# Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo

> Grade 12 Sepedi HL Paper 2 memorandum from the NSC June Exam 2025, 27 pages. Read online or get the free PDF download, question paper linked when available.

- Page: https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025-mg/8de1c8ca-6ec0-4c3e-8a6f-601a6bff4495
- Updated: 2026-09-27
- Subject: Sepedi HL
- Grade: Grade 12
- Language: Sepedi
- Document type: Memorandum
- Year: 2025
- Exam period: NSC June Exam
- Paper: 2
- Curriculum: CAPS
- Pages: 27

Breadcrumbs: [Home](https://www.hlayiso.com/) › [Library](https://www.hlayiso.com/library) › [Grade 12](https://www.hlayiso.com/library/grade-12) › [Sepedi HL](https://www.hlayiso.com/library/grade-12/sepedi-hl) › [Sepedi HL Grade 12 Paper 2 NSC June 2025 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025-mg/8de1c8ca-6ec0-4c3e-8a6f-601a6bff4495)

## About this document

Sepedi Hl · Grade 12 · NSC June Exam · 2025 · sepedi. Memorandum, 27 pages. Read online or download the PDF.

Read it free online on the page above; download the PDF from there.

## Matching paper and memo

- [Sepedi HL P2 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2025/e152c8a6-c923-4ee8-b1dc-0b5d26c31662) — QP · 2025 · Sepedi

## Document text

Text extracted from the PDF. Layout, diagrams and tables may not survive extraction.

### Page 1

SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS/
            NATIONAL SENIOR CERTIFICATE EXAMINATIONS

                                  SEPEDI LELEME LA GAE (HL)

                                  LEPHEPHE LA BOBEDI (P2)

                                     MOPITLO/PHUPU 2025

                                   TLHAHLO YA GO SWAYA

                                                                           MEPUTSO: 80

                      Palomoka ya matlakala a tlhahlo ya go swaya ke 27.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 2

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  2                      DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

DITŠHUPETŠO TŠA GO SWAYA

•    Ge molekwa a arabile dipotšišo tše di fetago palo yeo e nyakegago, swaya ya
     mathomo fela (Molekwa ga a swanela go araba potšišo ye telele le ye kopana go
     tšwa pukung e tee)
•    Karolong ya A, ge molekwa a arabile dipotšišo tše nne ka moka mo diretong tšeo
     di bonwego, swaya tše pedi tša mathomo
•    Go dikarolo tša B le C, ge molekwa a arabile dipotšišo tše dikopana tše pedi goba
     tše telele tše pedi, swaya ya mathomo o hlokomologe ya bobedi. Ge molekwa a
     arabile dipotšišo ka moka tše nne, swaya fela ya pele mo karolong ye nngwe le ye
     nngwe ge e le gore go arabilwe potšišo ye kopana le ye telele
•    Ge molekwa a file dikarabo tše pedi, moo e lego gore ya mathomo e fošagetše
     mola ya bobedi e nepagetše, swaya ya mathomo gomme o hlokomologe ya
     bobedi
     Ge dikarabo di sa nomorwa ka tshwanelo, swaya go ya ka memorantamo
•    Ge mopeleto wo o fošagetšego o ama tlhalošo, swaya phošo. Ge o sa ame
     tlhalošo, gona mo fe moputso
•    Potšišo ye telele: Ge karabo ya potšišo ye telele e le ka tlase ga botelele bjo bo
     nyakegago, se mo otle ka ge a šetše a ikotlile. Ge e le ye telele kudu, lekola fela
     mantšu ao e ka bago a 50 o hlokomologe taodišo yeo e šetšego fela o bale thumo
•    Dipotšišo tše kopana: Ge molekwa a sa šomiše ditsebjana moo a kgopetšwego go
     tsopola, se mo otle
•    Mabapi le dipotšišopulego, ga go meputso ye e tlogo abja go dikarabo tša
     Ee/Aowa goba Dumela/Go se dumele. Meputso e tlo fiwa fela go lebaka le le
     fiwago
•    Ga go meputso ye e tlogo abja go dikarabo tša NNETE/MAAKA goba
     NTLHA/KGOPOLO. Meputso e tlo fiwa fela go lebaka le le fiwago

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 3

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  3                     DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: THETO

MONTSHEPETŠABOŠEGO – M Mamabolo

POTŠIŠO YA 1

'O MMAGOBANAKE' – PM Mashilo

Mohlala wa karabo:

Teori
Moko ke tabataba yeo moreti a ratago go e tšweletša seretong sa gagwe.

Tirišo
Moreti o bolela ka mokgwa wo a ratago mosadi wa gagwe ka gona.

Tematheto ya 1
Moreti o tšweletša ka fao a kopanego le mmagobana ba gagwe ka gona. O re o mo
kgethile gare ga makgarebe a tletše ka ge e le yo mobotse.

Tematheto ya 2
Moreti o re o leboga Modimo ge a mo file mosadi yo e lego mpho ye bohlokwa
bophelong bja gagwe.

Tematheto ya 3
Moreti o re mosadi wa gagwe o mo dirile gore a iketle a hwetše lethabo leo a le
nyakago. Lapeng la bona go rena lerato le khutšo.

Tematheto ya 4
Moreti o ipiletša go mosadi wa gagwe gore a se ke a mo fetogela ka lebaka la tšeo di
diregago mo lefaseng. A se theeletše se se bolelwago ke batho ba bangwe.

Tematheto ya 5
Moreti o kgopela mosadi wa gagwe gore ba se dire dilo tše di diregago ka ntle tše di tla
tlago di dubaganya lethabo lapeng la bona.                                                   [10]

                                            GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 4

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                       4                  DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                       SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 2
'THEKA LE A THUNYA' – M Mamabolo
2.1       2.1.1        Poeletšothomi
                       'Ke …'
                       'Ke …'                                                                  (1)
          2.1.2        Poeletšogare
                       '… ra ...'
                       '… ra …'/
                       ‘…ya…’
                       ‘…ya…’/
                       ‘…ke…’
                       ‘…ke…’
                       (E TEE fela.)                                                           (1)

2.2       •   Mothalotheto wa 5 – Lehono o lwala la go hwa.
          •   Mothalotheto wa 6 – Tše a bego a di direla sephiring di tšwetše nyanyeng.        (2)

2.3       •   Mothalothetong wa 13 temanathetong ya 3 moreti o mothofaditše bolwetši
              ka ge a re bo tennwe ke dihlare tša ngaka.
          •   Mothalothetong wa 15 temanathetong ya 3 moreti o mothofaditše lerato ka
              ge a re ga le nyake go bona ge motho a rata batho ba bantši.                     (2)

2.4       Sereto se se na le ditemanatheto tše 3.
          • Temanatheto ye nngwe le ye nngwe e na le methalotheto ye 6.                        (2)
2.5       Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Moya wa boitsholo.
          • Ga se a botegela molekani wa gagwe bjale o kgopela gore a mo swarele.              (2)
                                                                                               [10]
POTŠIŠO YA 3
'NTLEMOLLENG' – PM Mashilo
3.1        … latela
           ... mameno
           ... golela
           ... leno                                                                            (2)
3.2       Se šomišitše tshwantšhanyo ... 'bokatlou'
          • Sereti se gatelela kgopolo ya gore se gotše ya ba senatla.
          Se šomišitše kgetho le tirišo ya mantšu …’thari ya kgokong’
          • Sereti se gatelela kgopolo ya go laetša kgodišo le tlhokomelo ye kgolo ya
             batswadi.
          Sereti se šomišitše kgetho le tirišo ya mantšu …’dirotholana.’
          • Sereti se šomišitše ‘dirotholana’ go tšweletša gore ke yo mongwe wa
             bana.
              (E TEE fela.)                                                                    (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 5

