# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2023, 25 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2023-mg/4b5e3b37-b974-47d2-b21e-cb63dc71cf55
- Updated: 2026-10-29
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2023
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 25

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2023 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2023-mg/4b5e3b37-b974-47d2-b21e-cb63dc71cf55)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2023 · sepedi. Memorandum. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P2 May-June 2023](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2023/58f251d6-df35-4e12-bdb6-a5d4a69be422) — QP · 2023 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

Downloaded from hlayiso.com

                SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
            NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                            2023

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

                                                                           MEPUTSO: 80

                      Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 25.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 2

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  2                                  DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

DITŠHUPETŠO TŠA GO SWAYA

    Ge molekwa a arabile dipotšišo tše di fetago palo yeo e nyakegago, swaya ya
     mathomo fela (Molekwa ga a swanela go araba potšišo ye telele le ye kopana go
     tšwa pukung e tee)
    Karolong ya A, ge molekwa a arabile dipotšišo tše nne ka moka mo diretong tšeo
     di bonwego, swaya tše pedi tša mathomo
    Go dikarolo tša B le C, ge molekwa a arabile dipotšišo tše dikopana tše pedi goba
     tše telele tše pedi, swaya ya mathomo o hlokomologe ya bobedi. Ge molekwa a
     arabile dipotšišo ka moka tše nne, swaya fela ya pele mo karolong ye nngwe le ye
     nngwe ge e le gore go arabilwe potšišo ye kopana le ye telele
    Ge molekwa a file dikarabo tše pedi, moo e lego gore ya mathomo e fošagetše
     mola ya bobedi e nepagetše, swaya ya mathomo gomme o hlokomologe ya
     bobedi
    Ge dikarabo di sa nomorwa ka tshwanelo, swaya go ya ka memorantamo
    Ge mopeleto wo o fošagetšego o ama tlhalošo, swaya phošo. Ge o sa ame
     tlhalošo, gona mo fe moputso
    Potšišo ye telele: Ge karabo ya potšišo ye telele e le ka tlase ga botelele bjo bo
     nyakegago, se mo otle ka ge a šetše a ikotlile. Ge e le ye telele kudu, lekola fela
     mantšu ao e ka bago a 50 o hlokomologe taodišo yeo e šetšego fela o bale thumo
    Dipotšišo tše kopana: Ge molekwa a sa šomiše ditsebjana moo a kgopetšwego go
     tsopola, se mo otle
    Mabapi le dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo abja go dikarabo tša
     Ee/Aowa goba Dumela/Go se dumele. Meputso e tlo fiwa fela go lebaka le le
     fiwago
    Ga go meputso ye e tlogo abja go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba
     NTLHA/KGOPOLO. Meputso e tlo fiwa fela go lebaka le le fiwago

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 3

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  3                               DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: THETO

MONTSHEPETŠABOŠEGO – M Mamabolo

POTŠIŠO YA 1

MPŠA YA TSWETŠI – L.I Masenya

Mohlala wa karabo:
Teori
Poeletšothomi ke ge lentšu/senoko/sekafoko/modumo o boeleditšwe mathomong a
methalotheto ye mebedi goba go feta yeo e šalanago morago temanathetong.

Tirišo

Temanathetong ya 1
Wa - e boeleditšwe methalothetong ya 3 le 4 go gatelela kgopolo ya bokgopo bja lehu
bja go iša batho fao ba sa bonwego ka go ba bea bodulabahu.

Temanathetong ya 2
O – e boeleditšwe methalothetong ya 6 le 7 go tšweletša kgopolo ya gore lehu ga le
lape ebile ge le šetše le fihlile le ka se boe le se la tšea motho.

Ga o – e boeleditšwe methalothetong ya 8 le 9 go gatelela kgopolo ya gore lehu ga le
lape go iša batho fao le ba išago gona ebile ga le boife selo/tšhabe motho.

Temanathetong ya 3
O – e boeleditšwe methalothetong ya 11 le 12 go tšweletša kgopolo ya gore lehu   ge
le tsene le hlola dintwa ka lapeng ebile le fihla gohle mo le nyakago.

O – e boeleditšwe methalothetong ya 14 le 15 go tšweletša kgopolo ya gore lehu le
tsena ka nako yeo le sego la letelwa/go sa tsebe motho le ka maokelong le a tsena.

Temanathetong ya 4
Ka go – e boeleditšwe methalothetong ya 17 le 18 go tšwetša pele kgopolo ya gore
sereti se lemogile gore lehu le nyaka bafokotšana gomme ge se ka le hwetša
gabosona se ka le bolaya.                                                                 [10]

                                            GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 4

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  4                                  DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 2

CHRIS HANI – M.J Mojalefa

2.1       2.1.1 Bošagašaga.
          2.1.2 O ile …, o ile                                                                (2)

2.2       Chris Hani o bapetšwa le Jesu Kriste ka ge bobedi ba bolailwe ba se na
          molato.                                                                             (2)

2.3       Tlemanyithalo/kgokanyi
           Go gatelela kgopolo ya go nyakwa ga Chris Hani le go hwetšwa ga
              gagwe.                                                                          (2)

2.4       Sereti se šomišitše papadišantšu mothalothetong wa 18
          'Ba e hlekenetša ya ba mohlekemohleke’.
           Sereti se gatelela kgopolo ya gore ba ile ba rapeletša khutšo le letšhogo.
                                             Goba
           ‘Hleke’ ye e boeleditšwego e tšweletša mošito/morethetho                          (2)
             mothalothetong.

