# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2018, 35 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2018-memo/d5e17642-1f54-43b0-b5b5-72ec50a1d1c9
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2018
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 35

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2018-memo/d5e17642-1f54-43b0-b5b5-72ec50a1d1c9)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2018 · sepedi. Memorandum, 35 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P2 May June 2018](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2018/451abade-aaa8-45b7-9242-a4570c4b221f) — QP · 2018 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                                          GRAAD 12

                    SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                            2018

                                       MEMORANTAMO

                                                                     MEPUTSO: 80

                        Palomoka ya matlakala a memorantamo ke 35.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                            Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                2                                   DBE/2018
                                    SCE – Memorantamo

DITŠHUPETŠO TŠA GO SWAYA

1.        Ge molekwa a arabile dipotšišo tše di fetago palo yeo e nyakegago, swaya ya
          mathomo fela. (Molekwa ga a swanela go araba potšišo ye telele le ye
          kopana go tšwa pukung e tee.)

2.        KAROLONG YA A, ge molekwa a arabile dipotšišo tše nne ka moka mo
          diretong (tšeo di kgethilwego), swaya tše pedi tša mathomo.

3.        Go DIKAROLO TŠA B le C, ge molekwa a arabile dipotšišo tše kopana tše
          pedi goba tše telele tše pedi, swaya ya mathomo o hlokomologe ya bobedi.
          Ge molekwa a arabile dipotšišo ka moka tše nne, swaya fela ya pele mo
          KAROLONG ye nngwe le ye nngwe ge e le gore go arabilwe potšišo ye
          kopana le ye telele.

4.        Ge molekwa a file dikarabo tše pedi, moo e lego gore ya mathomo e
          fošagetše mola ya bobedi e nepagetše, swaya ya mathomo gomme o
          hlokomologe ya bobedi.

5.        Ge dikarabo di sa nomorwa ka tshwanelo, swaya go ya ka memorantamo.

6.        Ge mopeleto wo o fošagetšego o ama tlhalošo, swaya phošo. Ge o sa ame
          tlhalošo, gona mo fe moputso.

7.        Dipotšišo tše telele
          Ge karabo ya potšišo ye telele e le ka tlase ga botelele bjo bo nyakegago, se
          mo otle ka ge a šetše a ikotlile. Ge e le ye telele kudu, lekola go ya ka
          bokgoni gomme o sekaseke ntlha yeo le baswaibagolwane. Šomiša dirubriki
          tša kelo tšeo di lego lenaneong la A le B go lekola ditaodišo tša balekwa.

8.        Dipotšišo tše kopana
          Ge molekwa a sa šomiše ditsebjana moo a kgopetšwego go tsopola, se mo
          fokoletše meputso.

9.        Dipotšišong tšeo di bulegilego, go se be le meputso yeo e tlogo abelwa
          karabo ya EE/AOWA goba KE A DUMELA/GA KE DUMELE. Lebaka leo le
          thekgago karabo ke lona leo le abelwago moputso.

10.       Go se be le meputso yeo e tla abelwago NNETE/MAAKA goba NTLHA/
          KAKANYO. Lebaka leo le thekgago karabo ke lona leo le tlogo abelwa
          moputso.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2              3                                DBE/2018
                                  SCE – Memorantamo

KAROLO YA A: THETO

MONTSHEPETŠABOŠEGO – MJ Mamabolo

POTŠIŠO YA 1: 'KGAREBJANA YA KA' – LI Masenya

Mohlala wa karabo

Poeletšo ke ge go boeletšwa dikarolwana tše di itšego tša polelo bjalo ka medumo,
mantšu, bjalobjalo.
Tshekatshekong ye go ya go hlokomelwa poeletšo ya dikarolopolelo go lebeletšwe
boemo bja tšona temanathetong. Mohlala: poeletšothomi, poeletšogare,
poeletšokgaotši, poeletšofelo, bjalobjalo

Poeletšothomi
Yona e hwetšwa mathomong a methalotheto.
Mohlala:
• Kgarebjana ya ka ya – methalotheto ya 1 - 4
• Wena – methalotheto ya 13 le 14
• Ka – methalotheto ya 6 - 9
• M – methalotheto ya 21 - 25
• Ka wena ke – methalotheto ya 29 - 30
• Ma – methalotheto ya 23 le 24

Poeletšofelo
E bonala mafelelong a methalotheto ye e šalanago morago.
Mohlala:
• -ele – methalotheto ya 3 le 4
• wena – methalotheto ya 21 le 22
• Ka – methalotheto ya 6 - 9
• e – methalotheto ya 1 - 5
• -ng- methaltheto ya 16 le 17

Poeletšogare
E bonala temanathetong methalothetong ya go šalana morago.
Mohlala:
• kgarebe – methalotheto ya 12 le 13
• le – methalotheto ya 9 le 10
• re – methalotheto ya 32 le 33

Poeletšokgaotši
E bonala temanathetong mo methalothetong e sa latelanego. Go ba le mothalotheto o
šele gare ga methalotheto yeo.
Mohlala:
• ngwetši ya ka – methalotheto ya 6 le 8
• -tša – methalotheto ya 26 - 28

Mohola wa poeletšo ke go gatelela kgopolo ye e rilego le go tšweletša mošito wa
sereto.
Dintlha: 07
Sebopego le Polelo: 03                                                                 [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                               Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                       4                          DBE/2018
                                           SCE – Memorantamo

POTŠIŠO YA 2: 'A ITHENG?' – ME Ngake

2.1       Yogodimo.                                                                          (1)
2.2       Makgethepolelo/Potšišoretoriki/Poeletšo/Kelelothalo                                (1)
2.3       •    Modimo o a fa
          •    Batho ga ba kgotsofale                                                        (2)

2.4       •    Mothalotheto o arotšwe ka dikarolometara tše pedi:
               A le kuna//le a hlobaela
          •    Dikarolometara tšeo di arogantšwe ka sešura
          •    Dikarolometara di kwana ka palo ya mantšu (3:3)
          •    Go na le kwano ya dihloa tša mošito (1:1)
          •    Karolometara ya 1 e na le dinoko tše 4
                  (TŠE PEDI fela.)                                                           (2)
2.5       -šo – ke morumokwanofelo ka ge o tšwelela ka mafelelong a methalotheto.            (2)
2.6       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Batho ba ithute go amogela se sengwe le se sengwe se ba se fiwago ke
              Modimo
          • Modimo o a re rata ka ge a re file ditalente tša go fapana                       (2)
                                                                                             [10]

POTŠIŠO YA 3: 'NKGOTSOFATŠE KE GO KGOTSOFATŠE' – MJ Tauatswala
3.1       3.1.1         O ba lešitše nta
          3.1.2         Bo ferehlile pitša ya ntwa                                           (2)
3.2       •    Sereti se kwešitšwe bohloko ke go gobošwa ke seretwa
          •    Ga se sa ipshina ka bophelo ka ge se aparetšwe ke dihlong le manyami
          •    Lapa la bosereti le mo hlanogetše
               (TŠE PEDI fela.)                                                              (2)
3.3       Kelelothalo ke ge kgopolo ya mothalotheto e fetela mothalothetong wa go
          latela/wa ka tlase.
          Megokgo e tsorotlago marameng a ka boka lewatle la Intia
          E hlatsela go ruruga ga pelo ya ka ke morurugi ruri                                (2)
3.4       •    Tshwantšhanyo – mekgokgo e swantšhwa le lewatle la Intia
                                                  GOBA
          •    Pheteletšo – megokgo e feteleditšwe. Ga go megokgo ye e ka lekanago
               le lewatle la Intia ka bontši                                                 (2)
3.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Moya wa ntwa/manyami/lehloyo
          • Sereti se omanya seretwa mabapi le maitshwaro a bopelompe                        (2)
                                                                                             [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                5                              DBE/2018
                                    SCE – Memorantamo