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   5                       DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                   SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

3.3       Sereti se šomišitše kelelothalo temanathetong go tšweletša go se ipshine ka
          lenyalo ga sona.
          Sereti se šomišitše poeletšo ya sekafoko
           …ka yona
           …ka yona
          Sereti se gatelela kgopolo ya go se ipshine ka lenyalo la gagwe.
          Sereti se šomišitše poeletšophetši
          …bophelo
          …bophelo
          Sereti se gatelela go se ipshine ka bophelo bja lenyalo le a lego ka gare ga
          lona.
          (TŠE PEDI fela.)                                                                      (2)
3.4       •   Sereti se dirišitše 'dirotholana' go laetša bana.
          •   Sereti se dirišitše 'majaditala' go laetša gore o phela e ke o a ipshina mola
              a le ka gare ga mohlako.                                                          (2)

3.5       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami/tenega
          • Sereti se nyamišwa/tenwa ke bophelo bjo se lego ka gare ga bjona bja go
             gapeletšwa lenyalo.                                                                (2)
                                                                                                [10]

POTŠIŠO YA 4

'LE IKGOBOŠETŠANG?' – MJ Tauatsoala

4.1       Le ikgobošetšang kgobošo ya bogoboga makgarebe methepa? /Le ipoulelang
          bapoulegi la fetoga bona nyanyeng?
          • Sereti se gatelela ka mo makgarebe ba itshegišago ka batho ka gona.                 (2)

4.2       … masogana a bogela,
            Masogana a bogela …
          • Mothalotheto wa 6 o felela ka '... masogana a bogela', Mothalotheto wa 7
            wa thoma ka 'masogana a bogela'. Mohola wa gona ke go tlemaganya
            dikgopolo tša gore masogana a lebelela dirope tša makgarebe ka
            kganyogo.                                                                           (2)

4.3       •   Sereti se dirišitše mothofatšo.
          •   Go gatelela kgopolo ya go se apare gabotse ga makgarebe/Go apara
              diaparo tše nnyane ga makgarebe ka gore dirope di tamiša mofetakatsela
              mola di sa bolele.                                                                (2)

4.4       •   Sereto se na le ditemanatheto tše 2.
          •   Temanatheto ye nngwe le ye nngwe e bopilwe ka methalotheto ye 7.                  (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 6

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                   6                      DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                   SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

4.5       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami
          • Ke nyamišwa ke gore makgarebe ga a apare ka tsela ye e amogelegago.                 (2)
                                                                                                [10]
                                              LE

POTŠIŠO YA 5

'GO KWENA' – OK Matsepe

5.1       -ng a
          -se b
          -ng a
          -se b                                                                                 (2)

5.2       •   Kwena e tlaiša dihlapi.
          •   Lewatle le rwele dilo tše di sa tsebjego.                                         (2)

5.3       •   Tshwantšho: Kwena e phediša diphoofolo tše dingwe boima ka go di šitiša
              go nwa meetse.
          •   Tirišo: Bothata bo rarologa ge sereti se re tšatši le lengwe kwena e tlo hwa
              ka tlala le lenyora ka ge meetse a tla be a pšhele.                               (2)

5.4       Sonete
          • Methalotheto ke ye 14.
          • Se na le patrone ya morumokwano ya go ikgetha.
          • Se na le dikwatreine tše tharo le khapholete.
          • Sereto se na le tshwantšho le tirišo.

          Thetotsholo
          • Go solwa bopelompe bja kwena bja go tlaiša diphoofolo tše dingwe.
             (E TEE fela.)                                                                      (2)

5.5       •   Batho e se be bomphenyašilo.
          •   Kwena e tlaiša diphoofolo tše dingwe e lebala gore tšatši le lengwe
              ngwedi o tla apogelwa ke maru, meetse a gopa.                                     (2)
                                                                                                [10]

                                                          PALOMOKA YA KAROLO YA A:              30

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 7

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  7                     DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA B: PADI/DINGWALOTŠHABA
POTŠIŠO YA 6: BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele
Mohlala wa karabo:
TIKOLOGO YA BADIMO BA BOLETŠE
Teori ya tikologo
Tikologo ya sengwalo ke lefelo la ditiragalo tša baanegwa ka nako ye e rilego. Go na le
tikologo ya sebjalebjale le ya segologolo. Go ka thwe tikologo ya sengwalo e lebane le
nako le felo. Ka nako mongwadi o hlatha mehla yeo ditiragalo di diregago go yona
(sebjalebjale goba segologolo) mola lefelo e le leo le hlathago mohuta wa tikologo yeo
ditiragalo di diregago go yona. Nako le lefelo di lemogwa ka diteng tša sengwalo.
Tirišo
Tikologo ya 'Badimo ba boletše' ke ya segologolo.
Baanegwa le ditiro ke tša segologolo mola le bophelo go phelwa bja segologolo.
Nako:
Ge go bolelwa ka nako go bolelwa ka ditiragalo tšeo di hlathago nako ya segologolo.
• Tatelano ya bogoši - Kgoši ge e hlokofetše bogoši bo fiwa ngwana wa pele ka
   lapeng. Ditau o swanetše go tšea bogoši bja Tatagwe, Kgoši Tsweke.
• Dinaga di bušwa ke magoši - Mohu Kgoši Tsweke e be e le kgoši ya Bakone mola
   Kgoši Manamela e le kgoši ya Bahlaloga.
• Melato e sekwa mošate – Mothofela o amogela barongwa ba go tšwa ga Kgoši
   Manamela a se tsebiše Kgoši Pilošamadiba. O ile a ahlolwa ka go kgokelelwa
   mohlareng bošego ka moka.
• Go sepelwa ka maoto ge go tšewa maeto – Barongwa ba go tšwa ga Kgoši
   Manamela ba tlile ga Kgoši Pilošamadiba go tliša molaetša wa go re ka leo le
   latelago ba a hlaselwa.
• Go tshepilwe dingaka tša setšo ge dilo di sa sepele gabotse – Ditau o išwa go
   Ngaka Ngwetšana kua ga Mmalebogo go hlapišwa. Mokgekolo Komanyi o ya go
   ngaka Mpotše gore a tle a fokafoke ka gae ka ge Ditau a be a lwala.
Lefelo:
Go bolelwa ka lefelo la ditiragalo.
Mafelo ke a segologolo.
• Motse/Mošate wa Kgoši Tsweke – Ke fao go rerwago ditaba tša Ditau tša gore o
   swanetše a nyale ga Kgoši Pilošamadiba go ya ka taelo ya mohu tatagwe gomme
   Ditau o ganana le taba yeo.
• Motse/Mošate wa Kgoši Pilošamadiba – Barongwa ba Kgoši Manamela ba tlile go
   kgopela sego sa meetse go Kgoši Pilošamadiba. Bona ba hweditše e le gore ba
   Kgoši Tsweke ba šetše ba ageleditše motšhidi.
• Motse/Mošate wa Kgoši Manamela – Go ntšhwa banna go ya go Kgoši Ntobe go
   mo loma tsebe gore o a hlaselwa.
• Motseng wa Kgoši Ntobe – Banna ba Kgoši Manamela ba tsena motseng wa Kgoši
   Ntobe go mo loma tsebe ka go hlaselwa ga gagwe.
• Motse wa Ngaka Ngwetšana – Ditau o išitšwe go Ngaka Ngwetšana go ya go
   alafša.
Thumo
Mongwadi o atlegile go tšweletša tikologo ya padi ye ka ge nako le mafelo di
sepelelana le tikologo ya segologolo.                                                        [25]
                                       GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 8

