsotso ye 55

11.       Ngwala ka bothakga le ka mongwalo wa go balega.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                     4                     DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                                NSC

LENANETEKOLO:

KAROLO YA A: THETO
Direto tšeo di bonwago: Araba dipotšišo tše PEDI fela go tše di latelago.
          NOMORO YA POTŠIŠO                    POTŠIŠO             MEPUTSO            NOMORO YA
                                                                                      LETLAKALA
 1.   'Thepudi'                                  Potšišo ye telele           10           6
 2.   'Ga se ka phošo'                         Potšišo ya setsopolwa         10             7
 3.   'Bjola bophelo ke bo katakatela ka       Potšišo ya setsopolwa        10              8
      sa morago'
 4.   'O gorogile'                             Potšišo ya setsopolwa         10             9
                                                  LE
Sereto seo se sa bonwago (Ke kgapeletšo).
 5. 'Menomašweu'                         Potšišo ya setsopolwa               10             10

*ELA HLOKO:          Mo KAROLONG YA B le YA C, araba potšišo E TEE ye telele le E TEE ya
                     setsopolwa. Ge o arabile potšišo ye telele KAROLONG YA B/C o swanetše go
                     araba ya ditsopolwa go tšwa go KAROLO YA C/B. O swanetše go araba potšišo E
                     TEE fela mo KAROLONG YA B le YA C.
KAROLO YA B: PADI/KANEGELOTŠHABA
PADI : Araba potšišo E TEE fela go tšwa pading ye o e badilego.
 6. Badimo ba boletše                       Potšišo ye telele                25             11
 7. Badimo ba boletše                          Potšišo ya setsopolwa         25             11
 8. Kgalagalo tša setu                           Potšišo ye telele           25             13
 9. Kgalagalo tša setu                         Potšišo ya setsopolwa         25            13
                                                 GOBA
KANEGELOTŠHABA: Araba potšišo E TEE fela go tšwa go kanegelotšhaba ye e latelago.
 10. Todi ya Batlogolo                Potšišo ye telele       25              15
 11. Todi ya Batlogolo                         Potšišo ya setsopolwa         25             15

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA
Araba potšišo E TEE fela go tšwa dipapading tše o di badilego.
 12. O iphihletšeng?                        Potšišo ye telele                25             18
 13. O iphihletšeng?                           Potšišo ya setsopolwa         25             18
 14. Naga ga di etelane                          Potšišo ye telele           25             20
 15. Naga ga di etelane                        Potšišo ya setsopolwa         25             20
 16. Lehufa                                      Potšišo ye telele           25             22
 17. Lehufa                                    Potšišo ya setsopolwa         25             22
ELA HLOKO:            Mo KAROLONG YA B le YA C, kgonthiša gore o arabile potšišo E TEE ye telele le
                      E TEE ya setsopolwa. O se ke wa araba dipotšišo TŠE PEDI tše ditelele goba TŠE
                      PEDI tša ditsopolwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                            Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  5                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                             NSC

LENANETEKOLO/LENANETSHWAYATSHWAYO

Dira leswao la () go lenanetekolo le le latelago go kgonthiša ge e ba o latetše ditaelo gabotse.

           KAROLO                 NOMORO YA        PALO YA DIPOTŠIŠO          TSHWAYO
                                   DIPOTŠIŠO       TŠEO DI ARABJAGO              ()
A: Theto                              1–4                   2
   (Direto tšeo di bonwego.)
              LE
A: Theto (Sereto seo se sa             5                     1
   bonwago)
B: Padi (Potšišo ye telele            6–9
   goba ya ditsopolwa)
            GOBA                                             1
B: Dingwalotšhaba (Potšišo           10–11
   ye telele goba ya
   ditsopolwa)
C: Papadi/Terama                     12–17                   1
   (Potšišo ye telele goba
   ya ditsopolwa)

ELA HLOKO:          Mo KAROLONG YA B le YA C, kgonthiša gore o arabile potšišo E TEE
                    ye telele le E TEE ya ditsopolwa. O se ke wa araba dipotšišo TŠE PEDI
                    tše ditelele goba TŠE PEDI tša ditsopolwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                6                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                           NSC

KAROLO YA A: THETO

MONTSHEPETŠABOŠEGO – J Mamabolo

DIRETO TŠEO DI BONWEGO

Araba dipotšišo TŠE PEDI fela

POTŠIŠO YA 1: POTŠIŠO YE TELELE

Sekaseka sebopego sa sereto se o lebeletše dinyakwa tša seretotumišo.

THEPUDI – PM Mashilo

1         'Kgomo e a tshwa!'
2         'E gangwa ke mang?'
3         'E gangwa ke nna Thepudi mothontshororo,
4         Thepudi ke mothomatepetepe motho wa go tsošološa madiba.
5         Ke motšofe ke tšofetše wa go wela kgwahlana,
6         Fela ge e le bjang ke ja bjo botalana bokamohlaka,
7         Gobane bja go hlaba ke naka bo ka ntsentšha mokgohlwane.

8         Ge o ekwa ba re nna Thepudi ke sejato,
9         Mathaka a bone ge ke a amoga makgarebe;
10        Ke tloga ke a šupa ka la ka leleduntsobokwana,
11        Yona thitelwanaboreletšana lerita la makgwathasawane,
12        Lerita le llego megopo ya bommagomosadi fela.

13        Le se nnyatšeng mmele go šošobana lena makgarebe,
14        Khudumphato ke fa motšhaotšhele,
15        Go nna wa re o tloga wa be menotosi o tokonya leboelela,
16        O tloga o etša katse selo sa maruthorutho.

17        Ge a nkwera masogana,
18        A re nna ke ba sepela ka fase bokathete,
19        E le ge a re mereana ke šomiša ya go utla maebana.
20        Nna ke bjalo ka kgotlaomone ke phala ba bantši,
21        Ke tloga ke phala ba bantši ba dilete makgaleraga.
22        Ka selotwapotleng le gona ke a fologa,
23        Gobane wena o sa fologego lesogana,
24        Ka mahlo o tla ja go bona,
25        Wa šebetša ka go nyama menyamo.'
                                                                              [Letl. 130]     [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  7                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                             NSC

POTŠIŠO YA 2: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Bala ditemanatheto tše ka tsenelelo le tsinkelo gore o kgone go araba dipotšišo tša
go di latela.

GA SE KA PHOŠO – FJR Malebana

1         … O phonyokgile lehu ka šobana la tšhwaana,
2         A alamelwa ke sejanaga bokatšae la kgogo,
3         Šako la dumaela la kgotsa maatla a Rrawešo,
4         Bangwe ba swinetša ka la swine mankokonono.

5         Ka moswane ba le tsošetša bokamotšhitšhi,
6         Ballišane le bomenomašweu mabolayaasega,
7         Go ba wa ratwa ke bohle o ka itoma sejabana,
8         Ka boela watleng la mme mailagoboelwa.