POTŠIŠO YA 4: 'THEPUDI' – PN Mashilo

4.1       E gangwa ke …
          E gangwa ke …
          -a
          -tšofe                                                                       (1)

4.2       Papadišantšu/Poeletšo ya kgopolo                                             (1)

4.3       5 - Sereti se bolela gore se tšofetše wa go okamela lebitla.
          6 - Le ge a tšofetše bjalo o iphepa ka makgarebjana a mafsa.                 (2)

4.4       •    Sereto se se bopilwe ka ditemanatheto tše hlano
          •    Methaotheto ke ye masomepedihlano
          •    Methalotheto ke ye metelele ye mengwe ke ye mekopana le ya
               magareng                                                                (2)

4.5       Seretotumišo sa bogologolo
          • Sereti se šomišitše matseno a 'Kgomo e tshwa!'
          • Se tumiša bokgoni le bogale bja seretwa
              (Ntlha E TEE fela.)                                                      (2)

4.6       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a go tenega/makala.
          • Ke tenwa/makatšwa ke banna ba bagolo ba go ratana le bana ba
              bannyane ba ba senyetša bokamoso                                         (2)
                                                                                       [10]

DIRETO TŠA SESOTHO SA LEBOA – MD Kgobe

POTŠIŠO YA 5: 'WA BORARO' – BN Tseke

Mohlala wa karabo

Poeletšo ke ge go boeletšwa dikarolwana tše di itšego tša polelo bjalo ka medumo,
mantšu, bjalobjalo.
Tshekatshekong ye go ya go hlokomelwa poeletšo ya dikarolopolelo go lebeletšwe
boemo bja tšona temanathetong. Mohlala: poeletšothomi, poeletšogare,
poeletšokgaotši, poeletšofelo, bjalobjalo

Poeletšothomi
Yona e hwetšwa mathomong a methalotheto.
Mohlala:
• Wa boraro – methalotheto ya 4 - 8
• Wa – methalotheto ya 10 le 11

Poeletšofelo
E bonala mafelelong a methalotheto yeo e šalanago morago.
Mohlala:
• Mang – methalotheto ya 7 le 8

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                               Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   6                                DBE/2018
                                       SCE – Memorantamo

Poeletšogare
E bonagala temanathetong methalothetong ya go šalana morago.
Mohlala:
• mongmotsana – methalotheto ya 9 le 10
• Ke – methalotheto ya 20 - 24

Mohola wa poeletšo ke go gatelela kgopolo ye e rilego le go tšweletša mošito wa
sereto

Dintlha: 07
Sebopego le Polelo: 03                                                                      [10]

POTŠIŠO YA 6: 'THEELETŠA MOKGADI' – SR Machaka

6.1       Go kgopela tshwarelo                                                              (1)

6.2       Poeletšothomi                                                                     (1)

6.3       •    Sereti se tšweletša boitsholo mabapi le go se theetše ba gabo ge ba mo
               eletša
          •    Motho yo a ikemišeditšego go boela go yena ga se a tša a nyalwa              (2)

6.4       •    Metara o arotšwe ka dikarolometara tše pedi: Bo mpuputla/bo
               ntshobeletša le meboto
          •    Dikarolometara tšeo di arogantšwe ka sešura                                  (2)

6.5       Ga – E gatelela kgopolo ya 'lerato'
          Bo – E gatelela bošemane/ E tlemaganya dikgopolo
          O – E tšweletša mošito
          B- E gatelela bošemane
          (E TEE fela)                                                                      (2)

6.6       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a kgonono.
          • Ke be nka se mo amogele ka ge ke tla gopola gore o ntira setlaela
          • Ke tla tšhaba taba ya go tsenwa ke malwetši
              (E TEE fela)

                                                Goba
          Maikutlo a kamogelo/lešoko
          •   Ke be ke tla mo amogela ka ge a laetša boitsholo
                                                Goba
          Maikutlo a lethabo
          • O thabišwa ke gore motho wa gagwe o boile                                       (2)
                                                                                            [10]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                    7                                     DBE/2018
                                        SCE – Memorantamo

POTŠIŠO YA 7: 'GO POKOLO' – OK Matsepe

7.1       7.1.1        Sefapano                                                                     (1)

          7.1.2        Mo khunamela/Yo mogolo                                                       (1)

7.2       •    Sereto se se mabapi le sekai se pokolo e se emelago tumelong ya Sekriste.
          •    Sereti se tumiša bogona le bogolo bja Modimo/Morena Jesu                             (2)

7.3       Kelelathalo ke ge kgopolo ya mothalotheto e felela mothalong wa go latela
          goba ka tlase.
          Na se lebetšwe go wena e seng
          Neng ka ntle ga letšatši lela ke se seke?                                                 (2)

7.4       •    Methalotheto ye lesomepedi ya mathomo ya sereto e lebane le tlhalošo
          •    Methalotheto ye mebedi ya mafelelo e lebane le tirišo                                (2)

7.5       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a kholofelo
          • Ba holofela gore ka sefapano se se lego godimo ga pokolo ba ka tsena
              legodimong                                                                            (2)
                                                                                                    [10]

POTŠIŠO YA 8: 'NGWATO' – RM Mogashoa

8.1       E gangwa ke …
          E gangwa ke …                                                                             (1)

8.2       Tshwantšhišo                                                                              (1)

8.3       7-      O laetša bogale bja seretwa
          8-      Ka bogale bja gagwe o kwešitše le ba go ipona bonatla goba boganka
                  bohloko                                                                           (2)

8.4       •    Sereto se bopilwe ka ditemanatheto tše hlano
          •    Sereto se bopilwe ka methalotheto ye 28
          •    Methalotheto ke ye metelele ye mengwe ke ye mekopana le ya
               magareng
               (TŠE PEDI fela.)                                                                     (2)

8.5       Seretotumišo sa bogologolo
          • Sereti se šomišitše matseno a 'Kgomo e a tshwa'
          • Se tumiša bokgoni le bogale
          • Sereto se na le boitsebišo, leloko, bjalobjalo
              (E TEE fela.)                                                                         (2)

8.6       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a letšhogo.
          • Ke tšhošwa ke bogale bja seretwa                                                        (2)
                                                                                                    [10]
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                            Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  8                              DBE/2018
                                      SCE – Memorantamo

THAGALETSWALO 3 – SM Serudu

POTŠIŠO YA 9: 'LEFAUFAU' – JSM Masenya

9.1       •    Poeletšothomi
          •    Poeletšofelo
          •    Poeletšogare
          •    Poeletšo ya sekafoko
          •    Poeletšo ya senoko
               (E TEE fela)                                                              (2)

9.2       •    Lefaufau le tupišetšwa ka meši le menkgo yeo le sa e ratego
          •    Le lešwa tšeo le sa di ratego                                             (2)