2.5       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Ke maikutlo a manyami/go kwa bohloko
           Ke nyamišwa /kwešwa bohloko ke go hlokofala ga Chris Hani/go bolawa
              ga Chris Hani a se na molato.                                                   (2)
                                                                                              [10]

POTŠIŠO YA 3

BJOLA BOPHELO KE BO KATAKATELA KA SA MORAGO – M Mamabolo

3.1       'Bo nkgalaketše wa sekgopha'.                                                       (1)

3.2          Sereti se šomišitše 'kgagolamegolo' go laetša mabjala a bogale.
             Sereti se šomišitše 'dintshe' go laetša bjala bja go apewa gabotse fela bo
              sa tage.
             Sereti se šomišitše 'galampetše' go laetša go nwa bjala ka lebelo               (3)

3.3       Kelelothalo/entšampamente
           Kgopolo ye e lego mothalothetong wa 8 ya gore o be o nagana gore
             bagwera bao a bego a na le bona ke ba nnete e tšwela pele
             methalothetong 9 le10 gore ba be ba sa loka.                                     (2)

3.4       Morumokwanotia/ Morumokwanofelo/phetši.
           Mantšu ao a rumago methalotheto ya 13 le 14 a felela ka '-ago'/ ‘-go’ go
            gatelela kgopolo ya go se loke ga bjala.                                          (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 5

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   5                              DBE/2023
                                   SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

3.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Bjala ga se bja loka.
           Sereti se lemoša batho ka kotsi ya go phela ka bjala.
                                                Goba
          Bohlale bo tšwa lebading.
           Bjala bo ka hlolela motho mathata bophelong.                                  (2)
                                                                                          [10]

POTŠIŠO YA 4

O LLELANG? – P.M Mashilo

4.1          'Ke kobakoba boka ngwajana wa Thibiri.'
             'Motonwana o penapeniša boka sekhwiri.'                                     (2)

4.2       a
          b
          a
          b
          c
          d
          c
          d                                                                               (1)

4.3       Sereti ke setlatla sa mafelelo.                                                 (1)

4.4       Potšišoretoriki
           Sereti se gatelela kgopolo ya go makatšwa ke sello sa seretwa ka ge se
             hlotšwe ke ditiro tša sona.                                                  (2)

4.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ke moya wa go kwa bohloko
           Sereti se kwešwa bohloko ke maitshwaro a seretwa ka gare ga kamano
             ya bona.                                                                     (2)

4.6       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ee, ke a dumela
           Sereto se na le methalotheto ye lesomenne.
           Methalotheto ye seswai ya mathomo e tšweletša tshwantšho (bothata)
             mola methalotheto ye tshela ya mafelelo e tšweletša tirišo (tharollo ya
             bothata).
                                              Goba
          Aowa, ga ke dumele.
           Sereto se na le methalotheto ye lesomenne.
           Lenaneo la morumokwano ke la go ikgetha la sonete ya Seisimane                (2)
                                                                                          [10]
                                             LE

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 6

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  6                                   DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 5

KOBAOBANE – H.M.C Maebela-Mohlala

5.1       O mošiši/o šišitše.                                                                  (2)

5.2          Go topa nta thekeng - Mohlang banna ba lemoga maitshwaro a seretwa a
              go tšwa tseleng.
             Go apogelwa ke maru - Seretwa se tlo šala se sa kganyogwe ke motho.              (2)

5.3          Sehlephišalebole - Sereti se laetša gore seretwa se be se rata go robala le
              banna ba go fapana.
             Makgomelateng - Seretwa ga se sa ima.
             Pelotee - Banna ba seretwa se bego se kitima le bona ba agile metse
              gomme ba iketlile le balekane ba bona.
              (TŠE PEDI fela)                                                                  (4)

5.4       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Ke maikutlo a pefelo/manyami.
           Sereti se befedišwa/nyamišwa ke maitshwaro a seretwa a go hlephiša
             lebole.                                                                           (2)
                                                                                               [10]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA A:                 30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 7

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  7                                DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA

POTŠIŠO YA 6: BADIMO BA BOLETŠE – M.J Mpepele

Mohlala wa karabo:

Teori ya tshwantšho ya baanegwa
Tshwantšho ya baanegwa e lebane le maitshwaro a bona. Wo ke mokgwa wo
baanegwa ba phelago ka gona go ya le ka moo mongwadi a ba tšweleditšego pading.
Ge re sekaseka tshwantšho ya baanegwa go lebelelwa dintlha tše di latelago:
    Ditiro le dipolelo tša moanegwa
    Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena
    Leina la moanegwa
    Polelo ya mongwadi goba molaodiši/moanegi ka moanegwa.

Semelo sa Ditau

(a)       Ditiro le dipolelo tša gagwe
          Ditiro tša gagwe
           O rata basadi.
               Mohlala: O ratana le Mpimpi, Seritša, Nthuše le Thabišo.
          Dipolelo tša gagwe
           Ke motho wa lenyatšo.
               Mohlala: O bolela le mmagwe ka lenyatšo o re: 'Wena mma o homole o
               re tuu…!'

(b)       Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena
           Ke rathetho.
             Mohlala: Semoka le Senyama ba bolela gore Ditau o bethile mosadi ofe
             ka gore yena ke rathetho.
           Ke motho wa go ba le seatla.
             Mohlala: Semoka le Senyama ba bolela gore Ditau o bethile Mpimpi.

(c)       Mongwadi o reng ka yena
           O na le boikgogomošo.
             Mohlala: Ditau o be a re ge a ekwa motho a bolela ka leina la Thabišo, a
             šinyalale e ke o kwa monkgo wa madupa a khwephane.

(d)       Leina la moanegwa
          Leina la moanegwa le sepelelana le ditiro tša gagwe.
          O bogale ebile o fela a iša batho seatla gammogo le bao ba lekago go mo fa
          dikeletšo. Ke tau ka nnete.                                                      [25]

                                            GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 8

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   8                                 DBE/2023
                                   SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 7: BADIMO BA BOLETŠE – M.J Mpepele

SETSOPOLWA SA A

7.1          Go bolelwa ka bakgomana
             Go bitšanwa ka direto
             Go bitšanwa ka meeno.                                                           (3)

7.2            Molwantšhwa – Ditau
               Molwantšhi – Komanyi.                                                         (2)

7.3       Rašuwa o potile Ditau ka pele e sa le letekatekana gore a se mo tshweše
          lekhura la go tšea setulo sa bogoši.                                                (1)

7.4       Balekwa ba tla fa diponelopele tša go fapana.
          Mohlala:
           Rašuwa a ka se sa lokolloga ka lapeng la mogolwagwe.
           Ditau a ka no se sa tshepa Rašuwa.
           Rašuwa a ka ba a tšhela Ditau phori mahlong gore a tle a mo fetogele
             ka moso.
           Ditau a ka mo raka ka mošate.                                                     (4)

7.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Babadi ba ithutile gore ngwan'a phošadira ga a bolawe.
           Rašuwa le ge a loile Ditau gore a se ke a nyala, Ditau o a mo swarela.
                                                Goba
          Bogoši bja go swarelwa ga bja loka.
           Rašuwa ge a swaretše Ditau bogoši o mo sepelela dingaka gore a se ke a
             ba le kgahlego ya go tšea bogoši.                                                (2)

