# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2016, 24 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2016/63eb844e-71f4-497a-93b9-487d5188258c
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Question paper
- Year: 2016
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 24

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2016 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2016/63eb844e-71f4-497a-93b9-487d5188258c)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2016 · sepedi. Question paper, 24 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2016-memo/21d800cb-2eab-4e4d-b10c-4efc83eecaa3) — Memo · 2016 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                         GRAAD 12

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                            2016

                                                                         MEPUTSO: 80

                                                                      NAKO: Diiri tše 2½

                           Palomoka ya matlakala a dipotšišo ke 24.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                        2                         DBE/2016
                                                   SCE

DITAELO LE TSHEDIMOŠO

1.        Badišiša ditaelo ka šedi.

2.        Bala letlakala le ka tlhokomelo pele o thoma go araba dipotšišo.

3.        O se ke wa leka go bala lephephe ka moka.

4.        Lebelela diteng letlakaleng le le latelago gomme o laetše dinomoro tša
          dipotšišo tša dingwalo tšeo o ithutilego lenyaga.

5.        Ka morago ga moo, bala dipotšišo gomme o kgethe tšeo o nyakago go
          di araba.

6.        Lephephe le arotšwe ka DIKAROLO TŠE THARO:

          KAROLO YA A:            Theto                  (30)
          KAROLO YA B:            Padi                   (25)
          KAROLO YA C:            Papadi/Terama          (25)

7.        Latela ditaelo tšeo di hwetšwago mathomong a KAROLO YE NNGWE le YE
          NNGWE ka kelohloko.

8.        Araba dipotšišo tše TLHANO:

          •   TŠE THARO go tšwa go KAROLO YA A
          •   E TEE go KAROLO YA B
          •   E TEE go KAROLO YA C
          •   Diriša lenanetekolo

9.        Nomora dikarabo tša gago go swana thwii le ka fao dipotšišo di nomorilwego
          ka gona ka gare ga lephephe la dipotšišo.

10.       Thoma KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE letlakaleng LE LEFSA.

11.       Ngwala ka bothakga le ka mongwalo wa go balega.

12.       Botelele bja dikarabo tše telele:

          KAROLO YA A: Mantšu a go se fete a 300
          KAROLO YA B le YA C: Mantšu a go se fete a 450

13.       Botelele bja dikarabo dipotšišong tše kopana:

          Kabo ya meputso e tla šoma bjalo ka tlhahlo ya botelele bja karabo yeo
          e letetšwego.

14.       Nako yeo e ukangwago:

          KAROLO YA A:            Metsotso ye 40
          KAROLO YA B:            Metsotso ye 55
          KAROLO YA C:            Metsotso ye 55

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                    3                                 DBE/2016
                                               SCE

KAROLO YA A: THETO
Direto tšeo di bonwego: Araba dipotšišo TŠE PEDI fela go tše di latelago.
     NOMORO YA POTŠIŠO                     POTŠIŠO                MEPUTSO        NOMORO YA
                                                                                 LETLAKALA
 1.   'Ge wa ditšhila ka moka re            Potšišo ye telele          10            5
      ka o hlaswa'

 2. 'Moratiwa wa ka'                     Potšišo ya setsopolwa         10             6

 3.   'Go leleme'                        Potšišo ya setsopolwa         10             7

 4.   'Re tšeane'                        Potšišo ya setsopolwa         10             8

                                                 LE
Sereto seo se sa bonwago (Ke kgapeletšo)
 5. 'Mpherehlakana'                 Potšišo ya setsopolwa              10             9

*ELA HLOKO:         Mo KAROLONG YA B le YA C, araba potšišo E TEE ye telele le E TEE ya
                    setsopolwa. Ge o arabile potšišo ye telele KAROLONG YA B/C o swanetše go
                    araba ya ditsopolwa go tšwa go KAROLO YA C/B. O swanetše go araba potšišo E
                    TEE fela mo KAROLONG YA B le YA C.
KAROLO YA B: PADI
PADI: Araba potšišo E TEE fela go tše di latelago.
 6. Lenong la Gauta                       Potšišo ye telele            25             10

 7.   Lenong la Gauta                    Potšišo ya setsopolwa         25             10

 8.   Ngwana wa Mobu                        Potšišo ye telele          25             12

 9.   Ngwana wa Mobu                     Potšišo ya setsopolwa         25             12

 10. Lešitaphiri                            Potšišo ye telele          25             14

 11. Lešitaphiri                         Potšišo ya setsopolwa         25             14

 12. Tlhakoleng                             Potšišo ye telele          25             16

 13. Tlhakoleng                          Potšišo ya setsopolwa         25             16

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA
Araba potšišo E TEE fela go tše di latelago.

 14. Naga ga di etelane                     Potšišo ye telele          25             19

 15. Naga ga di etelane                  Potšišo ya setsopolwa         25             19

 16. Lehufa                                 Potšišo ye telele          25             21

 17. Lehufa                              Potšišo ya setsopolwa         25             22
*ELA HLOKO: Mo KAROLONG YA B le YA C, araba potšišo e TEE ye telele le e TEE ya
            setsopolwa. O se ke wa araba dipotšišo TŠE PEDI tše ditelele goba TŠE PEDI
            tša setsopolwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 4                                    DBE/2016
                                            SCE

LENANETEKOLO/LENANETSHWAYOTSHWAYO

Dira leswao la () go lenanetekolo le le latelago go kgonthišiša ge eba o latetše ditaelo
gabotse.

           KAROLO                 NOMORO YA       PALO YA DIPOTŠIŠO              TSHWAYO
                                   DIPOTŠIŠO      TŠEO DI ARABJAGO                  ()
A: Theto                              1–4                  2
   (Direto tšeo di bonwego)
A: Theto (Sereto seo se sa            5                 1
   bonwago)
B: Padi (Potšišo ye telele          6–13                1
   goba ya setsopolwa)
C: Papadi/Terama                   14–17                1
   (Potšišo ye telele goba
   ya setsopolwa)
ELA HLOKO: Mo KAROLONG YA B le C, kgonthišiša gore o arabile potšišo E TEE ye telele le
                E TEE ya setsopolwa. O se ke wa araba dipotšišo TŠE PEDI tše telele goba
                TŠE PEDI tša ditsopolwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                5                      DBE/2016
                                           SCE

KAROLO YA A: THETO

DIRETO TŠA SESOTHO SA LEBOA – Prof. DM Kgobe

DIRETO TŠEO DI BONWEGO

Araba dipotšišo TŠE PEDI fela.

POTŠIŠO YA 1: POTŠIŠO YE TELELE

Ngwala tshekatsheko ya sereto se o lebeletše:

1.1 Maikutlo a sereti
1.2 Molaetša
                                                                   Teori:      (3)
                                                                  Dintlha:     (6)
                                                                  Polelo:      (1)

GE WA DITŠHILA KA MOKA RE KA O HLASWA – OK Matsepe

1         Ge wa ditšhila ka moka re o hlaswa mošomo –
2         Gona ka moka re tla ba natšo ditšhila!
3         Ngwana ge a fapogile se mo thuše eupša mo fare,
4         Ba rereše ge ba re go fapogile wena mabarebare;
5         Ge ba realo le gona o mome molomo.