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  8                     DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 7: BADIMO BA BOLETŠE – MJ Mpepele

SETSOPOLWA SA A

7.1       Mahlephiša ke motlabo wa mosadi wa Mabote.                                         (1)

7.2       Ga se a loka.
          • E be e re ge letšatši le sobela a tšwe ka lesoro gomme a boe ge letšatši le
             le latelago le hlaba.
          • O betha mosadi wa gagwe yo e lego gore ka tshwanelo o swanetše go mo
             šireletša.                                                                      (3)

7.3       Mabote o bethile mosadi wa gagwe yo a imišitšwego ke Mahlephiša.                   (1)

7.4       E tšweletša maikutlo a pefelo a Kgoši Manamela.
          • Re kwa ge a re Mabote a se ke a mo ferola dibete.
          E utolla semelo sa go hlompha sa Mabote
          • O bitša Kgoši Manamela’mong’aka.’
              (E TEE fela)                                                                   (2)

7.5       Leina la padi ke 'Badimo ba boletše' mola diteng tša padi ye di le mabapi le
          taelo ya mohu Kgoši Tsweke ya go re Ditau a nyale Thabišo.                         (2)

7.6       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami
          • Ke nyamišwa ke gore Mabote o betha mosadi wa gagwe.
          • Mabote ga a hlokomele mosadi wa gagwe.                                           (3)

SETSOPOLWA SA B

7.7       Molwantšhwa – Ditau
          Molwantšhi – Kgokolo                                                               (2)

7.8       Thulanontle
          • Kgokolo le Ngwetšana ba ka fetša ba hlabelana mašata goba ba swarana
             ka diatla.
          • Ngwetšana a ka foša Kgokolo ka moleko mola Kgokolo le yena a ka
             itefeletša.
             (E TEE fela.)                                                                   (2)

7.9       •   Mongwadi o šomišitše poledišano magareng ga ngaka Ngwetšana le
              Ditau go hlaloša maemo a badimo a pefelo.
          •   Mongwadi o šomišitše motho wa boraro 'o' go hlaloša ka mo Kgokolo a
              fihlilego gae ka gona a rata go nyakišiša maemo a ditaba.                      (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 9

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  9                   DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

7.10      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Ditau a ka raka malomeagwe.
          • Ditau a ka bega malomeagwe kgorong.
          • Ditau a ka lefiša malomeagwe.                                                  (3)

7.11      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Mantšu a Komanyi a gore Ditau o tlo nyala Thabišo letšatši le penne a
             tšweletša thekniki ya tekolapejana.
          • Se se netefaditšwe ke ge Ditau a nyala Thabišo.                                (2)

7.12      Lentšu la mohu ga le tshelwe.
          • Ditau o thomile a sa kwane le taelo ya tatagwe ya go nyala Thabišo eupša
             ka lebaka la go se lokelwe ke selo o feleditše a nyetše Thabišo gomme
             ditaba tša bophelo bja gagwe tša thoma go sepela gabotse.                     (2)
                                                                                           [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 10

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 10                     DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 8: KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

Mohlala wa karabo:

Tikologo ya Kgalagalo tša setu
Tikologo ya sengwalo ke lefelo la ditiragalo tša baanegwa ka nako ye e rilego. Go na le
tikologo ya sebjalebjale le ya segologolo. Go ka thwe tikologo ya sengwalo e lebane le
nako le felo. Ka nako mongwadi o hlatha mehla yeo ditiragalo di diregago go yona
(sebjalebjale goba segologolo) mola lefelo e le leo le hlathago mohuta wa tikologo yeo
ditiragalo di diregago go yona. Nako le lefelo di lemogwa ka diteng tša sengwalo.
Tirišo
Tikologo ya 'Kgalagalo tša setu' ke ya sebjalebjale.
Baanegwa le ditiro ke tša sebjalebjale mola le bophelo go phelwa bja sebjalebjale.
Nako:
Ge go bolelwa ka nako go bolelwa ka nako yeo ditiragalo di diregago ka yona.
• Ditiragalo pukung ye di kgatlampana mafelong a sebjalebjale moo banna ba go
   swana le boMojagobedi le Tumpu ba šomago khamphaneng ya Tshedimošo ya
   Theknolotši ka toropong ya Polokwane.
• Melaetša e fihlišwa ka potlako ka difouno – Mojagobedi o šomiša iPhone ge a
   leletša Fiona le go amogela melaetša. Mphapantšhi o leleditše Mojagobedi mogala
   ge a se no kgaogana le yena kua toropong ge a be a išitše Yaris go hlahlobja.
• Mojagobedi o be a eja lešela – O be a apara dipokathe tša maina a boGuess,
   boPolo le boDaniel Hetcher gape le boKurt Geiger le boTimberland.
• Go bogelwa dithelebišene – Mojagobedi le morwa wa gagwe ba be ba bogetše
   ditaba thelebišeneng.
• Go iwa dikerekeng go baruti – Mojagobedi o rile go lemoga gore ditaba tša lapa la
   gagwe di a mo imela a ya go baruti go nyaka thušo. Ba ile ba mo rapelela ka go
   mmea diatla ba mo fa se le sela.
• Go rekwa mabenkeleng a ka toropong – Mojagobedi ge a tlo tsebana le Fiona, ba
   gahlane toropong ya Tzaneen fao Fiona a bego a ile go reka gomme Mojagobedi a
   thula troli ya gagwe.
Lefelo:
Ditiragalo di direga mafelong a go fapana a sebjalebjale.
• Ka phapošeng ya boapeelo ka ga boFiona, Fiona o ya godimo le fase a lokiša
    diyamaleng ge Mojagobedi a be a mo etetše.
• Ka phapošeng ya boapeelo ka ga Mojagobedi o a itsholela.
• Bookelong bja Kgapane fao Molatelo, Mphapantšhi le Keletšo ba bego ba šoma
    gona. Ke gona fao a ilego a amogelwa gona ka morago ga go thulwa ke
    sefatanaga kua toropong.
• Toropong ya Polokwane – fao go šomago Mojagobedi, khamphaneng ya
    Tshedimošo ya Theknolotši.
• Polokwane ga Ngaka Devendranath – fao Molatelo a dirilwego diteko gomme gwa
    utollwa gore o na le bolwetši bja kankere ya molomo wa popelo.
• Torotswana ya Tebele (Duiwelskloof)/Modjadjieskloof – fao Mphapantšhi a ilego a
    kopana le Mojagobedi.

