# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2021 Question Paper > Grade 12 Sepedi HL Paper 2 question paper from the NSC June Exam 2021, 25 pages. Read online or get the free PDF download, memo linked when available. - Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2021/d1060592-4b05-4dab-95ec-0fd68cd5dff7 - Updated: 2026-09-27 - Subject: Sepedi HL - Grade: Grade 12 - Language: Sepedi - Document type: Question paper - Year: 2021 - Exam period: NSC June Exam - Paper: 2 - Curriculum: CAPS - Pages: 25 Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2021 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2021/d1060592-4b05-4dab-95ec-0fd68cd5dff7) ## About this document Sepedi Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2021 · sepedi. Question paper, 25 pages. Read online or download the PDF. Read it free online on the page above; download the PDF from there. ## Document text Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction. ### Page 1 Downloaded from hlayiso.com SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/ NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS SEPEDI LELEME LA GAE (HL) LEPHEPHE LA BOBEDI (P2) 2021 MEPUTSO: 80 NAKO: Diiri tše 2½ Palomoka ya matlakala a dipotšišo ke 25. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 2 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 2 DBE/2021 SC/NSC DITAELO LE TSHEDIMOŠO 1. Badišiša ditaelo tše ka šedi pele o thoma go araba dipotšišo. 2. O se ke wa leka go bala lephephe la dipotšišo ka moka. Lebelela diteng letlakaleng la bone gomme o laetše dinomoro tša dipotšišo tša dingwalo tšeo o ithutilego tšona lenyaga. Ka morago ga moo, bala dipotšišo tše gomme o kgethe tšeo o tlogo di araba. 3. Lephephe le le arotšwe ka DIKAROLO TŠE THARO: KAROLO YA A: Theto (30) KAROLO YA B: Padi/Dingwalotšhaba (25) KAROLO YA C: Papadi/Terama (25) 4. Araba dipotšišo TŠE TLHANO: TŠE THARO KAROLONG YA A, E TEE KAROLONG YA B le E TEE KAROLONG YA C ka tsela ye e latelago:  KAROLO YA A: THETO DIRETO TŠEO DI BONWEGO: Araba dipotšišo TŠE PEDI. SERETO SEO SE SA BONWAGO: Araba potšišo ya KGAPELETŠO.  KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA Araba potšišo E TEE ya padi goba E TEE ya dingwalotšhaba.  KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA Araba potšišo E TEE. 5. KGETHO YA DIPOTŠIŠO GO KAROLO YA B (PADI/DINGWALOTŠHABA) LE KAROLONG YA C (PAPADI/TERAMA)  Araba dipotšišo ka dipuku tšeo o di badilego FELA  Araba potšišo E TEE YE TELELE le E TEE YA SETSOPOLWA o Ge o araba potšišo ye telele KAROLONG YA B, o swanelwa ke go araba ya setsopolwa KARALONG YA C o Ge o araba potšišo ya setsopolwa KAROLONG YA B, o swanelwa ke go araba ye telele KAROLONG YA C o Šomiša lenanetekolo/lenanetshwayatshwayo go go hlahla 6. BOTELELE BJA DIKARABO  Go potšišo ye telele ya karolo ya Theto, karabo e be mantšu a 250–300  Go potšišo ye telele ya dikarolo tša Padi/Dingwalotšhaba le Papadi/Terama, karabo e be mantšu a 400–450  Kabo ya meputso e tla šoma bjalo ka tlhahlo ya botelele bja karabo yeo e letetšwego go dipotšišo tša ditsopolwa  Balekwa ba ikemišetše go fa karabothwii ka mokgwa wa maleba 7. Latela ditaelo tšeo di hwetšwago mathomong a KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE ka kelohloko. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 3 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 3 DBE/2021 SC/NSC 8. Nomora dikarabo tša gago go swana thwii le ka fao dipotšišo di nomorilwego ka gona ka gare ga lephephe la dipotšišo. 9. Thoma KAROLO YE NNGWE le YE NNGWE letlakaleng LE LEFSA. 10. Nako yeo e ukangwago ya go araba dipotšišo: KAROLO YA A: Metsotso ye 40 KAROLO YA B: Metsotso ye 55 KAROLO YA C: Metsotso ye 55 11. Ngwala ka bothakga le ka mongwalo wa go balega. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 4 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 4 DBE/2021 SC/NSC DITENG KAROLO YA A: THETO Direto tšeo di bonwego: Araba dipotšišo TŠE PEDI fela. NOMORO YA POTŠIŠO POTŠIŠO MEPUTSO NOMORO YA LETLAKALA 1. 'O llelang?' Potšišo ye telele 10 6 2. 'Ga se ka phošo' Potšišo ya setsopolwa 10 7 3. 'Nkgotsofatše ke go kgotsofatše' Potšišo ya setsopolwa 10 8 4. 'Mpša ya tswetši' Potšišo ya setsopolwa 10 9 LE Sereto seo se sa bonwago (Ke kgapeletšo). 5. 'Yona ke efe?' Potšišo ya setsopolwa 10 10 ELA HLOKO: Mo KAROLONG YA B le YA C, araba potšišo E TEE ye telele le E TEE ya setsopolwa. Ge o arabile potšišo ye telele KAROLONG YA B/C o swanetše go araba ya ditsopolwa go tšwa go KAROLO YA C/B. O swanetše go araba potšišo E TEE fela mo KAROLONG YA B le YA C. KAROLO YA B: PADI/DIKANEGELOTŠHABA PADI: Araba potšišo E TEE fela go tšwa pading ye o e badilego. 6. Badimo ba boletše Potšišo ye telele 25 11 7. Badimo ba boletše Potšišo ya setsopolwa 25 11 8. Kgalagalo tša setu Potšišo ye telele 25 13 9. Kgalagalo tša setu Potšišo ya setsopolwa 25 13 GOBA DIKANEGELOTŠHABA: Araba potšišo E TEE fela go tšwa go kanegelotšhaba ye e latelago. 10. Todi ya batlogolo Potšišo ye telele 25 15 11. Todi ya batlogolo Potšišo ya setsopolwa 25 16 KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO Araba potšišo E TEE fela go tšwa papading ye o e badilego. 12. O iphihletšeng? Potšišo ye telele 25 18 13. O iphihletšeng? Potšišo ya setsopolwa 25 18 14. Naga ga di etelane Potšišo ye telele 25 21 15. Naga ga di etelane Potšišo ya setsopolwa 25 21 16. Lehufa Potšišo ye telele 25 23 17. Lehufa Potšišo ya setsopolwa 25 23 *ELA HLOKO: Mo KAROLONG YA B le YA C, araba potšišo E TEE ye telele le E TEE ya setsopolwa. O se ke wa araba dipotšišo TŠE PEDI tše ditelele goba TŠE PEDI tša setsopolwa. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 5 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 5 DBE/2021 SC/NSC LENANETEKOLO/LENANETSHWAYATSHWAYO Dira leswao la () go lenanetekolo le le latelago go kgonthišiša ge e ba o latetše ditaelo gabotse. KAROLO NOMORO YA PALO YA DIPOTŠIŠO TSHWAYO DIPOTŠIŠO TŠEO DI ARABJAGO () A: Theto 1–4 2 (Direto tšeo di bonwego) A: Theto (Sereto seo se sa 5 1 bonwago) B: Padi (Potšišo ye telele 6–9 goba ya setsopolwa) GOBA 1 B: Dikanegelotšhaba 10–11 (Potšišo ye telele goba ya setsopolwa) C: Papadi/Terama 12–17 1 (Potšišo ye telele goba ya setsopolwa) *ELA HLOKO: Mo KAROLONG YA B le C, hlokomela gore o arabile potšišo E TEE ye telele le E TEE ya setsopolwa. O ka se arabe dipotšišo TŠE PEDI tše ditelele goba TŠE PEDI tša ditsopolwa. Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 6 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 6 DBE/2021 SC/NSC KAROLO YA A: THETO MONTSHEPETŠABOŠEGO – M Mamabolo DIRETO TŠEO DI BONWEGO Araba dipotšišo TŠE PEDI fela. POTŠIŠO YA 1: POTŠIŠO YE TELELE Ahlaahla ka moo sereti se dirišitšego kgetho le tirišo ya mantšu go tšweletša tlhalošo seretong se. O LLELANG? – PM Mashilo 1 O ntšhiile nyanyeng tadimeng ya bophelo 2 Ke kobakoba bokangwajana wa Thibiri, 3 Mathaka o re o ntshegiša ditšwaramarokgo nyatšabophelo, 4 Motonwana o penapeniša bokasehwiri 5 Nonyana kokotela ya mahlakeng. 6 O be o mpitša hihi sethothomoloko setlatla, 7 O bolela ge ke tšhaba diboro ke tšhoga go phela sebakeng, 8 O tloga o tiišetša gore ke setlatla sa ditlatla. 9 Lehono o llelang ngwanyana mothepana? 10 Homola bokaleswiswi o mone bose bja mogalakane, 11 Goba o ye go nyaka thušo go bago bagwera dikgopana, 12 Gobane ka ga ka go fedile go lekane. 13 Gobane la rena leratorato le llwe ke tshwele, 14 Ge e le wena ka dibita tša mare wa le tshwela ka swele. [Letl:125] [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 7 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 7 DBE/2021 SC/NSC POTŠIŠO YA 2: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA Bala ditemanatheto tše ka šedi gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela. GA SE KA PHOŠO – FJR Malebana 1 Ga se ka phošo ge tše bjalo di diragetše, 2 Tšatši ka tšatši ka yena go be go llwa. 3 Diyanokeng ka lekoko di mo kgakgautha 4 Bokameotlelwana e kgakgautha kgabutlana. 5 E ka phologa bjang thorwanatee ya moagišane 6 E hlobja e gaela ke konokono tša koša' bošego? 7 Tša re nxa o hlabjago ke mašimathe riting sa letswele, 8 Goba nxa le tswiri ke mafofotši a boradikgofakgofane. 9 Go dutlišwa bobete be go le gobe bja ka mehla, 10 E le makeketwa, makiniiwa bokamantebelekwane. 11 Wa mogogorupo wa thenwa ka sa magagane, 12 A tlogolofatšwa tlogolwana sa Kaika le Ndlambe. 13 O phonyogile lehu ka šobana la tšhwana, 14 A alamelwa ke sejanaga bokatšae la kgogo 15 Šako la dumaela la kgotsa maatla a Rrawešo, 16 Bangwe ba swinetša ka la swine mankokonono. 17 Ka moswane ba le tsošetša bokamotšhitšhi, 18 Ballišane le bomenomašweu mabolayaasega, 19 Goba wa ratwa ke bohle o ka itoma sejabana, 20 Ka boela watleng la mme mailagoboelwa. 21 Ye ke tladimothwana magadimetša le eja motho, 22 Tiromatlabi matlabatlaba ba mahlo a dirunya, 23 Mafoladifoa le go ahlamišwa ke dikapolelo 24 Ge madi mahlokamolato a nyako dikela le tšhweu. 25 Re fodiša dinala o le okelong bja Mankweng, 26 Hlabja ke letšididi mefefane e hlabje ke dihlong- 27 O kotsinkele o kotsinkelela Ntji sekolong 28 Moo dithakana di go letilego ka pelobohloko. [Letl. 60–61] 2.1 Tsopola poeletšo mothalothetong wa 2 o be o fe le mohuta wa yona. (2) 2.2 Efa phefolo yeo e tšwelelago temanathetong ya 2 o be o laetše ka moo e dirišitšwego ka gona. (2) 2.3 Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša tshwantšhokgopolo yeo e tšwelelago methalothetong ya 13 le 14. (2) 2.4 Na sereto se ke sa mohuta mang? Fahlela ka ntlha E TEE. (2) 2.5 Ahlaahla molaetša wa sereto se ka dintlha TŠE PEDI. (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 8 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 8 DBE/2021 SC/NSC POTŠIŠO YA 3: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA Badišiša ditemanatheto tše ka tsenelelo le tsinkelo gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela. NKGOTSOFATŠE KE GO KGOTSOFATŠE – MJ Tauatsoala 1 Nkgotsofatše ke go kgotsofatše re kgotsofatšane, 2 Re kgotsofatšane re sa tšhelane phori mahlong. 3 Nkgotsofatše ke go kgotsofaditše ke be mokgotsofatšwa gane, 4 Re kgotsofatšane re mila ka nkotee pepeneneng, 5 Re se tlo ikgoboša kgobošo ya selata sa balata ruri. 6 Maloba kua geno re be re go hlanketše, 7 Mohlang wola go le monyanya wa kgaetšedi 'a gago, 8 Lapeng la rena dipotla re di phophothile ra ba hlankela, 9 Kgomo selotwapotleng re gorošitše lapeng ka sefahlego, 10 O myemyela o ntšhitše le la moseo mmagobanake. 11 Ke be ke re kotse re tla amogetšana komatona ya bophelo, 12 O mpotegele ke go botegele re botegelane re be babotegi, 13 Re metšiše mofetikatsela mare ka kamogetšano e se la bofelo, 14 E se la bofelo e be motšhaotšhele mohlakamotala ka bobotegi, 15 Gore lešo le leno e be ntepa le lešago segwera a itlame ruri. 16 Lehono gešo ba wele ka sefahlego ka matolo ba burame, 17 Gešo lehu le gorogile le itopetše le išitše botsebjakelona, 18 Lehono o ntlhapa diatla o šupa le le godimo go se tsenye letsogo, 19 O thuntšha meši ka dinko, o bolela o ka itoma sejabana 20 Ge bešo ba ka neelwa selotwapotleng go etša beno maloba. 