6         Mašemo a tla lengwa ke mang ge o bona
7         Ge ka moka re ka tsenya diatla ka potleng?
8         Ditsela le mekgoba di tla lokišwa ke mang
9         Ge ka moka re ka ba ba re o nyatšang
10        Wa mohuta woo wena ge o bona?

11        Yo a sego a rutega go swana nago se mo nyatše,
12        Se mo tshwe mare ge a nkga mphufutšo,
13        Go nna o na le mohola gobane ke yena
14        Dijo a re tsenyago tšona ka ganong nna le wena,
15        Tše botse re apere ka ntle ga gore re hlatswetšwe.

16        Baruti, babuši le barutiši a ba be ntshe
17        Gammogo le baalafi le baoki le bona balemi;
18        Ra thakanela mošomo o tee afa bo ka phelega?
19        Diopedi le dibini ge di ka hlokega,
20        Bodutu ke bjoo bo tla bago ntshe.

21        Ge ka moka re bopilwe ka letsopa le tee,
22        Ge ka moka re tlile go boela leretheng –
23        Re ikahlolelang ka go hlaswana A sešo a kgetha
24        Bao A bonago gore molamo wa Gagwe ba a o retha.
25        Ge mohumanegi re ka mo hlaswa re ka se loke le gatee!

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                       Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  6                                     DBE/2016
                                             SCE

26        Letšatši ge A re hlabišetša ka nako e tee,
27        Le pula A tšhollela mašemong a rena –
28        Ke tšhupo ya ge bohle pele ga Gagwe re lekana.
29        Ge go se lekane go tseba rena,
30        Gona tlala le malwetši di tla re swiela ka nako e tee.

                                                                                   [Letl. 39]    [10]

POTŠIŠO YA 2: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Bala ditemanatheto tše ka go kitimiša mahlo, tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone go
araba dipotšišo tša go di latela.

MORATIWA WA KA – M Bopape & S Ratlabala

1         ... Pula e ka na bjang,
2         Phefo e ka foka gakaakang,
3         Ledimo le ka tšutla bjang,
4         Di ka se phušole.
5         Moratiwa wa ka ke kgopetšane
6         E bonegela leselawatle
7         Le le timetšego
8         Tšatšing la ledimo.

9         Botse bja Botse
10        Boka letšoba la mohlopi,
11        Mohlopi wa lona
12        O swana le nose.

13        O nthata ke le lethabong
14        Le manyaming,
15        Ge ke eja makhura
16        Le ge ke eja nta
17        Ke šeba ka legai.

18        O nthekga ke le diphateng.
19        Ke moriti wa montlhometše
20        Mo ke nwago
21        Meetse a go tonya.
22        Re tla aroganywa ke lehu.

                                                                                [Letl.13–14]

2.1       Efa dilo TŠE PEDI go tšwa temanathetong ya 1 tšeo di emelago mathata.                  (2)

2.2       Akaretša diteng tša temanatheto ya 2 le 3 ka dintlha TŠE PEDI fela.                    (2)

2.3       Hlaloša tšhomišo ya seka seo se tšwelelago methalothetong ya 16 le 17.                 (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 7                                   DBE/2016
                                            SCE

2.4       Hlaloša gore kelelothalo ke eng o be o tiiše maemo a gago ka go tsopola
          mohlala wa yona temanathetong ya 4.                                                 (2)

2.5       Hlatholla maikutlo a sereti ao a tšweletšwago ke diteng tša temanatheto ya 4.       (2)
                                                                                              [10]

POTŠIŠO YA 3: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Bala ditemanatheto tše ka go kitimiša mahlo, tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone go
araba dipotšišo tša go di latela.

GO LELEME – KD Leseilane

1         Betši ba tsena ka magorošele;
2         Ya ba molokokgolo noka molobolobo -
3         Kua kopanong ya melato kgorong,
4         Phokgo ke wena polelong.

5         Eupša o a makatša!
6         Ka ge o fela o šwahla;
7         Gore o dira bjang o phekeletšwe?
8         Go thakanela go metša ke ga gago.

9         Di tla go fiša wa kwa bohloko;
10        Ba bantši kotsing o ba weditše,
11        Bangwe ba ile moletemohlaelathupa,
12        Gobane ba ntšhitše la go fahla.

13        Fale fase ga bodibatala –
14        Ke dikgopolo tše bjereganego;
15        Maoto a sa fihlego boratapelo;
16        Gobane ba dula kilamoeng.

                                                                                [Letl. 17]

3.1       Ntšha mainagokwa A MABEDI ao a lego temanathetong ya 1.                             (2)

3.2       Bapetša tirišo ya maswaodikga methalothetong ya 5 le 7.                             (2)

3.3       Hlatholla kgopolo yeo e tšweletšwago ke temanatheto ya 3. Efa dintlha TŠE
          PEDI.                                                                               (2)

3.4       Na o kwešiša eng ka mothofatšo? Hlaloša ka fao o dirišitšwego ka gona
          mothalothetong wa 14.                                                               (2)

3.5       Na o bona mediro ya leleme e le ya go aga goba go thuba setšhaba? Fahlela
          karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                                                 (2)
                                                                                              [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 8                                       DBE/2016
                                            SCE

POTŠIŠO YA 4: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Badišiša ditemanatheto tše gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

RE TŠEANE – SN Tseke

1         Re tšeane ka la thatano le tshepano,
2         Re nyalane ka kwešišano le tirišano,
3         Re kopane ka moya, nama ke bodulo bja wona,
4         Re kgaogane ka moya wa lerato e sego leratwana,
5         A re se be noka ra tšeana boka magogodi.

6         O lebetše neng tša maloba tša tsatselano,
7         O lebetše neng mola re huetšana ka kutswano,
8         Ge o ntshepiša tshepagalo le kagišano,
9         Ge o nkholofetša kgaogantšho ya lehu fela?
10        Radia nna fela Modimo o se ke wa mo lebala.

11        Maloba ke tlile bošego le mosegare go wena,
12        Maloba ke go etetše ka tlala le mokhora,
13        Maloba ke tlile ka ditšhila le malabuhla,
14        Maloba ke gorogile ka masa go sa sa,
15        Fela wa nkamogela ka lešoko le borutho.

16        Ke go khukhuneditše ke nkga bodiidi fela
17        Ke go farile ke le wa kudumela le lefetla,
18        Ke go atlile ka moya wa motšoko le maphoroma,
19        Ke go gokaretše ka lerato mahwafa e le poponono,
20        Fela ka mehla ke le moratiwa, diba sa lerato.