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 11

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 11                       DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

Thumo
Mongwadi o atlegile go tšweletša tikologo ya padi ye ka ge nako le mafelo di sepelelana le
tikologo ya sebjalebjale.                                                                      [25]

POTŠIŠO YA 9: KGALAGALO TŠA SETU – MS Machitela

SETSOPOLWA SA C

9.1       Molatelo ke mogadibo wa Mmakoma.                                                     (1)

9.2       Ga a na nnete.
          • O nyaka go tšwa ka gae ntle le go fa Mojagobedi lebaka.
          • O phara dikgaetšedi tša Mojagobedi ka molato wa gore di a mo tshwenya
             mola e se nnete.                                                                  (3)

9.3       Molatelo o sa tšwa go utolla gore o na le bolwetši bja kankere ya molomo wa
          popelo bjale o botša Mojagobedi gore ba tšwe ka gae e le maano a go uta
          taba ye bathong.                                                                     (1)

9.4       E tšweletša moya/maikutlo a kgakanego.
          • Mojagobedi o gakantšhwa ke polelo ya Molatelo ge a re ba ye go aga
              thokwana.
          • Go utolla semelo sa Molatelo sa go hloka nnete.
              Molatelo ga a bolele nnete ge a re dikgaetšedi tša Mojagobedi ga di mo
              rate.
              (E TEE fela.)                                                                    (2)

9.5       Leina la padi ke 'Kgalagalo tša setu' mola diteng tša padi ye di le mabapi le
          setu se se galagalago lapeng la Mojagobedi le Molatelo ka lebaka la sephiri
          sa bolwetši bja Molatelo.                                                            (2)

9.6       Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami
          • Ke nyamišwa ke gore Molatelo ga a botše monna wa gagwe go re o a
             lwala.
          • Ke nyamišwa ke gore Molatelo o tshepa bagwera go feta monna wa
             gagwe.                                                                            (3)

SETSOPOLWA SA D

9.7       Molwantšhwa – Molatelo
          Molwantšhi – Mojagobedi                                                              (2)

9.8       Thulano ya ka ntle.
          • Mojagobedi o thulana le Mphapantšhi ka dipolelo, Mphapantšhi o nyaka
             go robala le yena bjalo Mojagobedi o a gana.                                      (2)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 12

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 12                   DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

9.9       •   Mongwadi o šomišitše poledišano go tšweletša thulano gare ga
              Mojagobedi le Mphapantšhi.
          •   Mongwadi o šomišitše motho wa boraro 'o' go hlaloša go sepetšwa ga
              Mphapantšhi ka kgang.                                                        (2)

9.10      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Mojagobedi a ka botša Molatelo.
          • Molatelo a ka kwa taba ye ka pudi ya tsela.
          • Mphapantšhi a ka botša Molatelo gore Mojagobedi o a mo nyaka.
          • Mphapantšhi a ka swariša Mojagobedi a re o be a nyaka go robala le yena
             ka kgang.
          • Mojagobedi a ka fenywa ke maikutlo a itahlela go Mphapantšhi.
             (TŠE THARO fela.)                                                             (3)

9.11      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          Mantšu a Mojagobedi a go re 'Go na le se sengwe se se diragalago ka
          mosadi yola' a tšweletša thekniki ya tekolapejana.
          • Se se netefaditšwe ke ge Mojagobedi a utolla gore Molatelo o na le
             kankere ya molomo wa popelo.
                                                GOBA
          Mantšu a ngaka a go re Molatelo nkabe a botša monna wa gagwe ka bolwetši
          gore a kgone go mo thekga a tšweletša thekniki ya tekolapejana.
          • Se se netefaditšwe ke ge Mojagobedi a re go utolla bolwetši bja Molatelo
             a thoma go mo thekga.                                                         (2)

9.12      Setu/sephiri se ka thuba lapa.
          • Molatelo o utetše monna wa gagwe ka bolwetši bja gagwe bja kankere ya
             molomo wa popelo gomme seo se ile sa nyaka go mo thubela lapa ka ge
             Mojagobedi a ile a thoma go ratana le Fiona.                                  (2)
                                                                                           [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                   Phetla

### Page 13

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 13                      DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

DINGWALOTŠHABA

POTŠIŠO YA 10: POTŠIŠO YE TELELE

TODI YA BATLOGOLO – M Makgopa, BMT Makobe le AP Nkadimeng

Mohlala wa karabo:

Teori ya sebopego

Sebopego ke mokgwa wo sengwalo/kanegelo e tšweleditšwego ka gona. Ka gare ga
sebopego go lebelelwa matseno, mmele le mafetšo.

Mo tshekatshekong ye go tla lebelelwa sebopego sa ye nngwe le ye nngwe ya dikarolo
tše tša dingwalotšhaba: Nonwane, seretotumišo sa magoši le koša.

A. Sebopego sa Nonwane

1. Matseno
Dinonwane di na le matseno a moswananoši a go fapana.
Mohlala: 'Nonwane, nonwane!', 'Nkano, nkano!', 'E rile e le nonwane', bjalobjalo.
Nonwane ya Tšhwene ke motho, ga e bolawe!

Matseno: Nonwane, nonwane!

2. Mmele
Mmele o lemogwa ka baanegwa le diteng.
Baanegwa ba nonwane e ka ba batho, diphoofolo, dinonyana, madimo, digagabi,
bjalobjalo.
Nonwane ya Tšhwene ke motho, ga e bolawe!

Baanegwa ke batho le diphoofolo: (Monna wa Mapulaneng, badudi ba Mapulaneng,
Kgoši le masogana)

Diteng: Di lebane le bohlokwa bja tlhago (mehlare le diphoofolo)
Tšhwene ye e bego e ruilwe ke monna wa Mapulaneng e šwahla ka lapeng. Motse ka
moka o a e kitimiša ka pelaelo ya gore monna yo ke moloi. Morago go kgonthišišwa
gore monna yo o šomiša mehlare le diphoofolo tša tikologo go alafa malwetši a pelego
le a bana.

3. Mafetšo
A lebane le thumo: Mo go dikanegelotšhaba ke a moswananoši a go fapana.
Mafetšo a ba ka tsela ye: Se seo sa mosela' seripa! Nonwane e felela mo! Mpho, sa
mosela nkota! bjalobjalo.
Nonwane ya Tšhwene ke motho, ga e bolawe!
E felela ka: Mpho! Sa mosela senkota!

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 14

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 14                      DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

B. Sebopego sa seretotumišo sa magoši

1. Matseno
Moreti a ka thoma ka mokgolokwane, boitsebišo (setlogo), bjalobjalo.

Sereto sa Kgoši Maleboho
Matseno: Ke Mohananwa wa Mmatšhwene a Lebula,
         Tšhwene senaiwammele
         Mola ka makopong e sa naiwe …

2. Mmele
Baanegwa: Ba gaMaleboho
Diteng: Setlogo sa lešika la ba gaMaleboho
        Ke setlogolo sa Batswana,
        Basarwa batho ba boKgama le boMmangwato
        Ngwato a' Mphela le Hlabirwa …

3. Mafetšo
Sereto gantši se felela ka tsela ye: Ke tšhaba mediti/baditi/Selepe gomela, bjalobjalo.
Sereto sa bagaMaleboho ga se na mafetšo.

C. Sebopego sa koša

1. Matseno
Matseno a thongwa ke mohlabeledi a opela. A tla fapana go ya ka dikoša.
Koša ya Basadi ba mo ke baloi.

Basadi ba mo ke baloi!
Ba hloka …!