9.3       Sereti se dirišitše mantšu ao a latelago:
          • Thole - lerole
          • Nkgataka - go gata ka maatla
          • Mošola - dinageng tše dingwe/mošewamawatle
              (TŠE PEDI fela.)                                                           (2)

9.4       Seretotsholo
          • Sereti se sola maitshwaro a batho bao ba sa hlomphego lefaufau mola le
              le bohlokwa go bona                                                        (2)

9.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala
          Molaetša o lebane le bohlokwa bja lefaufau.
          • Difofane di fofa lefaufaung go ya mošola wa mawatle.
          • Le thuša diphedi ka moya wa go hlweka                                        (2)
                                                                                         [10]

                                                     PALOMOKA YA KAROLO YA A:            30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               9                                  DBE/2018
                                   SCE – Memorantamo

KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA

POTŠIŠO YA 10: BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele
Mohlala wa karabo:
THULANO
Thulano ke ge moanegwa a thulana le dikgopolo, tikologo goba le baanegwa ba
bangwe.
Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka
thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi o utolla morero wa sengwalo.
1.    Thulanogare
      • Thabišo o nagana kudu ka taba ya lenyalo la gagwe le Ditau leo le sa
         tšwelelego gomme o bile o fetša le pelo gore a tšhabe gae
      • Rašuwa o lala a hlobaela bošego ka ge a re badimo ba mo emetše ka maoto
      • Rašuwa o lwa le dikgopolo, se sa mo dira gore a hlakane bjaša gomme
         mafelelong o lewa ke aretse
      • Mokgekolo Komanyi o kwešwa bohloko ke taba ya morwagwe ya go se latele
         ditaelo tša mohu tatagwe
2.    Thulanontle
Ditau le baanegwa ba bangwe
Ditau o thulana le Mpimpi
   • Ditau o betha Mpimpi, morwedi wa Moganwa ka morago ga go mmotša gore o
      ithwele
Ditau o thulana le Kgokolo
• Kgokolo o leka go lemoša Ditau ka bogale gore lentšu la mohu ga le tshelwe fela
    Ditau o bolela ka mereba gore yena ga a rate Thabišo
Ditau o thulana le Phei
• Phei, moratho wa Ditau, o mmotša ka toro yeo a bilego le yona ya go re tatagwe o
    mo etetše a mmotša gore Ditau a nyale Thabišo. Seo se ferekantšha Ditau gomme
    o mmotša go re yena ga rate Thabišo
Ditau o thulana le Mokgekolo Komanyi
• Ditau o thulana le mmagwe, Mokgekolo Komanyi, ge a mo kgalemela ka go se
    latele ditaelo ga gagwe. O mo lemoša gore ge a sa kwe yena setulo sa bogoši o tla
    se šupa ka monwana

Ditau o thulana le Seritša
• Ditau le Seritša ba fapana ka mantšu mabapi le go hloka thari ba be ba kgaogana

Pilošamadiba o thulana le mosadi wa gagwe, MmaPilošamadiba
• Pilošamadiba o befelelwa mosadi wa gagwe ge a mmotša go re morwedi wa bona
    Thabišo o ratana le mošemane wa Bahlaloga

Pilošamadiba o thulana le Mothofela
• Pilošamadiba o laela banna ba kgoro ya gagwe ka pefelo gore ba bethe Mothofela,
    ba mo apola diaparo gomme a šale a le šeleng

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2              10                                  DBE/2018
                                   SCE – Memorantamo

Pilošamadiba o thulana le Mabina
• Pilošamadiba o a befelwa ge a ekwa Mabina a re yena ga a tsebe ka ketelo ya
    Bahlaloga mola e le yena yo mongwe wa bakgomana ba bagolo ka mošate

Thulano gare ga sešhaba sa Bakone le Kgokolo
• Setšhaba sa Bakone se thulana le kgopolo ya Kgokolo ya gore Ditau a direlwe
   moletlo wa go mmea kgoši a tšee Seritša e be Mmakgoši, ka la gore Kgokolo o ba
   phumela motse wa bona

Thulano gare ga Rašuwa le Mokgekolo Komanyi
• Mokgekolo Komanyi o fotlela Rašuwa ge a mmotša go re o kgopela tshwarelo ge a
   ile a eta Ditau ka pele gore a palelwe ke go nyala

Mabothe o thulana le mosadi wa gagwe
• Mabothe o betha mosadi wa gagwe yo a bego a ithwele ka la gore o ratana le
   Mahlephiša

Sekokomane o thulana le mosadi wa gagwe
• Sekokomane o be a re ge a bo hlabile bja MmagoMpoyi a rogake mosadi wa
   gagwe. Ka le lengwe la matšatši mosadi a palelwa ke go itshwara le go kgotlelela
   mahlapa gomme a ipušeletša ka go mo itia o šoro

Ntinana o thulana le Tšhikatšhiko
• Ntinana o thulana le Tšhikatšhiko ka ge a re o mo utsweditše dipudi

3. Thulano ya baanegwa le tikologo ya bona

Ditau o selwa ka gaboMpimpi gomme baletakgoro ba rathwa ke legadima
Thabišo ba mo gapeletša go nyalwa ke Ditau gomme o fetša a etšwa ka gabo
Molokoloko wo wa dithulano o tiiša maatlakgogedi go mmadi gore a bale go tšwela
pele go hwetša morero wa puku.

Dintlha: 15
Sebopego le Polelo: 10                                                                    [25]

POTŠIŠO YA 11: BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele

SETSOPOLWA SA A

11.1      ... pele Ditau a ka apara lethebo la bogoši o swanetše go nyala Thabišo, e
          lego morwedi wa Kgoši Pilošamadiba.                                             (1)

11.2      Tikologo ya segologolo.
          • Go bolelwa ka ditaba tša bogoši                                               (2)

11.3      Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Kgoši Tsweke pele a hlokofala o boditše morwa wa gagwe, e lego Ditau
              gore pele a ka tšea maemo a go ba kgoši o swanelwa ke go nyala
              morwedi wa kgoši Pilošamadiba, e lego Thabišo
          • Ditau o gana go phethagatša seo o re yena ga a rate Thabišo, o rata
              Mpimpi                                                                      (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 11                                 DBE/2018
                                      SCE – Memorantamo

11.4      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Ditau a ka se lokelwe ke selo bophelong bja gagwe ge a ka se nyale
              Thabišo
          • Ditau o tla atlega bophelong ka ge go thwe mmapelo o ja serati
              senyakelwa ga a se rate
              (E TEE fela.)                                                                  (1)

11.5      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Ga a na tsebe
              O paletšwe ke go tšea ditaelo tša tatagwe tša go re a nyale Thabišo
          • Ga a fetwe ke theto
              O ratane le Mpimpi, Seritša le Thabišo
          • Ke motho wa mafotle
              O fotlela mmagwe ge a mmotša ka taba ya go nyala Thabišo
          • O na le letsogo
              O betha Mpimpi
              (TŠE PEDI fela.)                                                               (4)

11.6      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Mmapelo o ja serati
          • Motho ga se a swanela go gapeletšwa go nyala mosadi yo a sa mo
              ratego ka ge bophelo bja ka gare ga lenyalo bo ka se be bose                   (2)