9         Ye ke tladimothwana magadimetša le eja motho,
10        Tiromatlabi matlabatlaba ba mahlo a dirunya,
11        Mafoladifoa le go ahlamišwa ke dikapolelo
12        Ge madimahlokamolato a nyako dikela le tšhweu.

13        Re fodiša dinala o le okelong bja Mankweng,
14        Hlabja ke letšididi mefefana e hlabje ke dihlong –
15        O kotsinkele o kotsinkela Ntji sekolong
16        Moo dithakana di go letilego ka pelobohloko.
                                                                            [Letl. 60–61]

2.1       Mo temanathetong ya 1, tsopola mebolelwana yeo e šupago gore:

          2.1.1        Go šetše gannyane gore a hwe

          2.1.2        Batho ba makala bogolo bja Modimo                                      (2)

2.2       Hlaloša kgopolokgolo yeo e tšweletšwago ke methalotheto ya 7 le 8.                  (2)

2.3       Efa leina la sekapolelo seo se dirišitšwego temanathetong ya 2 o be o tsopole
          mohlala wa sona.                                                                    (2)

2.4       Laetša ka mo sereti se šomišitšego dika ka gona methalothetong ya 13 le 14
          go tšweletša tshwantšhokgopolo.                                                     (2)

2.5       Na maikutlo a gago ke afe malebana le dikotsi tšeo di hlagelago bana
          mebileng go lebeletšwe sereto se? Fahlela ka ntlha E TEE.                           (2)
                                                                                              [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 8                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                            NSC

POTŠIŠO YA 3: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Badišiša ditemanatheto tše ka tsenelelo le tsinkelo gore o kgone go araba dipotšišo
tša go di latela.

BJOLA BOPHELO KE BO KATAKATELA KA SA MORAGO – M Mamabolo

1         Ka ntakapedi ke bo bone ke thole mahlong a sehlalefi,
2         Dihlaeng tša ka bo nkgalaketše wa sekgopha ke kwele,
3         Go hlwa ke orela sebatana se tee le bjona,
4         Ke go ikgogela matswabadi, bogwahla le boitsholo.
5         Ka mehutahuta a ka mapotlelong ke kuketše,
6         Kgagolamegolo le dintshe ke galampetše nabo,
7         Bophelo bjola ga ke bo sotolle,
8         Bankane le methepa bo mpharile ka bona ka leboga,
9         Eupša ba bile dikgenkgerepe tšeo di segago ka leino le tee,
10        Mola ka le lengwe di epa.
11        Tša bophelo bjola ke di nyankuretše ka kelohloko,
12        Go katakatela morago go tšona ke go ikadietša ke bone,
13        Lesego le le tamolwago ka fale ke phiri yeo e re dikologago,
14        Menwešano le mekgogišano yela ke bohwirihwiri re diranago,
15        Ke phonkgetše ka gare ga tšona dingalo tša nthuta setho.
                                                                             [Letl. 96–97]

3.1       Efa leina la sekapolelo seo se tšwelelago mothalothetong wa 2 wa sereto se.          (1)

3.2       Tsopola mothalotheto wo o bolelago gore sereti se nwele mabjala a go
          fapana.                                                                              (1)

3.3       Hlatholla sebopego sa ka ntle sa sereto se o lebeletše methalotheto.                 (2)

3.4       Hlaloša gore morumokwano wo o tšwelelago methalothetong ya 13 le 14
          ke wa mohuta mang o be o bolele gore ke ka lebaka la eng o realo.                    (2)

3.5       Ahlaahla moya wo o fokago seretong se.                                               (2)

3.6       Na o a dumela gore bophelo bjo sereti se bego se bo phela go bonolo
          go kgaogana nabjo? Fahlela karabo ya gago ka mabaka A MABEDI.                        (2)
                                                                                               [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 9                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                            NSC

POTŠIŠO YA 4: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Lebeledišiša ditemanatheto tše ka tsenelelo le tsinkelo gore o kgone go araba
dipotšišo tša go di latela.

O GOROGILE – JN Mohlamonyane

1         O gorogile senatla sa Afrika nagasello,
2         O boile gae Gauteng motsemollakoma,
3         O tsene gae Transfala a farafarilwe ke bannatia,
4         O fihlile a hwetša ditaba di mo letile,
5         O goroga naga e hlakahlakane ka bophara.

6         Ke ngwana wa Moafrika yo a tšwago Thoseng,
7         O rile a kobja mengwagangwaga kgolegong ra nyama,
8         Ra gopola mohlako wa kgatelelo manyami,
9         Kganthe Modimo ga a fole patše,
10        O mo lokolotše Tate, Ramaatla, Kukamaditšaba,
11        Lerumo la setšhaba la mo gobela mogobo wa bagale.

12        Bana ba belegwa ba swana ka megopolo eke mafahla,
13        Ba ile ba e hlaba ka meetlwa ya noko le hlong;
14        Bagale boMhlaba le boSegwale ba e bogela komatona,
15        Mengwaga ba fiwa kotlo ya lehloyo kgolegong,
16        Ka kgonthe se sa feleng se a hlola baetena!

17        Wena Rolihlahla Mandela, o mogale senatla sa mantho,
18        Kgonthe o rile o lokollwa boRamošweu ba kokoroga,
19        Ba itshophatshopa eke noga e ripilwe mosela,
20        Bogale bja gago bo phološitše Maafrika kgatelelong,
21        Aowa, ge e le setulo se ke sa gago, se dule ka nnete.
                                                                          [Letl. 133–135]

4.1       Tsopola o be o fe mohuta wa poeletšo temanathetong ya 1.                            (2)

4.2       Akaretša diteng tša temanatheto ya 2 ka dintlha TŠE PEDI.                           (2)

4.3       Hlaloša gore sereto se ke sa mohuta mang o be o fe le lebaka.                       (2)

4.4       Tšweletša molawana wa kgaogano mothalothetong wa 21.                                (2)

4.5       Na o bona o ka re batho ba go swana le yo a retwago fa ba sa tlo ba gona
          lefaseng le re phelago go lona? Tiiša karabo ya gago mabaka A MABEDI.               (2)
                                                                                              [10]

                                            LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                10                    DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                           NSC

SERETO SEO SE SA BONWAGO (KE KGAPELETŠO)

POTŠIŠO YA 5: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Lebeledišiša ditemanatheto tše ka tsenelelo le tsinkelo gore o kgone go araba
dipotšišo tša go di latela.

MENOMAŠWEU – DG Mashabela

1         Fotwana e sego la gago o hloba le gaela,
2         Tše e sego tšago di kabatišwa ka la mmutla,
3         Tša bangwe o di nanankiša kaaka leobu maputla,
4         Wa loma wa fogohletša wa sega wa kwaela.

5         Sehwirihwiri se maanokaaka mpša ya kgoto makwaela,
6         Ya longwa ke ye tshadi, mafata' kgoši ka mangwele,
7         Ya re e tšipšatšopša ya bokalala le ge e di kwele,
8         Wena mabolayaasega, afa tša bangwe di a go hlaela?