21 Pelo ya ka e sa tlotlorega khulwana ya madi, 22 Bešo o ba lešitše nta ka legai ka bja gago bopelompe, 23 Bja gago bopelompe bo ferehlile pitša ya ntwa o mohlatlegi, 24 Megokgo e tsorotlago marameng a ka bokalewatle la Intia 25 E hlatsela go ruruga ga pelo ya ka ke morurugi ruri. [Letl. 77–78] 3.1 Tsopola sekafoko seo se hlalošago moya wa kwano temanathetong ya 1. (1) 3.2 Efa mošomo wa thekniki yeo e dirišitšwego mothalothetong wa 1. (1) 3.3 Hlaloša sebopego sa ka ntle sa sereto o lebeletše ditemanatheto. (2) 3.4 Tšweletša setlabela seo se dirišitšwego methalothetong ya 19 le 20 o be o fe le tirišo ya sona. (2) 3.5 Hlaloša tirišo ya poeletšo methalothetong ya 22 le 23. (2) 3.6 Hlaloša maikutlo a a aparetšego sereti seretong se. Tiiša karabo ya gago ka lebaka. (2) [10] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 9 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 9 DBE/2021 SC/NSC POTŠIŠO YA 4: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA Badišiša ditemanatheto tše gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela. MPŠA YA TSWETŠI – LI Masenya 1 Mong wa gago o na le letsogo la dimpša ke a mo rata, 2 O kgethile lephefo la go hlaletša bana, 3 Wa gana ka bona ge ba bonwa, 4 Wa ba selela o ba beile bodulabahu 5 Madulong a bogoši setulong se se tšhabegago. 6 O mpšampša ga o tšofale, ga o fele pelo, ga o lape, 7 O moremarema ga o ile phoofolo, bana o remela tšohle, 8 Ga o khore, ga o ngwathiše bana, o selela mang? 9 Ga o tšhabe go kgaolwa mogolo malapeng a banna ba bašoro, 10 Gobane mašegogare le ge tadi e amuša o a phiphila. 11 O šohlile malapa wa tsoša lerole baneng ka go ba amoga motswadi, 12 O tshela maope, mawatle, matši le tšona dithaba o gopotše go hula, 13 Etšwe a šupa matšatši o iphepa wa ba wa šupa ka monwana, 14 O tsena ka sa ka mafuri, ga o bonwe o mokgonyana wa lehodu, 15 O lalela ge baoki ba lahla ngana wa hlwaila wa leba ga geno. 16 Nta thekeng ke go topile, o šia tše di itekanetšego 17 Ka go tseba gore di tla go rutela ba bantši, 18 Ka go hwetša go sešo sethotho nka go fega, 19 Gobane ke a tseba o tshephile go gomiša tšeo di alamelago tseleng, 20 Ka tša go nona tšona nka itoma sejabana ge o ka iphepa. [Letl. 141–142] 4.1 Tsopola sebokantšu seo se hlalošago mabitla mo temanathetong ya 1. (1) 4.2 Efa tlhalošothwii ya lentšu le 'moremarema' bjalo ka ge le diritšwe mothalothetong wa 7. (1) 4.3 Ka dintlha TŠE PEDI akaretša temanatheto ya 2. (2) 4.4 Hlaloša thekniki ya theto yeo e tšwelelago mothalothetong wa 8 o be o fe le tirišo ya yona seretong se. (2) 4.5 Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša tshwantšhokgopolo yeo e tšweletšwago ke mothalotheto wa 11. (2) 4.6 Ahlaahla metara temanathetong ya 4 o lebeletše molawana wa kgaogano. (2) [10] LE Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 10 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 10 DBE/2021 SC/NSC SERETO SEO SE SA BONWAGO (KE KGAPELETŠO) POTŠIŠO YA 5: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA RE BAKGONI – L Thema le D Maifo Bala ditemanatheto tše ka tlhokomelo gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela. YONA KE EFE? – KL Manamela 1 A hleng naga di tletše, 2 Etšwe Yena a le noši? 3 Lefaseng ke thuporupong e tee, 4 Legodimong ke faufaung le tee. 5 Yona ke efe? 6 Ge o tsena ka mo 7 Go binwa mpoho, 8 Ge o tsena ka mola 9 Go lla kwetekwete. 10 A Ntlokgolo ke efe? 11 Pukuntsho ke e tee, 12 Maletere a ngwetšwe go swana, 13 A hlamola ka wa Legodimong 14 Yo A dutšego le Kwana. 15 A Ntlontlo ke efe? 16 Tsela ya go ya ntshe 17 Go thwe ke ye tee, 18 Eupša meragelo e fapane, 19 Di fula merakeng ya go fapana, 20 Etšwe Modiša a le tee. 21 Ka gore di tletše naga, 22 Ya nnete ke efe? 23 Ya nnete ke efe, 24 Yeo e išago Mmušong? 25 Ke efe yeo e lebanego 26 Le mojako wa Paradeisi? [Letl. 15] 5.1 Tsopola lentšu leo le šupago Modimo temanathetong ya 1. (1) 5.2 Akaretša kgwekgwe ya sereto se ka dintlha TŠE THARO. (3) 5.3 Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša sebopego sa ka ntle sa sereto se o lebeletše methalotheto. (2) 5.4 Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša tirišo ya sekai temanathetong ya 4. (2) 5.5 Ahlaahla ka moo sereti se šomišitšego makgethepolelo temanathetong ya mafelelo. Fahlela karabo ya gago ka mohlala O TEE. (2) [10] PALOMOKA YA KAROLO YA A: 30 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 11 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 11 DBE/2021 SC/NSC KAROLO YA B: PADI/DIKANEGELOTŠHABA Araba potšišo YE TELELE goba YA SETSOPOLWA. Ge o kgetha ditsopolwa KAROLONG ye gona araba ye telele KAROLONG YA C. Ge o kgetha ye telele KAROLONG ye gona araba ya ditsopolwa KAROLONG YA C. POTŠIŠO YA 6: POTŠIŠO YE TELELE BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele Ala kahlaahlo ya tikologo ya padi ye. Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450. [25] POTŠIŠO YA 7: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele Badišiša ditsopolwa tše gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela. SETSOPOLWA SA A 'Mabina ...!' Gwa realo Kgoši Pilošamadiba a hwebiditše mahlo ge a bitša mokgomana yo mongwe wa gagwe wa mošate. 'Thobela Mminašoro, sebata sa mariri!' 'Tlogela go ntoutela o ntshenyetša sebaka.' 'Rrago batho, thobela.' 5 'Na o a di tseba tšeo ke fetšago go di kwa?' 'Aowa, ke dife tšeo bjale sebata sa mariri?' 'Ee, o ka se di tsebe le gatee ka gore le šalela fela go pompala mo kgorong. Yola Mothofela yena o kae?' 'Ke tla mmitša a goroge gona bjale, thobela.' 10 Mothofela o rile go bitšwa fale a bile a botšološwa ka ga ketelo ya Kgoši Manamela kgorong yeo, selo se se botse sa go phala le tšhwene ka bobotse ya ba ge Mothofela a tseba tšohle ka ga ketelo ya Kgoši Manamela kgorong yeo letšatšing lona lela la maloba. Letšatšing leo Kgoši Pilošamadiba ruri o ile a hlafelwa ke dilo tše ka moka. Kgoši o 15 tlogile a laela Mothofela gore mohlang a kwago phalafala e lla, a iponagatše ka sebele kgorong ka bjako ka ge yeo pitšo e tla ba e lebane le yena thwi. Ruri Mothofela a tsenwa ke teng e khwibidu ge a thoma go gopola bogale bja bakgomana ba Kgoši Pilošamadiba ka o tee ka o tee. O be a tloga ruri a tseba gabotse gore o ile go lebana le yola Patlaka, yena sewiša motho penkete a šala a rapaletše. 