                                                                                 [Letl. 60]

4.1       Laetša mohuta wa poeletšo wo o lego temanathetong ya 2.                                (1)

4.2       Na ke mohuta ofe wa sekapolelo wo o renago temanathetong ya 2?                         (1)

4.3       Beakanya lenaneo la morumokwano temanathetong ya 2.                                    (2)

4.4       Hlatholla ka fao sereti se tšweletšago dikgopolo tša sona ka tirišo ya dikafoko
          tše: bošego le mosegare, tlala le mokhora.                                             (2)

4.5       Efa leina la sekapolelo se se tšweletšago tshwantšhokgopolo methalothetong
          ya 19 le 20. Hlatholla seswantšho seo se tšweletšwago.                                 (2)

4.6       Na, o a dumela gore moya wo o fokago seretong se ke wa lerato? Fahlela
          karabo ya gago.                                                                        (2)
                                                                                                 [10]

                                            LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 9                                        DBE/2016
                                            SCE

SERETO SEO SE SA BONWAGO (KE KGAPELETŠO)

POTŠIŠO YA 5: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

Lekodišiša ditemanatheto tše gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

MPHEREHLAKANA – LH Maduane

1         Ke nna Gaaleanywelammagwe tata,
2         Ke tliša tshenyego maphelong a bona,
3         Ke bjala lehloyo go bengdipesana,
4         Morwarre le morwarragwe ba ruthana,
5         Motswadi bana ba mongwe a rathaganya,
6         Sebakwa diyamaleng gwa bakwa.

7         Bana, go bakwa dithoto mašakeng;
8         Go janwa ka nkhwane go sa fetšwe,
9         Mpša ya ja ye nngwe go senyegile;
10        Balwantšhani, komelo ke ometše mading;
11        Go gabolanwa bošego le mosegare,
12        Pušo ka mo go fišago e swere,
13        Molamo, tšhošabophelo o kgeba leboeleleng,
14        Leboelela o kgeba o tuka mollong,
15        Wa kgeba mola madi a falala gwa re fong!
16        Motimi le dillo ka tšwetša pele,
17        Lenaba la ka ke leago mpherehlakana,
18        Lenaba la ka ke re fela therišanong,
19        Therišanong maselatlala bophelong,
20        Bophelo ke go thikišana samma,
21        Bophelo ke kabelano ka go rata,
22        Ke kabelano ke leratano.

                                                     [Reta o reteletša – LH Maduane: Letl. 71]

5.1       Tsopola leinagokwa methalothetong ye mebedi ya mathomo seretong se.                      (1)

5.2       Efa mohuta wa poeletšo wo o tšwelelago temanathetong ya 1.                               (1)

5.3       Ngwala sebopego sa ka ntle sa sereto se.                                                 (2)

5.4       Na sereti se šupa eng ka methalotheto ya 11 le 12?                                       (2)

5.5       Hlaloša gore sereto se ke sa mohuta mang o be o fahlele ka lebaka.                       (2)

5.6       Bapetša seo se bolelwago ke methalotheto ya 19 le 20 le tšeo di diregago
          bophelong.                                                                               (2)
                                                                                                   [10]

                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA A:                      30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                           Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                10                                   DBE/2016
                                           SCE

KAROLO YA B: PADI

Araba potšišo ye TELELE goba ya SETSOPOLWA. Botelele bja karabo ya potšišo ye
telele e be mantšu a go se fete a 450.

POTŠIŠO YA 6: POTŠIŠO YE TELELE

LENONG LA GAUTA – HDN Bopape

Re alele tshekatsheko ye e kgodišago ya tikologo ya padi ye.

(a)       Diteng:                                                                             (15)
(b)       Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye:                                (10)
                                                                                              [25]

POTŠIŠO YA 7: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

LENONG LA GAUTA – HDN Bopape

Bala ditsopolwa tše ka go kitimiša mahlo, tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone go
araba dipotšišo tša go latela.

SETSOPOLWA SA A

'Bona Naniki, seo ga se re iše felo,' ka realo ke mo lebeletše ka mahlong. 'Ga go thuše
selo go hlwa o rarelararela bjalo ka kgagaripane. Ipolokele mathata a mantši … go
hlwa o leka go mphoretša gona … Ke a go tshepiša gore nka se botše maphodisa ge e
le gore go na le se sengwe seo se ka go tsenyago mathateng,' ka realo ka boleta ke
leka go mo hlohleletša. Lebaka le ka moka ke be ke bona letšhogo le gola ka mo go
yena.

'Ke ka lebaka la eng nke bjale o nthweša molato? O gopola gore ke nna ke bolailego
Mdi. Maleka? Ooo! Nnono, o ka gopola bjang taba ye šoro bjalo? Nka dira bjang taba
ye šoro bjalo?' A realo ka lentšu la segalo sa godimo a katakata gore a nkatoge.

'Ga ke re o mmolaile fela ke eng seo se ka thibelago maphodisa go gopola bjalo? Nna
ke re ke leka go thuša wena.'
'O nthuša ka eng? Bona Nnono, nka go eletša ka taba e tee fela: eya gae o ye o
tšwele pele ka modiro wa gago. Kgaogana le ditaba tše o tla ipona o khuditše ditaba
tše ntši. Ntšha nko mo mererong yeo o sa e tsebego gomme o tla ipona o phefile tše
ntši go sego bjalo o tla kwa bohloko.'

'O ra bjang?' Ka realo ke ntšhitše mahlo dinameng. 'Ga ke go kwešiše.'

'O ka se ke. Bona Nnono, batho ba bantši ka kgopolo ya gore ba hlalefile kudu ba dira
dilo tše ntši tša bošilo mme mafelelong ba ikhwetša ba le mathateng ...'

                                                                            [Letl. 57–58]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 11                                      DBE/2016
                                            SCE

7.1       Efa tswalano gare ga Naniki le Mdi. Maleka.                                            (1)

7.2       Tsopola polelo ya Nnono ya go laetša gore yena Nnono ke motho wa go ba le
          phegelelo.                                                                             (1)

7.3       Akaretša diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI.                                 (2)

7.4       Diteng tša setsopolwa se di re utollela mohuta ofe wa tikologo? Fahlela.               (2)

7.5       Laetša ka moo diteng tša setsopolwa se di kgathago tema go phekgogo
          paditsekeng ye. Efa dintlha TŠE PEDI.                                                  (2)

7.6       Ka dintlha TŠE PEDI hlatholla moya wo o fokago setsopolweng se.                        (2)

7.7       Na, o bona e le tshwanelo gore Nnono a nyakišiše ka ga lehu la mohumagadi
          Maleka? Fahlela karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                                    (2)

                                           LE

SETSOPOLWA SA B

Ka morago ga lebakanyana o ile a hudua mogala, a emiša lekopelwana mme a bolela
mantšu a mmalwa ka go lona a ba a le bušetša madulong a lona. Ke ile ka no fela ke
eme pele ga gagwe, ke tšhogile fela ke sa itaetše go yena. Ke be ke sa kgone go
kwešiša seo a bego a se lebelela letsogong la ka. Ke ka lebaka la eng a lebelela
letsogo la ka? O nyakang? O ile a topa mollo a gotetša peipi yeo e bego e timile. Gare
ga muši o ile a ithekga gabotse ka boithekgo bja ka morago bja setulo mme a
ntebelela ntle le go bolela. O be a budulela muši ka mahlong a ka ka boomo.