2. Mmele
Baanegwa: Mohlabeledi le baopedi
Diteng: Di bopša ke poeletšo ya mantšwana a koša
Mohlala: Ba hloka …!
         Ba hloka le mekgolokwane
                                                                                              [25]
3. Mafetšo
Koša gantši e fetšwa ka go telefatša senoko sa mafelelo sa mothaladi wa mafelelo wa
koša.
Basadi ba mo ke baloi: Mmalo…! (4x)
                       Mmalo…! (3x)

                                         GOBA

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                      Phetla

### Page 15

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 15                     DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 11: POTŠIŠO YA SETSOPOLWA

TODI YA BATLOGOLO – MA Makgopa, BMT Makobe le AP Nkadimeng

SETSOPOLWA SA E

11.1      Nonwane ya selehono/Nonwane ya kgogamašego.                                        (1)

11.2      •   Go bolelwa ka lekheišene la Soweto.
          •   Go bolelwa ka dipulo tša maswika.                                              (2)

11.3      Balekwa ba tla fa dikarabo tša go fapana.
          Mohlala:
          • Rahodu a ka swarwa ke maphodisa.
          • Setšhaba se ka raka Rahodu/sa mo tsogela maatla.                                 (2)

11.4      Tšweletšo ya bothata
          • Rahodu o utswa dikgomo gomme o di rekišetša batho.
          • Rahodu o gobatšwa ke kgomo ye a bego a e rekišeditše Kelahlile.
            Tharollo
          • Rahodu o rwalwa ke kgomo ye e tsogilego bahung gomme e tšhaba le
             yena.                                                                           (3)

11.5      •   Leina la nonwane ye ke Kgomo e tsogile bahung.
          •   Diteng tša nonwane ye di mabapi le Rahodu yo a bego a utswa leruo la
              batho a le rekiša.
          •   Kgomo ye Rahodu a bego a e rekišeditše Kelahlile e ile ya tsoga bahung.        (3)

11.6      Bohodu bo tsentšha moreki le morekiši mathateng.
          • Mosadi wa go reka kgomo ya monyanya ye e utswitšwego o tsene
            mathateng ka lebaka la gore kgomo ye e ile ya tumola mohlare ge e
            swanetše go bolawa gomme ya gana go butšwa.
          • Kgomo ye e bego e apeilwe e ile ya gana go butšwa gomme ya tsoga ya
            tšhaba ka Rahodu.                                                                (3)

SETSOPOLWA SA F

11.7      Re …
          Re …
          Re swere …
          Re swere …                                                                         (2)

11.8      •   Bohlabatšatši
          •   SebušaBakaranga                                                                (2)

11.9      •   Šikatee – Sereti se šomišitše lentšu le go laetša gore Balobedu, Bavenda
              le Baphalaborwa ba Malatji ke moloko o tee.
          •   Hubakela – Sereti se šomišitše lentšu le go laetša gore masogana a se
              kitimele go ya Borwa.
          •   Meetsetlhweka – Sereti se šomišitše lentšu le go laetša go hloka ditšhila
              ga meetse a noka ya Molototsi.                                                 (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 16

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 16                  DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

11.10     •   Kelelathalo.
          •   Kgopolo ye e lego mothalothetong wa 21 ya gore bogoši bja Balobedu bo
              ikadile Khetlhakone e tšwela pele methalothetong ya 22 le 23 gore bo
              hlomphilwe go ba bohwa bja naga ya Afrika-Borwa.                            (2)

11.11     Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a boikgantšho/lethabo
          • Sereti se ikgantšha ka/thabišwa ke go neša pula.
          • Se ikgantšha/thabišwa ke ka mo bogoši bja Balobedu bo hlomphilwego ka
             gona go ba lefelo la bohwa Afrika-Borwa.
             (E TEE fela.)                                                                (2)
                                                                                          [25]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA B:            25

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 17

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 17                     DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA C: PAPADI/TERAMA/TIRAGATŠO

POTŠIŠO YA 12: O IPHIHLETŠENG? – LT Maphoso

Mohlala wa karabo:

Teori ya morero
Morero ke kgopolokgolo ye mongwadi a ratago go e tšweletša ka sengwalo sa gagwe.
Morero o lebane le thutokgolo ye mongwadi a ratago go e fihliša go mmadi.

Tirišo
Morero wa 'O iphihletšeng?' o lebane le go re go phegelela bophelong go tliša katlego/
Kgotlelelo e tswala katlego.
Rebone o hwetša dipoelo tša gagwe tša marematlou gomme o hwetša a tšweletše.
O rata go tšwetša dithuto tša gagwe yunibesithing a ithutele tša dijo, go ba Dietician.
Tatagwe o gana go mo lefela dithuto tša yunibesithi o re yena ga a na tšhelete.
Mahunela o re Rebone a ye go nyaka mošomo goba a nyalwe.
Rebone o nyaka go ya sekolong o re thuto pele banna morago.
Morutišigadi Kgoroši le Moruti Shai ba hweletša Rebone mašeleng a go mo thuša go
tšwetša dithuto pele.
Mahunela o tšea tšhelete ya go tšwa go Morutišigadi Kgoroši le Moruti Shai o e boloka
botshwelamare mme e a timela.
Rebone o a nyama, o ya go dula le Mpoti gomme o hwetša molaetša wa gore ba mo
hweleditše thušo ya mašeleng.
Rebone o boa gae gomme o kgona go ingwadiša le Unisa a ithuta a le gae.
O kgona go hlokomela tatagwe le ge a sa mo thuše ka selo.
Mafelelong Rebone o a atlega dithutong tša gagwe ntle le go tseba molefeledi wa
mašeleng a dithuto tša gagwe.

Thumo
Mongwadi o atlegile go tšweletša morero wa papadi ye wa go re go phegelela
bophelong go tliša katlego ka ge Rebone a ile a phegelela dithutong tša gagwe ka gare
ga ditlhohlo go fihla a atlega.                                                              [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 18

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                  18                    DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                   SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 13: O IPHIHLETŠENG? – LT Maphoso

SETSOPOLWA SA G

13.1      •   'O tagilwe bjang?'
          •   'A ke re nka be o mmona mo?'                                                   (2)

13.2      Benjamene o utswitše dikgomo tša tatagwe a di rekiša.                              (1)

13.3      Di hlahla mmadi/motheeletši ka: go goroga ga Benjamene/go kokota ga
          Benjamene ka ga Sarinki/go tloga ga Sarinki segodišantšung.                        (1)

13.4      Mminoratho ke mmino o moteletšana wo o aroganyago ditemana. Mohlala:
          seo se diregago bošego sethokgweng ge Thokgola a nyaka go tanya
          Mahunela le tiragalo ye e diregago mosegare kgorwaneng ge Mahunela a
          boledišana le Rebone mabapi le go timela ga tšhelete botshwelamare.