20 Mokgekolo MmaPilošamadiba yena o etile a kgopša ke lefela ka gona go ntšhwa ka tšubane le diethiethi ka mola mokutwaneng wa kgoši. O rile go fihla ngwakwaneng wa morwedi wa gagwe a šipha ka megokgo. [Letl. 17–18] 7.1 Tsopola mehlala YE MEBEDI setsopolweng yeo e utollago tikologo ya segologolo. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 12 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 12 DBE/2021 SC/NSC 7.2 Laetša tswalano ya baanegwa ba: 7.2.1 Mothofela le Kgoši Pilošamadiba 7.2.2 Thabišo le Nkone (2) 7.3 Laetša thulano yeo e tšwelelago setsopolweng se o be o fe le mohuta wa yona. (2) 7.4 Ka dintlha TŠE THARO tšweletša bohlokwa bja poledišano pading ye. (3) 7.5 Hlatholla moya wo o fokago setsopolweng se. Fahlela ka ntlha E TEE. (2) 7.6 Utolla maikutlo a gago mabapi le maitshwaro a Ditau pading ye. (2) LE SETSOPOLWA SA B Komanyi o be a thekgilwe ke Makgabo le Senyama ge a amogela barongwa bao ba ga kgoši Pilošamadiba. Ba rile go fulara barongwa bao, Senyama le Makgabo ba nama ba laelwa go kgetha dikgomo tšeo di tshelelago ka mola lešakeng. Komanyi yena o rile mola a laetša gona go di galala bonyane, a bile a nyaka go šupa e nngwe gore di upše di be tše šupa, Senyama a nama a šikinya hlogo a mo lemoša a bile a mo gopotša 5 gore yeo e ka tla ya ba šupiša mahlomola. Kgokolo o rile go fihlelwa ke leo le rego malome maja dihlogo ithotoše, a lala nnete a lokile ka gona go phetha lela la mogologolo a rilego monna ke selepe o lala a adimilwe. Ba tsogile ka ledimadimane barongwa bale ba Bakone, gomme leeto la ba tšwela tema ka ge e be e sa le gosasa. Komanyi yena o fapantšhitše ditsela le barongwa bale ge 10 yena a tšea ka yona tsela yeo e bego e leba go ngaka ya Tsweke ya malobeng e lego Mpotše. Komanyi o fihlile ga mongaka gomme o rile pele a e tšwa ka kgorwana yeo go gomela gae, Mpotše a dira tšeo go le botša tšona e tla ba fela go tsena gona dikomeng tša batho. Ruri Mpotše o tlogile a thala fase le ka monwana wa gagwe go laetša gore seo a yago go se dira kua lapeng la Komanyi nnete gona o tloga a 15 itokišeditše sona ka tshwanelo. [Letl. 165] 7.7 Molwantšhwa le mohlohletši ba padi ye ke bomang? (2) 7.8 Ka dintlha TŠE PEDI ala bokamorago bja diteng tša setsopolwa se. (2) 7.9 Laetša ka moo diteng tša setsopolwa se di huetšago sehloa sa padi ye ka gona. (2) 7.10 Hlaloša ponelopele ya gago mabapi le maitapišo a Komanyi a gore Ditau a nyale Thabišo. Efa dintlha TŠE THARO. (3) 7.11 Amantšha leina la padi ye le diteng tša yona. Fahlela karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI. (3) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 13 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 13 DBE/2021 SC/NSC POTŠIŠO YA 8: POTŠIŠO YE TELELE KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela Ngwala tshekatsheko ya thulano ya padi ye. Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450. [25] POTŠIŠO YA 9: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela Lekodišiša ditsopolwa tše gore o kgone go araba dipotšišo tša go di latela. SETSOPOLWA SA C 'Theeletša nna Molatelo. O nyalane le monna wa gago ka baka la ge o mo rata, gomme le yena a go rata. Mo hlomphe bjalo ka mathomong, o mo fe borutho bja lerato bjoo le wena o ratago a go fa bjona.' 'O realo Keletšo?' 'Ke realo mogwera. O a bona le yona taba ye ya gago ya go se mmotše ka ga bolwetši 5 bja gago, ga ke bone e ...' 'Aowaowaa! Ge o ka ba wa leka wa mmotša, ke gona o buletše poo ya lehlaka. Ka tšatši le lengwe o tla fo kwa a re o go nyalela mogadikane.' 'O ra gore a ka ba le kgopolo ye bjalo?' 'Molatelo wee! Theeletša nna mogwera. Banna ba re nyaka re phedile gabotse, ge o 10 ka ba wa re poo ...!' 'Gabotse wena Mphapantšhi tabana tša gago ga ke di kwešiše. O ka re maikemišetšo a gago ke go phušula lapa la Molatelo le Mojagobedi.' 'Gopola ka moo o ratago Keletšo. Nna ke lemoša yo Molatelo ka mararankodi le marangrang ao a rarakantšhwago ke banna e le ge ba bapala ka maikutlo le maphelo 15 a rena.' 'Aowa, kgetho ke ya gago Molatelo. O ka tšea dikeletšo tša ka goba wa tšea tša Mphapantšhi. Mmalo! Bonang nako yela e llwe ke magotlo, a re boeleng mošomong balwetši ba re letile.' Ke nnete, baoki bao ba bararo ba ile ba boela mošomong ka ge nako ya matena e be 20 e llwe ke magotlo. Ba ile ba phutha dikhafothini tša bona ba boela go yo ba ba tsorometša balwetši ka ditšhwana le go ba hupiša dithemometa le go ba neela dihlare le diphilisi, re sa hlwe re bolela ka go ba kgadimola le go ba tšeela fase. [Letl. 58–59] 9.1 Tsopola mehlala YE MEBEDI setsopolweng yeo e utollago tikologo ya sebjalebjale. (2) 9.2 Laetša tswalano ya baanegwa ba: 9.2.1 Mphapantšhi le Keletšo 9.2.2 Molatelo le Mphapantšhi (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 14 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 14 DBE/2021 SC/NSC 9.3 Laetša thulano yeo e tšwelelago setsopolweng se o be o fe le mohuta wa yona. (2) 9.4 Ka dintlha TŠE THARO tšweletša bohlokwa bja poledišano pading ye. (3) 9.5 Hlatholla moya wo o fokago setsopolweng se. Fahlela ka ntlha E TEE. (2) 9.6 Utolla maikutlo a gago mabapi le maitshwaro a Molatelo pading ye. (2) LE SETSOPOLWA SA D …'Ke ipotšiša gore a ka be a be a dira eng GaMaupa bošego bjalo? Gape ga se a ka a mpotša selo.' 'Ke go boditše kgale mogwera ka re monna ga se phoofolo yeo o swanetšego go e …' 'Mphapantšhi, wena ka mehla o bolela ditaba tša go se agiše.' 'Ke a bolela nna! Gape yokhwi Molatelo ke mogwera wa ka wa go thaba le go 5 hlonama. Ge ke bona o ka re go na le yo a mo nyantšhago monwana, ke a bolela. Nka se be mahomolele ka di homolela le gatee. Go di homolela e ka ba go se be mogwera wa potego.' 'Eupša o tseba ka eng gore ge yoo mogatša Molatelo a be a le GaMaupa o be a etetše mokaolana wa gagwe goba mogwera fela?' 10 'Mpotše Molatelo, na o tseba Mojagobedi a na le mogwera GaMaupa?' 