Ka morago ga motsotso goba ye mebedi lebati le ile la bulega gomme ka gare gwa
tsena Konstabolo Matseba, a gwataka.

'Konstabolo, ga ke kgone go bona selo. Ke rata gore le mo tšee le yo mo hlahloba
gabotse ka tlase ga lebone. Le se mo felele pelo, le tloge le mo fetleka. Ke duma bjang
gore re humane e le yena re tle re khutšane le molato wo. Nna bjale gona o šetše o
thomile go ntsheleka.' Sersanta o ile a realo a topa mokgobo wa dipampiri a o bea pele
ga gagwe.

'Go lokile, Setšhe,' a realo a era Maroga. Go nna o ile a re: 'A re ye monna!' Ke ile ka
mo šala morago ra tšwa ka lebati. Re ile ra sepela ka phasetše lebakanyana, Matseba
a bula lebati le lengwe ra tsena ka lona.
                                                                           [Letl. 154–155]

7.8       Ke mohuta ofe wa thulano wo o tšwelelago setsopolweng se?                              (1)

7.9       Efa tema ye e kgathwago ke moanegi setsopolweng se.                                    (1)

7.10      Bapetša maitshwaro a Nnono le Sersanta Maroga go ya ka setsopolwa se.                  (2)

7.11      Laetša ka fao tekolapejana ye e tšweletšwago ke setsopolwa se e huetšago
          sehloa sa paditseka ye ka gona.                                                        (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                12                                    DBE/2016
                                           SCE

7.12      Bontšha ka moo mongwadi a dirišitšego thekniki ya mothalonako ka gona
          setsopolweng se.                                                                     (2)

7.13      Na leina la paditseka ye le amana bjang le diteng? Fahlela ka dintlha TŠE
          PEDI.                                                                                (2)

7.14      Ka dintlha TŠE THARO hlatholla maikutlo ao a ilego a aparela Nnono ge a
          hlahlobja letsogong.                                                                 (3)
                                                                                               [25]

POTŠIŠO YA 8: POTŠIŠO YE TELELE

NGWANA WA MOBU – SPP Mminele

Re alele tshekatsheko ye e kgodišago ya tikologo ya padi ye.

(a)       Diteng:                                                                              (15)
(b)       Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye:                                 (10)
                                                                                               [25]

POTŠIŠO YA 9: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

NGWANA WA MOBU – SPP Mminele

Lekodišiša ditsopolwa tše gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go latela.

SETSOPOLWA SA C

'Motlogolo, taba ya gago e kwala gabotsebotse. Ebile madi a ka a bela ge ke e
gopodišiša gonabjale. Motšwadinageng yo a ka se re iše felo. Ngwana wa rena o tla re
fišegela ka baka la madi ao a re tlemagantšego, a bilego a re rokagantše. Re
swanetše go e phafogela taba ye.' O realo a šetše a ema ka maoto, a kokomogile o ka
re ke senana. O bile o hunne le matswele se nkego o ntweng.

'Lekomofere lela ke kgale le re dirile kgogwanarobala, o a rereša, motlogolo. Le
swanetše go kobakoba ka morago ga gago, o le gapeletše go dira tšeo e lego kgale le
swanetše go re direla tšona. Ge le palelwa re tla bona ka ge le etshwa lehlole, gomme
re tla le laetša tsela ya go ya ga gabolona, ra thwala yo mongwe. Ke selo mang, le
tatagolona re sa mo tsebe? Lahlang o re dira dinku, eye? A ka tla a go ema pele ge o
nyaka go tšwetša bana ba beno pele? Banna! Ke tla botša Mafamo taba ye ka pela.
Ke tseba gore yena o tla e fofiša bjalo ka sesasedi mo motseng.' O šikinya hlogo.

'Mahlatse, mmušo o re file maatla a go buša dikolo matšatšing a lehono. Re thwala
barutiši ka go rata, le gona re ba raka ka go rata. Le gona o na le mahlatse, motlogolo,
ka gobane nna ke lego malomeago, ke nna ke lego modulasetulo wa Sekolokomiti –
foromane ya mathitšhere a mo Rethuše. Hahaa! Re tla mmintšha ka oto le tee ...'

                                                                                 [Letl. 20]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                13                                   DBE/2016
                                           SCE

9.1       Efa tswalano gare ga Mokhura le Phankga.                                            (1)

9.2       Tsopola sekafoko seo se laetšago gore Mokhura ke ntwadumela.                        (1)

9.3       Akaretša diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI.                              (2)

9.4       Diteng tša setsopolwa se di re utollela mohuta ofe wa tikologo? Fahlela
          karabo ya gago.                                                                     (2)

9.5       Laetša ka moo diteng tša setsopolwa se di kgathago tema phekgogong ya
          padi ye. Efa dintlha TŠE PEDI.                                                      (2)

9.6       Ka dintlha TŠE PEDI hlatholla moya wo o fokago setsopolweng se.                     (2)

9.7       Na o bona e le tshwanelo gore Lahlang a fološwe setulong ka lebaka la ge e
          le lekomofere? Fahlela karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI.                          (2)

                                         LE

SETSOPOLWA SA D

Aowa! Nna le Nthibitha re ikemetše thoko, re no bogela botse fela. Ge Mafamo a etla
ka mo lapeng la ka go tlo re huetša ka moya woo wa bona wa lekomofere le ngwana
wa mobu, ke no re: 'Aowa, re a go kwa, Tau', ka tloga ka ikhomolela.

'Nna taba ye e no thoma go ntsheleka tšatši lela Mafamo a re bileditše bjala bja
mahala. E ile ge a re botša gore bjala bjoo bo dirilwe ka tšhelete ya Phankga a re o
direla rena Babinatau ka gore re batswadi ba gagwe, ka tlelwa ke mogopolo wa gore
mošemane yo o re reka megopolo. E ile ge Mokhura a thoma go mo reta, ka napa ka
fetša le mogopolo gore felo fa re tlišitše megopolo ya rena papatšong. Ke ile ka opela
le bona, ke fošetša meletse marung, gore ke no ba tšhela phori mahlong.' Go bolela
Nthibitha.

Ke leboga ge le katoga taba ye. Lahlang yena ga a ne molato, batho ba gešo.
Sehlopha se sa Mokhura le Mafamo se, se no tsoša lehloyo ka ge e se ngwana wa
motse wo. Go a makatša ge Mokhura a emetše taba ye ka maoto, a re: 'Re nyaka
ngwana wa mobu wo,' mola monyanana wa gagwe e le molemiši kua Phokeng. Moisa
o dutše kgehlekgehle le Batswana o bile o tšwele mpa. Taba yeo le lena le a e tseba.