SETSOPOLWA SA B

11.7      Ditau o ratana le Seritša/Ditau ke motlabo wa Seritša/Ditau ke motswala wa
          Seritša.                                                                           (1)

11.8      Thulanogare/teng
          • Ditau o lwa le dikgopolo, o itshola ka go ratana le Seritša gomme a sa be
              le bana
              Goba
          Thulanontle
             • Ditau le Seritša ba thulana mabapi le taba ya go ba le ngwana                 (2)

11.9      Ke Ditau
          • Morero wa padi o theilwe godimo ga gagwe
          • Mediro ya gagwe e phadima go feta ya baanegwa ba bangwe
          • O thoma le padi mathomong a be a fetša le yona
              (Ntlha E TEE fela.)                                                            (2)

11.10     •    E tšweletša maikutlo
          •    E tšweletša semelo
          •    E tšweletša thulano
               (TŠE PEDI fela.)                                                              (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2              12                                 DBE/2018
                                   SCE – Memorantamo

11.11     •    Khabara ya padi e laetša seswantšho sa go amana le setšo – baanegwa
               ba apere diaparo tša setšo
          •    Diteng tša padi di theilwe godimo ga setšo – go bolelwa ka bogoši
          •    Leina la padi le lona le nyalelana le diteng – go bolelwa ka badimo        (3)

11.12     Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          A kwelobohloko
          • Go se be le bana go ka tliša dikgakgano ka lapeng
          • Bana ba tliša lethabo ka lapeng                                               (3)
                                                                                          [25]

POTŠIŠO YA 12: KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

Mohlala wa karabo:

THULANO
Thulano ke ge moanegwa a thulana le dikgopolo, tikologo goba le baanegwa ba
bangwe.
Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka
thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi o utolla morero wa sengwalo.

1. Thulanogare
   • Molatelo o lwa le dikgopolo mabapi le go botša Mojagobedi gore o swerwe ke
     bolwetši bja kankere ya molomo wa popelo ka ge a nagana gore a ka mo hlala
   • Molatelo o lwa le dikgopolo tša go botšiša Mojagobedi gore o be a ile go dirang
     ga Maupa. Taba ye e mo tshwentše bošego ka moka
   • Mojagobedi o lwa le dikgopolo tša go bula faele ya Molatelo ya kua bookelong

2. Thulanontle

Molatelo le baanegwa ba bangwe

Molatelo o thulana le Mojagobedi
• Mojagobedi le Molatelo ba a thulana ge Molatelo a šišinya gore ba ye ba nyake
   setsha ba itlhomele mošašana wa bona kua thoko
• Mojagobedi le Molatelo ba thulana ka taba ya gore Mojagobedi ke seratantepa
• Mojagobedi le Molatelo ba phela ka setu lapeng la bona
• Molatelo o thulana le Mojagobedi ge a re ba dire ngwana wa bobedi o mmotšiša
   gore kgane o itlhaganetše kae

Molatelo o thulana le Tumpu
• Tumpu o ya ga Molatelo go yo boledišana le yena gomme Molatelo o a mo rogaka
   o re o tlogile kua ga gagwe Solomondale go tlo mmotša boloko ka mo ga gagwe o
   bile o mo tlogela a nnoši

Molatelo o thulana le ngaka ya gagwe
• Molatelo o thulana le ngaka ya gagwe ka ge a se a phethagatše ka fao a mo
   laetšego gore mohlang a boa a boe le monna wa gagwe

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               13                                  DBE/2018
                                    SCE – Memorantamo

Molatelo o thulana le batswadi ba gagwe
• Molatelo o thulana le batswadi ba gagwe ka lebaka la ge a re o hlala Mojagobedi

Mojagobedi o thulana le Fiona
• Mojagobedi o thula troli yeo e bego e rwele direkarekwane tša Fiona gomme Fiona
   a mo tšhela ka mahlapa a befetšwe

Mojagobedi o thulana le Mphapantšhi
• Mphapantšhi o kgopela Mojagobedi dinomoro tša mogala gomme Mojagobedi o a
   gana
• Mphapantšhi o leletša Mojagobedi mogala wo o ilego wa befediša Mojagobedi
• Mojagobedi o raka Mphapantšhi ka ga gagwe ge a be a tlile ka leano la go tsenela
   tša thobalano le yena

Keletšo o thulana le Mphapantšhi
• Keletšo o thulana le Mphapantšhi ka ge a nyaka go hlalantšha Molatelo le
   Mojagobedi

Thulano ya baanegwa le tikologo
• Molatelo ga a ipshine ka bogadi bja gagwe ebile o nyaka go tšwa a yo ihlomela
   mošašana
• Fiona o thulwa ke Mojagobedi ka sefatanaga ge a be a ile go reka direkarekane
• Mojagobedi ga a ipshine ka lapeng la gagwe ka ge mosadi wa gagwe a sa
   mmolediše

Molokoloko wo wa dithulano o tiiša maatlakgogedi go mmadi gore a bale go tšwela
pele go hwetša morero wa puku.

Dintlha: 15
Sebopego le Polelo: 10                                                                     [25]

POTŠIŠO YA 13: KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela
SETSOPOLWA SA C
13.1      'O bona go ka ba bjang ge re ka ya go aga thoko?'                                (1)
13.2      Tikologo ya sebjalebjale
          • Molatelo (yo e lego mofsa) o gana go dula ka lapeng la boMojagobedi            (2)
13.3      •    Molatelo o botša Mojagobedi gore ba yo ithomela mošašana wa bona
               kua thoko ka ge ka gabo ba sa mo rate
          •    Mojagobedi o thulana le kgopolo ya Molatelo o re ba tla tšwa ge yena a
               ratile                                                                      (2)
13.4      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Ba ka feleletša ba tšwele ba ya ba ipshina ka bophelo
          • Ba ka feleletša ba se ba ya felo ka ge Mojagobedi a sa nyake go obja
              molala
          • Lehloyo le ka golela pele gare ga Molatelo le bagadibo ba gagwe
          • Ba ka kgaogana
              (E TEE fela.)                                                                (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 14                               DBE/2018
                                      SCE – Memorantamo