7.6       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ee, ke a dumela
           Morero wa padi ye ke gore 'lentšu la mohu ga le tshelwe'.
           Diteng tša padi di mabapi le Ditau yo a ganago go phethagatša taelo ya
             mohu tatagwe, Kgoši Tsweke, ya gore a nyale Thabišo gomme dilo ga di
             mo sepelele gabotse bophelong.                                                   (2)

SETSOPOLWA SA B

7.7       7.7.1      'Moo gona mma nka upša ka wela ka mangopeng. Thabišo ga ke mo
                     rate'.
          7.7.2     'Namakgapeletšwa yona e phuma pitša, fela o se lebale gore lentšu la
                    mohu lona ga le tshelwe'.                                                 (2)

7.8       Mokgekolo Komanyi o thulana le Ditau mabapi le taba ya go se nyale
          Thabišo, e lego gona go phetha lentšu la mohu tatagwe.                              (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 9

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  9                              DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

7.9            Thabišo ke yo a swanetšego go ba ngwetši ya Komanyi.
               Thabišo ke yo Ditau a swanetšego go mo nyalela bogoši.                       (2)

7.10      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
           Mongwadi o diriša poledišano ya Rašuwa le Ditau go re anegela
             ditiragalo.
           Mongwadi o diriša motho wa boraro go tiišetša go kgopela tshwarelo ga
             Rašuwa go Ditau.
           Mongwadi/molaodiši o hlaloša tiragalo ya gore Ditau o be a sa
             tshwenyege ka pušo ya makgonthe ya motse wa gabo.                               (3)

7.11      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ee,
          Mokgekolo Komanyi o botša Ditau gore ge a sa hlomphe lentšu la mohu
          tatagwe o sa tlo kgopša le ke ditete a ba a lora a wela le ka mangopeng.
           Se se netefaditšwe ke ge Ditau a sa lokelwe ke selo go fihlela a nyala
              Thabišo.                                                                       (1)

7.12      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Ke kwa ke tenega
           Ditau ga a na tlhompho ka ge a sa nyake go phethagatša taelo ya mohu
             tatagwe.                                                                        (2)
                                                                                             [25]

POTŠIŠO YA 8: KGALAGALO TŠA SETU – M.S Machitela

Mohlala wa karabo:

Teori ya tshwantšho ya baanegwa
Tshwantšho ya baanegwa e lebane le maitshwaro a bona. Wo ke mokgwa wo
baanegwa ba phelago ka gona go ya le ka moo mongwadi a ba tšweleditšego pading.
Ge re sekaseka tshwantšho ya baanegwa go lebelelwa dintlha tše di latelago:
    Ditiro le dipolelo tša moanegwa
    Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena
    Leina la moanegwa
    Polelo ya mongwadi goba molaodiši/moanegi ka moanegwa.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 10

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 10                                DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

Semelo sa Molatelo

(a)       Ditiro le dipolelo tša gagwe
          Ditiro tša gagwe
           Ga a hwe matwa.
               Mohlala: O dula a hlodia Mojagobedi mabapi le go itlhomela mošašana
               wa bona.
           O na le sephiri.
               Mohlala: Ga a ka a botša mogatšagwe Mojagobedi le batswadi ka
               bolwetši bja gagwe bja kankere ya molomo wa popelo.
           O na le pelo ye nnyane.
               Mohlala: Ngaka Devendranath o ile go mmotša ka kankere ya molomo
               wa popelo, a šipha ka megokgo, a se tsebe ye ntsho le ye tšhweu. O
               befelela batswadi ba gagwe ge ba gana a hlala Mojagobedi.
          Dipolelo tša gagwe
           O na le maroga.
               Mohlala: O botša Tumpu gore a se tlo mmotša boloko ka lapeng la
               gagwe.
           Ke motho wa go kgadimola.
               O kgadimola Matome ge a be a nyaka dijo.
           O na le maaka.
               Mohlala: Ge a thoma go nwa dihlare tša kankere o botša Mojagobedi
               gore ke tša madi a magolo.

(b)       Baanegwa ba bangwe ba reng ka yena
           O na le mahlapa.
             Mohlala: Mojagobedi ge a bolela le Tumpu o re: 'Le gona ga se a mo
             omanya, o tloga a mo hlapaotše ka gore o mmiditše sehlotlolo seo se
             tšeelago bangwe banna.'
           O na le lehufa.
             Mohlala: Mojagobedi o hlaloša gore: 'Ge nka lebala sellathekeng sa ka o
             tla šala a se kgotlakgotla. Tšatši le lengwe gape o ile a ba a leletša
             Thabitha mogala a mo omanya'.

(c)       Mongwadi o reng ka yena
           O na le lehufa.
             Mohlala: Mongwadi o hlaloša gore Mojagobedi o lemogile ka morago ga
             sebaka se setelele gore o nyetše mmalehufane wa go fetelela.

(d)       Leina la moanegwa
          Leina la gagwe le sepelelana le ditiro tša gagwe. Ge a ekwa taba o fo latela
          ntle le go kgonthiša bonnete bja yona. O tšea keletšo ya Mphapantšhi ya go
          se botše monna wa gagwe ka bolwetši bja gagwe.                                    [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 11

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 11                                DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 9: KGALAGALO TŠA SETU – M.S Machitela

SETSOPOLWA SA C

9.1          Go bolelwa ka sefatanaga sa Yaris/Go bolelwa ka dinotlelo tša
              sefatanaga.
             Go bolelwa ka thelebišene.
             Go bolelwa ka phapoše ya bodulo/ bohlapelo.
             Go letšwa koša ya 'Up All Night'
             Go bolelwa ka karatšhe mo go emišitšwego Yaris.
              (TŠE THARO fela)                                                              (3)

9.2          Molwantšhwa - Molatelo
             Molwantšhi - Mojagobedi.                                                      (2)

9.3       Ketelo ya Tumpu lapeng la Mojagobedi go boledišana le Molatelo mabapi le
          maitshwaro a gagwe le go fela a naganela Mojagobedi gore o a ratana.              (1)

9.4       Balekwa ba tla fa diponelopele tša go fapana.
          Mohlala:
           E ka ba mathomo a poledišano magareng ga Mojagobedi le Molatelo.
           Maitshwaro a Molatelo a ka dira gore Mojagobedi a mo lebalele diphošo
             ka moka tše a mo diretšego.
           Maitshwaro a Molatelo a ka hlohleletša Mojagobedi gore a kgaogane le
             Fiona.
           Molatelo a ka ntšha bagwera ditabeng tša lapa la gagwe.                         (4)