Na yena Mokhura a ka thaba ge tšatši le lengwe a ka bona yoo monyanana a tsena
mo le morago a sa pekwe, a re ba mo rakile kua Phokeng ba re ke lekomofere? Afa
ruri a ka tloga a thaba?'
                                                                                [Letl. 83]

9.8       Tsopola leina leo le nago le lefetla la kgethologanyo ya semorafe go tšwa
          setsopolweng.                                                                       (1)

9.9       Efa tema ye e kgathwago ke mongwadi setsopolweng se.                                (1)

9.10      Hlaloša kgegeo ye e tšweletšwago ke Nthibitha go tšwa setsopolweng.                 (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  14                                    DBE/2016
                                             SCE

9.11      Laetša ka moo ditiragalo tša setsopolwa di huetšago sehloa sa padi ye ka
          gona. Efa dintlha TŠE PEDI.                                                           (2)

9.12      Bontšha ka moo          mongwadi   a   dirišitšego   thekniki   ya   mothalonako
          setsopolweng se.                                                                      (2)

9.13      Na o a dumela gore leina la padi ye le amana le diteng? Fahlela karabo ya
          gago ka dintlha TŠE PEDI.                                                             (2)

9.14      Hlatholla maikutlo ao a ilego a aparela Nthibitha o lebeletše dipolelo tša
          gagwe setsopolweng. Thekga karabo ya gago ka lebaka.                                  (3)
                                                                                                [25]

POTŠIŠO YA 10: POTŠIŠO YE TELELE

LEŠITAPHIRI – OK Matsepe

Re alele tshekatsheko ye e kgodišago ya tikologo ya padi ye.

(a)       Diteng:                                                                               (15)
(b)       Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye:                                  (10)
                                                                                                [25]

POTŠIŠO YA 11: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

LEŠITAPHIRI – OK Matsepe

Badišiša ditsopolwa tše gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go latela.

SETSOPOLWA SA E

… Mantšiboa ao a di dulela le ratswalagwe, ya re le le latelago tša fetela go bagogadi
ba Mabothe bao ba ilego ba se diegele go tla go di kwa. Ditaba di pherile, gobane
polelo ya monna yola a ilego banna ba šoge legetla ba ye go mo gomiša goba go mo
felegetša, ga ya phethega; mme bjale tšeo di boletšwego ke Taudi ke nnete ya
mafelelo.

Mabothe ga a ka a diegela go di kgobokanyetša banna. Ba ile go di kwa, ba sodiša
maledu ka ge ruri mokgonyana wa bona a šwahlile sethokgwa ka hlogo a noši etšwe a
na le setšhaba seo a se ahlolelago melato nako le nako. Go godile taba e tee fela –
gore setšhaba seo se swanetše go bolotšwa ka nose.

Ditaba tša Taudi ba di kwele ka tsebe tše pedi, fela ba nyaka go tseba gore na yena ke
modiši wa mohuta mang a tlogelago dikgomo di fula segwareng! Ba a rereša, fela
Taudi o ile ge a ba fetola a re:
'Ka ge ke šetše ke boletše beng ba ka, go tseba Mokwena yo mongwe le yo mongwe
gore ga ke ne le thari ye kgolo, ke atetšwe ke ye nnyane fela. Mola go bago ka
mokgwa woo, ka ya banneng bjalo ka mang le mang.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                15                                    DBE/2016
                                           SCE

Monna wa ngaka o tlile le dithebele tša gagwe tšeo a bego a di rwaletšwe ke lenaba le,
ba tla ba dira ka moo ba tsebago ka gona. Ba feditše lebaka ba mo pholophotha,
eupša le mathomong ba mpoditše gore ke se bule sefero sa gagwe ka gore dikoma tše
pedi ga di bollele mphatong o tee …'

                                                                             [Letl. 27–28]

11.1      Efa tswalano gare ga kgoši Taudi le kgoši Mabothe.                                   (1)

11.2      Tsopola sekafoko seo se laetšago gore Mabothe ke ntwadumela.                         (1)

11.3      Akaretša diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI.                               (2)

11.4      Diteng tša setsopolwa se di re utollela mohuta ofe wa tikologo? Fahlela
          karabo ya gago ka lebaka.                                                            (2)

11.5      Laetša ka moo diteng tša setsopolwa se di kgathago tema kgodišong ya
          bothata pading ye. Efa dintlha TŠE PEDI.                                             (2)

11.6      Ka dintlha TŠE PEDI hlatholla moya wo o fokago setsopolweng se.                      (2)

11.7      Na o bona e le tshwanelo gore ge mosadi a remelwa taba ye e be
          khupamarama go monna wa gagwe? Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                          (2)
                                          LE
SETSOPOLWA SA F

Le ge la bonnyane a na le lona, o swanetše go ba le la nnete. Lona le tsebja ke mang
le mang gobane morwa wa kgoši yoo a tlilego go buša, o fiwa la tatagwemogolo.
TatagoTaudi e be e le Phankga, yoo tatagwe e bego e le Taudi. Ka gona, ke lona leo a
swanetšego go fiwa lona, mme le yena morwa wa gagwe yo mogolo e tla tla e eba
Taudi. A re se thakaneleng go metša re se ra šo ra hlahuna, gobane ga re tsebe gore
ba tlile go di gama bjang.

Go fetile nywaga ye e atilego Taudi a sa ngadile sefero sa Khutšišo, fela ge e le bjale
ga go sa le molato gobane diputswa di ile tša mo dulela gore a be a re thobela.

Go ile, go ile, Khutšišo a thoma go retelega le go ila se le sela, ya re mohla a tsenago
ka ngwakong, ya ba mošemane. Taba ye botse šeo gobane hleng Tšhwahledi o
hweditše monna wa gabo yoo a tla felago a kokona legata le yena, le go biletšana
diphafana? Aowa, bonoši ke bobedi, bobedi ke bolebole. Mola go bago bjalo, motse
wa tlala lethabo le legolo leo fela le sa swanego.

Ba bangwe ba thaba ge ngaka yela e thušitše Taudi yoo bjale a thomilego go atelwa
ke thari ye kgolo, ba thabetše gore le bona ba tla hwetša thušo ya mohuta woo gobane
ke mang a hloilego thari ya tšhimane mola e le mantlhabanedi? Wa hloka thari ya
tšhimane o gobogile o bile o hwile la pitšana, ka gore morago ga tlhokofalo ya gago
mojalefa e tla ba mang? ...
                                                                             [Letl. 38–39]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                16                                    DBE/2016
                                           SCE

11.8      Ke mohuta ofe wa thulano wo o tšwelelago setsopolweng se?                           (1)

11.9      Efa tema ye e kgathwago ke mongwadi setsopolweng se.                                (1)

11.10     Hlaloša semelo sa kgoši Taudi go ya ka setsopolwa se.                               (2)

11.11     Laetša ka moo ditiragalo tša setsopolwa di huetšago sehloa pading ye.               (2)

11.12     Bontšha ka moo mongwadi a šomišitšego thekniki ya mothalonako ka gona
          setsopolweng se.                                                                    (2)

11.13     Na o a dumela gore leina la padi le amana le diteng? Fahlela karabo ya gago.        (2)

11.14     Ke maikutlo afe ao a ilego a aparela kgoši Taudi morago ga go belegwa ga
          Kgathola? Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                              (3)
                                                                                              [25]

POTŠIŠO YA 12: POTŠIŠO YE TELELE

TLHAKOLENG – MD Kekana

Re alele tshekatsheko ye e kgodišago ya tikologo ya padi ye.