13.5      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Ke motho wa sekgapo
              O omanya Tumpu ka nako yeo a bego a tlile lapeng la gagwe go
              boledišana le yena
          • Ke matheetšabohle
              O tshepa dikeletšo tša bagwera kudu go feta tša monna wa gagwe
          • O na le sephiri
              O utetše monna wa gagwe gore o na le bolwetši bja kankere ya molomo
              wa popelo
              (TŠE PEDI fela.)                                                             (4)
13.6      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Ge o le mosadi wa lapa ga se wa swanela go phatlalatša mafokodi a lapa
              la gago go batho ba bangwe
          • Sephiri ga se sa loka gare ga banyalani ka ge lapa le ka thubega ka
              lebaka la sona                                                               (2)
SETSOPOLWA SA D
13.7      Ke bagwera/Ke bašomimmogo                                                        (1)
13.8      Thulanontle
          • Keletšo o thulana le Mphapantšhi ka maele ao a a fago Molatelo gore a
              hlale Mojagobedi                                                             (2)
13.9      Ke Molatelo
          • Morero wa padi o theilwe godimo ga gagwe
          • Ditiro tša gagwe di phadima go feta tša baanegwa ba bangwe
          • Ke motho wa maemo wa go ba le mafokodi
          • O thoma le padi a be a fetša le yona
              (LE TEE fela.)                                                               (2)
13.10     •    E tšweletša maikutlo
          •    E tšweletša semelo
          •    E tšweletša thulano
               (TŠE PEDI fela.)                                                            (2)
13.11     •    Khabara ya padi e laetša sefatanaga sa go rwala balwetši se tsena
               lesorong la bookelo
          •    Diteng tša padi di mabapi le Molatelo yoo a šomago bookelong
          •    Leina la padi le lona le nyalelana le diteng ka ge Molatelo a utela
               Mojagobedi gore o na le bolwetši bja kankere ya molomo wa popelo            (3)
13.12     Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a pefelo
          • Mphapantšhi o lahletša Molatelo
          • Ke befedišwa ke ge Mphapantšhi a thubela Molatelo lapa
                                              Goba
          Maikutlo a lethabo
             • Molatelo ke mosadisadi, ga a theeletše dikeletšo tša Mphapantšhi
             • O rata monna wa gagwe                                                       (3)
                                                                                           [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2             15                                  DBE/2018
                                  SCE – Memorantamo

POTŠIŠO YA 14: LENONG LA GAUTA – HDN Bopape

Mohlala wa karabo:

THULANO
Thulano ke ge moanegwa a thulana le dikgopolo, tikologo goba le baanegwa ba
bangwe.
Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka
thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi o utolla morero wa sengwalo.

    •   Thulanogare
Nnono o lwa le dikgopolo
  • Ka nako yeo maphodisa a bego a tšhuma thotobolo ya dipampiri gaboNaniki,
     Nnono ile a ba le go thulana ga dikgopolo gore ge a ka tšwa mo a iphihlilego
     gona, o tla be a ikišitše diatleng tša maphodisa, ge a ka se tšwe o tla swa ka
     mollo a itebeletše
  • O lwa le dikgopolo mabapi le gore a botše goba a se botše Brenda ka tlhaselo
     ya Naniki le ya gagwe ka karatšheng
    •   Thulanontle
Nnono o thulana le Brenda
  • Nnono o boa bošego gomme Brenda o befedišwa ke seo
  • Brenda o botša Nnono gore a tlogele dinyakišišo tša polao ya Mmatšhego ka ge
     a tla tsena mathateng
  • Brenda o befedišitšwe ke ge Nnono a bethile Mpho. Nnono o thulana le Brenda
     ge a dumela gore ke yena a bolailego Mmatšhego
  • Nnono le Brenda ba kitimišana ka dikoloi gomme Brenda o a hlokofala
Nnono o thulana le Naniki
  • Naniki o re Nnono o mo rweša molato wa gore o tseba ka ga polao ya Mdi
     Maleka
Nnono o thulana le maphodisa
  • Maphodisa a gononela Nnono gore ke yena a hlasetšego Naniki
  • Maphodisa a laela Nnono gore a tlogele go šunyašunya nko mererong ya bona
     mabapi le polao ya Mdi Maleka
Nnono o thulana le dikwefa
  • Nnono o lwa le dikwefa (boNakedi)
  • Nnono o bethwa ka karatšheng
  • Nnono o a bethwa ka nako ye a ile ga boNaniki
Nnono o thulana le Mpho
  • Nnono o betha Mpho ka ge a mo hweditše a putuka ka phapošeng ya
     Mmatšhego
Nnono o thulana le Mna Maleka
  • Nnono o thulana le Mna Maleka ge a re a tlogele ka go nyakišiša ka lehu la
     Mmatšhego
Thulano ya moanegwa le tikologo

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                 Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               16                                 DBE/2018
                                    SCE – Memorantamo

Thulano ya Nnono le tikologo
  • Nnono o utamile thotobolong gomme thotobolo e a swa. O swanelwa ke go
      tloga fao thotobolong. Go ka thwe thotobolo e meletše Nnono meno a ka
      godimo
  • Leswiswi le tlišetša Nnono mathata. Nnono o itiwa/bethwa ka ga gagwe gomme
      a sa bone batho bao ba mmethago/itiago. Ge e be e se leswiswi leo Nnono o be
      a tla kgona go bona batho bao ba mmethago
Molokoloko wo wa dithulano o tiiša maatlakgogedi go mmadi gore a bale go tšwela
pele go hwetša morero wa puku.

Dintlha: 15
Sebopego le Polelo: 10                                                                    [25]

POTŠIŠO YA 15: LENONG LA GAUTA – HDN Bopape

SETSOPOLWA SA E

15.1      Ke tla ba nyaka, ka ba nyaka, ka ba nyaka gohle go fihlela ke ba humana
          mafelelong, ke ba swara.                                                        (1)

15.2      Tikologo ya sebjalebjale
          • Go bolelwa ka phapoše ya bodulelo bja maphodisa                               (2)

15.3      •    Nnono o ile ga boNaniki yo a hweditšego a rapaletše ka gare ga bodiba
               bja madi
          •    O dira tshepišo ya gore o tla nyaka bahlasedi ba gagwe                     (2)

15.4      Balekwa ba tla tšweletša diponelopele tša go fapana.
          Mohlala:
          • Bahlasedi ba Mmatšhego ba ka swarwa
          • Nnono a ka bea bophelo bja gagwe kotsing
          • A ka palelwa ke go ba hwetša                                                  (1)

15.5      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • O bogale
              O tšea sephetho sa go dira dinyakišišo tša molato wa polao le ge
              mošomo wo o le kotsi
          • Ke motho wa go ba le maikemišetšo
              Le ge a a be a na le mapheko tseleng ya dinyakišišo ga se a ka a hwa
              matwa
          • Ke ntwadumela
              O betha Mpho
              (TŠE PEDI fela.)                                                            (4)

15.6      Balekwa ba tla tšweletša dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Kgotlelelo e tswala katlego
          • Le ge o ka e buela leopeng magokobu a a go bona                               (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 17                              DBE/2018
                                      SCE – Memorantamo

SETSOPOLWA SA F
15.7      Bobedi ke bašomedi ba Mmatšhego/Maleka                                          (1)
15.8      Thulanontle
          • Nakedi o thulana le Sersanta Maroga ge a be a nyaka tshedimošo yeo
              Nakedi a ganago ka yona                                                     (2)
15.9      Nnono Molaba
          • Ditiragalo tša padi di dikologa godimo ga gagwe
          • O thoma le padi a be a fetša le yona
          • Morero wa padi o theilwe godimo ga gagwe
             (E TEE fela.)                                                                (2)
15.10     •    E tšweletša maikutlo
          •    E tšweletša semelo
          •    E tšweletša thulano
               (TŠE PEDI fela.)                                                           (2)
15.11     •    Leina la padi ke Lenong la gauta.
          •    Ditiragalo tša padi di amana le go timela/utswiwa ga pheta yeo e
               bopilwego ka sebopego sa lenong gomme e le ya go dirwa ka gauta
          •    Dipolao tšeo di lego pading ye di amana le timelo yeo ya pheta             (3)
15.12     Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Ke a lethabo
          • Ke thabišwa ke ge Naniki a se a hlokofala ka morago ga go gobatšwa
          • Basenyi ba golegilwe                                                          (3)
                                                                                          [25]