9.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Babadi ba ithutile gore balwi ke baratani.
           Le ge Molatelo a ile a se sware Mojagobedi gabotse, lehono ge a fetotše
             maitshwaro a gagwe Mojagobedi ga a mo swarele sekgopi o tšwela pele
             go mo swara bjalo ka mosadi wa gagwe.                                          (2)

9.6       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ee, ke a dumela.
           Morero wa padi ye ke gore 'sephiri se ka thuba lapa'.
           Diteng tša padi di mabapi le sephiri sa Molatelo sa bolwetši bja gagwe bja
             kankere ya molomo wa popelo, bjo a bo utelago Mojagobedi.                      (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 12

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 12                                DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

SETSOPOLWA SA D

9.7       9.7.1     'Hei mosadi wa batho, napa o eme gona fao!'
                                                   Goba
                    ‘O ka re mola o tseba gore mosadi wa ka ke Molatelo wa
                     bolela ditšiebadimo bjalo?’
          9.7.2     '… kgane Molatelonyana yoo wa gago o na le eng yeo nna ke se
                    nago nayo?'                                                            (2)

9.8       Mojagobedi o thulana le Mphapantšhi yo a tlilego ga gagwe ka maikemišetšo
          a go robala le yena.                                                             (1)

9.9          Molatelo ke mosadi wa Mojagobedi.
             Molatelo ke mogwera/mošomimmogo wa Mphapantšhi.                              (2)

9.10      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
           Mongwadi o diriša poledišano ya Molatelo le Mphapantšhi go re anegela
             ditiragalo.
           Mongwadi o diriša motho wa boraro go re anegela diphetogo tše di bilego
             gona lapeng la Mojagobedi le Mphapantšhi.
           Mongwadi o dirišitše polelonoši ya Mojagobedi ge a be a ipotšiša gore
             Molatelo o tshwenywa ke eng ka gore o mo direla tšohle.                       (3)

9.11      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Ee, o atlegile.
           Mojagobedi o be a belaela gore go na le se sengwe se se diragalago ka
             Molatelo mabapi le maitshwaro a gagwe le ge yena a sa tsebe se se
             netefaditšwe ke ge a utolla gore maitshwaro a Molatelo a be a huetšwa ke
             bolwetši bja kankere ya molomo wa popelo.
           Ke nnete Mojagobedi o rile go tseba sephiri seo Molatelo a bego a mo
             utela sona bophelo ka moka a gopola mantšu a Mphapantšhi.                     (1)

9.12      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a lethabo
           Ke thabišwa ke gore Mojagobedi ke monna wa maikarabelo
           Mojagobedi ga se ntšhisewelamaswing ka go se tsenele tša marato le
             Mphapantšhi.
             (E TEE fela)                                                                  (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 13

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 13                                 DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

DINGWALOTŠHABA

POTŠIŠO YA 10:

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, B.M.T Makobe le A.P Nkadimeng

Mohlala wa karabo:

Teori
Molaetša ke thuto yeo moanegi a ratago go e fihliša go motheeletši wa
kanegelotšhaba.

Molaetša wa nonwane
Megabaru le maanomabe ga di na meputso/Moipolai ga a llelwe. Mahlomahubedu o
bile le megabaru ya gore ka gore o tsebela Kgoši Kgokong le meragelo ya gagwe, a ka
mo menola. O ile bodibeng a dira tšohle tšeo a hlwago a di dira gore go direge ge a ile
le kgoši fao. A boa le maano a gagwe gomme ge a kgopela tshwarelo go Kgoši
Kgokong a latolelwa ka la gore a kgopele tshwarelo go badimo.

Molaetša wa sereto
Molaetša wa sereto se ke go re motho ga se a swanela go itebelela a le noši.
Sereti se tšweletša boikgafo bja Nelson Mandela bja go lwela gore Maafrika Borwa a
hwetše khutšo le tokologo ye lehono ba ipshinago ka yona. O lwetše tokologo ka go
šomiša polelo ntle le tšhollo ya madi.

Molaetša wa koša
Molaetša wa koša ye ke go lemoša Tonakgolo ya maloba Mna. PW Botha gore nako
ya tokologo e fihlile a široge.

Molaetša wa seema
Molaetša wa seema se ke go hlaloša gore bobotse bja mosadi bo mošomong wa diatla
tša gagwe.

Molaetša wa thai
Molaetša wa thai ye ke go lemoša batho gore pula e a lokiša mola ka lehlakoreng le
lengwe e senya. Pula ya go lokiša ke ya go swana le ya medupi mola ya go hlola
tshenyo e le maatlakadibe.                                                                   [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 14

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 14                                DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 11:

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, M.T Makobe le A.P Nkadimeng

SETSOPOLWA SA E

11.1      E rile e le nonwane!
          Keleketla.                                                                       (2)

11.2      Mmadillo                                                                         (1)

11.3         Mmadillo e be e le tšhikanoši ka ge go be go se na motho yo a sepelago
              le yena.
             O na le kgotlelelo ge Kgoši Magapu a be a se sa mo nyaka ga se a ba le
              bothata.
             Ke motho wa go huduega maikutlo ka pela ka ge a hlwela sello ka lebaka
              la go hloka thari.                                                           (3)

11.4      Go tloša bodutu.
              Ditiragalo tša ka mo nonwaneng di tloša bodutu ka gore ga go na             (2)
                 nnete ka gare ga tšona.

11.5      Nonwanekgogamašego
           E bolela ka tiragalo ya go boifiša ya go ya Sedibeng sa Tilo ga Mmadillo
            fao a ilego a gogelwa ke selotsoko ka bodibeng ge a be a hlapa.
           Mmadillo o dutše ka mo bodibeng matšatši a mabedi a boa a rwele pheta
            ya thaga molaleng.
           Baanegwa ke batho le selotsoko sa go gogela Mmadillo ka meetseng.
            (E TEE fela)                                                                   (2)

11.6         Mmadillo o boile madibeng a na le mafahlana a bašemane.
             Lapeng la Mmadillo ya ba lethabo fela.                                       (2)

11.7      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Tšhiwana ye e sa hwego e leta monono.
           Mmadillo o ile a se ipshine ka bophelo motseng wa gabo ka lebaka la go
             hloka thari.
           Mafelelong Mmadillo o ba le bana gomme o phela gabotse.                        (3)

SETSOPOLWA SA F

11.8      11.8.1      Sekatafola
          11.8.2      Phuu … šwalala …!                                                    (2)