(a)       Diteng:                                                                             (15)
(b)       Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye:                                (10)
                                                                                              [25]

POTŠIŠO YA 13: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

TLHAKOLENG – MD Kekana

Lekola ditsopolwa tše ka go kitimiša mahlo, tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone go
araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA G

... Thušanang ke yo mongwe wa bašomi ba fao, le gona wa go ratega. Kganthe ke
gona moo Swele a bego a šoma ntshe. Ka nako yeo e be e sa le monna wa
magareng. E be e le monna wa lebala le leswanyana wa go swanelwa ke nko ya go
ema. Ka seemo e be e le yo motelele le gona e le senatla. Hlogwana ya ngwana e be
e ka felela ka seatleng sa gagwe. Ge go be go senyegile go be go se monna yoo a ka
emeletšanago le yena. Ge e le digwahlana tša go swana le nna le wena o be a dio
topa ka lebinakošana a hwidinya bjalo ka thoka pele a pšhatlaganya leswikeng. Ka go
ja lešela gona le Maburu ao a bego a a šomela a be a sa mmatamele. Molaleng o be a
phela a kgokeletše dipheta tša go fapafapana mola menwana ya matsogo ka moka e
šitwa ke dipalamonwana. Sešupanako o be a rwala sa gauta.

Swele o ile a thoma go hlokiša Thušanang khutšo. Madimabe ya ba gore ba go swana
le bao Thušanang o be a sa iše felo ka bona. Kudu ka gore o be a šetše a kwele gore
yoo ke monna wa lapa. Taba ya go ganwa ke letšobana leo e ile ya thoma go hlokiša

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                17                                   DBE/2016
                                           SCE

Swele boroko. O be a šoma le masogana a mmalwa ao a bego a sa itekanetše gomme
a tšhoga gore nako le nako o tee wa bona a ka tšwa ka kgarebjana yeo. A thoma go
ipona botlaela ge a ile a kitimela go nyala pele a ka tsebana le makgarebe a go swana
le boThušanang.
                                                                            [Letl. 16–17]

13.1      Bontšha tswalano gare ga Thušanang le Swele.                                        (1)

13.2      Tsopola lefoko leo le re utollelago gore Swele ke motho wa go ba le kgang.          (1)

13.3      Ka dintlha TŠE PEDI akaretša diteng tša setsopolwa se.                              (2)

13.4      Diteng tša setsopolwa se di re utollela tikologo ya mohuta mang? Fahlela
          karabo ya gago ka ntlha E TEE.                                                      (2)

13.5      Laetša ka moo setsopolwa se se kgathago tema mo go phekgogo ya bothata
          pading ye. Efa dintlha TŠE PEDI.                                                    (2)

13.6      Hlatholla moya wo o fokago setsopolweng se.                                         (2)

13.7      Na o kwana le taba ya boitsholo bja Swele bja go kitimela go nyala? Fahlela
          ka dintlha TŠE PEDI.                                                                (2)

                                          LE

SETSOPOLWA SA H

'Kahlolo ya ka še; tšeang moradia yo wa lena le mo tlošeng mo kgauswi le nna pele ke
selekega. Bjalo ka kua gagabo, mo felegetšeng le yo mo gomela kua mellwaneng ya
mašemo. Go tloga fao go tla tšwa go yena gore o leba kae. Mo gona o se sa le bea
monna wa Modimo. Ge a ka boa yo a mmonago a tsebiše mošate ka bjako. Ke moo a
tlogo tseba gore ge ba re kgoši Tselatšhweu ba ra mang. Go wena Rabaki ke re
tselatšhweu monna wa kgobe.'

La kgoši le ile la agelwa morako gomme Swele a etišwa pele ka mogobo. Go be go se
bose le gannyane tšatši leo. Ba go šokwa ka pela bjalo ka nna ba ile ba tšama ba
phomola dikeledi. Gape moisa yoo o be a šiiša a se ne bobono. Ntle le mookola woo o
bego o kgamathetše dinkong, hlogo e be e le ye pududu ka lebaka la go gogoišwa.
Lepharo la baki le be le kgeigile go fihla molaleng. Borokgo bo be bo rathegile le gona
bo hlephile, ka morago go bonala kgwetšakgwetšane ye tshehla. Dieta le tšona di be di
kgeitšwe ke ntwa gomme go sepela e dio ba go tšama a di goga. Batho ba be ba
tšama ba mo goga ka dibakana ba mo kwera. Bangwe ba be ba mo kgotlakgotla ka
dikotana gona mola kgwetšakgwetšaneng ba re a sepediše. Le ge go le bjalo, ga go yo
a ilego a rata go itira yena yo bohlale ka go tshela lentšu la kgoši.

                                                                              [Letl. 136]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                18                                 DBE/2016
                                           SCE

13.8      Ke mohuta ofe wa thulano wo o tšwelelago setsopolweng se?                        (1)

13.9      Efa tema ye e kgathwago ke mongwadi setsopolweng se.                             (1)

13.10     Bapetša kahlolo yeo kgoši Tselatšhweu a filego Swele le molato wo a o
          obilego.                                                                         (2)

13.11     Laetša ka fao setsopolwa se se nyalelanago le tharollo ya bothata pading ye
          ka gona. Efa dintlha TŠE PEDI.                                                   (2)

13.12     Bontšha ka mo mongwadi a dirišitšego thekniki ya mothalonako ka gona
          temaneng ya mathomo ya setsopolwa.                                               (2)

13.13     Na o a dumela gore leina la padi ye le amana le diteng? Fahlela ka dintlha
          TŠE THARO.                                                                       (2)

13.14     Ka dintlha TŠE THARO hlatholla maikutlo ao a ilego a aparela Swele nakong
          ya ge a etišitšwe pele ka mogobo.                                                (3)
                                                                                           [25]

                                                    PALOMOKA YA KAROLO YA B:               25

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  19                                 DBE/2016
                                             SCE

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA

Araba potšišo YE TELELE goba YA SETSOPOLWA. Ge o kgethile potšišo ye telele go
KAROLO YA B, araba potšišo ya setsopolwa karolong ye. Botelele bja karabo ye telele
e be mantšu a go se fete a 450.

POTŠIŠO YA 14: POTŠIŠO YE TELELE

NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

Sekaseka morero wa papadi ye.

(a)       Diteng:                                                                            (15)
(b)       Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye:                               (10)
                                                                                             [25]

POTŠIŠO YA 15: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

Bala ditsopolwa tše ka go kitimiša mahlo, tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone go
araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA I

MPHAKA: (O fela pelo o ba tsena ganong) Se nkahlameleng. Ga le kgone go bolela
        ka go šielana ditlatla tenang?