POTŠIŠO YA 16: NGWANA WA MOBU – SPP Mminele
Mohlala wa karabo:
THULANO
Thulano ke ge moanegwa a thulana le dikgopolo, tikologo goba le baanegwa ba
bangwe.
Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka
thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi o utolla morero wa sengwalo.
1. Thulanogare
Phankga o lwa le megopolo ya gagwe
• Phankga o thulana le mogopolo wa gagwe ge a nagana ka Lahlang. O re Lahlang
   ke mofokodi ga a tsebe selo. O re yena a ka se hlahlwe ke motho yoo a mo
   hlahlilego. O re Lahlang ga a tsebe le A. Moya wa gagwe o thoma go hloka khutšo
   Mongwadi o re o thoma go bona Lahlang ka phogong ge ba mmotša gore o
   swanetše go ithuta go nwa bjala go re batho ba mo tlwaele
• Phankga o thulana le mogopolo wa gagwe nakong yeo mohlahlobimogolo a
   kgopelago go bona dipuku tša gagwe tša maitokišetšo. Mongwadi o re 'o be a
   galogile e bile o ka re ga a ne madi'
• O ile ge a bona go kgoboketšwa dipuku tša baithuti, Phankga a tseba gore bjale go
   tlile go nkga go sa bola. Mogopolo wa gagwe o ile wa tšwa mafogohlo ge a
   ipotšiša gore naa ba tla kgona go bapetša mongwalo wa mošemane Phogole le
   wa Lahlang. Mongwadi o re o ile a kwa selotsoko se mo kgama a bile a palelwa ke
   go bolela
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               18                                  DBE/2018
                                    SCE – Memorantamo

2. Thulanontle
Thulano ya Phankga le Lahlang
• Phankga o thoma go nyatša Lahlang ka ge a re Lahlang ga a tsebe selo
• Ge tšhipi ya go ya thapelong e lla Phankga o no tšwela pele le go ruta bana gore
   Lahlang a mmolediše
• Phankga o fotlela Lahlang o mmotša ge e le gore yena o thuša bana ka ge ba sa
   tsebe selo
• Phankga o gana ge Lahlang a lekola dipuku tša gagwe tša mošomo
Thulano ya Phankga le Mna Mootli (tatagwe)
• Phankga o fapana le tatagwe ka lebaka la go ikgafela bjala le ditiro tša gagwe tša
   go rata go menola Lahlang setulong
Lahlang o thulana le sehlopha sa Mokhura le Mafamo
• Sehlophana sa Mokhura le Mafamo se lwa le Lahlang ka ge se re ke lekomofere,
   ka gona o swanetše go tloga sekolong sa bona
Mohlahlobimogolo o thulana le komiti ya sekolo
• Mohlahlobimogolo o ganana le taba ya gore Lahlang o palelwa ke go hlahla
   sekolo. O botša komiti ya sekolo le Lekgotla la dikolo gore ge ba nyaka tšwelopele
   ba se ke ba lebelela gore modiro o dirwa ke mang eupša ba lebelele gore o dirwa
   bjang gomme ba thekge motho yo a dirago modiro woo
Thulanontle ya moanegwa le tikologo
• Phankga o thulana le dinyakišišo tšeo di dirwago ka sekolong
Molokoloko wo wa dithulano o tiiša maatlakgogedi go mmadi gore a bale go tšwela
pele go hwetša morero wa puku.
Dintlha: 15
Sebopego le Polelo: 10                                                                     [25]

POTŠIŠO YA 17: NGWANA WA MOBU – SPP Mminele
SETSOPOLWA SA G
17.1      Ka gona, nka se ke ka tšea dijo tše ke swanetšego go ba fepa ka tšona ka yo
          di bea ka ofising ya gago, gomme ka tla ka lebelela bana ba bešo ba swerwe
          ke tlala.                                                                        (1)
17.2      Tikologo ya sebjalebjale
          • Tiragalo ya mo setsopolweng e ka sekolong fao go bolelwago ka dipuku
              le go ruta                                                                   (2)
17.3      •    Setsopolwa se mabapi le maitemogelo a Lahlang ka maitshwaro a
               Phankga ao a fetogilego
          •    Lahlang o be a letetše gore Phankga a mo fe dipuku tša gagwe tša
               boitokišetšo gomme Phankga o a gana                                         (2)
17.4      Balekwa ba tla tšweletša diponelopele tša go fapana.
          Mohlala:
          • Phankga a ka tla a rakwa mošomong ka lebaka la go se dire mešomo ya
              gagwe ka tshwanelo le go se latele ditaelo
          • Phankga a ka tla a sekišwa gore ke ka lebaka la eng a sa hlomphe hlogo
              ya sekolo
              (E TEE fela.)                                                                (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 19                                DBE/2018
                                      SCE – Memorantamo

17.5      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • O na le lenyatšo
              O gana go tšea ditaelo tša hlogo ya sekolo, e lego Lahlang
          • Ga a na ponelopele
              Ga a lemoge gore ditiro tše tša gagwe tša lenyatšo di ka mo senyetša
              mošomo
          • O na le megabaru
              O nyaka go ba hlogo ya sekolo mola a se na maitemogelo
          • Ke senokwane
              O rapa thekgo ya badudi ka go ba rekela mabjala
              (TŠE PEDI fela.)                                                             (4)

17.6      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana:
          Mohlala:
          • Maemo a go nyakwa ka megabaru ga a ke a hwetšagala
          • Phankga ga se a atlega maitekelong a gagwe a go nyaka maemo ka
              megabaru                                                                     (2)

SETSOPOLWA SA H

17.7      Bobedi ke bašomimmogo/Lahlang ke molaodi wa Phankga                              (1)

17.8      Thulano ya Phankga le tikologo ya gagwe
          • Phankga o thulana le dinyakišišo tšeo di dirwago ka sekolong                   (2)

17.9      Ke Phankga
          • Ditiragalo tša padi di dikologa godimo ga gagwe
          • O thoma le padi a be a fetša le yona
          • Morero wa padi o theilwe godimo ga gagwe
              (E TEE fela.)                                                                (2)

17.10     •    E tšweletša maikutlo
          •    E tšweletša semelo
          •    E tšweletša thulano
               (TŠE PEDI fela.)                                                            (2)

17.11     •    Leina la padi ke Ngwana wa mobu
          •    Diteng tša setsopolwa di bontšha ka moo Phankga a nyatšago Lahlang
               yoo e lego hlogo ya sekolo ka ge yena Phankga e le ngwana wa mobu
          •    Lahlang o be a bitšwa lekomofere ka ge a be a etšwa dinageng di šele e
               se ngwana wa mobu                                                           (3)

17.12     Balekwa ba tla tšweletša maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a pefelo
          • Batho ba bjalo ba rata go holega ka mphufutšo wa ba bangwe
          • Batho ba mohuta wo ga ba ke ba e ba le tšwelopele maphelong a bona             (3)
                                                                                           [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2             20                              DBE/2018
                                  SCE – Memorantamo

POTŠIŠO YA 18: LEŠITAPHIRI – OK Matsepe

Mohlala wa karabo:

THULANO
Thulano ke ge moanegwa a thulana le dikgopolo, tikologo goba le baanegwa ba
bangwe.
Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka
thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi o utolla morero wa sengwalo.