          Mminorathwana ke mmino o mokopana wo o aroganyago ditemana. Mohlala:
          ge Sarinki a boledišana le Benjamene ka ngwakong le yeo e diregago bošego
          ka sethokgweng ge Mahunela a phetha taelo ye a e filwego ke Thokgola.              (2)

13.5      •   Sarinki o ipolela gore ke yena a bego a utswa tšhelete ya Mahunela a
              lefela dithuto tša Rebone.
          •   Sarinki o swarelwa go utswa tšhelete ya Mahunela.
          •   Benjamene o swarelwa go utswa dikgomo tša Mahunela.                            (3)

13.6      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami/pefelo/go tenega
          • Ke nyamišwa ke gore Sarinki o ratana le Benjamene le tatagwe.
          • Ke nyamišwa ke gore Sarinki o utswetša Mahunela tšhelete.                        (3)

SETSOPOLWA SA H

13.7      13.7.1      Jemina ke mmane wa Rebone.                                             (1)

          13.7.2      Hlogi ke mogwera wa Rebone.                                            (1)

13.8       Rebone.
           • Ditiragalo tša papadi ye di dikologa godimo ga gagwe.
           • O thoma le papadi a be a fetša le yona.
           • Morero wa papadi ye o theilwe godimo ga gagwe.
           • Ditiro tša gagwe di phadima go feta tša babapadi ba bangwe.
             (TŠE PEDI fela.)                                                                (3)

13.9       Mohola wa yona ke go lemoša batheeletši gore kgaolo e a thoma goba e a
           fela eupša ka gare ga papadi ye e šomišitšwe bošaedi ka ge e laetša go fetša
           kgaolo fela.                                                                      (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 19

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                    19                    DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                     SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

13.10         •     O na le tšhelete le dikgomo fela o gana go lefela morwedi wa gagwe
                    tšhelete ya dithuto.
              •     O bolawa ke leino o gana go ya bookelong, o re a ka se fe ba
                    bookelong tšhelete, go na le sehlare sa theko ya fase.
              •     Ngaka Thokgola o a mo alafa gomme Mahunela o gana go mo lefa.
              •     O laela Rebone go apea nama ya kgomo ya go longwa ke noga mola a
                    swanetše go reka sešebo.
              •     O laela Rebone go kga dikota tša morogo wa leroto sebakeng sa go
                    reka sešebo.
                   (TŠE THARO fela.)                                                           (3)

13.11         Ee,
               • Batheeletši ba be ba sa letela gore Mahunela a ka hlokofala a se a
                  bona bohlokwa bja go ruta ngwana wa ngwanenyana ka morwedi wa
                  gagwe Rebone.
               • Batheeletši ba be ba se ba letela gore Rebone a ka se swarele Sarinki
                  morago ga go mo thuša go tšwetša dithuto pele.
               • Batheeletši ba be ba se ba letela gore Sarinki a ka itšweleletša ka ge a
                  be a tseba gore o sentše lapeng la Mahunela.
                  (TŠE PEDI fela.)                                                             (2)

13.12     •       E tšweletša semelo sa Mahunela sa bopelompe ka ge a re motho yo a
                  tšerego tšhelete ya gagwe botshwelamare a golofale.
          •       E tšweletša maikutlo a pefelo a Mahunela ge a lemoga gore tšhelete ya
                  gagwe e utswitšwe.
          •       E thuša go tšwetša pele tiragalo ya Mahunela go Rebone ge a nyaka go
                  tseba gore ke mang yo a bego a tlile ka mo gae.
                  (TŠE PEDI fela.)                                                             (2)
                                                                                               [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                       Phetla

### Page 20

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 20                  DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 14: NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

Mohlala wa karabo:

Teori ya morero
Morero ke kgopolokgolo ye mongwadi a ratago go e tšweletša ka sengwalo sa gagwe.
Morero o lebane le thutokgolo ye mongwadi a ratago go e fihliša go mmadi.

Tirišo
Morero wa Naga ga di etelane ke go re ga bomotho ga go na bosehlana.
• Mongwadi o tšweletša Mphaka e le motho yo a thulanago le tshepedišo ya mmušo
    wa gabo wa Bonwatau go lebeletšwe dintlha tše di latelago:
    - Maemo a thuto
    - Maemo a dipolitiki
• Thulano ya Mphaka le tše di laeditšwego ka godimo e mo hlohleletša go tšwa ka
    difata.
• Naga ya mathomo ye a tsenelago go yona ke Takone moo a gopolago gore
    khutšo e tla ba gona, madimabe e ba gore ga go be bjalo.
• Tshwarompe ye Mphaka a kopanago le yona Takone e mo lemoša kgonthe ya
    gore ga gabo motho ga go na bosehlanyana.
• Mphaka le lapa la gagwe ba hlorišwa ka mešogofela ka la gore ke matšwantle.
• Mathata a Takone a hlohleletša Mphaka go tšwa ka difate ka nepo ya gore o tla
    hwetša khutšo.
• Mphaka o bona bokaone e le go fetela Letsheng la Mogadisho nepo e le go
    nyakana le khutšo gammogo le tharollo ya mathata a gagwe.
• Bothata bja go ba motšwantle bo sa tšwela pele gammogo le go lapa la gagwe.
• Tshwarompe ye a kopanago le yona e mo hlohleletša go fetola kgopolo ya gagwe.
• Mafelelong Mphaka le lapa la gagwe ba tšea sephetho sa go gomela gae ka
    morago ga go lemoga mathata a ba kopanego le ona a bofaladi.
• Go molaleng gore legae la bo motho ga le na bosehlanyana, mathata ge a le gona
    a nyaka poledišano gore go be le tharollo.

Thumo
Mongwadi o atlegile go tšweletša morero wa papadi ye wa go re ga gabomotho ga go
na bosehlana ka lebaka la gore Mphaka le ge a be a ikanne gore a ka se boele gae
Bonwatau o feleleditše a boetše ka lebaka la go kgethollwa moo a bego a falaletše
gona.                                                                                     [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                  Phetla

### Page 21

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                       21                  DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                        SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 15: NAGA GA DI ETELANE – MS Serudu

SETSOPOLWA SA I

15.1      •     '… ditlatla tenang'
          •     'Ke disoso dilo tše!'                                                           (2)

15.2       Mphaka ga se a ya kerekeng ka lebaka la go lala a tshwentšwe ke toro ya
           mmagwe.                                                                              (1)

15.3      •    Di hlahla babadi ka go thoma go tagwa ga Mphaka.
          •    Go utolla semelo sa Mphaka sa go fela pelo.
          •    Go utolla maikutlo a Rola a pefelo.
               (E TEE fela.)                                                                    (1)

15.4      Thulanontle.
          • Mphaka o thulana le Rola le Kala ka taba ya gore mang o ithutile kae.               (2)

15.5      •     Lekgotla la Yunibesithi le hlola poso ya ka godimo ga ya Mphaka.
          •     Mphaka o fiwa lengwalo la go mo lebogiša mošomo Yunibesithing ya
                Letsheng la Mogadisho.
          •     Mphaka o tšea sephetho sa go boela gae Bonwatau.                                (3)

15.6      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami
          • Ke nyamišwa ke gore batho ba kgethologanya bafaladi ba sa lebelele tše
             dibotse tše ba di dirago eupša ba lebelela gore motho o tšwa kae.
          • Ke nyamišwa ke gore batho ba nagana gore bafaladi ba ba tšeela maemo
             ba sa lebelele gore ba ka ithuta go tšwa go bona.                                  (3)

SETSOPOLWA SA J

15.7      15.7.1 Ke bagwera.                                                                    (1)

          15.7.2 Ke banyalani/Ke monna le mosadi.                                               (1)

15.8       Mphaka.
           • Ditiragalo tša papadi ye di dikologa godimo ga gagwe.
           • O thoma le papadi a be a fetša le yona.
           • Morero wa papadi ye o theilwe godimo ga gagwe.
           • Ditiro tša gagwe di phadima go feta tša babapadi ba bangwe.
             (TŠE PEDI fela.)                                                                   (3)