ROLA:         O re re eng?

TOKARI:       Tlogelang go hlaba lešata baisa te!

KALA:         Moisa yo o a re roga. Ga o mo kwe wena gore o reng?

MPHAKA: Ke re ditlatla. O kile wa bona kae banna ba bolela ka nako e tee bjalo ka
        basadi? Ke disoso dilo tše!

ROLA:         (O a ema a befetšwe) O a mo kwa o sa boeletša. Rena ga re lwe le yena
              re mmotšiša fela dipotšišo ka naga yeo ya gabo. Ge a rata go lwa le gona
              go lokile.

MPHAKA: (Bjale gona o tloga a tšere mahlo a tšhipa) Ke re le diota, ga le kwe?

KALA:         Rena mo nageng ye re lokologile. Ge e le gore wena mo o tšwago o
              lekgoba, se re tšhele ka bjona. Le gona o se ke wa bapala ka rena wa re
              roga. Re ka go leša modiro rena boKala.

MBARI:        Kala, a nke o homole.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                 20                              DBE/2016
                                            SCE

ROLA:         Ge nkabe o se motho wa maemo, nkabe ke šetše ke go nametše! O fetwa
              ke leleme moisa tena! O itote!

MPHAKA: O re ke fetwa ke leleme? Boeletša mantšu ao?

KALA:         Kgane o a lwa na monna? Mošayatebogo tena!

MPHAKA: (O mo laetša seeta sa gagwe sa nkwanakolobe) O a se bona? O kile wa
        bona motho a lekeletše mala moisa te?

ROLA:         (O a emelela a katakata ka sa morago) Kgane o phaga bjale monna?

MPHAKA: (O fela a mmatamela) Ke tla go rutela ba bantši mošaa!

KALA:         Hlokomela monna Rola, baisa ba ba go tšwa Bonwatau, ke bontwadumela.
              O tla go gobatša.

                                                                             [Letl.27]

15.1      Tsopola mafoko A MABEDI ao a laetšago gore Mphaka ke motho wa kgang
          le lenyatšo.                                                                    (2)

15.2      Efa tswalano gare ga Mphaka le Tokari.                                          (1)

15.3      Bapetša maitshwaro a Tokari le Mphaka.                                          (2)

15.4      Laetša mehola YE MEBEDI ya ditšhupasefala.                                      (2)

15.5      Hlatholla kgadimonthago/tekolanthago yeo o bago le yona ge o ekwa Kala a
          re; 'Ge e le gore wena mo o tšwago o lekgoba, se re tšhele ka bjona.'           (2)

15.6      Ka dintlha TŠE PEDI, hlaloša morero wo o tšweletšwago ke diteng tša
          setsopolwa se.                                                                  (2)

15.7      Ka dintlha TŠE THARO re alele maikutlo ao a ilego a aparela Mphaka
          poledišanong ya gagwe le Kala le Rola.                                          (3)
                                          LE
SETSOPOLWA SA J

NTLHORE: Yena ke ngwana wa mobu ga a tshwenye, re tla mo ripa leleme le letelele
         le, gore a tle a tsebe gore kgati o otlwa ke rabadia mo. Komangkanna ke
         nna mo. Ge a ka fela a re 'poo!' o tla tseba batho. Ke bona gore re
         phethile. Kgane le sa na le tše dingwe?

LETSOTA:        Aowa, ke yona taba yeo e bego e re tshwenya.

NTLHORE: Gona go lokile, tšohle di tla beakanywa ka tshwanelo.
         (Ngwaga o be o šetše o batametše go fela ge Mphaka a amogela
         lengwalo la gore Yunibesithi e lebogile thušo ya gagwe gomme a ka
         šuthelela yo a tlogo tšea poso e mpsha)
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                  21                                     DBE/2016
                                             SCE

MPHAKA: (Ka kantorong ya Yunibesithing) Bjale gona di ntšhitile. Le mo ke bego ke
        holofetše gore ke amogetšwe šefa ke ntšhwa ka dikgoro. Go fetela
        dileteng tše dingwe go ka se sa nthuša selo. Bokaone ke gomele
        Bonwatau. Šefa ke tla be ke fetša lefase ka moka. Le ge go thwe ke
        šebeše phukubje e fula le dinku kua Bonwanatau, ba tla nkamogela? Go
        tšofala le gona go nkakatletše. Ke tsošitše ditšhaba ke bjetše peu yeo nka
        se jego mabele a yona. Gagešo ke tla e hloka ka ge ke sa hlwe ke na le
        maatla a makaalo. Aowa, ke tla phurollela Hunadi mafahla a ka mme ka
        kwa gore yena o di bona bjang tša go gomela Bonwatau.
        (Morago ga dithuto Mphaka o napile o leba gae ka pelo ye boima)

MPHAKA: Mosadi, di šitile Phaahla go ahlola lehono.

HUNADI:       Ka mokgwa mang?

MPHAKA: Lengwalo šeleo ipalele.

HUNADI:       (O bala lengwalo) A rena re a di bona!

                                                                                [Letl. 99–100]

15.8      Ntšha mmolelwana wo o laetšago gore Ntlhore o na le kgethollo.                          (1)

15.9      Efa dilo TŠE PEDI tše di laetšago gore tikologo ke ya sebjalebjale.                     (2)

15.10     Akaretša diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI.                                  (2)

15.11     Ke ka tsela efe yeo diteng tša setsopolwa se di huetšago tlemollo ya lehuto
          ka gona? Ngwala dintlha TŠE PEDI.                                                       (2)

15.12     Na ditiragalo tša setsopolwa se di ka bapalega sefaleng? Šitlela karabo ya
          gago ka mabaka A MABEDI.                                                                (2)

15.13     Na o bona sephetho sa Mphaka sa go boela gae Bonwatau e le sa maleba?
          Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                                            (2)
                                                                                                  [25]

POTŠIŠO YA 16: POTŠIŠO YE TELELE

LEHUFA – P Mothupi

Sekaseka morero wa papadi ye.

(a)       Diteng:                                                                                 (15)
(b)       Sebopego (Teori) le polelo di tla abelwa meputso ye:                                    (10)
                                                                                                  [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                          Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                   22                                   DBE/2016
                                              SCE

POTŠIŠO YA 17: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

LEHUFA – P Mothupi

Lekodišiša ditsopolwa tše gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela.

SETSOPOLWA SA K

NTSHEPE:             (Ka bogale) Ntlogeleng o dira eng dieta tša ka?

NTLOGELENG: (O tlaletšwe eupša o a ikgakantšha) Ke re ke go phumolela tšona,
            Mogatšake.

NTSHEPE:             Go etša neng mo nkego o mphumolela dieta?

NTLOGELENG: A ke re ke di phumola ka mehla ge wena o le gare o hlapa?

NTSHEPE:             (O a gononwa) Mosadi, tlogela go mpotša maaka. O ka se re o di
                     phumola ka mehla wa tšhoga ge ke tsena. O tšhošwa ke eng?