1. Thulanogare

Khutšišo o thulana le mogopolo wa gagwe
• Khutšišo o thulana le mogopolo wa gagwe mabapi le go belegwa ga Tšhwahledi
   yoo e lego kgobogo go yena. O lwa le megopolo ya go mmolaya

2. Thulanontle

Taudi o thulana le Mphoka
• Thulano ya Taudi le Mphoka e mabapi le go re Mphoka o mo gatetše legogwa

Thulano gare ga Mabothe le Taudi
  • Go belegwa ga Tšhwahledi go hlola thulano gare ga magoši a. Mabothe o re ke
      ka lebaka la eng ba se ba mmotša ditaba di sa thoma

Thulano gare ga setšhaba
• Setšhaba sa Taudi se tšwa diripa tše pedi malebana le gore ke mang yo a
   swanetšego go ba kgoši magareng ga Tšhwahledi le Kgathola
• Mabothe o ntšha koma gomme Tšhwahledi o a timela. Go timela ga Tšhwahledi go
   hlola thulano setšhabeng

Thulano gare ga Phetolo le Lentlha
• Thulano ya bona e bakilwe ke bjala
Kgoši Taudi le setšhaba
• Setšhaba se gapeletša Taudi go ntšha koma
Dintwa gare ga magoši
• Ntwa magareng ga Kgoši Tladiephaswa le barongwa ba Taudi le Mabothe
• Ntwa magareng ga madira a kgoši Tladiephaswa le a Taudi le Mabothe
• Ntwa magareng ga madira a kgoši Matepe le kgoši Taudi
Thulanontle ya moanegwa le tikologo
• Tšhwahledi ga a ipshine ka go dula motseng wa Taudi le wa rakgolwagwe
   Mabothe ka ge a tšhaba go bolawa. O phela hlageng ka ge e le fao a hwetšago
   khutšo gona
Molokoloko wo wa dithulano o tiiša maatlakgogedi go mmadi gore a bale go tšwela
pele go hwetša morero wa puku.

Dintlha: 15
Sebopego le Polelo: 10                                                                [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                              Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 21                                 DBE/2018
                                      SCE – Memorantamo

POTŠIŠO YA 19: LEŠITAPHIRI – OK Matsepe

SETSOPOLWA SA I

19.1      Go belega ngwana yo e sego wa bogoši ga Khutšišo go hlotše kgakanego ya
          gore kgoši e ile go ba mang ka morago ga lehu la Kgoši Taudi. (Sehloa)            (1)

19.2      Tikologo ya segologolo
          • Go bolelwa ka bogoši                                                            (2)

19.3      •    Mosadi wa Kgoši Taudi o belege hlaba
          •    Kgoro ya Kgoši Taudi e bothane go tla go boledišana ka taba ye               (2)

19.4      Balekwa ba tla tšweletša diponelopele tša go fapana.
          Mohlala:
          • Gore Kgoši Taudi kua pele o tla ba le mathata
          • Go tla belegwa ngwana yoo e sego wa madi a mošate
          • Go tla ba le pako ya bogoši
              (E TEE fela)                                                                  (1)

19.5      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Ke mmalegogwana
              O dirile ngwana le monna yo mongwe
          • O na le pelo ye mpe
              O ile a ba le monagano wa go bolaya Tšhwahledi                                (4)

19.6      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Maitshwaro a Khutšišo bjalo ka mmagosetšhaba a ka tliša kgakanego
              setšhabeng
          • Setšhaba se ka tšwa diripa ka lebaka la maitshwaro ao                           (2)

SETSOPOLWA SA J

19.7      Tšhwahledi ke morwa wa Kgoši Taudi yo e sego wa madi                              (1)

19.8      Thulanontle
          • Setšhaba se thulana le Kgoši Taudi ka go timela ga Tšhwahledi                   (2)

19.9      Ke Khutšišo
          • O thoma le padi a be a fetša le yona
          • Ditiragalo di theilwe godimo ga gagwe
          • Morero wa padi o theilwe godimo ga gagwe
              (E TEE fela.)                                                                 (2)

19.10     •    E tšweletša maikutlo
          •    E tšweletša semelo
          •    E tšweletša thulano
               (TŠE PEDI fela.)                                                             (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                    22                                         DBE/2018
                                         SCE – Memorantamo

19.11     •     Leina la padi ke Lešitaphiri leo le šupago taba yeo e lego bothata go e rarolla
          •    Diteng di mabapi le taba ya bogoši fao go belegwego ngwana wa hlaba
               lapeng la mošate
          •    Go tsoga lešata motseng mabapi le taba yeo ka la gore ke mang yo a
               swanetšego go ba kgoši gare ga Kgathola le Tšhwahledi yo e lego hlaba,
               ka go re ngwana ke wa dikgomo                                                           (3)

19.12     Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami
          • Ke kwešwa bohloko ke gore go timetše motho yo e tlogo ba kgoši
          • Ga go tsebje o hlagetšwe ke eng                                                            (3)
                                                                                                       [25]

POTŠIŠO YA 20: TLHAKOLENG – MD Kekana

Mohlala wa karabo:

THULANO
Thulano ke ge moanegwa a thulana le dikgopolo, tikologo goba le baanegwa ba
bangwe.
Molokoloko woo wa dithulano o tšwetša thulaganyo ya sengwalo pele gomme ka
thulaganyo yeo ya ditaba mongwadi o utolla morero wa sengwalo.

1. Thulanogare

•   Swele o lwa le dipelo tša go boela gae Tlhakoleng
•   Nkuke o lwa le dipelo tša go tšea ngwana yo a hweditšwego a lahlilwe

2. Thulanontle

Thulano ya Nkuke le Seja
• Thulano gare ga Nkuke Maolela le Seja e hlotšwe ke gore Nkuke a tla le ngwana
   yo a mo topilego, e le wa Mahlatse

Thulano ya Swele le lapa la gagwe
• Swele o tlaiša mosadi wa gagwe ka go mo phediša ka seroba le go fela a sa
   robale gae le go tliša metlabo ka gae
• Swele o robala le Mahlatse ka kgang ebile o a mo imiša
• Swele o thulana le Mahlatse ka nako yeo a bego a rata go tšhela lerojana ka gare
   ga kotikoti ya maswana a ngwana
• Swele o thulana le Mahlatse ge a swanetše go mo nyadiša fao Swele a bego a
   itirile moruti

Thulano ya Swele le mošate wa Tlhakoleng
• Swele o rakwa motseng wa gabo wa Tlhakoleng ke setšhaba ka lebaka la mekgwa
   ya gagwe ye mebe ya tlaišo

Thulano ya Swele le boGabariele
• Swele o lwa le boGabariele gomme o a bethwa

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                               Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               23                                  DBE/2018
                                    SCE – Memorantamo