15.9          Batho ba swanetše go lebelela bokgoni bja motho le tše dibotse tše a ba
              direlago tšona e sego gore o tšwa kae.                                            (1)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                        Phetla

### Page 22

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 22                    DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

15.10      •   O fotlela Rola le Kala ge ba mmotšiša ka dithuto tša gagwe.
           •   Ga a tšhabe go botša Rola le Kala gore ke ditlaela.
           •   Le ge a sa amogelege dinageng di šele, o ikanne gore a ka se boele
               Bonwatau a ka upše a fetela pele.                                            (3)

15.11      Ee,
           • Mmadi o be a se a letela gore Lekgotlataolo la Yunibesithi le ka lebogiša
              Mphaka mošomo ka ge a na le maitemogelo.
           • Mmadi o be a se a letela gore Mphaka a ka boela gae Bonwatau go ya le
              ka fao a ilego a ikana ka gona.                                               (2)

15.12      •   E tšweletša semelo sa Mphaka sa bofšega sa gore ge a ka ya gae a ka
               išwa kgolegong.
           •   E tšweletša maikutlo a Mphaka a letšhogo a gore ge a ka boela gae a ka
               bethwa goba a bolawa.
           •   E tšweletša thulano ya ka gare ya Mphaka malebana le taelo ya
               mmagwe.
               (TŠE PEDI fela.)                                                             (2)
                                                                                            [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 23

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 23                     DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 16: LEHUFA – P Mothupi

Mohlala wa karabo:

Teori ya morero
Morero ke kgopolokgolo yeo mongwadi a ratago go e tšweletša ka sengwalo sa
gagwe. Morero o lebane le thutokgolo yeo mongwadi a ratago go e fihliša go mmadi.
Morero wa puku o lebane le molwantšhwa.

Tirišo
Morero wa Lehufa ke go re lemoša go re lehufa ga le age lapa.
Molekani wa go ba le lehufa o naganela molekani wa gagwe gore o ratana le motho yo
mongwe. Kgonono yeo e tliša maanomabe a go diša molekani wa gagwe. Taba ye e
tliša go se tshepane ga balekani.
 • Ntlogeleng o befedišwa ke go hwetša dinomoro tša Lerato ka potleng ya paki ya
     Ntshepe ka morago ga go e phuruputša. Ka go phuruputša diaparo tša Ntshepe o
     be a rata go hwetša bohlatse bja gore yo Ntshepe o ratana le mang.
 • Ka lebaka la dinomoro tšeo tša mogala, Ntlogeleng o napile o thoma go hlapaola
     Ntshepe go fihla fao a mo tshwelago ka mare ka lebaka la ge a re o ratana le
     Lerato.
 • Ntlogeleng o latelela Lerato fao a šomago gona, gomme a fihla le go roga Lerato
     ka ge a re o mo tšeela monna.
 • Ntlogeleng o ya go Mešunkwane go yo nyakela Ntshepe dihlare ka ge a re o
     kitima le basadi. Ka mahlatse goba madimabe Ntshepe o ile a tla a bona dihlare
     tšeo gomme Ntlogeleng a thoma go tšhoga ka ge a bonetšwe.
 • Pheletšong Ntlogeleng o itlema ka thapo gomme o a iphega – a hlokofala ka
     lebaka la bogale bja lehufa.
 • Radithekisi le ge a na le dikoloi tše mmalwa, ga a nyake go fa Lerato koloi ya go
     ya mošomong ka ge a re a ka nametšana le banna bao a ratanago le bona ka
     yona.
 • Radithekisi o nyakela Lerato badiši ba go diša mesepelo ya gagwe gore a tle a
     tsebe gore Lerato o ratana le bomang.
 • Radithekisi o nyakela Ntshepe babolayi ka ge a re o ratana le mosadi wa gagwe.
     Ka gona o nyaka gore a tloše yo Ntshepe tseleng ka ge a mo phediša boima.
 • Radithekisi o latelela Lerato ka kerekeng, o mo goga go sa rapelwa ka ge a re ka
     kerekeng o ela banna.
 • Lerato o hlala Radithekisi ka lebaka la lehufa leo le bego le dira gore Radithekisi a
     mo hloriše.
 • Radithekisi o fetša a ithuntšhitše ka maikemišetšo a go ipolaya gomme ka
     mahlatse a se ke a hlokofala.

Thumo
Mongwadi o atlegile go tšweletša morero wa papadi ye wa go re lehufa ga le age lapa
ka ge Radithekisi a senyagaletšwe ke lapa ka lebaka la lehufa.                               [25]

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 24

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 24                     DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

POTŠIŠO YA 17: LEHUFA – P Mothupi

SETSOPOLWA SA K

17.1      •   'Hei, wena Ntshepe!'
          •   'Ga o na dihlong, monna tena!'                                                 (2)

17.2       Lerato o file Ntshepe dinomoro tša mogala gore a mo leletše ge go na le tšeo
           a di nyakago lebenkeleng la mo a šomago gona.                                     (1)

17.3      •   Di hlahla babadi mabapi le go bala kuranta ga Ntshepe.
          •   Go hlaloša tiragalo ya Ntlogeleng ya go tšwa ka phapošing a swere paki
              ka letsogo.
          •   Di hlaloša semelo sa Ntshepe sa go ba boleta.
          •   Di tšweletša semelo sa Ntlogeleng sa bogale.
          •   Di tšweletša semelo sa Ntlogeleng sa lenyatšo.
              (E TEE fela.)                                                                  (1)

17.4      Thulano ya ka ntle.
          • Ntlogeleng o thulana le Ntshepe ka lebaka la dinomoro tša mogala tšeo a
             di humanego ka morabeng wa paki.                                                (2)

17.5      •   Lerato o hlala Radithekisi.
          •   Ntshepe le Lerato ba a nyalana.
          •   Radithekisi o kgopela tshwarelo go Lerato le Ntshepe gomme ba a mo
              swarela.                                                                       (3)

17.6      Balekwa ba tla fa maikutlo a go fapana.
          Mohlala:
          Maikutlo a manyami.
          • Ke nyamišwa ke go bona Ntlogeleng a nyatša monna wa gagwe.
          • Ke nyamišwa ke gore Ntlogeleng ga a itshepe.
          • Ke nyamišwa ke gore Ntlogeleng o sepelela monna wa gagwe dingaka.
             (TŠE PEDI fela.)                                                                (3)

SETSOPOLWA SA L

17.7      17.7.1 Ke bagwera/Bašomimmogo.                                                     (1)

          17.7.2 Ke monna le mosadi/banyalani.                                               (1)

17.8       Radithekisi
           • Ditiragalo tša papadi ye di dikologa godimo ga gagwe.
           • O thoma le papadi a be a fetša le yona.
           • Morero wa papadi ye o theilwe godimo ga gagwe.
           • Ditiro tša gagwe di phadima go feta tša babapadi ba bangwe.
             (TŠE PEDI fela.)                                                                (3)

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                     Phetla

### Page 25

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                 25                    DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