9         Tlogela bothuhuru gale bja Jehofa bo sa le kgole,
10        Tlogela bokwatsipa Ramasedi a se a be a befelwa,
11        Gobane mohla a go fihlela o tla fela wa ba segole.

12        Lesa bongalatsepa o pheme gano la segole,
13        Gobane ba go theile bagale, go go bona ke go befelwa,
14        Tšwaa ditloong phuti, go tšwa ka madi ga go kgole.
                                                               [DG Mashabela: 1996: Letl. 61]

5.1       Ntšha mantšu A MABEDI temanathetong ya 1 ao a gatelelago go kwa
          bohloko.                                                                                (2)

5.2       Hlaloša tshwantšhokgopolo yeo e tšwelelago mothalothetong wa 5. Efa
          dintlha TŠE PEDI fela.                                                                  (2)

5.3       Ke thekniki efe yeo e šomišitšwego mothalothetong wa 8?                                 (1)

5.4       Laetša gore sereto se ke sa mohuta mang, o be o fe le mabaka A MABEDI
          go thekga karabo ya gago.                                                               (3)

5.5       Na seema se, fotwana e sego la gago o hloba le gaela, se ra go reng ebile se
          šoma neng mo bophelong? Efa dintlha TŠE PEDI.                                           (2)
                                                                                                  [10]

                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA A:                     30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2               11                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                          NSC

KAROLO YA B: PADI/KANEGELOTŠHABA
Araba potšišo YE TELELE goba YA SETSOPOLWA. Botelele bja karabo ya potšišo
YE TELELE e be mantšu a magareng ga 400–450.
POTŠIŠO YA 6: POTŠIŠO YE TELELE
BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele
Sekaseka thulano ya padi ye.                                                                  [25]

POTŠIŠO YA 7: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA
BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele
Badišiša ditsopolwa tše ka tlhokomelo gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go
di latela.
SETSOPOLWA SA A

'Kgaetšedi, ke ra Monareng Komanyi "a Mabuela" la Mmakgwete.'
'Ke theeleditše Monareng.'
'Le re afaeya yo motlogolo Ditau o sa itira?'
'Ditaba tša gagwe nna di sa ntletše dimpa malomeagwe. Maloba mo o be a hebaheba
le morwedi wa Moganwa, ke ra Mpimpi. A itatola yena thwadima e le mo, ruri a ba           5
a mo rothotha ka lepara. Lehono šefa, le gona o a latola.'
'Ge le mmotšiša yena o reng ka molomo wa gagwe?'
'Senyakelwa yena ga a se rate le gatee. O realo ka molomo wa gagwe wa go
ja bogobe.'
'Afaeya ruri mošemane yo a ka tla a laola diputswa di le kaaka, gammogo le bao            10
ba ithobaletšego?'
'Nna ga ke sa bolela selo le yena. Ke homotšwa bjalo ka ngwana, ruri mpuwana wa
maabane ge ke di thoma tšeo malomeagwe.'
'O kae bjale yena?'
'O sa tšwele ka lesoro.'                                                                  15
'A o ile kgojana?'
'Aowa malomeagwe, o tla tloga a boa gonabjale, ke bona le mola ngwakwaneng
wa gagwe ga se a kgonye.'
Kgokolo le kgaetšedi ya gagwe Komanyi ba ile ba swara mehlamu ya go ya kua le kua
gore Ditau a be a boe. Ba be ba bile ba gopotšana mohlang wola ba kilego ba boa fela      20
kua mašemong ka ge seboko sa mogokong se taitše mašemo a bona a le kaaka.
                                                                          [Letl. 11–12]

7.1       Tsopola lentšu leo le laetšago moeno wa Mokgekolo Komanyi.                          (1)
7.2       Ngwala leina la molwantšhwa wa padi ye.                                             (1)
7.3       Ka dintlha TŠE THARO akaretša diteng tša setsopolwa se.                             (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 12              DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                            NSC

7.4       Ke ponelopele efe yeo o bago le yona mabapi le go se hlomphe lentšu la
          Mohu tatagoDitau? Fahlela ka mabaka A MABEDI fela.                                (3)

7.5       Molwantšhwa wa padi ye ke mang? Efa lebaka.                                       (2)

7.6       Na batho ba go rata thetho ba feleletša ba le kae mo bophelong? Fahlela ka
          dintlha TŠE PEDI.                                                                 (2)

                                            LE

SETSOPOLWA SA B

Ba tsogile ka ledimadima barongwa bale ba Bakone, gomme leeto la ba tšwela tema
ka ge e be e sa le gosasa. Komanyi yena o fapantšhitše ditsela le barongwa bale ge
yena a tšea ka yona tsela yeo e bego e leba go ngaka ya Tsweke ya malobeng, e lego
Mpotše. Komanyi o fihlile ga mongaka gomme o rile pele a etšwa ka kgorwana yeo go
gomela gae, Mpotše a dira tšeo go le botša tšona e tla ba fela go tsena gona 5
dikomeng tša batho. Ruri Mpotše o tlogile a thala fase le ka monwana wa gagwe go
laetša gore seo a yago go se dira kua lapeng la Komanyi nnete gona o tloga a
itokišitše ka tshwanelo.

E rile mola barongwa bale ba go ya go nyala Thabišo ba sa sobeletše ka mmoto,
Mokgekolo Komanyi gammogo le Mpotše ba pholophotha motse wa Bakone o le 10
kaaka. Ee, bona ba be ba o dikologa le ka tšeo ngaka a tsebago di raka le ona
madimabe. Mpotše yena e be e le ngakangaka e sego mojela. Ke ka lebaka leo a
bego a tshepilwe kudu ke Mohu Tsweke wa Bakone pele a ikela gona boyabatho.

Ka yona nako yeo Mpotše a bego a dira ditsebjakeyena tša bongaka, Ditau o be a
tomoletše Nthuše mahlo ka kua ngwakwaneng wa bona nke o bona phoofolo tsoko. 15
Mo ba ilego ba swanelwa ke go široša yola Nthuše pele ga gagwe, ke ge a be a šetše
a mo šupa le ka monwana. Aowa, ruri go itaetša gabotse gore Mokgekolo Komanyi
mola a hlolago ditaola tša Mpotše, Ditau o be a thomile go boela monaganong wa
gagwe e le ka nnete.
                                                                        [Letl. 165–166]

7.7       Efa leina la molwantšhi wa padi ye.                                               (1)

7.8       Ngwala dintlha TŠE PEDI tšeo di utollago gore tikologo ya setsopolwa se
          ke ya segologolo.                                                                 (2)

7.9       Go ya le ka fao o badilego padi ye, bapetša Komanyi le Rašuwa go ya
          ka tswalano ya bona le molwantšhwa.                                               (2)

7.10      Ahlaahla tema ye e kgathwago ke mongwadi pading ye.                               (2)

7.11      Bontšha ka moo mongwadi a dirišitšego thekniki ya mothalonako ka gona
          setsopolweng se.                                                                  (3)