'Ga ke tsebe.' 'Ä ke re o a bona wena Keletšo, Mojagobedi ga a na mogwera yoo Molatelo a mo tsebago kua GaMaupa. Le gona motho yoo ke bonego sefatanaga sa Mojagobedi se tsena ka lapeng la gagwe ke mosadi yoo a se nago monna. Wena Molatelo ke kgale 15 ke go botša gore o lema yola mogatšago.' 'Ke tla dira eng ge o lebelela?' 'Ga o mo hlale o na le eng?' 'Napa o homole Mphapantšhi. Motho ga ba re go mo thea leina la Mphapantšhi a napa a tšama a fapantšha batho.' 20 'Nna ruri ga ke tsebe gore ke reng goba ke dire eng. Monna yola ke a mo rata.' 'Mmalo! Ekwang gore lešilo la mosadi le reng. Hlala mpša e swabe! Nkabe ke le wena ke be …' [Letl. 119–120] 9.7 Molwantšhwa le mohlohleletši ba padi ye ke bomang? (2) 9.8 Ka dintlha TŠE PEDI ala bokamorago bja diteng tša setsopolwa se. (2) 9.9 Laetša ka moo diteng tša setsopolwa se di huetšago kgolo ya bothata pading ye. (2) 9.10 Hlaloša ponelopele ya gago mabapi le maele a Mphapantšhi go Molatelo. Efa dintlha TŠE THARO. (3) 9.11 Amantšha leina la padi ye le diteng tša yona. Fahlela karabo ya gago ka dintlha TŠE PEDI. (3) [25] GOBA Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 15 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 15 DBE/2021 SC/NSC DIKANEGELOTŠHABA Araba potšišo YE TELELE goba YA DITSOPOLWA. POTŠIŠO YA 10: POTŠIŠO YE TELELE TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe le AP Nkadimeng Sekaseka molaetša wa dingwalotšhaba tša ka tlase: 1. Nonwane ya Maropeng go a boelwa. 2. Sereto sa Maphungubwe. 3. Košana ya Basadi ba mo ke baloi. NONWANE MAROPENG GO A BOELWA – AP Nkadimeng E rile e le nonwane! Keleketla! Kgalekgale kua nageng ya Legabeng go be go na le mokgekolo yo mongwe wa go se loke. O be a dula a nnoši gare ga dithokgwa moo go nago le dinoka tše dikgolo. Mokgekolo yo e be e le ngaka ye kgolo gomme a sa thuše ka go alafa fela. O be a jele 5 bana ba gagwe ka moka gomme a se sa na le ngwana. Ka le lengwe la matšatši mokgekolo o rile a nyaka pheko, badimo ba mmotša gore go nyakega moriri wa ngwana wa gagwe gore a kgone go fodiša bolwetši bjoo ... [Letl. 45–46] SERETO MAPHUNGUBWE – BMT Makobe 1 Go wena go phetše bagale ba bohlale bja ngwedi le dinaledi, 2 Ka ge bja letšatši bo be bo ka re tološa, 3 Go wena go phetše mehlobohlobo ka leratorato la Seafrika, 4 Go wena go tswetšwe kgwebišano ya Maindia, Matšhaena, Maphesia, Maegepeta le Bathobaso, 5 Go wena go ruilwe maphoofolo ohle a emelago Afrika sefaleng sa botse bja tlhago lefaseng, 6 Mola melapong ya gago go huba mojo wa temo, 7 Bana ba gago ba ipshina ka maswetheswethe a mokhora, [Letl. 92] KOŠA BASADI BA MO KE BALOI – BMT Makobe Basadi ba mo, ke baloi! Ba hloka ...! Ba hloka le mekgolokwane! Mmalo! Mmalo! Mmalo! Mmalo! Mmalo! Mmalo! Mmalo! Mmalo! Mmalo! ... [Letl. 149] [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 16 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 16 DBE/2021 SC/NSC POTŠIŠO YA 11: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe LE AP Nkadimeng Bala ditsopolwa tše ka tsenelelo le tsinkelo gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go di latela. SETSOPOLWA SA E MMUTLA LE MPŠA – BMT Makobe E rile e le nonwane! Keleketla! Kgalekgale Mmutla le Mpša e be e le bagwera ba bagolo. Ba be ba jelana jelane, ba etelana bošego le mosegare. Ge Mmutla a eya maeto o be a šia bana ba gagwe le Mpša. Mpša le yena ge a eya maeto o be a šia bana ba gagwe le Mmutla. Ruri 5 bagwera ba ba babedi e be e le monwana le lenala, go se yo a ka tsenago makgatheng a bona. Ka dinako tše dingwe ba be ba bitšana go ya nokeng go ya go rutha goba go ya go thea dihlapi. Ba be ba re go rutha ge ba fetša ba hlapiše bana ba bona. Ka letšatši le lengwe Mmutla le Mpša ba ile ba dira kano ya gore segwera sa bona e tlo ba sa 10 bophelo ka moka. Mmutla le Mpša ba ile ba swarana ka diatla e le ge ba tiišetša se. 'Mpša mogwera, ka mokgwa wo re ratanago ka gona go a makatša, gwa realo Mmutla.' 'Mmutla ngwanešo, moo gona o opile phala mmala. Gape ga ke kgone go phela ka ntle le wena. Ge go kgonega nka be re dula mmogo,' gwa realo Mpša. 15 'Moo gona o bolela nnete, eupša bothata ke gore wena o phela ka nama mola nna ke iphelela ka go fula le go ja digwere,' gwa realo Mmutla. 'Moo gona o bolela nnete, mogwera. Nna yena ke ithatela nama.' 'Rena Bommutla re a hlaka ka gore re phela re tšhaba,' gwa realo Mmutla a itshwere lehlaa. 20 [Letl. 51] 11.1 Efa matseno a nonwane ye. (1) 11.2 Efa molwantšhwa le molwantšhi ba nonwane ye. (2) 11.3 Ka dintlha TŠE PEDI hlaloša tswalano ya Mmutla le Mpša. (2) 11.4 Ka dintlha TŠE THARO laetša bohlokwa bja poledišano bjalo ka ge e dirišitšwe nonwaneng ye. (3) 11.5 Hlaloša semelo sa Mmutla ka dintlha TŠE THARO. (3) 11.6 Na nonwane ye ke ya mohuta mang? Fahlela karabo ya gago. (2) 11.7 Ahlaahla molaetša wa nonwane ye. Fahlela karabo ya gago. (2) LE Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 17 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 17 DBE/2021 SC/NSC SETSOPOLWA SA F BABINATAU Ba gaMaleka – CL Mokoena 1 Ke Bahunoto bao ba tšwago Phakakang 2 Ga boKanyane 'a Gobetse. 3 Batho bao re tšwago Phakakang 4 Ga re nene, re moloko mong, 5 Re hlwele re ena Rakanyane Swikeng. 6 Ke bana ba Mmankale Madimetša, 7 Ba meririmebegakebolwe, ka bolwa ke ya dingakeng. 8 Ke bana ba Mogokolodi 9 A nakana, seripahlogo se sepela 10 Gwa šala sebelebele. 11 Ke ba Maleka 'lehwiti la gare ga Tšhemo, 12 Ba segamelo sa mefoka, 13 Moo ba rego pula e nele bošego, 14 Ra tsoga re kgotsa dinoka go falala. 15 Ke bana ba mohlwa mmolayatšhemo, 16 Bengtšhemo ba lla. 17 Ke ba Tshwane 'a mpuru, 18 Ka dira a epa segwere le mongtseka. 