11.9         Sereto se se bolela ka sebopego sa Maphungubwe.
             Se tiišeletša bohlokwa bja thaba ya Maphungubwe.                             (2)

11.10     Poeletšo ya sekafoko/poeletšothomi
           Go gatelela kgopolo ya ka fao Maphungubwe e bopegilego ka gona/e tliša
            mošito le moretheto ka gare ga sereto/temanatheto.                             (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 15

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 15                             DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

11.11     Kelelothalo/entšampamente
           Kgopolo ye e lego mothalothetong wa 17 ya go phela ga bagale ba
             bohlale bja ngwedi le dinaledi e fetela mothalothetong wa 18.              (2)

11.12     Balekwa ba tla fa dikarabo tša fapana.
          Mohlala:
          Ke moya wa lethabo
           Go tumišwa bohlokwa bja Maphungubwe bjalo ka lefelo la bohwa.               (2)
                                                                                        [25]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA B:          25

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                Phetla

### Page 16

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 16                                DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO

POTŠIŠO YA 12: O IPHIHLETŠENG? – L.T Maphoso

Mohlala wa karabo:

Teori
Tikologo ya sengwalo ke lefelo la ditiragalo tša baanegwa ka nako yeo e rilego. Ka go
realo go ka thwe tikologo e lebane le nako le lefelo. Go na le mehuta ye mebedi ya
tikologo, e lego tikologo ya sebjalebjale le ya segologolo. Tikologong ya segologolo
diteng di lebane le ditaba tša segologolo tšeo di diregago mafelong a bogologolo ka
nako ya bogologolo. Ditaba tšeo di lebane le bogoši, go ahlola melato kgorong, masolo
a go tsoma, dintwa tša marumo, bjalobjalo. Tikologo ya sebjalebjale e šupa gore diteng
tša sengwalo seo di lebane le ditaba tša sebjalebjale tšeo di hwetšwago mafelong a
sebjalebjale, nakong ya sebjalebjale. Sengwalo se ka tšweletša tikologo ya
sebjalebjale le ya segologolo.

Tirišo
Tikologo ya papadi ye ke ya sebjalebjale.

Nako
Go tsenwa dikolo.
 Rebone o botša tatagwe gore o tšweletše dithutong tša gagwe tša marematlou.
 Mahunela o mmotša ge a se na tšhelete ya go mo iša sekolong.
 Morutiši Kgoroši le Moruti Shai ba boledišana ka go atlega gabotse ga Rebone
   ditlhahlobong tša marematlou
Go šomišwa dillathekeng.
 Benjamene le babapadi ba bangwe ba na le dillathekeng go ikgokaganya.
 Hlogi le Rebone ba fela ba leletšana megala.
 Sarinki o leletšana le Mahunela mogala ge ba nyaka go bonana.
Batho ba na le ditokelo.
 Jemina o lemoša Mahunela ka ga ditokelo tša Rebone tša go ya sekolong.
Go šomišwa tšhelete.
 Shai o botša Malewe gore Mahunela o timeditše tšhelete ya Rebone ya go ya
   sekolong.
 Batšofadi ba hwetša tšhelete ya motente/mphiwafela fao Jemina a ba rekišetšago
   dijo e le mokgwa wa go iphediša.
Ge motho a sentše o išwa kgolegong.
 Jemina le Rebone ba etela Benjamene kgolegong go mo hlola matsogo.
 Sarinki le Benjamene ba a swarwa ba išwa kgolegong.
Go iwa dingakeng tša sekgowa le maokelong.
 Ngaka Credo o fa Mahunela diphilisi tša gore a farologe.
 Mahunela o bookelong gomme Rebone o a mo etela.
Go dirišwa difatanaga.
 Hlogi o išwa yunibesithing ka thekisi.
 Hlogi o tšwelela ka sefatanaga ge a etla go tsebiša Rebone lesogana la gagwe.
 Go bolelwa ka lori yeo Benjamene a bego a laiša mohlaba ka yona.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 17

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  17                                 DBE/2023
                                   SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

Lefelo
Go na le mabenkelekgoparara.
 Rebone o na le Hlogi mabenkelengkgoparara, o utolla gore o tšweletše
   ditlhahlobong tša marematlou.
Go tsenwa diyunibesithi.
 Rebone le Hlogi ba be ba tsena yunibesithi.
Melato e begwa maphodiseng.
 Mahunela o maphodiseng go bega molato wa gore Modirelaleago Boreledi o mo
    lateletše ka lapeng a mmotša ge a swanetše go rekiša dikgomo go iša Rebone
    sekolong.
Mabjala a nwelwa dithabeneng.
 Monyaku le Benjamene ba nwa bjala thabeneng.                                               [25]

POTŠIŠO YA 13: O IPHIHLETŠENG? – L.T Maphoso

SETSOPOLWA SA G

13.1      13.1.1 Rebone le Hlogi ke bagwera/Ba tsene sekolo mmogo.
          13.1.2 Sarinki ke lekgarebe la buti wa Rebone.                                     (2)

13.2      Mehlala ya maleba e tla amogelwa.
           (O nyamile) - go utolla maikutlo a Rebone a manyami.
           (O a mo kgothatša)/(Go lla mogala)/(Filthara) - go hlahla babadi ka tiragalo
            ya Hlogi ge a kgothatša Rebone/go fa batheeletši tshedimošo ka seo se
            diregago.
           (O itlhobogile) - Go utolla maikutlo a Rebone a go hloka tshepho ya gore
            tatagwe o tlo mo dumelele go tšwetša dithuto pele le ge Morutiši Kgoroši a
            ka mo hweletša thekgo ya mašeleng.
           (Ka go tenega) - Go utolla maikutlo a Rebone a go tenwa ke ge Sarinki a
            mo leleditše mogala.
            (TŠE PEDI fela)                                                                  (2)

13.3      Rebone.
           Morero wa puku o theilwe godimo ga gagwe.
           Ditiro tša gagwe di phadima go feta tša babapadi ba bangwe.
           O thoma le papadi a be a fetša le yona.
            (A MABEDI fela)                                                                  (3)

13.4      13.4.1       Ke go arogantšha temana ya ge Mpoti a bolela a nnoši mosegare
                       ka ntlong le yeo e diregago bošego ka phapošeng ge Jermina a
                       bolela le Mahunela.
          13.4.2       Ke go arogantšha temana ya pele ye e diregago mosegare
                       lebenkeleng ge Sebakweng a bolela le Benjamene le temana ya
                       bobedi ye e diregago mosegare ka ntlong ge Mahunela a bolela le
                       Jermina.                                                              (2)