7.12      Na o bona e le tshwanelo gore dingaka tša setšo di thekge motse tadi
          e amuša tatšana? Fahlela maemo a gago ka dintlha TŠE THARO.                       (3)
                                                                                            [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 13                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                            NSC

POTŠIŠO YA 8: POTŠIŠO YE TELELE

KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

Ngwala tshekatsheko ya thulano ya padi ye.                                                         [25]

POTŠIŠO YA 9: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

Bala ditsopolwa tše di latelago gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA C

'Ke monna wa ka, ke mo tseba go thoma ka mokhwi go phuleletša ka mo. A ka se
tsoge a nnyantšhitše monwana le gatee.'
'Ga o šike le yena ka mehla.'
'Ga ke šike le yena ka mehla, eupša o mpotša tšohle. Moja o a go botegela Molatelo,
ebile o a go rata. Ke ka lebaka leo o bonago a nkgopetše gore ke tle …'                        5
'Owoo, wena o rile o tla di kgona!'
'Mphe sebaka ke bolele. O a bona le yola Thabitha o mo hlapaotšego mogaleng, ga se
motho wa Moja. Ke molaodi wa rena kua mošomong.'
'O se mpotše ka moitshwarahlephi yoo. Nomoro ya gagwe ya mogala e nyaka eng ka
mogaleng wa monna wa ka?'                                                                      10
'O rata go mpotša gore ka moo mogaleng wa gago ga go na nomoro ya
mošomišanemmogo wa gago wa monna yoo Moja a sa mo tsebego?'
'Kgane ke tlile tshekong bjale? O ntherile le Mojagobedi a ke re Tumpu! Yena o tšhaba
eng go ipolelela ka noši? Ke go re wena o rile o tla di kgona? Nna le ka se ntire
kgogwanarobala.'                                                                               15
'O se tlatše mašata hle Molatelo! Bona baagišane ebile ba thomile go hlola ka
mafastere.'
'Ga ke iše felo ka moagišane nna.'
'Se realo hle ngwanešo! Taba e rarollwa ka poledišano, le gona nna ke fo ba
moromiwa yoo …'                                                                                20
'O ka se tloge lapeng la gago Solomondale kgole bjalo, wa tla wa mpotša boloko
ka mo lapeng la ka.'
'Hleng o a nthoga bjale!'
'Ke a go roga ke re eng ya gago e hloma bjang?'
'Mmalo! Mosadi o ntšwarolla ditšwaro bjale.'                                                   25
                                                                               [Letl. 40–41]

9.1       Tsopola polelo ya seka yeo e hlalošago go tlaetša goba go foraforetša.                   (1)

9.2       Ngwala leina la molwantšhwa wa padi ye.                                                  (1)

9.3       Ka dintlha TŠE THARO akaretša diteng tša setsopolwa.                                     (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                           Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  14              DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                             NSC

9.4       Ke ponelopele efe yeo o bago le yona mabapi le go se theeletše dikeletšo ga
          Molatelo? Efa dintlha TŠE PEDI. Fahlela ka mabaka A MABEDI fela.                     (3)
9.5       Molwantšhwa wa padi ye ke mang. Efa lebaka.                                          (2)
9.6       Go ya ka fao o badilego padi ye, na batho ba go direla balekane ba bona
          diphiri ka maphelo a bona ba feleletša ba le kae mo bophelong? Fahlela ka
          dintlha TŠE PEDI.                                                                    (2)
                                             LE
SETSOPOLWA SA D

'Sefatanaga sa Mojagobedi a ke re ke Yaris ke a se tseba, ke re e be e le yena.'
'Ke ipotšiša gore a ka be a be a dira eng GaMaupa bošego bjalo? Gape ga se a ka
a mpotša selo.'
'Ke go boditše kgale mogwera ka re monna ga se phoofolo yeo o swanetšego go e …'
'Mphapantšhi, wena ka mehla o bolela ditaba tša go se agiše.'                              5
'Ke a bolela nna! Gape yokhwi Molatelo ke mogwera wa ka wa go thaba le go
hlonama. Ge ke bona o ka re go na le yo a mo nyantšhago monwana, ke a bolela.
Nka se be mahomolela ka di homolela le gatee. Go di homolela e ka ba go se be
mogwera wa potego.'
'Eupša o tseba ka eng gore ge yoo mogatša'Molatelo a be a le GaMaupa o be a etetše         10
mokaolana wa gagwe goba mogwera fela?'
'Mpotše Molatelo, na o tseba Mojagobedi a na le mogwera GaMaupa?'
'Ga ke tsebe.'
'A ke re o a bona wena Keletšo, Mojagobedi ga a na mogwera yoo Molatelo a mo
tsebago kua GaMaupa. Le gona motho yoo ke bonego sefatanaga sa Mojagobedi se               15
tsena lapeng la gagwe ke mosadi yoo a se nago monna. Wena Molatelo ke kgale ke
go botša gore o lema yola mogatšago.'
'Ke tla dira eng ge o lebelela?'
'Ga o mo hlale o na le eng?'
'Napa o homole Mphapantšhi. Motho ga ba re go mo thea leina la Mphapantšhi a napa          20
a tšama a fapantšha batho.'
                                                                         [Letl. 119–120]

9.7       Efa leina la mohlohleletši wa padi ye.                                               (1)
9.8       Ngwala sedirišwa se se tšwelelago setsopolweng o be o bolele gore se laetša
          mohuta ofe wa tikologo.                                                              (2)
9.9       Go ya le ka fao o badilego padi ye, bapetša Mphapantšhi le Keletšo go ya ka
          tswalano ya bona le molwantšhwa.                                                     (2)
9.10      Ahlaahla tema ye e kgathwago ke mongwadi pading ye.                                  (2)
9.11      Bontšha ka moo mongwadi a dirišitšego thekniki ya mothalonako ka gona go
          lebeletšwe setsopolwa se. Efa dintlha TŠE THARO.                                     (3)
9.12      Na o bona e le tshwanelo gore mogwera wa gago a go botše mafokodi
          a molekane wa gago? Fahlela ka mabaka A MARARO.                                      (3)
                                                                                               [25]
                                           GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 15                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                            NSC

KANEGELOTŠHABA

Araba potšišo YE TELELE goba YA DITSOPOLWA. Botelele bja karabo ye telele e be
mantšu a magareng ga 400–450.