Thulano ya Swele le Moruti Ntsheleloge
• Swele o ile a hlohleletša phuthego gore e menole Moruti Ntsheleloge
• Swele o nyaka mošomo moo Moruti Ntsheleloge e lego molaodi gomme o rakwa
   sempša ka ge a ile a menola Ntsheleloge boruting
Thulano ya Swele le Mphapa
• Mphapa o bololla bonokwane bja Swele motseng wa Tselatšhweu gomme se baka
   ntwa gare ga bona (Mphapa le Swele)
Thulano ya moanegwa le tikologo
Mahlatse o thulana le lapa labo
• Mahlatse o hlafetšwe ke lapa labo ka lebaka la tatagwe gomme a napa a ipha
   lešoka gwa se tsebje mo a ilego
Mahlatse le ka kerekeng
• Mahlatse o gana go nyadišwa ke Swele ka kerekeng
Swele le motse wa gabo wa Tlhakoleng
• Swele o rakwa motseng wa gabo wa Tlhakoleng
• Swele o hwela motseng wa gabo gomme Kgoši o ganetša setšhaba go mmoloka
Swele le motse wa Tselatšhweu
• Swele o tlaišwa motseng wa Tselatšhweu ebile o a rakwa. O thoma go gopola gae
   Tlhakoleng
• Badudi ba Tselatšhweu ba raka Swele motseng
BoGabariele le sethokgwa
• BoGabariele ba ile ba hloya sethokgwa seo Swele a go nyaka go ba bolaela go
   sona
Swele le motse wa Tokologo
• Swele o lomišitšwe dimpša motseng wa Tokologo
Molokoloko wo wa dithulano o tiiša maatlakgogedi go mmadi gore a bale go tšwela
pele go hwetša morero wa puku.
Dintlha: 15
Sebopego le Polelo: 10                                                                     [25]

POTŠIŠO YA 21: TLHAKOLENG – MD Kekana
SETSOPOLWA SA K
21.1      Babadi ba nyaka go tseba gore go ima mo ga Mahlatse go ile go felela kae.        (1)
21.2      Tikologo ya sebjalebjale
          • Go bolelwa ka sekolong le maina a go etša Moruti le Mokolobetši                (2)
21.3      •    Swele o tlaiša bana ba gagwe ka go ba kata
          •    Mosadi wa Swele, Thušanang, o lemoga seo mola ngwana a šetše a
               imile                                                                       (2)
21.4      Balekwa ba tla tšweletša diponelopele tša go fapana.
          Mohlala:
          • Bokamoso bja bona bo ka phuhlama
          • Bana ba ka tšhaba gae ka ge ba tlaišwa ke tatagobona
              (E TEE fela.)                                                                (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  24                                     DBE/2018
                                       SCE – Memorantamo

21.5      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Ga a na tlhokomelo
              O phela le mosadi le bana ba gagwe bjalo ka katse le legotlo. O robala le
              bana ba gagwe a ba a imiša yo mongwe.
          • O na le pelo ye mpe
              O beakanya go bolaya bana ba gagwe                                                 (4)

21.6      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Banna ba go tlaiša basadi le bana ba feleletša ba hweditše kotlo goba ba
              tlaišega
          • Banna ba go swana le boSwele ba phela senonyane ka ge setšhaba se
              ba tshwa ditshohlo/hlaswa                                                          (2)

SETSOPOLWA SA L

21.7      Swele ke tatagoMahlatse/Mahlatse ke morwedi wa Swele                                   (1)

21.8      Ke moya wa poifo
          • Mahlatse o boifa bošoro bja tatagwe                                                  (2)

21.9      Swele
          • O thoma le padi ebile o fetša le yona
          • Ditiragalo di theilwe godimo ga gagwe
          • Morero wa padi o theilwe godimo ga gagwe
             (E TEE fela.)                                                                       (2)

21.10     •    E tšweletša maikutlo
          •    E tšweletša semelo
          •    E tšweletša thulano
               (TŠE PEDI fela.)                                                                  (2)

21.11     •     Leina la padi ke Tlhakoleng
          •    Diteng le ditiragalo tša padi di theilwe godimo ga lefelo leo leina la lona e
               lego Tlhakoleng
          •    Molwantšhwa, e lego Swele le yena o be a fela a bolela go re tau e ja
               mohlolela tlhakoleng go a sepelwa, kudu ge a be a le mathateng                    (3)

21.12     Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a pefelo/tenego
          • Tlhorišo le tlaišo ga di tliše tharollo
          • Tlhorišo le tlaišo ga di age lapa
          • Go betha ke kgatako ya ditokelo
              (TŠE PEDI fela.)                                                                   (3)
                                                                                                 [25]

                                            GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                         Phetla

### Page 25

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2               25                                   DBE/2018
                                    SCE – Memorantamo

DINGWALOTŠHABA

POTŠIŠO YA 22:           TODI YA BATLOGOLO – MA Makgopa, BMT Makobe LE AP
                         Nkadimeng

Mohlala wa karabo:

Sebopego ke mokgwa wo sengwalo/kanegelo e tšweleditšwego ka gona. Ka gare ga
sebopego go lebelelwa matseno, mmele le mafetšo.
Mo tshekatshekong ye go tla lebelelwa sebopego sa ye nngwe le ye nngwe ya dikarolo
tše tša dingwalotšhaba: Nonwane, seretotumišo sa dikgoro le koša.

A. Sebopego sa Nonwane
1. Matseno
   Dinonwane di na le matseno a moswananoši a go fapana.
   Mohlala: 'Nonwane, nonwane!', 'Nkano, nkano!', 'E rile e le nonwane', bjalobjalo.

    Nonwane ya Mmutla le Mpša
    Matseno: E rile e le nonwane.

2. Mmele
   Mmele o lemogwa ka baanegwa le diteng.

    Baanegwa ba nonwane e ka ba batho, diphoofolo, dinonyana, madimo, digagabi,
    bjalobjalo.

    Nonwane ya Mmutla le Mpša
    Baanegwa ke diphoofolo: Mmutla le Mpša
    Diteng: Di lebane le histori le poeletšo ya ditiragalo
            Segwera sa Mmutla le Mpša seo se feleditšego ka bonaba.

3. Mafetšo
   A lebane le thumo: Mo go dikanegelotšhaba ke a moswananoši a go fapana.
   Mafetšo a ba ka tsela ye: Se seo sa mosela' seripa! Nonwane e felela mo!, Mpho,
   sa mosela nkota! bjalobjalo.

    Nonwane ya Mmutla le Mpša
    E felela ka: Mpho, se seo sa mosela wa seripa!

B. Sebopego sa seretotumišo sa kgoro
1. Matseno
   A ka thoma ka mokgolokwane, boitsebišo
   (setlogo), bjalobjalo.

    Sereto sa Babinakgomo ba gaMonareng
    Matseno: Rena re tšwa Mogodumo 'mogolo.

2. Mmele
   Baanegwa: Ba gaMonareng
   Diteng: Setlogo sa lešika la ba gaMonareng
           Ba tšwa Mogodumo 'mogolo wa bana ba Tšhite'a Nape
           Ba boMagalane Radisele, magala maukganama
           Ba boNkwetona Ramathoke
Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Sepedi HL P1 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2018-memo/ce530cdf-b618-4f89-ad0e-38cc62db758f) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2018-memo/95ce5bb2-d420-4fb6-a727-ceb244ba5b7c) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2018 FINAL Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2018-final-memo/16449aa0-065b-4724-84a0-e61d4e904919) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Feb March 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-feb-march-2018-memo/13c7e145-86e4-412b-aee0-9b9f29764e6b) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2019-memo/7ab5960f-b39d-4681-8fd1-ce2d3597d456) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2017-memo/2b6b3143-cb98-44ad-8c08-238294f8122f) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