NTLOGELENG: O tsene ke sa itebetše ka nagana gore ke ditsotsi, Mogatšaka.

NTSHEPE:             Go thoma neng go eba le ditsotsi mo gae? Bjale gona le wena o a
                     ikwa gore o mpotša a matalatala. Go ntaetša gore go na le se o
                     bego o se dira mo dieteng tša ka. (O bona thokwana kgauswi le
                     dieta) Bjale thokwana ye yona ke ya eng? A o šetše o kgoga
                     motšoko wa dinko, Ntlogeleng? Gona o thomile neng?

NTLOGELENG: (O topa thokwana) Thokwana ye ke ya …

NTSHEPE:             Tliša mo ke bone! (O a mo amoga)

NTLOGELENG: Ke sehlare sa hlogo, Mogatšaka.

NTSHEPE:             Sehlare sa hlogo ya ga mang? A o na le seopahlogwana, mosadi
                     tena? Gona se go thomile neng?

NTLOGELENG: E nthomile maabane ge re etla malaong.

NTSHEPE:             Ya re e go thomile maabane wa reka sehlare kae ka gore e be e le
                     bošego?

NTLOGELENG: Ke be ke dutše ke na le sona, Mogatšaka.

NTSHEPE:             (O a se dupa) A! Ka banna! Ke kgale ke go bona gore o a loya,
                     moloi tena! (O bona se sengwe) Bjale se sona ke sa eng? A le sona
                     ke sa hlogo? (Le sona o se gomiša dinkong) Kgane maabane ge o
                     be o nkga o be o itloditše ka selo se?

                                                                              [Letl.47–48]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                   23                                  DBE/2016
                                              SCE

17.1      Bolela dilo TŠE PEDI tšeo di bontšhago gore Ntlogeleng ke motho wa pelo ye
          mpe.                                                                                 (2)

17.2      Efa tswalano gare ga Ntlogeleng le Ntshepe.                                          (1)

17.3      Ngwala dilo TŠE PEDI tšeo di laetšago thulano ya ka ntle setsopolweng se.            (2)

17.4      Laetša mehola YE MEBEDI ya ditšhupasefala.                                           (2)

17.5      Hlatholla kgadimonthago/tekolanthago yeo o bago le yona ge o ekwa
          Ntshepe a re: 'Go etša neng mo nkego o mphumolela dieta?'                            (2)

17.6      Ka dintlha TŠE PEDI, hlaloša morero wo o tšweletšwago ke ditiragalo tša
          papadi ye.                                                                           (2)

17.7      Ka dintlha TŠE PEDI re alele maikutlo ao a ilego a aparela Ntshepe morago
          ga go hwetša Ntlogeleng a tšhela dihlare ka dieteng tša gagwe.                       (3)

SETSOPOLWA SA L

RADITHEKISI: Nna ga ke sa le mohumi. (O tšwela pele ka go se kgitla)

MADITABA:           (O maketše) O ra bjang ge o re wena ga o sa le mohumi?

RADITHEKISI: Ke ra gore le dithekisi tšela tša ka ba ka no di tšea nako efe le efe
             gobane ke a di kolota. E sa le gore ke tlogelane le Lerato ga se ka
             hlwa ke kgona go di lefela gabotse. Baotledi ba thoma go se sa tla le
             tšhelete ye e lekanego.

MADITABA:           O be o reng o sa ba botšiše gore ye nngwe e kae? Gona ge o be o
                    bona gore ga ba sa šoma gabotse o be o reng o sa ba leše mošomo
                    wa nyaka ba bangwe?

RADITHEKISI: Go be go ka se kgonege, Mma. A ke re batho ka moka ga ba kwane le
             nna. Bjale ke be ke tlo re go ba raka ka thwala bomang?

MADITABA:           A bjale o a bona gore Lerato o be a go thuša ka go bala mašeleng
                    gabotse?

RADITHEKISI: Ke a bona, Mma, eupša ke be ke tlo dira eng gobane monna yola o
             nkamogile yena?

MADITABA:           Aowa Radithekisi, ga se o amogwe ke monna yola wa batho Lerato …
                    Ke wena o mo filego yena.

RADITHEKISI: O bolela bjang bjale, Mma?

MADITABA:           Ke bolela gabotse, Ngwanaka. Ge nkabe o ile wa ntheetša ge ke be
                    ke go kgala nkabe le gonabjale o sa dula le Lerato. Ke wena o dirilego
                    gore Lerato a šalane le monna yola morago. Ntwa ga e age,
                    Ngwanaka.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2                24                                 DBE/2016
                                           SCE

RADITHEKISI: Mma, ke dirišitšwe ke lerato dilo tše ka moka. Ka mokgwa woo ke
             bego ke rata Lerato ka gona ke be ke sa nyake go mmona a sepela le
             yo mongwe.

                                                                               [Letl. 85]

17.8      Ntšha mmolelwana wo o laetšago gore Maditaba ke motho wa go rata
          therešo.                                                                          (1)

17.9      Efa didirišwa TŠE PEDI tšeo di laetšago gore tikologo ya setsopolwa se ke ya
          sebjalebjale.                                                                     (2)

17.10     Akaretša diteng tša setsopolwa se ka dintlha TŠE PEDI.                            (2)

17.11     Ke ka tsela efe yeo diteng tša setsopolwa se di huetšago tlemollo ya lehuto
          ka gona?                                                                          (2)

17.12     Na ditiragalo tša setsopolwa se di ka bapalega sefaleng? Šitlela karabo ya
          gago ka mabaka A MABEDI.                                                          (2)

17.13     Na o bona Lerato a tšere sephetho sa maleba ka go hlala Radithekisi?
          Fahlela ka dintlha TŠE PEDI.                                                      (2)
                                                                                            [25]

                                                    PALOMOKA YA KAROLO YA C:                25
                                                     PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                 80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe

## Related documents

- [Sepedi HL P1 June July 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-june-july-2016/b3c2795c-84a2-4b60-b95e-e5621b840b9b) — Sepedi HL · QP · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May June 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2016/cf86f419-9b6b-4d22-ac69-d9c58ba9bd1b) — Sepedi HL · QP · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2016/2d613746-4175-4bb8-af58-0c6c00a32ad1) — Sepedi HL · QP · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2016](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2016/bfe258bf-0623-41c3-ba57-51fd03333899) — Sepedi HL · QP · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sepedi/de634f35-2acc-45e8-a31f-c54e8c3845cb) — Sepedi HL · QP · 2024 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2023/58f251d6-df35-4e12-bdb6-a5d4a69be422) — Sepedi HL · QP · 2023 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-june-2025-possible-answers/b62e3e2c-c7f8-4660-b96f-bd9ab7e48039) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025-mg/24e7e49f-6ff0-4ed7-85d1-32645e145c62) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025-mg/8de1c8ca-6ec0-4c3e-8a6f-601a6bff4495) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025-mg/55af0e4f-fc29-4491-bf04-fcec9e0e05d4) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-1-sepedi/63741d50-f994-4b99-b545-caebbee9c356) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