POTŠIŠO YA 10: POTŠIŠO YE TELELE

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa

Ngwala tshekatsheko ya tikologo ya nonwane ya 'Basadi ba bararo'.                              [25]

POTŠIŠO YA 11: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa

Bala ditsopolwa tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA E

                                  NGWANA WA DIMAKATŠO
'O nyaka bohumi mošaa? Ke nna Thuhu. Tša ka ga di bapalelwe. O a nkwa, mošaa?'
'Ke … ke a go kwa Kgoši,' gwa bolela Nkebe a thothomela.
'Ke nyaka hlogo ya ngwana wa gago wa leitšibulo yo a sa tšwago go belegwa. Ge o
fihla mo o tlile go mmolaya ka noši gomme ke moo mahumo a ka go tlelago. Wa ela
ruri o tlo ntseba mošaa. Ga ke bonelwe ke bašemanyana. Sepela gomme o se pekwe             5
morago!'
Aowii! Nkebe o ile a boela morago a tšhogile. Pelo ya gagwe e be e le bohloko a sa
tsebe gore a ka itokolla bjang diatleng tša Ngaka Thuhu. O be a tseba gabotse gore
mosadi wa gagwe o mmeleng moo e bilego a ka tsena ntlong. O be a sa tsebe gore a
ka botša mosadi wa gagwe bjang, mola ebile a sa rate le go loba ngwana wa gagwe            10
wa leitšibulo. Aowa, ditlabonyane ke ditlaboima, bagešo. Nkebe ge a fihla ka lapeng la
gagwe o be a le bodutwaneng a hloka lethabo. Mosadi o rile go bona monna a se
lethabong a mmotšiša gore molato ke eng.
'Go reng wa boa mo tšwago o hloka lethabo? Gona go reng diaparo tša gago di
kolobile?'                                                                                 15
'Ke thitšitšwe ka wela ka meetseng.'
Ba rile go boledišana mosadi a emelela a tsena ka ngwakong. Ka morago ga metsotso
e se mekae ke ge Nkebe a ekwa mosadi a goeletša a hlaba mokgoši. O ile a kitimela
ka moo ngwakong gomme le yena o ile a wela fase ka letšhogo. Ge a tsoga moo ke ge
a ekwa lesea leo le sa tšo go belegwa ke mosadi wa gagwe le bolela le re:                  20
'Nkebe, nkiše go Ngaka Thuhu ka ge o mo tshepišitše.'
Nkebe le mosadi wa gagwe ba be ba maketše ba lebelelane ka mahlong go se yo
a boledišago yo mongwe. Ka morago ga metsotswana ke ge mosadi a re:
'Nkebe mogatšaka, o dirileng? Gona Ngaka Thuhu yo sekamotho se se bolelago ka
yena ke mang?'                                                                             25
'Ke … ke … ke …'

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                16                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                           NSC

Ga e le selo seo se belegilego ke mosadi wa Nkebe se be se boifiša mahlo. Hlogo ya
ngwana e be e le ya motho le ge e le gore mahlo, nko le melomo di be di sa lebelege.
Ge e le mmele wona e be e le wa hlapi eupša kua moseleng go be go na le maotwana
ao a bego o ka se tsebe gore ke a phoofolo mang. Seo ba se bonago ba be ba se ba 30
se letela. Ba be ba tlabilwe ke ngwana yo a tlago a bolela a tiile ka ganong. Nkebe o
be a sa kgotlelele le go mo lebelela. Ge a gopola go iša ngwana yoo go ngaka e be
e le bothata ka gore o be a sa tsebe gore o ya go mo swara bjang. Nkebe o ile
a swanelwa ke go inama sa mo tshela. Ka leo le latelago o ile a swara kgogo molomo
a gopotše ga Ngaka Thuhu. O be a sepela a tšhogile ka ge ngwana yoo a be a fela 35
a mmotšiša dipotšišo.
                                                                             [Letl. 77–78]

11.1      Tsopola polelo ya Thuhu ya go laetša gore dipheko tša gagwe ke tša
          mmakgonthe.                                                                          (1)

11.2      Ke dilo dife TŠE THARO tšeo di bego di makatša ka ngwana yo?                         (3)

11.3      Ka dintlha TŠE PEDI akaretša diteng tša nonwane ye.                                  (2)

11.4      Bapetša dingaka tša setšo tša matšatši a selehono le Ngaka Thuhu.                    (1)

11.5      Ahlaahla moya wo o fokago ka lapeng la bongwana yo ka morago ga go
          belegwa ga gagwe. Efa dintlha TŠE PEDI.                                              (2)

11.6      Na o bona o ka re ditiragalo tše di diregago mo nonwaneng ye di a kgodiša?
          Fahlela ka dintlha TŠE THARO.                                                        (3)

                                           LE

SETSOPOLWA SA F

ROLIHLAHLA MADIBA MANDELA

1      Ke hlogoputswa
2      Mogale wa mmala wa sebilotshehla ya Afrika-Borwa,
3      Moririmošweu ke lehlogonolo,
4      Morwa' rakgolo Mphakanyiswa le Koko Nosekeni,
5      Ba gaMandela ba re tswaletše sebata
6      Legabeng la thaba' Drakensberg,
7      Dinokeng tša Kei ga Kgoši Mvezo motse
8      Monyatšwa ke bahlokatsebo.

9      Tša mariri ditau di bethiša mosela fase
10     Bokadimpša tša batsomi baletadithakadu,
11     Ke motlišakhutšo, mothibelabosenyi, molwelatokologo.
12     A kae magwaragwara?
13     Ba kae bomabinagosolwa?
14     Ba tle ba bone hlogoputswa Afrika-Borwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                    17                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                               NSC

15     Ke mogologolo thaka' dikgoši,
16     Go aga o šomiša mabjoko,
17     Leleme o aga legora la khutšo thobela.
18     Lehono lesego ke lekepekepe,
19     Go binwa mantshegele ntle le go tšhaba diphiri tša motse,
20     Diphehli di wetšwe ke mariba,
21     Ge di ekwa lentšu la Madiba, Tau ya Afrika-Borwa.
22     Le lehono re sa kgotsa thobela.
                                                                              [Letl. 107–108]

11.7      Tsopola lentšu leo le hlalošago gore Mandela ke mokgalabje/motho
          yo mogolo.                                                                              (1)

11.8      Laetša setlogo sa Mandela ka dintlha TŠE PEDI.                                          (2)

11.9      Na mebolelwana ye e šupa eng ge go lebeletšwe bophelo bja Mandela?

          11.9.1       Monyatšwa ke bahlokatsebo.                                                 (1)

          11.9.2       Tša mariri ditau di bethiša mesela fase.                                   (1)

          11.9.3       Mogologolo thaka' dikgoši.                                                 (1)

11.10     Hlatholla mehola YE MERARO yeo Mandela a bilego le yona setšhabeng
          go lebeletšwe methalotheto ya 16, 17 le 18.                                             (3)

11.11     Hlaloša semelo sa Mandela o lebeletše temanatheto ya 3. Efa dintlha
          TŠE PEDI.                                                                               (2)

11.12     Na maikutlo a gago ke afe mabapi le go ba le mogale wa go etša Mandela
          bophelong? Fahlela ka ntlha E TEE.                                                      (2)
                                                                                                  [25]

                                                            PALOMOKA YA KAROLO B:                 25

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  18                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                             NSC