17.9       Mosadisadi o kgotlelela mathata a lenyalo la gagwe.                              (1)

17.10       •   O roga Lerato pele ga mmagwe.
            •   O bitša mosadi wa gagwe mosatšana.
            •   O bitša mosadi wa gagwe moitshwarahlephi.
            •   O nyatša kereke o re ke kerekana o bile o ntšha Lerato ka kerekeng go
                rapelwa.
                (TŠE THARO fela.)                                                           (3)

17.11       Ee,
            • Mmadi o be a sa letela gore Radithekisi a ka kgopela tshwarelo go
               Lerato le Ntshepe.
            • Mmadi o be a se a letela gore Lerato le Ntshepe ba ka swarela
               Radithekisi.                                                                 (2)

17.12       •   E tšweletša semelo sa Ntlogeleng sa go se itshepe.
            •   E tšweletša maikutlo a Ntlogeleng a letšhogo ge a nagana gore monna
                wa gagwe o tlo mo hlala.
            •   E tšweletša semelo sa Ntlogeleng sa lenyatšo ka ge a bitša Lerato
                mmalegogwana.
                (TŠE PEDI fela.)                                                            (2)
                                                                                            [25]

                                                      PALOMOKA YA KAROLO YA C:              25
                                                       PALOMOKA YA TLHAHLOBO:               80

Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                    Phetla

### Page 26

Sepedi Leleme la Gae (HL)/P2                                                  26                                                                   DBE/Mopitlo/Phupu 2025
                                                                  SC/NSC – Tlhahlo ya go swaya

KAROLO YA A: RUBRIKI YA GO SWAYA DIPOTŠIŠO TŠE TELELE: THETO [MEPUTŠO YE 10]

Dinyakwa                      Bokgoni bja go ikgetha          Bokgoni bja maemo           Bokgoni bja magareng          Bokgoni bja motheo            Ga go bokgoni
                                        5-6                              4                            3                           2                         1
DITENG                       - Tlhalošo ye e               - Kwešišo le tlhalošo ye      - Tlhalošo ye e             - Tlhalošo ya sererwa ga   - Ga go kwešišo ya
                             tseneletšego ya sererwa       botse ya sererwa.             kgotsofatšago ya            e kgotsofatše.             sererwa.
Tlhalošo ya sererwa.         - Tatelano ya dikgopolo       - Potšišo e arabilwe ka       sererwa.                    - Ga go dintlha tšeo di    - Karabo ga e sepelelane
Botebo bja dikgopolo,        tša go ba le                  botlalo.                      - Go na le dintlha di se    amanago le sererwa.        le sereto.
kgonthišišo le kwešišo ya    maatlakgogedi tša go          - Dikgopolo tšeo di           kae tšeo di amanago le      - Ga go kwešišo ya         - Morutwana ga a tsebe
setšweletšwa                 amana thwii le temana.        filwego di a kwagala          sererwa.                    sengwalo le sereto.        selo ka ga sengwalo le
                             - Kwešišo ye e                eupša ga se tšona ka          - Tše dingwe tša                                       sereto.
                             tseneletšego ya sengwalo      moka tšeo di                  dikgopolo di a kwagala
                             le sereto.                    hlalošitšwego ka mo go        eupša ga di kgodiše.
                                                           nyakegago.                    - Kwešišo ya motheo ya
MEPUTSO YE 6                                               - Kwešišo ya sengwalo le      sengwalo le sereto.
                                                           sereto e bonetše.
                                          4                              3                            2                           1                           0
SEBOPEGO LE                  - Sebopego se tšweletša       - Sebopego se tšwelela        - Sebopego se a tšwelela.   - Sebopego se bontšha      - Sebopego ga se sa
POLELO                       tlemagano ya dikgopolo        gabotse ebile se              -Taodišo ga e na kelelo     diphošo tša peakanyo.      maleba.
                             ye botsebotse.                tšweletša go ela ga           ye botse ya dintlha ebile   - Dikgopolo ga se tša      - Diphošo tša polelo ke
Sebopego, kelelo le kalo     - Dikgopolo di hlamegile      dikgopolo.                    ga go tlemagano ya          beakanywa ka tatelano ye   tše ntšintši ebile le
ya dikgopolo                 ebile di tšweleditšwe ka      - Kelelo ye botse ya          dikgopolo.                  botse.                     setaele se fošagetše
Polelo, segalo le setaele    bokgwari.                     dikgopolo.                    - Diphošo tša polelo ke     - Diphošo tša polelo ke    kudu.
tšeo di dirišitšwego ge go   - Polelo, segalo le setaele   - Polelo, segalo le setaele   tše nnyane eupša segalo     tše ntši.
ngwalo taodišo               di a kgahliša, ke tša         ke tša maleba.                le setaele ke tša maleba.   - Segalo le setaele di
                             maleba ebile di tšwele                                                                  fošagetše.
                             mahlalagading.
                             - Ga go na le phošwana e
                             tee ya popopolelo,
MEPUTSO YE 4                 mopeleto le
                             maswaodikga.

   Tokelo ya ngwalollo e ileditšwe                                                                                                                           Phetla

Text truncated here. Open the document page to read the rest.

## Related documents

- [Sepedi HL P2 May June 2019 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2019-memo/7ab5960f-b39d-4681-8fd1-ce2d3597d456) — Sepedi HL · Memo · 2019 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2018 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2018-memo/d5e17642-1f54-43b0-b5b5-72ec50a1d1c9) — Sepedi HL · Memo · 2018 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2017 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2017-memo/2b6b3143-cb98-44ad-8c08-238294f8122f) — Sepedi HL · Memo · 2017 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 May June 2016 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-may-june-2016-memo/21d800cb-2eab-4e4d-b10c-4efc83eecaa3) — Sepedi HL · Memo · 2016 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 June July 2015 Memo](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p2-june-july-2015-memo/13bc1dcd-ee12-4da3-8824-f45c2665cafd) — Sepedi HL · Memo · 2015 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p1-may-june-2025/61f9a3c7-7401-4d6e-9d74-e82f112debe9) — Sepedi HL · QP · 2025 · Sepedi

## More from Grade 12 Sepedi HL

- [Gr 12 Sepedi HL ATP 2023-24](https://www.hlayiso.com/library/gr-12-sepedi-hl-atp-2023-24/1d473445-7b9b-4f2f-bcf4-e68f07348426) — ATP
- [Sepedi P1 (HL) June 2025 Question Paper](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-p1-hl-june-2025-question-paper/fa2cf2ff-8300-45a4-8a8c-acdb5b17d9ef) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 May-June 2025](https://www.hlayiso.com/library/sepedi-hl-p3-may-june-2025/32522579-8f9b-43e7-a81d-a91d253d42ee) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P3 Nov 2025 MG](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-memorandum-paper-3-sepedi/f71b50bf-1152-41cf-9225-618078e26499) — Memo · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P1 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-1-sepedi/3f237b0d-df26-49a7-a1f3-64f04051bb5a) — QP · 2025 · Sepedi
- [Sepedi HL P2 Nov 2025](https://www.hlayiso.com/library/grade-12-sepedi-hl-2025-nsc-november-exam-question-paper-paper-2-sepedi/8de0de74-910d-4e1d-812b-94c6ea35554d) — QP · 2025 · Sepedi

## Collection

- [Grade 12 past papers](https://www.hlayiso.com/grade-12/past-papers)

---

Hlayiso: free CAPS and IEB past papers, memos, notes and study guides for South African learners. When citing, link the page URL above, not a PDF or /api/ URL.