13.5      Rebone o re tatagwe a ka no gana a tšwetša dithuto pele.
           Polelo ya Rebone ya gore Morutiši Kgoroši o itshenyetša sebaka ka gore
            Mahunela a ka no gana ge a tšwetša dithuto tša gagwe pele e netefatšwa
            ke ge Mahunela a gana go mo fa tšhelete ya go tšwetša dithuto pele.              (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 18

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 18                               DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

13.6      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Ke maikutlo a manyami
           Ke nyamišwa ke gore polelo ya bona e na le mafotle.                           (2)

SETSOPOLWA SA H

13.7       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
           Mohlala:
            O na le maaka ka ge a botša Mpoti gore Rebone o lefeletšwe dithuto ke
              Phaswane.
            Ke motho wa go ikgantšha ka gore o botša Mpoti gore Rebone o
              lefeletšwe dithuto ke monna wa gagwe wa go mo rata, wa lephodisa.
            O na le lenyatšo ka ge a re Mpoti ke 'mošaa.'                                (3)

13.8       Mahunela                                                                       (1)

13.9       Khwelelo ke ge Phaswane a bolela a tloga segodišamantšung ka seleng ya
           maphodisa mola tšwelelo e le ge Phaswane a bolela a batamela
           segodišamantšu ka tšhatšeofisi.                                                (2)

13.10      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
           Mohlala:
            Leina la papadi ke 'O iphihletšeng?'
            Diteng tša papadi di mabapi le go iphihla ga motho yo a lefelago Rebone
              tšhelete ya dithuto.
            Leina la papadi le nyalelana le diteng ka lebaka la gore Sarinki o be a
              lefela Rebone tšhelete ya dithuto ka sephiring.                             (3)

13.11         Sarinki o utolla gore ke yena a bego a utswa tšhelete ya Mahunela a
               lefela dithuto tša Rebone.
              Sarinki o swarelwa go utswa tšhelete ya Mahunela.
              Benjamene o swarelwa go utswa dikgomo tša Mahunela.                        (3)
                                                                                          [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 19

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 19                                DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 14: NAGA GA DI ETELANE – M.S Serudu

Mohlala wa karabo:
Teori
Tikologo ya sengwalo ke lefelo la ditiragalo tša baanegwa ka nako yeo e rilego. Ka go
realo go ka thwe tikologo e lebane le nako le lefelo. Go na le mehuta ye mebedi ya
tikologo, e lego tikologo ya sebjalebjale le ya segologolo. Tikologong ya segologolo
diteng di lebane le ditaba tša segologolo tšeo di diregago mafelong a bogologolo ka
nako ya bogologolo. Ditaba tšeo di lebane le bogoši, go ahlola melato kgorong, masolo
a go tsoma, dintwa tša marumo, bjalobjalo. Tikologo ya sebjalebjale e šupa gore diteng
tša sengwalo seo di lebane le ditaba tša sebjalebjale tšeo di hwetšwago mafelong a
sebjalebjale, nakong ya sebjalebjale. Sengwalo se ka tšweletša tikologo ya
sebjalebjale le ya segologolo.

Tirišo
Tikologo ya papadi ye ke ya sebjalebjale.

Nako
Go tsenwa diyunibesithi le dikholetšhe
 Go tsenwa Yunibesithing ya Letsheng la Mogadisho le Kholetšheng fao go
    šomišwago mananeothuto.
 Mphaka ke mofahloši kholetšheng ya Takone.
Go tsenwa dikereke
 Mphaka o tsena ka gae o hwetša Hunadi le Raisibe ba šetše ba boile kerekeng.
Go a boutiwa ge go kgethiwa baetapele
 Bonwatau boetapele bo bewa ka mokgwa wa go bouta.
Go tsenwa dikolo
 Sebola o rakwa sekolong ka lebaka la maitshwaro a go se amogelege.
Lefelo
Go bolelwa ka diphapoše tša borobalo
 Ka phapošeng ya borobalo ngwakong wa Mphaka - Mphaka o robetše gomme o a
    lora.
Go na le kholetšhe
 Kholetšheng ya Takone - Mphaka o šoma gona fao gomme yena le Tokari ba
    boledišana ka sekolo sa bošego.
Go na le mafelo a go nwela bjala
 Ka pareng motseng wa Takone – Mphaka o fapana le Kala le Mbari.
 Yunibesithing ya Letsheng la Mogadisho – Boetapele bja yunibesithi bo rera go
    raka Mphaka.                                                                            [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 20

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  20                               DBE/2023
                                   SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 15: NAGA GA DI ETELANE – M.S Serudu

SETSOPOLWA SA I

15.1      15.1.1       Mphaka le Tokari ke bagwera.
          15.1.2       Hunadi ke mosadi wa Mphaka.                                         (2)

15.2      Mehlala ya maleba e tla amogelwa.
           (O kgathotše mahlong) - go utolla maikutlo a Hunadi a pefelo.
           (Hunadi le Mphaka ba šalane morago ba gomela ka ngwakong. Ba re go
            fihla ba dula fase.)
           (O kwatama pele ga gagwe) - go hlahla babadi ka tiragalo ya go šalana
            morago le go dula fase ga Mphaka le Hunadi/Go hlahla babadi ka
            tiragalo/go laetša semelo sa Hunadi sa go ba le tlhompho.
            (TŠE PEDI fela)                                                                (2)

15.3      Mphaka
           Morero wa puku o theilwe godimo ga gagwe.
           Ditiro tša gagwe di phadima go feta tša babapadi ba bangwe.
           O thoma le papadi a be a fetša le yona.
            (A MABEDI fela)                                                                (3)

15.4      Thulanontle
           Hunadi o thulana le Mphaka ka taba ya go se bolele seo se mo
             tshwenyago/o thulana le Mphaka mabapi le go se ye le bona kerekeng
             mola a ba tshepišitše.                                                        (2)

15.5      Mphaka o lorile mmagwe a re a tliše bana gae pele a hlokofala go sego bjalo
          a ka se lokelwe ke selo.
           Toro ye e netefaditšwe ke ge Mphaka a sa lokelwe ke selo go fihlela a
             tšea sephetho sa go boela gae.                                                (2)