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA
Araba potšišo YE TELELE goba YA DITSOPOLWA. Ge o kgethile ditsopolwa
KAROLONG YA B gona araba ye telele KAROLONG ye. Ge o kgethile ye telele
KAROLONG YA B gona kgetha ya ditsopolwa mo go KAROLO ye. Botelele bja karabo
ye telele e be mantšu a go se fete a 400–450.
POTŠIŠO YA 12: POTŠIŠO YE TELELE
O IPHIHLETŠENG? – L Maphoso
Ngwala tshekaseko ya thulaganyo ya papadi ye o lebeletše:
12.1    Kalotaba
12.2    Sethakgodi
12.3    Sehloa                                                                                    [25]
POTŠIŠO YA 13: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA
O IPHIHLETŠENG? – L Maphoso
Bala ditsopolwa tše ka kelohloko gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.
SETSOPOLWA SA G
                             KA GARE MOSEGARE KA NTLONG
MAHUNELA: (Ka kholofelo) Bjale a ke re o a nkwa, Rebone? Nna o se sa nyaka
          selo mo go nna.
REBONE:   Ka lebaka la eng, Tate?
MAHUNELA: A ke re ke re ke go fa lesogana le le ka tlago la kgona go go iša
          sekolong, wena o a gana?                                                            5
REBONE:   Bjale le ra gore nna ke dule le mošemane ke sa le kaaka na?
MAHUNELA: Motho wa go ba le marematlou ke ngwana? Bona le letswele le la gago
          gore le kaakang.
REBONE:   Le gona Tate, nka dula le mošemane a se a nnyala?
MAHUNELA: A ke re Mpoti o boletše le nna? Kganthe ga o mo rate wena?                          10
REBONE:   Le ge ke mo rata, ditaba di swanetše go sepela ka mokgwa wa maleba.
          Le gona ke swanetše go nyalwa mola ke bona gore ke nako ya maleba,
          le gona ke feditše le pelo.
MAHUNELA: O maemong ao e lego gore o ka se fetše le pelo ya gago. Ga o na
          maleba a go dira bjalo, mola le nna ke se na tšhelete ya go go iša                  15
          sekolong seo sa gago.
REBONE:   Le swanetše go mpha tšhelete ya go ya sekolong. Ke na le le tokelo ya
          go re le nthute, e sego Mpoti.
MAHUNELA: (O tlalwa ke pelo) O a a kwa matšhila a a nkganetšago go go iša
          sekolong? Ditokelo … ditokelonyana tše tša lena di kae gonabjale ka                 20
          gore di palelwa ke go go iša sekolong? Di reng di sa go iše?
REBONE:   O a kwa, Tate? Ge motho a le botša le phela le bolela bjalo. Gona
          mmane Jemina o tla reng ge a ekwa gore nna ke dula le mošemane?
MAHUNELA: O re Jemina? Jemina ke mmago?
                                                                              [Letl. 26–27]

13.1      Efa lefelo la ditiragalo temaneng ye.                                                   (1)
13.2      Laetša mohuta wa thulano wo o tšwelelago temaneng.                                      (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                19                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                           NSC

13.3      Hlaloša kgopolo yeo e tšweletšwago ke diteng tša temana ye le gore e
          nyalelana bjang le morero wa tiragatšo ye.                                           (2)
13.4      Mohola wa poledišano ke eng?                                                         (3)
13.5      Ahlaahla phapano magareng ga mminoratho le mminorathwana.                            (2)
13.6      Hlaloša ka fao molaetša wa papadi ye o amago maphelo a rena ka gona?
          Šitlela karabo ya gago ka mabaka A MABEDI.                                           (3)
                                            LE
SETSOPOLWA SA H

                              KA NTLE THAPAMA KA NTLONG
JEMINA:          Mahunela, o re go diragetšeng ka wena?
MAHUNELA:        (Ka bohloko) Ke gobaditšwe ke go selela bana ba ka, Jemina.
JEMINA:          Ka eng?
MAHUNELA:        Ke be ke humane matswiana a mpšhe gomme ka re mola ke a kola, ke
                 ge mong wa ona a tšwelela.                                                5
JEMINA:          Mang?
MAHUNELA:        Mpšhe yeo ka sebele. Mmagomatswiana ao. Gape ga se ya nkataka tše
                 botse! Dinoka tše ga di sa šoma gonabjale. Itšhuu!!
JEMINA:          Mahunela, o a tseba tšatši le lengwe o tlo hwela nageng wena?
MAHUNELA:        Ke re o a nkwa, mogadibo? Ke lahlile. Nka se sa ya thabeng.               10
JEMINA:          Wena wa re o ka se sa ya thabeng?
MAHUNELA:        Ke tla be ke eya go dirang ka gore le dikgomo ga ke sa na le tšona?
                 Dikgomo tša ka di fedile. O di feditše Benjamene.
JEMINA:          O tlogela Benjamene.
MAHUNELA:        Ke tlo mmolaya mošemane yola.                                             15
JEMINA:          O ka bolaya mang o fedile bjale? Bjale a re kwe, Mahunela. Na ke
                 nnete gore pele ga ge o timelela kua bookelong o be o atlana le
                 Sarinki?
MAHUNELA:        (Ka go makala) Mogadibo hleng eka botshwelamare bja ka bo wele?
JEMINA:          Ee, bo wešitšwe ke ledimo lela la maabane. Ke re na ke nnete ka taba      20
                 ye ya gago le Sarinki?
MAHUNELA:        (O thoma go tlenya) Aowa, Mogadibo! Ga ke kgolwe!
JEMINA:          He ga o kgolwe eng? Ke re taba ya gago le Sarinki ke nnete na?
MAHUNELA:        (O a sepela) Tšhelete ya ka!
JEMINA:          Ao, Mahunela, bjale o ya kae?                                             25
MAHUNELA:        Tšhelete ya ka! Joo nna joo!
                                   PULAMADIBOGO
                                                                             [Letl. 100]

13.7      Tsopola mmolelwana wo o hlalošago gore Mahunela o be a šomela go fepa
          bana ba gagwe.                                                                       (1)
13.8      Efa dintlha TŠE PEDI tšeo di hlalošago dinyakwa tša papadi ya
          seyalemoya/radio.                                                                    (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  20                 DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                             NSC

13.9      Efa mehola YE MERARO ya motšweletši wa papadi ya seyalemoya/radio.                      (3)

13.10     Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša gore pulamadibogo ke eng.                                   (2)

13.11     Hlatholla ka moo mongwadi a dirišitšego thekniki ya kgegeophetogo papading
          ye. Efa dintlha TŠE THARO.                                                              (3)

13.12     Ke maikutlo a mohuta mang ao a ka go aparelago ge o ka kwa gore motho
          yo mongwe o lefetše tšhelete ya dithuto tša gago mola wena o sa tsebe?
          Fahlela karabo ya gago ka lebaka.                                                       (2)
                                                                                                  [25]

POTŠIŠO YA 14: POTŠIŠO YE TELELE

NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

Fetleka tshekaseko ya thulaganyo ya papadi ye o lebeletše:

14.1    Kalotaba
14.2    Sethakgodi
14.3    Sehloa                                                                                    [25]
POTŠIŠO YA 15: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA
NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu
SETSOPOLWA SA I

MPHAKA:           (Bjale o tloga a tšere mahlo a tšhipa) Ke re le diota, ga le nkwe?
KALA:             Rena mo nageng ye re lokologile. Ge e le gore wena mo o tšwago
                  o lekgoba, se re tšhele ka bjona. Le gona o se ke wa bapala ka rena
                  wa re roga. Re ka go leša modiro rena boKala.
MBARI:            Kala, a nke o homole.                                                       5
ROLA:             Ge nkabe o se motho wa maemo, nkabe ke šetše ke go nametše!
                  O fetwa ke leleme moisa tena! O itote!
MPHAKA:           O re ke fetwa ke leleme? Boeletša mantšu ao?
KALA:             Kgane o a lwa na monna? Mošayagabo tena!
MPHAKA:           (O mo laetša seeta sa gagwe sa nkwanakolobe) O a se bona? O kile            10
                  wa bona motho a lekeleditše mala moisa te?
ROLA:             (O a emelela a katakata) Kganthe o phaga bjale monna!
MPHAKA:           (O fela a mmatamela) Ke tla go rutela ba bantši mošaa!
KALA:             Hlokomela monna Rola, baisa ba ba go tšwa Bonwatau, ke
                  bontwadumela. O tla go gobatša.                                             15
ROLA:             Wena o kile wa kwa kae ba re motho ba re ke Mphaka? O swanetše go
                  ba a tshepile wona. Lekgoba tena o tla wela fa! (O mo laetša bokagare
                  bja seatla sa gagwe)
MPHAKA:           (O a mmatamela mola Rola yena a katakata a lebile monyako)
                  Ema setlatla towe ke go lentšhe. O reng o fela o katakata o ka re o         20
                  kgogo e sela?
ROLA:             Ntlogele lekgoba towe! Etse ga gabolena le ja batho.
MPHAKA:           Le a mo kwa! O sa re ke lekgoba. Ditlaela tše tša go hloka le badiredi.
                  Le tshepile rena gore re tle re le direle, eupša le re le a ipuša!
                                                                                 [Letl. 27]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  21                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                             NSC

15.1      Efa mmolelwana wo o bolelago gore Mphaka o be a nwele bjala.                           (1)

15.2      Laetša mohuta wa thulano wo o tšwelelago setsopolwa se.                                (1)

15.3      Hlaloša kgopolokgolo yeo e tšweletšwago ke diteng tša papadi ye.                       (2)
15.4      Na diteng tša setsopolwa se, di utolla moya wa mohuta mang? Fahlela ka
          dintlha TŠE PEDI.                                                                      (3)
15.5      Ahlaahla bokamorago/boithekgo bja diteng tša setsopolwa se ge bo amanywa
          le morero wa papadi ye.                                                                (2)
15.6      Hlalosa ka fao molaetša wa papadi ye o amago maphelo a rena ka gona?
          Šitlela karabo ya gago ka mabaka A MABEDI.                                             (3)
                                                LE
SETSOPOLWA SA J

MPHAKA:           Tšeo di tla bonwa ke meso. Ge a sa kgone go bona tše ke ba direlago
                  tšona ga go molato ke tšwa ka difate!
LEBITSI:          Hmm! Ke komatona ye. Nna ga ke kgolwe gore bophelo bjo bo bjalo
                  nka bo kgona.
MPHAKA:           Ge ba geno ba go tshwa mare ba re o bodile o tla bo phela.                 5
LEBITSI:          Bokaone ke go iphega.
MPHAKA:           Ke bofšega bjoo, ebile ke go thabiša manaba a gago. O šitilwe ke go
                  phethagatša dikano tša gago. O šitilwe ke go phagamišetša lebone la
                  gago ntlhohlong ya thaba. O swana le yo a bipilwego tšhakaneng bjalo
                  ka mohlaba, a bipetšwe ke dikgopolo le maikemišetšo a gagwe. Le ge         10
                  ba ka go hloriša bjang le bjang mo o yago o se ke wa be wa itlhoboga.
                  Se iphofotše o se kgomo ya moradu.
LEBITSI:          Ke leboga maele a gago. Mohlomongwe ke gore nna ga se ka ba
                  maemong ao le lego go ona. Mengwaga ye le e feditšego mo ntle mo
                  e le thatafaditše. Ga le sa boifišwa ke se se bolelwago.                   15
MPHAKA:           Re ikanne Lebitsi! Bonwatau re tla boela ge dilo di ka kaonafala.
                  Motho a kgona go phurolla mafahla a gagwe. A katološetšwa mellwane
                  le yena a kgona go naba go se yo a rego ge a feta a ragaka maoto
                  a gago.
LEBITSI:          Nna ke bona lebaka leo le se kgole.                                        20
MPHAKA:           O hutša gore tšatši le lengwe di tla loka?
LEBITSI:          Go šetše go na le dika go ya ka mangwalo a a tšwago gona.
MPHAKA:           Ge marapo a sa swerwe ke dingangele tšela tša Bonwatau nka se be
                  ka le bea. Bokaone nka no kgaoga ke swere tsela le bana ba ka.
                  Ke kabelo ya rena.                                                         25
                                                                                [Letl. 89]

15.7      Tsopola seka seo se se hlalošago gore Mphaka o tla tloga Takone.                       (1)
15.8      Efa dintlha TŠE PEDI tšeo di ka dirago gore papadi ye e bapalege sefaleng.             (2)
15.9      Efa mehola YE MERARO ya ditšhupasefala.                                                (3)
15.10     Hlaloša semelo sa Lebitsi o be o thekge karabo ya gago ka lebaka.                      (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                22                DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                           NSC

15.11     Hlatholla ka moo mongwadi a dirišitšego thekniki ya kgegeophetogo
          papading ye. Efa dintlha TŠE THARO.                                                  (3)
15.12     Ke maikutlo a mohuta mang ao a ka go aparelago ge o ekwa motho yo o mo
          tshepilego ebile a go thekga mabakeng ka moka, a re o tloga lefelong leo
          le dulago o ya go le lengwe? Fahlela karabo ya gago ka lebaka.                       (2)
                                                                                               [25]
POTŠIŠO YA 16: POTŠIŠO YE TELELE
LEHUFA – P Mothupi
Tsinkela thulaganyo ya papadi ye o lebeletše:
16.1    Kalotaba
16.2    Sethakgodi
16.3    Sehloa                                                                                 [25]
POTŠIŠO YA 17: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA
LEHUFA – P Mothupi
SETSOPOLWA SA K