19 Ke Mapono a Mzilikazi 'a Matšhoba, 20 A rego ka mo tia Moswatsi ka mo tia. [Letl.131] 11.8 Tsopola mohlala wa poeletšokgaotši go tšwa methalothetong ya 1–4. (1) 11.9 Efa sebopego sa ka ntle sa sereto se o lebeletše methalotheto. (1) 11.10 Arola mothalotheto wa 4 ka dikarolometara. (2) 11.11 Efa mohuta wa sereto se o be o fahlele karabo ya gago. (2) 11.12 Hlaloša tirišo ya thekniki yeo e dirišitšwego methalothetong ya 8–10. (2) 11.13 Ahlaahla maikutlo a sereti seretong se. Fahlela karabo ya gago. (2) [25] PALOMOKA YA KAROLO B: 25 Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 18 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 18 DBE/2021 SC/NSC KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO Araba potšišo YE TELELE goba YA DITSOPOLWA. Ge o kgethile ditsopolwa KAROLONG YA B gona araba ye telele KAROLONG ye. Ge o kgethile ye telele KAROLONG YA B gona araba ya ditsopolwa KAROLONG ye. POTŠIŠO YA 12: POTŠIŠO YE TELELE O IPHIHLETŠENG? – LT Maphoso Sekaseka thulaganyo ye e kgodišago ya papadi ye o lebeletše diponagalo tše: kalotaba, sethakgodi, sehloa le tharollo ya bothata. Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450. [25] POTŠIŠO YA 13: POTŠIŠO YA DITSOPOLWA O IPHIHLETŠENG? – LT Maphoso Bala setsopolwa sa G le sa H ka kelohloko gore o tle o kgone go araba dipotšišo tša go latela. SETSOPOLWA SA G (Ka gare mosegare ka ntlong) MAHUNELA: (Ka kholofelo) Bjale a ke re o a nkwa, Rebone? Nna o se sa nyaka selo go nna. REBONE: Ka lebaka la eng, tate? MAHUNELA: A ke re ke re ke go fa lesogana le le ka tlago la kgona go go iša 5 sekolong, wena o a gana? REBONE: Bjale le ra gore nna ke dule le mošemane ke sa le kaakana? MAHUNELA: Motho wa go ba le marematlou ke ngwana? Bona le letswele le la gago gore le kaakang. REBONE: Le gona tate, nka dula le mošemane a se a nnyala? 10 MAHUNELA: A ke re Mpoti o boletše le nna? Kganthe ga o mo rate wena? REBONE: Le ge ke mo rata, ditaba di swanetše go sepela ka mokgwa wa maleba. Le gona ke swanetše go nyala mola ke bona gore ke nako ya maleba, le gona ke feditše le pelo. MAHUNELA: O maemong ao e lego gore o ka se fetše le pelo ya gago. Ga o na 15 maleba a go dira bjalo, mola le nna ke se na le tšhelete ya go go iša sekolong seo sa gago. REBONE: Le swanetše go mpha tšhelete ya go ya sekolong. Ke na le tokelo ya gore o nthute, e sego Mpoti. MAHUNELA: (O tlalwa ke pelo) O a kwa matšhila a a nkganetšago ke go iša 20 sekolong? Ditokelo … Ditokelonyana tše tša lena di kae gonabjale ka gore di palelwa ke go go iša sekolong? Di reng di sa go iše? REBONE: O a kwa, tate? Ge motho a le botša le phela le bolela bjalo. Gona mmane Jemina o tla reng ge a ekwa gore nna ke dula le mošemane? 25 MAHUNELA: O re Jemina? Jemina ke mmago? REBONE: Ke mmane. Le gona o re hlokometše. MAHUNELA: Ge a go hlokometše eya go yena a go iše sekolong. Etšwa ka mo ga ka! REBONE: (O a sepela) Go lokile. Ke a sepela nna. Ke yo kwa gore sekolong ba 30 mpiletšang. O tla šala o ikapeela. (O kgwahlela lebati) ... Mminorathwana [Letl. 26–27] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 19 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 19 DBE/2021 SC/NSC 13.1 Go tšwa polelong ya Mahunela tsopola sekafoko seo se tšweletšago moya wa pefelo. (1) 13.2 Tsopola dilo TŠE PEDI go tšwa setsopolweng tšeo di utollago gore tikologo ke ya sebjalebjale. (2) 13.3 Efa mešomo YE MEBEDI ya ditšhupasefala setsopolweng se. (2) 13.4 Bapetša semelo sa Mahunela le sa Rebone go ya ka diteng tša setsopolwa se. (2) 13.5 Hlatholla tema yeo e kgathwago ke moanegi papading ye. (2) 13.6 Hlaloša maikutlo a gago mabapi le maitshwaro a Mahunela papading ye. Fahlela karabo ya gago. (2) LE SETSOPOLWA SA H (Ka ntle mosegare lapeng) JEMINA: (O a tsena) Ao, Sarinki! Afa go na le motho ka mo gae? SARINKI: Aowa. Mma o ile mošomong, mogolwake Jemina. JEMINA: Bjale ba bangwe ba geno ba meloko ba kae bona? SARINKI: Ao, gape nna, mogolwake Jemina, ke be ke re o dira metlae ge a be a re 5 le tlo tla mo. JEMINA: Ekwang ngwana yola! Ke gore o ra gore re tletše mahala mo gageno? SHAI: Sarinki, na afa o a bona gore o raloka ka nto ye kgolo bjang? SARINKI: (O thoma go hlonama) A! Mmane Jemina. Ga ke tsebe gore ke thome kae. 10 SHAI: Sarinki bjale nkane o thoma go hlonama? JEMINA: O swerwe ke eng, ngwanaka? SARINKI: Moruti Shai le wena mogolwake Jemina, nka se kgone gore ke nyalwe ke Benjamene. JEMINA: Molato? 15 SARINKI: Taba ye ke kgale e ntšeša dihlong lebaka le ka moka. SHAI: E go leša dihlong bjang? MALEWE: Phula sekaku boladu bo tšwe. SARINKI: Gape ke nna yo ke bego ke eja tšhelete ya Mahunela. JEMINA: (O tlatlilwe) A! Sarinki, o reng? 20 SHAI: Lebitšo la Modimo a le retwe. O be o direlang taba ya bokobo bjalo? SARINKI: Nna le Mahunela re be re ratana. JEMINA: (O kgotsa kudu) Afa ke go kwa gabotse tše o di bolelago? SARINKI: Go no ba bjalo. Bagešo, ke kgopela tshwarelo. Dinako tše ka moka ge ke be ke phela ke swere tšhelete, e be e le tšhelete ya Mahunela. Ke be ke 25 leka ka mekgwa ye mentši go šutiša lenyalo la ka le Benjamene ka ge ke be ke sa tsebe gore nka phula taba ye bjang. JEMINA: (O galefile) O mpša ngwanenyana! Phowaa! O bodile molotšana tena! SHAI: (Ka boleta) Aowa, Jemina. Motho ge a itshola ga nke re bolela bjalo. JEMINA: Nako ye ka moka ge bana ba mogolwake ba hlaka, anthe tšhelete ya 30 bona e lewa ke mpša ye? ... Mminorathwana [Letl. 107–108] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 20 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 20 DBE/2021 SC/NSC 13.7 Tsopola elemente E TEE ya papadi ya radio yeo e dirišitšwego setsopolweng se. (1) 13.8 Efa tswalano ya Shai le Jemina go ya ka setsopolwa se. (1) 13.9 Efa boithekgo bja ditiragalo tša setsopolwa se. Fahlela karabo ya gago. (1) 13.10 Hlaloša mohuta wa thulano ye e tšwelelago setsopolweng se. (2) 13.11 Laetša phapano gare ga tirišo ya khwelelo le tšwelelo papading ye. (2) 13.12 Hlaloša ka moo kgegeotiragatšo/teramatiki e tšweleditšwego ka gona papading ye. (2) 13.13 Mmapadihlaedi wa papadi ye ke mang? Fahlela karabo ya gago ka mabaka A MABEDI. (3) 13.14 Ahlaahla morero wa papadi ye. Thekga karabo ya gago ka lebaka. (2) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 21 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 21 DBE/2021 SC/NSC POTŠIŠO YA 14: POTŠIŠO YE TELELE NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu Ahlaahla thulaganyo ye e kgodišago ya papadi ye o lebeletše magato ao a latelago: kalotaba, sethakgodi, sehloa le tharollo ya bothata. Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450. [25] POTŠIŠO YA 15: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu Badišiša setsopolwa sa I le sa J ka tlhokomelo gore o kgone go araba dipotšišo tša go latela. SETSOPOLWA SA I HUNADI: (O mo lalametša mantšu a ntše a mo furaletše) Se re basadi ge o bolela le nna. Ke mogatšago ke le noši. Kgane o na le basadi ba bangwe? MPHAKA: (O a phekgoga) Na afa o a ikwa gore o a mphotlela ge o realo? HUNADI: Wena ge o re ke basadi o mpona ke le noši ga o ikwe gore o a ntlhapaola? Gape lena banna motho wa gona ge a ka tsoša mogaditšong 5 o thoma ka wona mokgwa wo. MPHAKA: O kamaka gore ke na le mogaditšong ge o realo? HUNADI: O tla ke wa mpotša, le iphalelwa ke bagologolo bao ba bego ba sa fihle. MPHAKA: Ge nka fela ke theeleditše ditšiebadimo tše tša gago nka be ka ferehlega megopolo. Šala o balabala gona moo. (O a mo tlogela) 10 HUNADI: Se re o ferehlilwe megopolo ke tša gago wa re ke nna. Fela le ge o ka tloga, taba ya gago e tla kwala. O ra banna! Motho o no iphetoša tau o mo lebeletše. O ra go fenywa. E re ke mo široge a šale a dira seo a se gopotšego. (O bitša Raisibe) Raisibe, Raisibe! Tlaa le dikopelo tšeo le Bibele re ye kerekeng ngwanaka. 15 (O fihlile go mmagwe) Tate ga a sa ya le rena? RAISIBE: Ga a sa ya ngwanaka. O re ga a ikwe gabotse. A re sepele. Ema gannyane ke mo laele. (O tsena ka ofising ya gagwe) HUNADI: Mphaka, ke gona ge re ile kerekeng. O tla šala o itirela tša go ja. Gabotse. (Hunadi le Raesibe ba a tšwa. Mphaka o šala a bolela a nnoši.) 20 MPHAKA: Tsela yona ba e tseba bjang ya go phatša dinaga le mawatle? [Letl. 23] 15.1 Tsopola sekafoko seo se tšweletšago moya wa ntwa go tšwa polelong ya Mphaka. (1) 15.2 Tsopola dilo TŠE PEDI go tšwa temaneng tšeo di utollago gore tikologo ke ya sebjalebjale. (2) 15.3 Efa mešomo YE MEBEDI ya ditšhupasefala setsopolweng se. (2) 15.4 Bapetša semelo sa Hunadi le sa Mphaka go ya ka diteng tša setsopolwa se. (2) 15.5 Hlatholla tema yeo e kgathwago ke moanegi papading ye. (2) 15.6 Hlaloša maikutlo a gago mabapi le maikano a Mphaka papading ye. Fahlela karabo ya gago ka lebaka. (2) LE Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 22 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 22 DBE/2021 SC/NSC SETSOPOLWA SA J NKONO: Ba sa tšo go fa maemo a rabadia bjale? MPHAKA: Ke bolela bjalo, išago go tla ba go le yo mongwe madulong ona a a ka. NKONO: Aowa, gona go padile. Ga re se di ukame le go di ukama re letele meso. Maesiesi ga a fele mo. E re ke go šie. MPHAKA: Ke leboga maoto. Re ithekgile ka lena hle Morena Nkono. Le fele le tlo re 5 loma tsebe. NKONO: Ntaelele go bomma hle. MPHAKA: Ke tla go laelela ke kwa nke o sa hlapa. NKONO: Gona se mo tshwenye re tla bonana. (O a tšwa) MPHAKA: (O bolela a nnoši) Ke nyakile go hwela nageng. 10 Ge e le gore di a loka Bonwatau ke tla boela. Go boela pitšeng etse ke go swa! Ga go sa nthuša selo bokaone ke hwele nageng. Go gomela Bonwatau ke go ipakela tše kgolo. Nka bitšwa ka mainaina. Ke matladibudule. 15 Ke tla mola ba kgotše tau meno. Monna o bolawa ke se a se llego, ke tla hwela dikanong tša ka. E ka ba go hwela nageng ke gona go hwela dikano? Eng, aowa! Ke reng ka ikgata mohlala? Ge di ka loka ke tla gomela gae. 20 Go robala fela mobung o nkgodišitšeng. Le ge laka e ka ba le lesane ka kitlelwa ka mokotleng bjalo ka Otše. HUNADI: (O a bitša a le kgojana) Mphaka! MPHAKA: O a bitša mogatšaka? HUNADI: Na o hlamula le mang? 25 MPHAKA: O nkwa ke reng? HUNADI: Oo, ke be ke re kgane Raesibe o tlile. MPHAKA: (O a ngunanguna) O šetše a rata go ntlhotla diganong. (O hlabola lentšu) Ke sa yo nwešetša matšoba mogatšaka. HUNADI: Go lokile. 30 (Mphaka o tšwela ntle go ya nwešetša matšoba) [Letl. 97–98] 15.7 Efa tswalano ya Hunadi le Mphaka. (1) 15.8 Ka dintlha TŠE PEDI efa boithekgo bja ditiragalo tša mo setsopolweng. (2) 15.9 Hlatholla mohola wa polelonoši papading ye ka dintlha TŠE PEDI. (2) 15.10 Hlaloša mohuta wa thulano ye e tšwelelago setsopolweng se. Fahlela karabo ya gago. (2) 15.11 Hlaloša ka moo kgegeotiragatšo/teramatiki e tšweleditšwego ka gona papading ye. (2) 15.12 Mmapadihlaedi wa papadi ye ke mang? Fahlela karabo ya gago ka lebaka. (2) 15.13 Ahlaahla morero wa papadi ye. Thekga karabo ya gago ka mabaka. (3) [25] Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 23 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 23 DBE/2021 SC/NSC POTŠIŠO YA 16: POTŠIŠO YE TELELE LEHUFA – P Mothupi Ala tshekatsheko ye e kgodišago ya thulaganyo ya papadi ye o lebeletše diponagalo tše: kalotaba, sethakgodi, sehloa le tharollo ya bothata. Botelele bja karabo e be mantšu a 400–450. [25] POTŠIŠO YA 17: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA LEHUFA – P Mothupi Bala setsopolwa sa K le sa L ka šedi gore o kgone go araba dipotšišo. SETSOPOLWA SA K MONAMUDI: Mogwera, ntlogele ke rute mosadi yo go phela le batho. O tlo hlwa a re hlodia mo gare ga batho. Gona go reng a sa tlemelele monna yoo lethekeng? A gonabjale ge a re ahlametše a itšalo, monna yoo yena o kae? A o dišitšwe ke mang gonabjale? LERATO: Ke itše mo tlogele a re botše gore o longwa ke eng le gore monna 5 yoo ke mang. NTLOGELENG: (O ntšha dinomoro tša mogala ka mokotlaneng) Wena, mmapepepe, mpša ye ya gago e neile monna wa ka dinomoro tše. Wena ga o tsebe se o se thibathibelago. O kgoke mpša ye ya gago! LERATO: Hee, mosadimogolo, nna ke nea batho ba bantši dinomoro. Go reng 10 o sa re botše leina la selo seo sa gago o rego ke monna? Goba ke tlhokaina? NTLOGELENG: Ka mokgwa wo o iphilego banna ka gona ga o sa tseba le gore o nea mang le mang dinomoro! LERATO: Nna ke nea batho dinomoro gore ba nteletše ge ba nyaka go reka. 15 Bjale wena o lla ka ofe? (Setunyana) Bolela o re senyetša nako rena re mošomong. MONAMUDI: Mogwera, setšewakephefo se se a telela. Ga a nyake go re … NTLOGELENG: Ke itše wena o roke molongwana wo wa gago wa mebalabala. Ke tlo go topa ka lebinakošana le gonabjale! 