15.6      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Ke maikutlo a manyami
           Ke nyamišwa ke gore go se iše bana gae go ka ama maikemišetšo a
             gagwe a go fihlelela nepo ya gagwe.                                           (2)

SETSOPOLWA SA J

15.7       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
           Mohlala.
            O na le leago ka ge a bona go le bohlokwa gore a boledišane le Hunadi
              pele a ka tšea sephetho sa go boela Bonwatau.
            Polelo ya Mphaka ya go re 'di šitile Phaahla go ahlola …' e mo tšweletša
              e le motho wa go ineela/amogela.
            Go bitša Hunadi 'mogatšaka' ga Mphaka go mo tšweletša e le motho wa
              go ba le tlhompho le lerato.                                                 (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 21

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 21                                 DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

15.8      Hunadi                                                                            (1)

15.9       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
           Mohlala:
            E tšweletša maikutlo a manyami a Mphaka a gore le mo a bego a
              holofetše gore ba tla mo amogela, ba a mo kgetholla.
            E tšwetša pele tiragalo ya go botša Hunadi ka bothata bja go lebogišwa
              mošomo bjo a lebanego le bjona.                                               (2)

15.10      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
           Mohlala:
            Leina la papadi ke 'Naga ga di etelane'.
            Diteng tša papadi di mabapi le Mphaka yo a sa amogelwego dinageng di
              šele.
            Leina la papadi le nyalelana le diteng ka lebaka la gore Mphaka o tlogile
              gagabo Bonwatau a gopotše gore o tla swarwa gabotse dinageng di šele
              fela o a kgethollwa gomme o bona bokaone e le go boela gae.                   (3)

15.11        Lekgotla la Yunibesithi le hloma poso ya ka godimo ga ya Mphaka.
             Mphaka o fiwa lengwalo la go mo lebogiša mošomo Yunibesithing ya
              Letsheng la Mogadisho.
             Mphaka o tšea sephetho sa go boela gae Bonwatau.                              (3)
                                                                                            [25]

POTŠIŠO YA 16: LEHUFA – P Mothupi

Mohlala wa karabo:
Teori
Tikologo ya sengwalo ke lefelo la ditiragalo tša baanegwa ka nako yeo e rilego. Ka go
realo go ka thwe tikologo e lebane le nako le lefelo. Go na le mehuta ye mebedi ya
tikologo, e lego tikologo ya sebjalebjale le ya segologolo. Tikologong ya segologolo
diteng di lebane le ditaba tša segologolo tšeo di diregago mafelong a bogologolo ka
nako ya bogologolo. Ditaba tšeo di lebane le bogoši, go ahlola melato kgorong,
masolo a go tsoma, dintwa tša marumo, bjalobjalo. Tikologo ya sebjalebjale
e šupa gore diteng tša sengwalo seo di lebane le ditaba tša sebjalebjale tšeo
di hwetšwago mafelong a sebjalebjale, nakong ya sebjalebjale. Sengwalo se ka
tšweletša tikologo ya sebjalebjale le ya segologolo.

Tirišo
Tikologo ya papadi ye ke ya sebjalebjale.

Nako
Go dirišwa dipese le difatanaga ge go iwa mošomong le ge go tšewa maeto.
 Lerato o namela boemapese ge a eya mošomong mesong ye mengwe le ye
   mengwe.
 Lerato o namela sefatanaga sa Ntshepe boemapese ge a eya mošomong.
 Tsarane le Leepo ba ja Lerato le Ntshepe leonyane ba otlela sefatanaga.
 Ntshepe o otlela sefatanaga ge a eya mošomong.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 22

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 22                                DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

Go iwa dikerekeng.
    Lerato o ya kerekeng ge e le Lamorena.
Go lwewa ka dithunya.
    Dithunya tšeo di bego di galagala ge boTsarane ba hlasela Ntshepe gape le seo
     Radithekisi a ithuntšhitšego ka sona.
Balwetši ba išwa bookelong.
    Radithekisi o išwa bookelong ka morago ga maitekelo a go ipolaya.
Lefelo
Boemapese
    Ke fao Lerato a emelago dinamelwa ge a eya mošomong tšatši ka tšatši.
Kerekeng
    Fao Radithekisi a lateletšego Lerato gomme a mo ntšha go rapelwa.
Toropo
    Toropo ya Groblesdal fao Lerato le Monamudi ba šomago gona.
Kholetšhe ya thuto
    Kholetšhe ya borutiši ya Mamokgalake Chuene mo Ntshepe a šomago gona.
Maokelo
    Bookelo bja Glen-Cowie mo Lerato a bego a okwa gona.
    Bookelo bja Ga-Rankuwa mo Radithekisi a bego a okwa gona.
                                                                                           [25]

POTŠIŠO YA 17: LEHUFA – P Mothupi

SETSOPOLWA SA K

17.1      17.1.1.      Ntshepe ke morutiši wa Lerato wa maloba/Lerato ke morutwana
                       wa Ntshepe wa maloba/ ke banyalani.
          17.1.2       Ke balekane.                                                        (2)

17.2      Mehlala ya maleba e tla amogelwa.
           (O bolela ka methamo) - go hlahla babogedi ka tiragalo ya Ntshepe ya go
            bolela mola a eja.
           (Ka swele) - go tšweletša semelo sa Ntlogeleng sa go ba le swele.
           (O šikinya hlogo) - go tšweletša maikutlo a Ntshepe a go tenega ge Lerato
            a bitšwa lesolela.
           (Ka tlabego) - Go utolla maikutlo a Ntshepe a go makatšwa ke ge
            Ntlogeleng a re bona ga se monna le mosadi.
            (TŠE PEDI fela).                                                               (2)

17.3      Radithekisi
           Morero wa papadi o theilwe godimo ga gagwe.
           Ditiro tša gagwe di phadima go feta tša babapadi ba bangwe.
           O thoma le papadi a be a fetša le yona.
            (A MABEDI fela)                                                                (3)

17.4      Thulanontle
           Ntlogeleng o thulana le Ntshepe ka dipolelo.                                   (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 23

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 23                                 DBE/2023
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

17.5      Ntlogeleng o ile a botša Ntshepe gore o na le mosadi yo mofsa.
          Se se netefatšwa ke ge mafelelong morago ga lehu la Ntlogeleng Ntshepe a
          nyala Lerato, ya ba mosadi yo mofsa.
                                               Goba
          Ntlogeleng o ile a re yena le Ntshepe ba ka se kgone go rarolla mathata a
          lapa la bona se se netefaditšwe ke ge Ntlogeleng a ipolaya ba se ba rarolla
          mathata a lapa la bona.                                                            (2)