LERATO:     (O a tširoga) Kgane o swere efe bjale, Mma?
NTLOGELENG: (O sa ntšha meši ka dinko) Ke mmagonna? Le gona o tloga o nkwa
            gore ke reng. Mphetole hle!
LERATO:     (O sa maketše) Ke fetole eng seo ke sa se tsebego?
NTLOGELENG: (Ka bogajana) Wena o nagana gore ke a bapala ke a go bona.                     5
            Lehono gona o tlo tšwa ka nnete. Le reng le le bothopadimolaleng le
            sa le ba bafsa?
LERATO:     (O sa ngangabetše) Gape nna ga se ka tšwa ke go kwa gore o
            nyaka go reng. Nke o hlaloše taba ya gago gabotse.
NTLOGELENG: O dira ka boomo ge o re ga o nkwe. Lehono gona ke nyaka go go                  10
            lahliša mahlajana a o nago nao.
LERATO:     (O tlaletšwe) Kgane ke go senyeditše eng, mmagorena? Gona ge
            o duletše go bolela o ra gore nna ke reng? Bea taba ya …
NTLOGELENG: (O mo tsena ganong) Tswalela molongwana woo wa gago! Go sego
            bjalo ke tlo go tswalela wona ka mpama. O nagana gore ke swana le              15
            bao o hlwago o ba tšeela banna? Nna ke ngwanyana wa
            Sekgoweng, ke tlo go rutela ba bantši. Wa ka monna yena o tlo mo
            tšea ke hwile, ngwanenyana!
LERATO:     (O tšhogile ebile ga a sa tseba gore a dire eng) Kgane o bolela ka
            eng, mosadi?                                                                   20
NTLOGELENG: Ke bolela ka monna wa ka yoo o mo gokagoketšago ka metonwana
            ye ya gago. O nagana gore ge o rekiša diphahlo o swanetše go re
            tšeela banna? Lehono gona o fihlile Park Station, ngwanenyana.
            (Monamudi o kwa lešata gomme o tšwela ka ntle)
LERATO:     (O lebelela Monamudi) Monamudi mogwera, mosadi šo!                             25
            O ntlabela lefeela.
                                                                             [Letl. 7–8]

17.1      Efa mmolelwana wo o bolelago gore Ntlogeleng o be a sa galefile.                     (1)
17.2      Laetša mohuta wa thulano wo o tšwelelago setsopolweng.                               (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                   23                  DBE/Dibokwane–Hlakola 2018
                                              NSC

17.3      Hlaloša kgopolokgolo yeo e tšweletšwago ke diteng tša papadi ye.                          (2)
17.4      Na diteng tša setsopolwa se, di utolla moya wa mohuta mang? Fahlela ka
          dintlha TŠE PEDI.                                                                         (3)
17.5      Ahlaahla bokamorago/boithekgo bja diteng tša setsopolwa se ge bo
          nyalanywa le morero wa papadi ye.                                                         (2)
17.6      Hlalosa ka fao molaetša wa papadi ye o amago maphelo a rena ka gona?
          Šitlela karabo ya gago ka mabaka A MABEDI.                                                (3)
                                                 LE
SETSOPOLWA SA L

LERATO:             (O itshwere lehlaya ebile o bolela a nnoši) Ke go re mathata a ka le
                    monna yo a tlo rarologa ge go tlile eng? Ke re ke leka go boledišana
                    le yena eupša go no swana le ge ke tšhela leswika meetse. A ke tlo
                    fetša ke dirile eng gona mo? A ke laetše Ntshepe gore ke a mo rata?
                    (O a lla) Bokaone bjona bo ka se be gona mo. (O phumula mamina)             5
                    Ke swanetše go ya kerekeng lehono. Mohlomongwe ge nka ya ke tlo
                    ikwa ke imologile moyeng. (O lebelela sešupanako sa letsogo)
                    E šetše e le seripagare go tšwa go iri ya senyane. Etse kereke e
                    tsena ka iri ya lesome? A ke itokišetše go tloga. Pele ke sepela ke tlo
                    ngwala lengwalwana la go tsebiša Radithekisi gore ke ile kae. Ke a          10
                    tseba gore ge nka se mo tsebiše o tlo tla a mpolotša go fihla mapanta
                    a gagwe a kgaoga. (O a ngwala ebile o le bea godimo ga tafolana ya
                    disofa) Aga, ke feditše bjale! (O a tšwa. Radithekisi o šala a fihla)
RADITHEKISI:        (O tsena ka bodulong a bolela a nnoši) Ke go re mosatšana yo a ka
                    ba a ile kae? Ke mmotša ka mehla gore ga ke nyake a etšwa ka                15
                    heke. (O a befelwa) O tlo hwetša a ile banneng. Le nna ke dirile
                    phošo ka go nyala moitshwarahlephi wa go swana le yo. O dirwa ke
                    go hlwa a balabala dipukwana tše tša batho ba mapona. Ke tlogile ke
                    makala gore a tla a rekile 'phenti' ya go bitša mašeleng ka tsela ye.
                    O tlo hwetša a dirwa ke yona gore a sepele.                                 20
                                                                                   [Letl. 57]

17.7      Tsopola seka se se hlalošago gore Lerato o tshwenyegile kudu.                             (1)
17.8      Efa dintlha TŠE PEDI tšeo di ka dirago gore papadi ye e bapalege sefaleng.                (2)
17.9      Efa mehola YE MERARO ya ditšhupasefala.                                                   (3)
17.10     Hlaloša semelo sa Lerato go ya ka polelonoši ya gagwe. Thekga karabo ya
          gago ka lebaka.                                                                           (2)
17.11     Hlatholla ka moo mongwadi a dirišitšego thekniki ya kgegeophetogo papading
          ye. Efa dintlha TŠE THARO.                                                                (3)
17.12     Ke maikutlo a mohuta mang ao a ka go aparelago ge o ekwa motho yo a go
          diretšego diphošo mo bophelong a go kgopela tshwarelo? Fahlela karabo ya
          gago ka lebaka.                                                                           (2)
                                                                                                    [25
                                                        PALOMOKA YA KAROLO YA C:                    25
                                                         PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                     80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P1 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-feb-march-2018/f3f0086d-9a6d-42dc-8789-c185ea105638) — Sepedi HL · QP · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Feb March 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-feb-march-2018/3c995a87-64c7-44e0-92d9-219aa0c87f62) — Sepedi HL · QP · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2018/451abade-aaa8-45b7-9242-a4570c4b221f) — Sepedi HL · QP · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2018/b3c6684a-3579-4d26-aea5-90b92a1f8408) — Sepedi HL · QP · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2017](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2017/0da141f8-218b-4b74-89d5-b62bd6435039) — Sepedi HL · QP · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2016/bfe258bf-0623-41c3-ba57-51fd03333899) — Sepedi HL · QP · 2016 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-june-2025-possible-answers/b62e3e2c-c7f8-4660-b96f-bd9ab7e48039) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025-mg/24e7e49f-6ff0-4ed7-85d1-32645e145c62) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025-mg/8de1c8ca-6ec0-4c3e-8a6f-601a6bff4495) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025-mg/55af0e4f-fc29-4491-bf04-fcec9e0e05d4) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-1-sepedi/63741d50-f994-4b99-b545-caebbee9c356) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