20 LERATO: (O felelwa ke go itshwara) Hee, wena mosadi, tloga mo pele ga rena. Go sego bjalo ke tlo bitša maphodisa. NTLOGELENG: (Ka mereba) Ba bitše ge o kgona. Kganthe o re tšeela banna o re o tshepile bona? Ntshepe wa ka yena, mpho! Šea, o ka se mo re kha ke sa phela. 25 LERATO: (O iša hlogo tlase le godimo) Oo, ke a bona bjale. Kgane ge o re monna wa gago o ra Meneer Ntshepe? [Letl. 9] 17.1 Go tšwa polelong ya Monamudi tsopola sekafoko seo se tšweletšago moya wa ntwa. (1) 17.2 Tsopola dilo TŠE PEDI go tšwa temaneng tšeo di utollago gore tikologo ke ya sebjalebjale. (2) 17.3 Efa mešomo YE MEBEDI ya ditšhupasefala setsopolweng se. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla ### Page 24 Downloaded from hlayiso.com Sepedi Leleme La Gae (HL)/P2 24 DBE/2021 SC/NSC 17.4 Bapetša semelo sa Lerato le sa Ntlogeleng go ya ka diteng tša setsopolwa se. (2) 17.5 Hlatholla tema yeo e kgathwago ke moanegi papading ye. (2) 17.6 Hlaloša maikutlo a gago mabapi le maitshwaro a Ntlogeleng papading ye. Fahlela karabo ya gago. (2) LE SETSOPOLWA SA L MOTSIRI: Gomme le nyakile go kwa ba re tlang le phutheng. LERATO: (O a tširoga) O bolela ka eng bjale, Mma? MOTSIRI: Ke bolela ka Radithekisi, ngwanaka. O nyakile a ipolaile. NTSHEPE: (Le yena o a tširoga) Ka eng, Mmatswale? MOTSIRI: Radithekisi o ithuntše ka sethunya, banaka. Ge ke bole … 5 LERATO: (O mo tsena ganong) Go reng a sa hwe batho ba ikhutša? NTSHEPE: Aowa mogatšaka, ga go bolelwe ka tsela yeo. LERATO: Monna yola o ntshwentše kudu, mogatšaka. Ge a ka hwa nka bina kudu ke a le botša. MOTSIRI: Gomme le ge a go tshwentše ga se wa swanela go bolela ka tsela yeo. 10 Mahlong a motho ga go swane le ga mpša. NTSHEPE: Bjale o kae monna yoo wa batho? MOTSIRI: Ge ke bolela ke itšalo o išitšwe bookelong bja Glen-Cowie. NTSHEPE: Mogatšaka, leletša kua bookelong o kwe gore o bjang. LERATO: (Ka bogale) Nna ga ke na mogala wa go bapala, moratiwa. 15 NTSHEPE: Aowa, Lerato, tlogela ditshele o ye o kwe gore motho yoo wa batho o tsoga bjang. MOTSIRI: Mokgonyana o go botša nnete, Lerato. Wena sepela o ye o leletše kua bookelong. LERATO: Ke tlo ya ka ge le nkgapeletša. (O a emelela o letša mogala ka ntlong 20 ebile o a boa) NTSHEPE: A ba re o kae? LERATO: Go thwe ga a sa le gona kua. NTSHEPE: (Ka letšhogo) Ba reng? A o hlokofetše? LERATO: Ba re o išitšwe bookelong bja GaRankuwa. 25 NTSHEPE: Ke gore o tloga a gobetše kudu. (O lebelela Lerato) Lerato, re swanetše go yo mo hlola gona kua a lego. LERATO: (Ka bogale) Nna ga ke ye moo. O tlo ya o nnoši. NTSHEPE: Ga o bolele selo, Lerato, a re itokišeng re swanetše go yo mo hlola. [Letl. 83–84] 17.7 Efa tswalano ya Motsiri le Lerato. (1) 17.8 Ka dintlha TŠE PEDI efa boithekgo bja ditiragalo tša setsopolwa se. (2) 17.9 Ka dintlha TŠE PEDI ahlaahla ditšhitišo tša papalego papading ye. (2) Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe Phetla Text truncated here. Open the document page to read the rest. ## Related documents - [Sepedi HL P2 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2021-1/2113f664-80a9-42ad-9190-d33f18e9df30) — Sepedi HL · QP · 2021 · Sepedi - [Sepedi HL P1 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2021/d3955a68-04c3-4412-874a-95ad76d351bb) — Sepedi HL · QP · 2021 · Sepedi - [Sepedi HL P3 May June 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2021/c32f1fcf-1190-4cb5-baed-1e58c775f625) — Sepedi HL · QP · 2021 · Sepedi - [Sepedi HL P2 Nov 2021](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-nov-2021/519f9057-9e63-4c65-887e-28dd947f537e) — Sepedi HL · QP · 2021 · Sepedi - [Sepedi HL P2 May-June 2024](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2024-nsc-june-exam-question-paper-paper-2-sepedi/de634f35-2acc-45e8-a31f-c54e8c3845cb) — Sepedi HL · QP · 2024 · Sepedi - [Sepedi HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2023/58f251d6-df35-4e12-bdb6-a5d4a69be422) — Sepedi HL · QP · 2023 · Sepedi ## More from Grade 12 Sepedi HL - [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP - [Sepedi (HL) June 2025 Possible Answers](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-june-2025-possible-answers/b62e3e2c-c7f8-4660-b96f-bd9ab7e48039) — Memo · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P1 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025-mg/24e7e49f-6ff0-4ed7-85d1-32645e145c62) — Memo · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P2 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025-mg/8de1c8ca-6ec0-4c3e-8a6f-601a6bff4495) — Memo · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P3 May-June 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025-mg/55af0e4f-fc29-4491-bf04-fcec9e0e05d4) — Memo · 2025 · Sepedi - [Sepedi HL P1 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-1-sepedi/63741d50-f994-4b99-b545-caebbee9c356) — Memo · 2025 · Sepedi ## Collection - [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers) --- Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.