17.6      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Ke maikutlo a manyami
              Ke nyamišwa ke go bona Ntlogeleng a sa hlomphe monna wa gagwe.                (2)

SETSOPOLWA SA L

17.7      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
           Go latelela Lerato ka kerekeng gomme a mo ntšha ba sa rapela go mo
             tšweletša e le motho wa lenyatšo.
           Polelo ya go re 'ke mo romela badimong ka sethunya se' e mo tšweletša e
             le motho wa pelo ye mpe.
           Polelo ya Radithekisi ya go re Lerato o hlobolela banna ka moka e mo
             tšweletša e le motho wa go ba le lehufa.
                                                                                             (3)

17.8      Ntshepe.                                                                           (1)

17.9       E utolla semelo sa Radithekisi sa go se tshepe mosadi wa gagwe ka gore
            o mo latelela kerekeng le ge a mo laetše/Go utolla semelo sa Radithekisi
            sa boganka ka go ya ka sethunya kerekeng.
           E tšwetša pele tiragalo ya Radithekisi ya go latelela Lerato ka kerekeng.
           E tšweletša maikutlo a Radithekisi a pefelo ka gore o re yo a ka lekago go
            tsena ditaba tša gagwe le Lerato o mo romela badimong.
            (TŠE PEDI fela)                                                                  (2)

17.10     Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
           Leina la papadi ke 'Lehufa'.
           Diteng tša papadi di mabapi le lehufa la Radithekisi go Lerato le lehufa la
             Ntlogeleng go Ntshepe.
           Leina la papadi le nyalelana le diteng ka lebaka la lehufa leo le renago
             magareng ga balekane papading ye.                                               (3)

17.11        Ntshepe le Lerato ba a nyalana.
             Radithekisi o kgopela tshwarelo go Lerato le Ntshepe gomme ba a mo
              swarela.
             Ntshepe, Lerato, Radithekisi, Mmaditaba le Motsiri ba rapela mmogo.            (3)
                                                                                             [25]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA C:               25
                                                       PALOMOKA YA TLHAHLOBO:                80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 24

Downloaded from hlayiso.com
Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                                                   24                                                                                  DBE/2023
                                                                   SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DIPOTŠIŠO TŠE TELELE: THETO [MEPUTŠO YE 10]

Dinyakwa                      Bokgoni bja go ikgetha           Bokgoni bja maemo           Bokgoni bja magareng          Bokgoni bja motheo            Ga go bokgoni
                                        5-6                               4                            3                           2                         1
DITENG                       - Tlhalošo ye e                - Kwešišo le tlhalošo ye      - Tlhalošo ye e             - Tlhalošo ya sererwa ga   - Ga go kwešišo ya
                             tseneletšego ya sererwa        botse ya sererwa.             kgotsofatšago ya            e kgotsofatše.             sererwa.
Tlhalošo ya sererwa.         - Tatelano ya dikgopolo        - Potšišo e arabilwe ka       sererwa.                    - Ga go dintlha tšeo di    - Karabo ga e sepelelane
Botebo bja dikgopolo,        tša go ba le                   botlalo.                      - Go na le dintlha di se    amanago le sererwa.        le sereto.
kgonthišišo le kwešišo ya    maatlakgogedi tša go           - Dikgopolo tšeo di           kae tšeo di amanago le      - Ga go kwešišo ya         - Morutwana ga a tsebe
setšweletšwa                 amana thwii le temana.         filwego di a kwagala          sererwa.                    sengwalo le sereto.        selo ka ga sengwalo le
                             - Kwešišo ye e                 eupša ga se tšona ka          - Tše dingwe tša                                       sereto.
                             tseneletšego ya sengwalo       moka tšeo di                  dikgopolo di a kwagala
                             le sereto.                     hlalošitšwego ka mo go        eupša ga di kgodiše.
                                                            nyakegago.                    - Kwešišo ya motheo ya
MEPUTSO YE 6                                                - Kwešišo ya sengwalo le      sengwalo le sereto.
                                                            sereto e bonetše.
                                          4                               3                            2                           1                           0
SEBOPEGO LE                  - Sebopego se tšweletša        - Sebopego se tšwelela        - Sebopego se a tšwelela.   - Sebopego se bontšha      - Sebopego ga se sa
POLELO                       tlemagano ya dikgopolo         gabotse ebile se              -Taodišo ga e na kelelo     diphošo tša peakanyo.      maleba.
                             ye botsebotse.                 tšweletša go ela ga           ye botse ya dintlha ebile   - Dikgopolo ga se tša      - Diphošo tša polelo ke
Sebopego, kelelo le kalo     - Dikgopolo di hlamegile       dikgopolo.                    ga go tlemagano ya          beakanywa ka tatelano ye   tše ntšintši ebile le
ya dikgopolo                 ebile di tšweleditšwe ka       - Kelelo ye botse ya          dikgopolo.                  botse.                     setaele se fošagetše
Polelo, segalo le setaele    bokgwari.                      dikgopolo.                -   - Diphošo tša polelo ke     - Diphošo tša polelo ke    kudu.
tšeo di dirišitšwego ge go   - Polelo, segalo le setaele-   - Polelo, segalo le setaele   tše nnyane eupša segalo     tše ntši.
ngwalo taodišo               di a kgahliša, ke tša          ke tša maleba.                le setaele ke tša maleba.   - Segalo le setaele di
                             maleba ebile di tšwele                                                                   fošagetše.
                             mahlalagading.
                         -   - Ga go na le phošwana e
                             tee ya popopolelo,
MEPUTSO YE 4                 mopeleto le
                             maswaodikga.

   Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                            Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Sepedi HL P1 May-June 2023 MG](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2023-mg/b1723311-5b51-4166-9e07-e4020330f774) — Sepedi HL · Memo · 2023 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2019-memo/7ab5960f-b39d-4681-8fd1-ce2d3597d456) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2018-memo/d5e17642-1f54-43b0-b5b5-72ec50a1d1c9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2017-memo/2b6b3143-cb98-44ad-8c08-238294f8122f) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2016-memo/21d800cb-2eab-4e4d-b10c-4efc83eecaa3) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-june-july-2015-memo/13bc1dcd-ee12-4da3-8824-f45c2665cafd) — Sepedi HL · Memo · 2015 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-2-sepedi/febe2313-2a97-4a6a-9bdb-f1b936a9e648) — Memo · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
